Medicina practica - liber secundus

81쪽

66 Lib. II. Pam T. Cap. XVI.

3. i. - i,bata .an. 3.yj. F. Puluis , de quo aliquid in aqua fol.quercus ebullat, & decocto os colluatur. . cancros uiuos N. vj. Radic. lappae maioris g.j. Coni unudantur in mortario ad pultis consistentiam.Diluantur cumae. flori ani g.m . Exprimantur per pannum linteuni, la uentur eo dentes & gingiuae. Te Gingiua um inflammationed, parulide, epulide,vicere, cancro, imita Praeterea etiam gingiuae quandoque inflammatione cum dolore corripiuntur , apostema patiuntur , quae in ulcera interdum cancrum , fistulas, gangraenam desinunt. Inflammatione quae Graecis dicitur,gingiuae corripiuntur a sanguine tenui, siue puro , siue cum aliis h moribus mixto , qui e capitis vasis in easdem defluit. Familiaria etiam sunt ulcera gingiuarum scorbuticis,de quibus in tractatu de scorbulo dictium.

Malum ipsum per se visui patet. Et quidem, si mat ria sit calidior & acrior , gingiuae magis rubent & calent, dolorque & punctio vehementius affligit. Si vero sanguis sit frigidior rubor,calor & dolor est remissior.

Prognostica, T. Inflammationes hae, nisi statim reprimantur, in apostemata abeunt,quae nunc citius nunc tardius rumpuntur, Pro tumoris magnitudine & humoris natura. r. J Ion contemnendum est hoc inatum,cum nisi matureris praesidiis ipsi succurratur,in aposterna & ulcera diutudina nonnunquam &in fistulam abeat. Saepe & in cancrum incurabilem , ubi materia melancholica sicca , & adusta .fuerit, quandoque & in gangraenam abit. 3. Si gingiuarum inflammatio in gangraenam mutetur, insanabile plerumque malum est, ut aliquot exempli; de monstrat Guillelmus Fabritius,cent.b. o . so. . a state tu aurium inflammationibus quinto die eruptiones fiunt: est etiam ubi longius perdurant: sic& quae circa gingiuas & nares suppurationes contingunt. Hippoq

curatio

82쪽

De Gingiuarum insummatione. 6T

Curatio.

Vniuersalia quod attinet, eadem methodo curanda haec inflammatio , qua aliae inflammationes. Vena nimirum aperiatur in brachio. Ita Melisandro apud Hippocratem, T. epid. fere. vltima , cum magno gingiuae dolore corriperetur,& valde intumesceret, vena in brachio secta est. Potest & postea vena sub lingua aperiri; & cucurbiatulae collo admoueri. Nec Topica multum discrepantinia si quod gingiuae, cum carne sint praeditae molli ac rarae,

fortia medicamenta non tolerant. Ideoque dum nondum putrescunt nec corrosae sunt, conueniunt medicamenta,

quae asperitatis & mordacitatis sunt expertia. Nam acria insigniter nocent, & proinde in gingiuae dolore ab aceto abstinendum. Et primum quidem phlegmones generatio impedienda est,& reprime da institutis oris collutionibus& gargarismis ex decocto solaquercus, nucu cupress ba-laustior rosirubr. aqua plantaginia,prunellae,sianiculae, portulacae,Veronicae,fragor fol.quercus, eum succo vel rohob

mororum in iis dissoluto, vel rohob nucum, ribes , berbe rum fiagorum, syrupo granato cum Vio rum , rosarum siccarum,myrtino,oxysaccharo simpl. melle rosiato. E. g. Aq. plantag. prunestat, an. g.iij. rosar. rubri S. j. f. aia- mori S. n. mestu rosari col. 3.iij. salu nitri praep. 3. fi-Misce. Vel . Aq. semperuiui, plantag. cenetivo . min. an. g. . f. mellis rasati J.hnitri prae. 3. si N.Vel paretur tale decoctum.

Galenus, i. de comp med. sec. loc. c. s. scribit ; gingiuis ex inflammatione dolentibus optimum remedium esse ol. lentiscin. temperate calefactum in ore retentum , idque recenS. Nam oleum quo vetustius , eo calidius. Habet illud oleum vim moderate reprimendi & discutiendi. Aetius pessiana gingiuas colluere iubet. In eaussa seigida aliquid de resoluentibus calidis admisceatur,ut de alum .vsto vel sale. Aut decoctu fiat ex sem. lini,sol. agrim s.cu exiguo alum1ne,pro collutione oris. Vel paretur tale decoctum.

