장음표시 사용
901쪽
DE NATURA PHILOSOPHIAE SCHOLAST. 839
β. XV. Licet autem in tam ingenti Scholasticorum numero non μο θυα- omnes his opimis spoliis mactati diligentiae suae praemia retulerint adeo splendida, alia tamen ratione vanitati et ambitioni hominum sua crudutione tumentium subuentum est.' Nempe qui ingenio Scholastico emine. hant, fulgentissimis et ambitiosis praenotabantur titulis, quorum poti res supra iam attulimus, longe maior autem aceruus dari posset, si id agoremus , et nisi laborem nostrum praeoccupasset B. I A Coni THOMA-s I I , diligentia, ex cuius scriniis titulos honorarios Scholosticorum et alia scriptorum cognomina in catalogum ordine alpbabetico relata no-l bis exhibuit Cl. HEvM ANNUS , qui et alios auctores nominauit qui eos tetigerunt. Inter haec quidem Scholasticorum elogia quidam occurrunt tituli, qui a libris auctoribus suis haeserunt, ut supra obseruatum, et cum liis honorum et meritorum laudibus confundendi non sunt, E. g. Lonabardus hoc pacto dicitur magister sententiarum, Suis eius calculator, Petrus Aponensias conciliator, Hugo de S. Victore didascalus, Matthaeus Monasteriensis storilegus, anonymus quidam mi erologus, Ioannes Sarisberiensis poli crates etc. Plerique autem vel immensam superbiam animi Scholasticae sapientiae laude elati, Vel coetam venerationem et obsequium discipulorum magistrorum subtilitatem in texendis arane
rum telis admirantium produnt, nec aliud volunt doctores isti seraphici, angelici, doctores doctorum, facundissimi, landatissimi, fontes vitae, gloriosi, illuminati, irrefragabiles, melliflui, ordinatissimi, opinatissimi, prosundi, resoluti, relucentes, singulares, subtiles, sublimes, venerabiales , uniuersales, ut alia epitheta inuidenda taceamus, quae ridere M AR-N I X i v M quendam nasoque suspendere adunco, quis quaeso aegre seret λ Porro alia quoque ratione praemia nugacissimo eruditionis generi soluta sunt, nempe honoribus academicis, quos a Iudaeis et Arabibus Honores Ma ad Latinos transtulit aetas Scholastica. Locus et instituti ratio non patiuntur, ut eorum hic pandamus historiam, factum id est abunde ab aliis, quos enumerat F A B R I C I v s 8, qui consuli possunt. Id modo huc aduocandum est, quod omnino ad nostram tractationem pertinet,
splendidissimum magistri titulum, qui olim inter summa ministerii a lici fastigia eminebat, sibi vindicata theologiam Scholasticam. Qui enim eam ita perdidicerant, ut acumine Scholastico recepta dogmata tueri, ingenioque philosophico in sacrarum doctrinarum explicatione eminere possent, magistri appellabantur, idemque sonabat voκ , quod hodie doctoris nomen. Quamuis latendum sit, et dignitates Ecclesiasticas et honores academicos haud raro indignis esse tributos. Id
Bibliotreph. Antiquar. e. XXI. s. s.
902쪽
tyo PERIOD. II. PARS II. LIB. II. CAP. III. SECT. III.
uod planxit BERNARDus orbeiensis hoc carmine: Eligitur praepositus,
Decantu vel Schuasi An alios defendat,
Es omnia, quac reperis, Diabolo commendat.
Iam sis magister artium,2ui nescit quotas partium, De vero fundamemor UESTER ODUS , monachus
Habere nomen appetit, . Rem vero nec curat nec seu
Ouid dicam de presbieris, quot praesul Ane literinia ordines deducet. In quibus nec simula,
Nee vitae condecentia Ad minimum relucra.
