Joannis Baptistae van Helmont, ... Opuscula medica inaudita. 1. De lithiasi. 2. De febribus. 3. De humoribus Galeni. 4. De peste Doctrina inaudita, de causis, modo fiendi, contentis, radice, & resolutione lithiasis. Itemque de sensu, sensatione, dolo

111쪽

ter tantam sustineret ampliationem , sbi contradicunt , dum diu retica ob vasorum stricturam vetant. Dein porro consideravi, quod sub initium,

clara, aquosa, & affatim, urina excernatur. Etenim

cum urina, tingatur per scoriam, si ve stercus liquidum : ista autem scoria, non eliciatur , nisi prope finem liet . ac juxta somitem fermenti stercorarii: fit inde , quod illa scoria , non tam eminus alliciatur, sub confusionem instantis paroxysimi : eo quod illius culinq aeconomia, sit confuse turbida, di interpolata. Quippe stomachus, cum toto ab

domine turbatur, praesentitque in omine, atque metu, instantem procellam, non minus,quam eandem compatitur , toleratque praesentem. Prae entire enim videtur arenam, nondum visam: at sane,

adest tum in utero seo , dumque praesentitur, ex tune adest contracturae illius exordium. Volens itaque Archeus, hostem eluere, & excusare instantem par xysmum, accersit undecunque omnem laticem, & ad eluendum renes, demittit. Contrahuntur ergo venae in calculosis renibus, consentiuntque intellina, atque dolorem colicum ideo . mentiuntur, ob consensum. Qua de causa nephriticus dolor, a colico , nondum per Scholas fatis distinguitur. Nec mirum, ad spasmum venarum, ipsa intestina quoque convelli , cum contracturae artuum sequantur , propter consensus consanguinitatem , tam dolores immanes colicos , quam nephriticos. Procul ergo a vero deviant Scholae, quod Scoria trahatur, aut mittatur, ad calculi fabricam : quin potius supervenit ejus tinctura , per accidens, dum spiritus coagulator, suam exerit potentiam , in terram volatilem. Quia caeteris paribus, calculus tinctus, semper est pallidis friabilior. Idque clare arguit, quod lotii tinctura, si posset.

confectionem Duelech praepediret totaliter. Adg 4 eoque

112쪽

eoque Icterici, licet calculo subiecti alias, vix calculosi sub Ictero visuntur. Idcirco enim sub gene- atione Lithiasis , flavet urino, primo arenarum conceptu, palletque sub initium accessus. Quia tum adhuc latex est , nondum mera urina. Certo itaque vivi, si in solo renis sinu, omnis arena fieret,

quae excernitur,. dolor major esset, dum eX cernitur, quam dum nondum arena apparet. Quod tamen contradicit experientiae. Pori O, quod patrato sabulo, urina plus solito turbetur, spissiorque evadat, cum alioqui, plus pulverulenti continere, turbida confusio persuadeat sin crassiore nempei consistentia, plus pulveris, quam prius in clara, &aquosa) Id plane convincit, uterum Lithiasis , jam esse oppletum , nec posse crassiorem illam saburram hospitare. Ergo, incognita uteri varietta, nedum neglexit Nephritidis sanationem, sed&cau serum S sanandi alteritates introduxit. cilicet aliud est, suetitantem a rene,.arenam, succc dente lolii stilla, deturbari: atque longe aliud, non quidem eluente unda ; sed partium conspirata contractura ac ci spatione . adhaerentem excutere arenam.

I 8 Althea enim Malva, Amygdalino , similibusque,

dolores demulcere, vias humectare, dilatare, & oblinite persuadent: adeoque in hoc, ut & in Omnibus ubique,vcI Scbolae duntaxat sunt intentae ad posterius .vel ridiculum proponunt. Dum vi detersiva, totum arenarum, bolique uterum, everrere debebant , laxandis viis, humectandisque membranis, in se temper madidissimis totae incumbunt. Siqui- idem expulso sabulo, non proin sospes est uterus illius : quin saltem in futuram calculi poenam, remaneat venarum conspurcatus bolo paries. Quorsum nulla Scholarum hactenus fuit reflexio. De- Q mirabar namque subinde, quod dudum antea Ne