83쪽

68 Lib. II. Part. I. Cap. XVI.

Hord. integri m. j. si malis . arbor. P. iij. rosa r. rubr. P ij. radet cir=h.3.1m. tu iubar. N.Vij. caricar iv. N. iij.Coq.in s. q. aq. uiatii. ad tertias .Colentur,colaturae T. g.viij. In qui bus di lue o mel. simpl. meli. rosati coletar. an. j cliomori g. g. l . pruneta 3 ij. M. pro gargarismo. Alumen etiam ustum & tritum parotidas comprimit , teste Aetio. Si apostema ad maturationem tendat, gingiuae butyro inungantur. Deinde apostema aperiatur degocto carica

rum lini , faenugraeci,& similium. Vel caricae per medium discissae imponantur. Si abscessus sponte non aperiatur, scalpello aperiri potest. Apertus abscessus hydromelite, collutionis & gargarismi instar adhibito, mundetur.Tamdem ulcus exsiccetux & claudatur. Interdum vero apostema in ulcus desinit, & quidem nunc ulcus simplex est sine corrosione & putrefactione, nunc vero corrodendo serpere incipit,vi non tantum &,ιH8 gingiuarum fiat ; quod accidit cum humores salsi, - acres aut 'aut assivunt. Curantes autem talia ulcera,si sint simplicia, exsiccantibus & adstringentibus medicamentis, collutione scili et pi is cum decocto agrimoniae, rosar.ba- fausti'r.cupui. clavi aceto scillit.alum. myrrh. Ut D. Q i

tur in vino. Cplaturae . in .j. acet. scit tu g.ij.M.Vel 2 . Rad. aristoloch. rotunae

pican. 3 I. Pulvis,qui diuidatur in duas partes; una cum melle redigatur in tormam linimenti, quo dentes inum gantur , puluis vero aspergatur vel affricetur. Si ulcus in fistulam transeat, sertioribus utendum , Vt:

l. Coqu. in vino pro collutione oris. Ipsis vero gingiuis hic puluis inspergatur.

Vtilissima vero & essicacissima est hic aqua viridis,supra de gingiuarum excrescentia & laxitate proposita.

si in

84쪽

De Gingiuarum inflammatione. 6s

si in cancrum degeneret ulcus, Gordonius hoc uti

tur.

Rad. hellebor. aristoloch. long.-ri, aluminis usti, rassar. halausi. p. a.& cum succo fol. 'liuar. vel agrimon. Omelle. F. Vnguentum , quo gingiuae cariosae illinantur. Si vero post inflammationem gingiuarum carnis ex- Epulis. crescentia quaedam emergat, iuxta dentes molares, quam Epulida vocant, quod accidit aliquando cum febre & v hementi dolore internae mandibulae, utitur Aetius medicamentis, quae inflammationem soluunt, atque os colluere hidrometite , ptisana, decoct. semini lini iubet, totam item mandibulam contegere cataplasmate, ex hydromelite & semin. lini. Postea ad ipsam carunculam lsiccantia medicamenta admouet, quale est puluis alumin. vsti asepersus,aut qui Recipit oris vivi, piper. alumin. scissit . . a. Eiscax hic est & vitriolum. Vel Pulu. gallar. B.j. f. alumin. 3. i. F. Pulvis. Vbi vero tardius consumitur, exedens apponit, quale est aerugo per se, vel cum aequali parte gallarum. Alger autem in aeruginis usu monendus, ne saliuam deglutiat. Exeditur etiam interdum aqua sorti, aqua regis , & oleo

Vtilis est hic aqua viridis, cuius antea secta mentio. Si nec his tollitur epulis , forcipe correptam ferro exscindit,& ulcus, Ut par est, curat. Debetque os post sectionem illam cum decocto myrrhae & pauco sale collui. t ire

C A P v ae XVI I. me Maxillarum morbis, S tomatibug. Funei maxillarum.