Alia quae passim hac de re extant , breuitatis caussa praeterimus. XVI. XIV. Non caruisse hanc pseudo- philosophiam influxu in mores horum philosophorum et theologorum cum historia Ecclesiastica et philosophica tellis est locupletillimus, tum ipsa salsae philosophiae indoles atque natura evincit. Vbique enim in intellectu regnantibus prae iudiciis auctoritatis, opinionis, receptae hypotheseos, lucri, et similibus voluntas quoque non corrumpi non potuit, quamuis miram nobis sanct rum inter coclites quoque relatorum farraginem haec tempora obscura et corrupta exhibeant; de quibus disceptationem instituere, huius loci et tractationis haud est. Maxime vero persecutorius spiritus inne pseud philosophiam animauit, ut solet fieri, ubi ambitio et emolumenti proprii studium sororias iungunt manus, et contra aduersarios procedunt in pugn1m. Manifestauit se vitium in philosophis longe pessimuin et prorsus indec tum in ipsis Scholasticorum disputationibus, tantis irarum, conuitiorum, clamorum et tumultuum flucti hus agitatis, ut non modo ad rauim, sed etiam usque ad sanguinem interdum depugnarent, ut de Nominalium et Realium certaminibus in sequentibus dicetur. Marinae vero hunc persecutionis spiritum experti sunt, qui vel a consuetis dogmatibus abire , et λεπτο γίας horum hominum contemnere, vel haec vicera Ecclesiae tam fere ausi sunt, quos et vita et fama persequi et premere non erubuerunti .uculentum nobis suo loco exemplum exhibebit Laurentii Vallae Sch
lasticomastigis historia. f. XVII. XV. Ex his larga manu datis luculenter intelligi posse confidimus, quam marcidos et deformes vultus philosophia sub Scholasticis habuerit; ca enim quae iam attulimus , in historia eorum iundamentum satis firmum habent, et ab ipso Lectore vel mediocriter attento ex illa possunt confirmari illustrarique. Quae vero licet ita se habeant, negandum
903쪽
DE NATURA PHILOSOPHt AE SCHOLAST. 891
tamen non est, non defuisse his Scholasticorum temporibus ingenia maiagna, acuta, et aliorum mensuram longe superantia. Talia enim pleruque viri illi docti habuerunt, quorum singularem historiam construximus. Dolendum autem tanti acuminis et ευτοχίας ingenia in haec tempora i cidisse, quibus rapta a fatali consuetudinis torrente manus dedere, et institutionis vitio ad patrum exempla formata sunt. Vnde quamuis tot philosophandi vitia in iis culpemus, non cunctamur tamen subscribere MEL AN ATHONI , Scholasticos doctorcs magnos et ingeniosos homines vocanti; et ambabus manibus magni VERVLAM II iurati nugarum philosophicarum aduersarii sententiam amplectimur , ita de
Seholasticis iudicantis : Sosiae fabulam ad viuum exprimit hoc phialosophiae genus, cuius os et pectus virginem formosam prae se ser bant οῦ infra vero fuisse aiunt:
Candida succinctam latrantibus snguina monstris.
Sie generalia quaedam apud Scholasticos inuenias, quae pulchra sint dictu, et non perperam inuenta, ubi autem ventum fuerit ad disimctiones decisonesque, pro foecundo Diero ad vitae humanae commoda in portentosas et latrames quaestiones desinunt. Nihilominus certissimum U , s modo Scholastici ad inexplebilem stim veritatis re continuam agitationem ingenii varietatem et multiplicitatem lectionis et contemplationum adiunxissent, insignia profecto illi extitissem lumina, omne que artes et scientias mirifice prouexissent. Verum id esse attenta lectio meliorum eκ Scholasticorum grege auctorum probabit, apud quos
inter mille inutiles tricas et quisquilias, haud raro egregiae deprehenduntur obseruationes. Vnde cum magno LEIANI ZIo in votis habemus, ut vir quidam accurate doctus et Scholasticae philosophiae aeque ac recentioris peritus eκ hoc stercore aurum Colligat persuasissimi, non . contemnendum egregiarum obseruationum fasciculum ita posse comprehendi.
f. XVIII. Ex hae generali philosophiae Scholasticae delineatione, νιλ m. satis manifestum esse putamus, cur, quod in reliquis historiae philosophi- me partibus secimus, specialem singularum partium eius διατυπωον exhis . Oh is, here, et quid Scholastici per singulas disciplinas philosophicas statuerint son pus. explicare nec possimus, nec velimus. Impossibile enim id esse, ipsa imcertissima disputandi ratio, quaestionum ingens moles, distinctionum c teruae, opinionum diuersitas, immo ipsa, quae una in Scholasticis laudari potest modestia; quae pauca definiuit, et per ambiguae disceptationis labyrinthos incerta decurrere maluit, demoustrant. Hae enim circumstantiae non patiuntur Scholasticorum doctrinam compendioso systematis nexu depletam in hoc theatro collocari. Non haec nostra tantum imbecillitaset άβλesta est, sed idem visum acutissimo VI v I, quo vix alius rectius s V et ad
904쪽
sρα PERIOD. II. PARS II. LIB. II. CAP. III. SECT. III
ad dignoscendos veros Scholasticae literaturae vultus iudicium attulit ν. Is prolixus ea in re est in primo de caussis corruptarum artium libro, ubi inter alia : Philosophi metaphoris et ambagibus obscurarunt, quae dilucide potuissent dicere: alii scrupuli, ubi nullisint, quaerunI et nodum, quod aiunt, in Hispo, quo videantur altius rimari, et subtilius omnia examinare. Nee Iolum ignaris inuiderunt Dain peritiam, sed eiusdem artis studioses et peritis. Ideo, ne ea crederentur illi scire, quae planesciebant. ipsi quaesti Meulas excitarunt, ut es ii facile etiam in rebus liquidi mis, vi s Mentiae opinionem aliis detraxissent, id totum rus deriuaretur, quod aliis decederet. Sed et reliqua legenda sunt, quae
natiuos horum hominum colores verasque caussas incertitudinis et obseuritatis philosophiae Scholasticae detegunt. Quae si luce quadam persundi posset, et clara quaedam afferri delineatio philosophiae Scholasticae, im
utilem tamen et superuacaneum nos laborem suscepturos esse ipsa clamat rei natura et indoles. Quemadmodum enim nihil plane nolit vel singularis in medium attulit philosophia Scholas lica, sed quae philosophiae colorem aliquem habent, ex Aristotele transsumta sunt, cuius placita expurioribus suo loto sontibus delineauimus, ineptis barbarisque Scholasticorum terminis phrasibusque non repetenda: ita reliqua vel male Stagir, tam eκ primunt, vel pueriles nugas, et otiantis ingenii somnia exhibent, quae reserre operose, et faciem tricarum inutilium veram depingere, idem esset, ac Lectoris nostroque otio petulanter abuti, et philosophiae sa tores ad auersanda eius limina prouocare. Ne tamen ἀμεθιὲως egisse, nostrique instituti immemores fuisse, videamur, paucis explicabimus quae nobis de Scholasticorum in singulas philosophiae partes meritis sententia sit, quidque illis statuendum esse nobis videatur, qui ipsos Scholasticorum libros adire, eorumque plazita amplius cognoscere cupiunt.&M- β. XlX. A logica initium philosophandi, tanquam a ratiocinandi
instrumento, cum faciendum esse Scholastici statuerint, summa atque prima eorum cura studiumque in ea excolenda fuit, adeo, ut quod supra iam eκ Sarisberiensi probauimus, inuenti fuerint quamplurimi, qui t tam vitam in dialecticis consumerent. Inepte autem id tactum est, cum in instrumento veritatis inueniendo excolendoque tantum temporis triueis rint, ut quod reliquis philosophiae partibus, quibus veritas naturalis et moralis discitur, et selicitatis comparandae ratio intelligitur, tribuerent, haberent plane nullum. Quamuis autem magnifice dialecticam suam i etarent, deformes tamen ea philosophiae rationalis vultus exhibuit, et reuera erillica quaedam atque tophistica ars magis fuit, quam ratiocinandi scientia. In eo omne studium versabatur, ut de rebus, quas nec intelligebant, nec vera earum principia assequebantur, syllogismorum retia te derent, eorumque syrmata post se traherent, cxcogitataque sophistica argutandi et cavillandi ratione, non veritatem detegerent, sed aduersarium al