Axillae etiam suos morbos patiuntur. Inter eos au- Maxit tem primo sunt fungi dicti, qui etiam interdum e latum cerebro nascuntur,ut supra, lib. I. pari.i .cap.2s. dictum est, fungi. et proculdubio aliqua fibra neruea, aut membrana. Ita memini cuidam puero dentem ore extractum,& procub

85쪽

o Lix II. Part. I. Cap. XVII.

dubio neruum vel membranam nerueam substratam is semesse , e qua fungus postea enatus est, qui pene totum os repleuit,& puero etiam mortem attulit.

. Dderatio maxillarum.

Misaea Syderantur etiam nonnunquam maxillae post dentiumn s dolorem. Ita s.Epidem. Metrodori puero ex dentis dolote d. . i. . oderatio & supercrescens in gingiuis caro , ac moderata suppuratio contigit, & tum molares, tum maxilla ipsa

deciderunt. Maxillae cum Caps te connexio.

Misaeliti Maxillae inferior pars capiti per articulationem conaram eis iungitur , Ut libere moueri possit. Contrarium tamen Do eon- exemplum , ubi maxilla inferior capiti plane connata aenexio. coniuncta fuit, supra e Columbo , anatomiae lib.Ii. retuli

De maxillae inferioris iunctura soluta. Maxilla Aliis plerisque animalibus maxilla inferior ex ossibus inferioris duobus per symphysin iunctis constat, & in homine, iunctura etiam in infantibus bifida est ,& cartilagine copiosa inflatss, medio mento iungitur : in adultis tamen ita coalescit, ut ne coctione quidem separari queat. violentia tamen magna interdum haec coniunctura solui,& ossa haec separari possunt. P diu. Malum periculosum est, si in partem posteriorem os

Plia. recedat. De qua Hippocrates , ia coaccis. In nemorum diastentionibis O in iis, quae in posteriorem partem si sidis tuta mavigiae mortem asserunt. Curalib. Quapropter curationem etiam tradit Hippoctates, in lib. de articulis combet. t. 33. Si compago,inquit, maxilla ad mentum di deat , reponere os cuiustis et hominis est. Suod enim eminet,admotis digitis ab exteriore parte introrsum prope esidum et quod intra inclinatur, iniectis digitis repellendum extrorsum estI. Id autem distentione prius adhibita pic rio a dissent, facieisum. Reposita maxilla postea, ut ibidem docet,deliganda est.

Maxilia De max tillarum luxatione.

lis a Iu Luxationem etiam patit maxilla inferior. Quod qui-- ib. dem non facile accidit, cum ob articulationis naturam, . quae

86쪽

De Maxillarum morbo t

quae undique ossibus, circumuallata est , tum ob muscu lorum robur, quos plures & validos obtinet. Si tamen luxetur, tantum in priorem partem propellitur u luxatur,ut GalemaS,comm. 2.iu lib.de articul. & Celsus, lib. 8.cap. 11. docent, & ex anatonae patet. Ad posteriora enim luxationem os impedit s ad dexteram sinistrum maxillae caput ; ad sinistram dextrum caput. Et quidem luxatur vel altera tantum parte,Vel utraque. Vt autem luxetur maxilla , necessse est,ut processus rostro similis,acutus etiam dictus,qui sub iugali osse inseritur, ipso osse iugali humilior

fiat,& extra os iugale feratur. Fit hoc non nisi maximae oris apertione, ut in nimia oris in oscitando dilatatione, vel si aliquid magnae molis ore apprehendatur. . Signa diae sum. s Si maxilla luxata sit,os claudi nequit, masticatio tollia tur , locutio deprauatur , saliua ore aegro inuito profluit. Et quidem si magilla ex parte utraque sit luxata, os magis hiat, nec lingua ad loquendum libere moueri potest, G de fit babuties , & maxilla inferior cum superiore non potest committi , sed maxilla inferior tota magis promi net, etsi ordo dentium inferiorum & superiorum respon deat, & canini sint sub caninis, molares sub molaribus. Processus etiam ossis rostrum reserentis extra malas utri Wque eminentes apparet, & temporales musculi rigidi ac duri sunt. Si vero ex una parte tantum luxatio facta sit, a parte illa in anteriorem maxilla magis prominet,& in usuersum ipsa & mentum inclinatur, & os distorquetur, nec ordo dentium inferiorum & superiorum sibi respondet, sed incisoriis sunt canini. Prognostica. I. Periculo non vacat maxillae luxatio, & propterea isquamprimum reponenda est, priusquam musculi affecti et

cerebrum in consensum trahant propter nemorum rhmos, qui a secundo & quinto cerebri pari orti in mus culos maxillam mouentes inseruntur. r. Si maxilla laxata suo loco non restituatur, perichium mortis imminet, & quidem plerumque circa diem D febris continua excitatur, &. dormiendi inexpu-

gnabilis

87쪽

et Lib. IL Part. I. Cap. XVII.