905쪽
DE NATURA PHILOSOPHIAE SCHOLAST. 893
ad silentium redigerent, indeque gloriosam si hi pararent victoriam. Hinc tot quae Iliones inutiles, intricatae, vagae, obiectum dialecticae Scholasticae
constitutae sunt,et argumentorum Uis non ex pondere,sed ex numero dimensa, neglecti probabilitatis gradus, contemtus demonstrandi ordo, et confusis, incertis atque vagis notionibus, terminis, propositionibus, syllogisinis
repleta omnia. Qua ratione cupa via ad veritatem, tot deuiis perderetur, tot vepretis et spinetis obsita impediretur, tot salebris corrumperetur, non
aliter fieri potuit, quam ut pellimum inde iter ad ipsam philosophiam
emergeret, quod cum ducibus duobus malis, logomachia et scepticismo, susciperetur, infelici philosophantium euentu absolutum est. Nemo in hac pseudo- dialecticae facie depingenda verisque eius vultibus detegendis vel accuratior vel felicior fuit Lu Do VICO VivE, cuius liber tertius de eatissis corruptarum artium totus ea de re legi meretur, doctillime enim et eleganter tum de ipsa dialecticae Aristotelicae ratione disserit, et
lynceum in hoc quoque argumento se demonstrauit, naeuosque eius ac te vidit, tum errores, molestias et vanitates dialecticae Seholasticae ex vero descripsit. Longum esset, omnia afferre, quae prudenter monet; delibabimus pauca tantum, et potiora, in rem totam in manifesta luce colloc mus. Ita vero vir praestantissimus γ : Venio ad amicos meos recentes ut ipsi vocant Sophistas, in quos tanquam in nouis sentinam omnia huius artis vitia conflixerunt, et Aristotelis, et priorum, et longe plura et foetidiora de suo adiecerunt. - - 1rrumpit ad tradendam dial cticam iuuenis ignarus Latini et Graeci fermonis, ignarus earum rerum ratque artium, quae his duabus linguis funt proditae. Primum omnium, quorsum pertineat dialectica, ignorat, quaesua, quae aliena, ita Judet sua aliis cesserunt, et ipsi inuaserunt aliena. - - Itis tanquam vento quodam transvers acti in metaph disca impetum fecerunt: non illinc modice repetunt, quae videbamur ad logicam pertinere, DI Aria otelesiecerat, sed penitusse et pueros suos immervunt in arcana illa naturae, quae constare et intelligi nullo penitus modo possunt, nis gu- aris his exterioribus. - - Sunt qui perpetuo ibi uetinent, ut qui maxi ne sunt reales , quas vero ad nugandum in illis commentis i imemta st dialectica, et non ad recte di rendum. Ibi nascuntur mira
monstra quaestionum de naIura communi, qua miror non rnIerdum eos
terreri in somniis , auI de illa in tenebris audere Derba facere , adeo mousrofa sunt. - - Asterius Grotus et deinceps alii navem in altum deduxerunt, ut nullae iam terrae appareant, coelum Undique, et undique pontus. - - Ad divina transgressi puero in Schola ludenti
ac nuetanti de DBgismis diuinis in manus dederunt rem arduam et periculinaui; ibi tam confidenter distribuunt, 'gularitant, particularia zant, complete, incomplere, quam s de homo ahquo' et Frmo, et dum uolunt rem humana ingenia superantem in pueriles formas redigere, in
906쪽
sαι PERIOD. II. PARS IL LIB. II. CAP. III. SECT. III.
multa incidunt absurda et impia, quae tamen consuetudo inter eos effecit leuia, ut tres esse deos, tres essentias diuinas, Ilium esse patrem et non esse patrem, quae aures abhorrent audire. Loquuntur ipse de rebus offfensuis piarum aurium; quae positat esse magis pNuperrimi dialectici non contenti corruptela Agnifcationum, quam a maioribus acceperant, quandoquidem illa iam vulgata et protrita Dictis hantur, ipse nouam penitus linguam inuexerunt: cuiuslibet hominis quia libet onus. et amus praeter ab asinus, et Unus possibiliter non sunt. alter alius bomo non m ipsemet cuiuslibet alterius hominis alius amus
est eκs. Puis haec ulla in lingua intelligat ρ adiectis literis quoniam
verba deerant, et ad melius diuinandum. - - Ex ista imperitia
sermonis natae sunt nobis suppositiones, ascensus, descensus, ampliationes, restrictiones. appellationes, exponibilia, ad quae s lingua esset aptanda, non solum obmutescendum esset, sed aliquid esset verum inscriptoribus, ut in erdum miror, quomodo haec eis Denerunt in mentem, tam ab omni ratione et loquendi et sentiendi abhorrentia. uuia statim altercandum erat, et femper altercandum, quaesta sunt spinosa quaedam apta dissutationibus, quae materiam suppeditarent rixis, et diutissime proferrent altercationem etiam in tradendis praece piis artis: nihilsemel dicunt, ne adimant Mi argumentandi et in eo trarium dicendi occasionem. His exemplum sophistae cuiusdam Paria
sensis subiungit G quod qui sine risu legit, illum ipso Timone esse ota
scuriorem oportet. Ex his vero de arte quoque critica Scholasticorum iudicandum est, in qua eo magis pueriliter labebantur, quo magis a linguarum peritia ut notitia antiquitatis erant imparatissimi. Huic ridiculi illi errores pueris sub baculo adhuc in tyrociniis versantibus non condo nandi. Exempla ipsa sua barbarie et ignorantia non iniucunda dabit I Aco BI DE VORAGINE DXenda Grea, et quod eX ea eκcerptum, de quo supra iam diximus, Calendarium e mologicum: in eo enim Hi larius derivatur, ab altus et arcs, id est virtus, Ignatius, quasi ignem p eius, id est patiens, Agatha abanos, sanctus et illeos Deus, Gregorius a grex et gorae, et
missi s.M. f. XX. Ex his, quid inepti philosophi in naturali philosophia via
suorum. Herint, nobis non monentibus, quilibet intelligit. Nempe cum disti eiulimam philosophiae partem essent aggressi, non naturam obseruationibus et experientia rimandi, non ad rerum naturalium assectiones attendendi studiosi silerunt sed dialectica subtilitate vagisque et obscuris principiis, quorum nec sensus nec veritas ulla erat, de rebus sibi ignotis disserere, et naturam quisquiliarum suarum coeno Conspurcare contenderunt. Id uod aliter quoque euenire non potuit. Selegerant sibi in his ducem ristotelem; quem et ipsum dissicilem et in hoc argumento obscurum, notionumque quas sequitur, Vagarum et dictionis breuis et concisae stu- . dio
907쪽
DE NATURA PHILOSOPHIAE SCHOLAST.