gnabilis necessitas, & bilis sincera per aluum & vomi

tum reiicitur.

a. Si ex utraque parte maxilla luxata sit, dissicilius te stituitur, quam si ex una tantum; & propterea luxatio ex utraque parte periculosior est , & omnia symptomata sunt vehementiora. Nam omnes quatuor musculi maxillam sursum trahentes, assiciuntur, & cum iis nerui inserti,vim de dolor exoritur, & ex dolore inflammatio & febris ac ta, & per consensum neruorum etiam os ventriculi a

citur.

. Si post maxillae restitutionem duodecim dies elapsi

sint, periculum relapsus non ita facile amplius metuen

dum Curatio.

ratio. Danda ergo opera , ut quamprimum maxilla restituatur, antequam dolor & inflammatio accedat. Si vero iam spatium aliquod temporis a facta Iuxatione elapsum sit, utendum prius medicamentis emollientibus & laxantibus, antequam restitutio tentetur. Videndum vero primo, an ex Vna, an vero ex parte

utraque facta sit luxatio. Si ab una saltem 'parte, aeger vel in sedili collocetur, vel resupinetur in puluinari, & caput eius immobile a ministro teneatur. Postea Chirum gus pollices lineis vel linteis vel fasciis subtilibus inuo latas in eius os immitat, & molaribus dentibus imponat , reliqua manu extra maxillam ad mentum, apprehendar, eamque deorsum trahat, deinde retro versus gulatur compellat, postea ad oppositum latus agitet, &sbmul rursum impellat, aegroque imperet , ut os claudat, Atque haec omnia uno fere momento fieri debent, ut Cebsus inquit. Si vero ex parte utraque sit luxata maxilla , eodem modo restituenda est, praeterquam quod ad latera non est agitanda maxilla, ideoque primo maxilla deorsum trahenda ob musculos, qui processum acutum rostro similem trahunt, qui infra ossis iuguli processum trahi debet. S Cundo retro aequaliter propellenda, quia luxatio in palatem anteriorem facta. Tertio c&in locum suum E s com

88쪽

eompellenda. Maxilla in suum locum restituta , danda opera, ut in eo retineatur, & non iterum excidat. Itaque medicamenta ex oui albuminibus, & pulveribus adstringentibus apponi debenti ac si dolor adsit, musculi oleorolaceo inungendi. Fascia quoque mento apponatur.Hinc ad aures adducatur, & tandem in capitis vertice colligatur , ut maxilla restituta in silo loco retineatur. Videatur

Happocrates, et. de articul. de Galeni in eum commentari De Maxilia fractura.

Tandem Maxilla aliquando frangi potest ictu,casu duo- Maxilla decim & similibus causis.Aliquado etiam in dentiu extra fractura,ctione pars auelli potest.Quod malum per se facile patet. Consolidantur autem ossa maxillae facile, & quidem xI. diebus, & celeriter callus increscit s cum sint medullosa,& laxa : quod si non recte reponantur, dentes vitiantur, atque inutiles redduntur.

Si vero quid de maxilla avulsum sit, id restatui non potesti Quomodo autem maxilla fracta componenda sit, docet Hippocrat. x de ars c. qui ibi videatur. De Maxiletae inferioris immobilitate. Symploma etiam quoddam occurrit circa maxillam in- maestiae seriorem. Cum enim facta sit mobilis propter sermonem infrioris & masticationem : cum illa mobilitas tollitur, praeter na- immobi turam sese habet. Fit autem hoc in tumoribus circa artia litas. culum, cum destillationes in articulum circa auriculae radicem fiunt, & ibi tumores atque inflammationes accidunt. Idem accidit in fracturis , luxatione, maxillae cum capite coalitu.Pertinet huc & rigiditas illa genarum sco butica, cuius in Uract. de Scorbulo, cap. s. facta est mentio. Non absimilis videtur illa maxillarum rigiditas, cuius meminit Hippocrates,s.epid num. 23. in eod. Foes , in Eume-lo Larigeo , cui crura, manus, maxillae rigebant.