dio impeditum Graece loquentem non intellexerunt, sed ex barbaris verissionibus eκ malis Arabicis inepte consectis de eius opinione quaedam perceperunt. Qui cum incertas et obscuras voces pro rerum prineipiis lupposuisset, nacti hi homines talem ducem ad dialecticas et metaphyliacas tricas totam scientiam naturalem reuo arunt, et tam amplum rerum
creatarum theatrum, in Ontologiam quandam, vel, ut rectius dicamus, interminorum confusorum et nihil significantium chaos transformarunt, entia sibi naturalia fingentes, quae solae sormauerant abstractiones absum
dissimae. Multi in hac detestabili doctrina physica Scholasticorum d
manda et exagitanda suere viri summi et melioris literaturae sensu i structi, ex quibus4mprimis legendi VIVES , Mox uos Ius - , et qui reliquos lumine et acumine vicit Magnus UERULAM Ius φ. Ipsae vero Seholasticorum tractationes physicae, omnium luculentissumum esse possunt specimen. Nos, non nisi exorata quidem prius a Lectore venia, unum adducemus, Ut exemplo res constet. Leguntur inter Tito MAE A Q VINATIS Opuscula quaedam huius generis: De principiis naturae, de natura materiae, et iamensionibus intermi natis, de missione elementorum, de occustis operibus naturae, de motu cordis, in quibus inter reliqua occulta naturae opera derivat a sorinis rerum, quae in propriis materiis existunt, principia autem formalia talium corporum esse ait coelestia corpora, quae diuersimode se habentia secundum accessum et recessum, generationem et corruptionem caussant in his inserioribus. Ex quibus concludit latentes in his formis occultis iaculistates reduci in altiora principia, nempe corpora coelestia, vel virtutes his
adhuc superiores, in substantias separatas intellectuales , quae his oper tionibus vestigia sua imprimant. Ex his, quaeso, Lector, in mylteria
occultorum naturae operum penetrare conare, et U. g. quae sit caussa vi
tutis in Magnete, disce. Cuncta quae confusis incertisque et obscurissimis notionibus angelicus doctor tibi tradit, eo tendunt, esse e. g. vim Magnetis impressam corpori huic per formam quandam occultam a sphaerarum coelestium et intelligentiariun iis praefixarum influxu descende tem; et sic magno lumine naturali auctus angelicam philosophiam mir heris. Elegantiora non habent alii, ex quibus si BONA vENT. RAM, barbarie reliquis tolerabiliorem inspicere sustinemus, complura huius rei exempla inueniemus E. g. Elementum definit esse primum principium componibilium, sed non compositum, elementatum quodlibet corpus compositum eri quatuor elementis: quintam essentiam, eo pus per se differens ab omnibus elementis et Hementatis, tam in materia, quam in forma, tam in natura, quam in virtute, non habens in se conintrarietatem, unde nec Caussam corruptionis. His cupediis abundant mensae Scholasticae. Talis cum physica fuerit, corrupta inde mediema quo-
908쪽
rbs PERIOD. II. PARS II. LIB. II. CAP. III. SECT. III.
rue est, et ineptissimae hypotheses ad artem salutarem allatae; quas nonii ficile suit conciliare inter se Aponensi, cum obscurarum notionum V cumque nihili ea iit conditio, ut in quascunque cupias significationes rapere possis. Ex vero iterum VIVES s: Medicis rerum veterum ignaris , et earum quae potissimum adfalutem humani corporis conducerent,
aliquid tamen fuit agendum ex Scholastica illa pomae exercitatione. Ingentem et copiosissimam disputandi materiam in hane quoque artem tanquam plaustris inuexerunt, de intentione et remissione formarum, de raritate et densitate, de partibus proportionalibus, de instantibus,
ea quae nec sunt, nec unquam euenient, ventilantes sua I omnia , d fert a pugna cum morbis, interea loci prementibus utque occidentibus. Non defuisse quidem his quoque tenebricolis temporibus viros nonnullos magnos, qui via experientiae ad cognoscenda naturae miracula haud infeliciter progressi sunt, Alberti M. Rogeri Batoni, Arnoldi de Villa Noua, et paucorum aliorum exemplis constat. Ast nee ex horum ob seruationibus generalis naturalis philosophiae consideratio emendata est, ut ex ipsius Alberti M. exemplo discimus, qui cum tot experientiae testia moniis de viribus naturae esset instructus, cum reliquis in explicandis naturae σαινο-1οις desipere maluit: nec passi sunt homines ineptissimi, et in his tenebris palpare gaudentes, haec lumina naturali accendi scientiae; inde inuidia in nos naturalis doctrinae prosectus exarsit, quodque assequi obsita squalore ingenia non poterant, aut haereseos aut magiae instinularunt, et excitata horrenda ex monte Tarpeio fulmina, quibus in iam et fortunam virorum quibus De meliore luto finxit praecordia Titan saeuitum est. Unum praeter reliqua supra iam adducta exemplum ali gamus, Virgilii, Salisburgensium episcopi, cuius vita legitur apud CA-Nis IvM ε et M AB ILLO NIvN L Is cum eruditionis causa valde suspectus esset Bonisaeio , magno ignorantiae et barbari ei patrono, quae fulcra esse superstitionis sibi tantopere deamatae nouerat, valde eius censuram incurrit ob assertos antipodas. Concludebat enim acutissimus theologus, nouum ita annunciari mundum, pro quo Christus passus haud sit. Cuius inconditos clamores licet retundere et ipse Virgilius intemposita ad pontificem Romanum appellatione, et odilonis Bauariae ducis demonstratione et precibus conaretur, ad hoc tamen tribunal, etiam in physica cognitione infallibilet citatus est, qua de re post AVENTI-NvM legendus est magnum olim Augustae nostrae sidus M A R c v swELsERVS - .
T. III. ad an. 746. n. 6. M a 2 G a R. Ilist. Salisb. L. I l. c. s. seqq.
909쪽
DE NATURA PHILOSOPHIAE SCHOLAST. 89
β. XXI. Nulla vero in scientia philosoplaica sibi magis Scholasti ea
gens placebat, quam in metaphysica, hanc scientiarum reginam esse et mabat, hanc in eruditionis cacumine ponere homines iactabat. Et er dere quidem quis posset, in ea regnasse, multumque praestitisse Schol sticos , eis ingenii viribus instructos, quilius notionum sublimitate et axiomatum altitudine supra rerum naturalium sphaeras evehi potuerint. Verum aliter res cecidit, et nec vera et generalia philosophiae omnis atque primae principia, nec ipsam quam tamen sibi hermathenae instar delegerunt metaphysicam Aristotelicam assecuti sunt. Et prius quidem ex ineptis terminis et distinctionibus ac ragis vanisque praecisionibus, quibus mei
physicas disquisitiones suas instituebant, disci potest, quibus factum, ut,
quae uniuersalis quaedam philosophiae institutio esse debetat, inanium te minorum' et abstractionum chaos esset, et systema aliquod Scotisticum, id est, vere tenebricosuin et obscurum. Posterius eκ collatione metaphysicae Aristotelicae cum metaphysica Scholastica omnium rectissime intelligitur. Cum enim Aristoteles in metaphysica veterum physicorum principia vel euertenda vel emendanda suscepinet, usus mathematicorum axiomatum
subsidio, noua sibi fabricauit, quae intelligi non possunt nisi ab iis, qui
utriusque rei praesidiis instructi sunt. Ast nec veterem physicam nec mathesin nouexant hi metaphysici, et in tam peregrina, qualis Aristotelis
metaphysica est, regione versantes, cuius nec linguam nec mores asi
quebantnr, spectra pro hominibus, id est, inania otiosorum ingeniorum somnia pro principiis Aristotelis arripuerunt. Exemplum elus rei luculentum esse potest materia prima, vexatissimum in Scholastica philolaphia argumentum. Hanc in metaphysica dixerat Stagirita esse, quae per se ipsam neque quid esset, neque quantum, neque aliud quid else dicatur, quo ens determinetur. In qua definitione .d veterum philosophorum
principia eκ corpusculis esse assirmantium notionem corporis respeκit, a quo materiam primam, ex qua componantur corpora, praecisione mei
tali separabat. Illi autem corpus dixere, non, quod Senotasti ei ita vocarunt , materiam extensam , sed quantitatem formis et qualitatibus ornatam. Ab hac quantitate formis instructa, qua fiunt corpora primum illud principium ipsi separandum visum erat, eo quod materiae sormam et priuationem, tanquam prima principia opponebat, et ex his tribus atque generalissimis principiis rerum omnium naturalium generati nem derivabat. Ita .im mentis praecisione in hoc materiae principio efformando abstrahendum erat, ab omnibus illis, quae faciunt, ut ressi vel aliquid, vel quanta , vel qualis, et ut certum corpus existat determinatum, alias principii locum tueri, eique sormam et priuationem adiici, atque ex his demum tribus rerum omnium corporearum determinationes, ortumque et generationem derivari non poste statuebat. Valde placuit Scholasticis hic laetus, cum ingenio eum sito, abstractionibus ded tissimo sauere viderent. Verum cum ignorarent, quid corpus veteribUs
910쪽
pos PERIOD. II. PARS II. LIB. II. CAP. III. SECT. III.