Signa & Curatio patent e morbis . a quibus immobilitas ista pendet. D E

89쪽

DE ORIS VITII S.CAPUT XVIII.

De Oris inflammationibus, tir ulceribus. Eo v v TvR iam oris vitta E morbis sunt, Otuem inflammatio & ulcera. E symptomatibus; oris laetosi de quibus ordine dicendum. Et primo quidem oris Inflammationem quod attinet, nonnunquam exsanguine & calidis ac biliosis humoribu,

partes oris internae, Palatum scilicet & sauces inflamma tur. Interdum inflammationem excitanti sanguini etiam humores maligni coniunguntur,uti in Thaso accidit,apud Hippocr. I. Epid. seol. I. statu I. Inflammationi etiam caussam praebent inunctiones ex hydrargyro , e quibus sepe inflammatio , gangraena & sphacelus excitatur, ut aliquot exemplis docet Guil. Fabric. cent. E. obfem. OZ. Signa. Malum per se visui patet. Humoris etiam eam excitan dis natura e suis signis cognoscitur. Est autem inflammatio nunc periculosior, nunc minus periculosa, pro humoris peccantismatura. Etenim inflammationes oris, quae ex solo fiunt sanguine, sunt mitiores; dissiciliores, quae ex sanguine ricum bile misto generantur. Perniciosiores etiam:sunt oris inflammationes , T cum febre fiunt , quam quae sine ea sunt.

curatio.

Vt in aliis inflammationibus ita etiam hic, g non in

uniuerso corpore abundet sanguis , vena primum aperies da ; si alij vitiosi humores, purgatione utendum. Hinc ad Topica veniendum. Quod si neutrum horum affuerit, statim ad Topica ac cedendum. Requiruntur autem in principio quae refrige

xant, & repellunt atque adstringunt, In increment' mstata

90쪽

De Oris inflammationibus es ulceribus. s

patu post aliquid discutientium addendum. Colluendum ergo os sero lactis, in quo flores rosarum, summitates rubi vel vitis cocta sint; aut decocto plant ginis , prunellae vel aquis inde destillatis , quibus di amo rum dianucum , brupus violarum , & similia addenda. Ad discutiendum flores chamaemeli addi possunt. Si tumor discuti non possit, sed suppuratio expectanda sit, adiuuanda ea & maturanda. Cui rei seruiunt caricae appositae. Vel coq. furfur in aquae, dum lentescat ( commodum est etiam ficus addere j Colaturae mel adde.

Eligenda autem semper sunt talia medicamenta quae ne que sapore ingrata sunt, neque aliquam prauam aut Ven natam qualitatem obtinent, qualia medicamenta Graecimn si,appellauerunt, & apud Galen. 6. de compos . med.sec. loca. describuntur. Reliqua ex iis, quae iam de oris ulceribus dicentur, phtebunt. De Aphthis , O Oris ulceribus.

Aequidem dicuntur in specie superficiaria oris vlcera quae infantibus praecipue accidunt. Interdum tamen etiam latius hoc nomen ab autoribus extenditur, & ali rum etiam partium ulceribus tribuitur. Ita Hippocrates, Lde datura mulieb. o de morb. mulier.-- mhia, scribit, O de Coacis praenot. a mae eos metu, in orificio uteri nomianat. Et r. de morbis, fistulam pulmonis aphtha , id est,ric re feruido laborare dicit ; & Galenus, P. de comp. m secloca. M ικ; α*ὴ ms, nominat. Verum, ut dixi, proprie aphthae sunt exulcerationes quaedam in summa oris superficie, igneae quippiam caliditatis habentes, ut definit Galenus , 6. de compos .medic. sec. loc. c. q.Haerent enim in summa cute, & serpunt in palatum, gingiuas, linguae latera, eiusque radicem. Interdum profundius sese demittunt, &palatum carnemque linguae exedunt,cuiusmodi Gallicae o- ni pustulae esse solent,praesertim ab inunctione cum argem vivo. Galenus tame,quae putrescunt & exulceratur,aphthas non amplius nominandas censet,sed erosiones potius,st oris ulcera,quae & remedia plane peculiaria postulant, Itaque