physicis, a quibus in ordinandis rerum naturalium principiis Aristoteles
diuortium laciebat, esset, et materiae Conceptum metaphylicum cum subiecto extenso, adeoque formae et quantitate iam induto confunderent, in ineptissimas de materia prima disputationes inciderunt, et innumeras de ea tricas excogitarunt, quibus Aristotelis sententia inultum obscurata est. Cumque nulla notione certa et perspicua Vterentur , varias et diuersissimas excogitarunt opiniones. 1homae asseclis materia priina pura est potentia omni actu destituta; alii, qui hoc merum imaginationis spectruin laruamque esse persentiscebant, certam materiae existentiam de fendebant, licet ignorarent, qualis ea est. Unde eo usque nonnulli progressi sunt, ut cum haec materiae attributa non nisi Deo conuenire posse crederent, eum esse materiam primam contenderent, et periculoso errore, ex eo oinnia fluxisse affirmarent, quem Dauidis de Dinanto err
f. XXII. Attigerunt etiam Scholastici praecipuam metaphysicae
pariem, doctrinam de Deo deque religione naturali, nec deneganda est quibusdam eorum laus, quod acute in eo argumento fuerint verivi. Inter quos iure suo eminent THOMAS Ob Summam conIra gentes, et THOMAs BRADwARDINus ob libros de providentia , de quo utroque GAER. NAVDAEus pronuntiauit; omnium instar ture
merito haberi potest doctoris angelici S. Thomae Aquinatis summa aduersus gentes, adeo ferax est sensuum, rationis, subtilitatis et doctrianae I nec minimum quoque auxilium possum est in libris de providentia Thomae Bra ordini, quoniam in illis pari ferme cum D. Thoma subtilitate et rationum pondere procedit. Verum quod rationis a umensatis egregie suppeditauit, methodus Scholastica , inanes distinctiones, termini obscuri et alia huius generis, ita vitiaverunt, ut usum aduersus infideles suum, quem debebant, praestare nequeant. Ut taceamus igia rantiam errorum gentilium, ex inscitia, quam historiae philosophicae desectus genuit, exortam, qua laetum, ut nec errantium mentem asseqU rentur, nec earum apte refutare opiniones possent. In doctrina vero
de spiritibus nugati sunt non minus, quam in reliquis, abditarum substantiarum naturas suis abstractionibus somniisque exhaurire se posse persuasi. Exemplo esse potest BONA vENTVRA, quamuis innumeros se nugaciores habuerit. Is enim in compendio theologicae veritatis , ita de ansetis agit, ut eos definiat, esse substantias 'alitercunque compostatas, stilicet ex eo quod est, et quo est; eos porro distinguat in diuersas hierarchias coelestes tribuatque illis visionem matutinam , siue rerum invecto, et vespertinam, siue rerum in se, inque ea cognitionem magis glos in habitu quam in actu habere dicat. Agit etiam de proprietati-hus et ossiciis singulorum ordinum, de motu, de praelatione, de confirmatione angelorum, et imprimis de eorum locutione, de qua miras namnias