phriticus, postquam calculum in vesicam demisit,

rarius

113쪽

rarius novos in re ne lapillos suseitet, quamdiu alter vesicam infestat: Nephriticus tamen, si simul etiam podagricus, podagram tamen lociam , cum Nephritidis, sive calculi accessu, admittat. Etenim inde didici, quod sicut dolor in vulnere , suscitat aquam glacealem: ita &ipiam mutet urinam, quae petrificationem, in pristino lumborum utero, impediat. Quare etiam lotium turbidum , citraque arenas, visitur in calculosiε. Dolor enim classica est, quae laticem undecunque advocat occasionaliter, urinam peregrino hospite admisto, accendit, imo & turbat. In tanta autem ossiciorum conia fusione, de ipsa confusione, cogitatur nihil. Et nim dolor, mihi fervoris imaginem, saepe ob oculos posuit. A qua namque, post fervoris ebullitionem, turbida plerumque, ac confusa est. Sic enim quia bolus fit, ex terra urinae volatili, nondum sale condita semesenter, ob defcctum fermenti urinarii, in re ne stabulati : Ideo quoque bolus iste, igne liquescit, neque in arenas duriores, majoresque cogitur, quamdiu vim fermenti renum, non eXperitur. Tingitur autem saturate, bolus non quidem a serius superveniente scoria , arenas tingente

quippe bolus ille rubet, supra flavedinem scoriae) ted a cruore diluto , qui invenis boli utero

transumitur erronee, ad uius, turbulentiae fines. Atque hactenus in Uronomantia , bolus de hepate , dc cruore testatur : nil autem horum arena.

Constat ergo urinam, per se, falsam, etsi sale homo at non vescatur: ejusque causam, de Digestionibus, offendes. Curatus quidam , in urbe nostra, totos dies II. amens, absque omni potu, & cibo transegit ante mortem. Nunquam autem illi prorsus quotidiana defuit urina, parcior quanquam, &sensim rubicundior exiret. Unde conjicio, in rene , Vim esse commutativam cruoris, in lotium

114쪽

quamque alibi in tractatu de hydrope, studio

prosequor ) non se eus atque vulnus, ex cruore celerem, copiosamque parat Syno viam, sive glarea lem aquam. Itaq; urina, ad postremam sui determi nationem, postulat, mutuatque Vim , a fermento, quam renes, in uterum lotii inspirant. Non alias, quam hepar in venas portae, nexusque Mezenterii, vim sanguificandi. Quapropter ibidem statim totus stomachi chylus, cruorem, suo colore, mentitur. Uim autem renum in venas, plane despoticam, alibi de hydrope prosequor. At quamvis fermentum renis, inserviens ministerio totius integralis, sit visceris cuiusdam tanquam digestio: non est tamen in numerum digestionum relata , eo

quod coctionem recrementi, non autem alimenti concernat. Etenim cum omnis transmutatio,

δὴ quae per digestiones procedit, sua habeat media,

sive fermenta propria, ad novam generationem portuna ; ita ren, suum incipit imprimere fer mentum, in cremorem, mox dum ad portas iecoris sistitur. Cuius fermenti vigore, lotium, se a cruore sequestrat, nativis proprietatibus. Et quanquam cruor ille, nondum sit coagulabilis : attamen se

ibidem separant liquidum, a liquido. Mysterium sanguificationis, est quidem homogeneum , simplex, ac prorsus uni vocum, solaque adeo sanguificatione conscriptum : oportuit tamen , statim in Venae portae limine , separabilem difformitatem cremori innasci. Ali is namque cruor, dum vitalem conditioncm in hepate acquisivit, indecenter spiraculo fermenti renum, pollueretur. Quod autem urina, naturaliter sit falsa, & unde ipsi ista sala sedo, alibi de digestionibus invenies. Hic autem adnotasse sat esto, quod quantum salis acidi, nasticitur in chylo, siub prima digestione, tantundem

id altera transmutatisne substantiali, migret in . salam

115쪽

lem salsum. DesignΣvi jam uterum incipientis

rinae Sc calculi. Declaravi quoque mirificam pro-rietatem spiritus urinae, in coagulando, ac petri cando. Inde enim iam sit constat, si contingat piritum lotii retrogrado motu fluere per jecur, inenam portae, atque inde expelli, ut peregrinumn solitum, per mezenterium , in intestina: quod bidem facile coagulaverit etiam insolitos calc os, quosque Paracellus, congelata, non autem o agulata Vocat, eo quod non ad duritiem Due-ech urinarum ascendant, quae a mucilagine matre nateria solidantur. Quod si vero urinae spiritus per penam cavam, sursum , vel deorsium ferat ut: alie-aat , vi sibi propria , similarium alimentum spermaticum, ac mucilaginosum, in duriorem compaginem : unde demum Schirrhi, quartanae febres , nec non variae oppilationes oriuntur: quas

frustra sane per Iula pia, aut Apoaemata aVerruncare student. Danique nutritus sel, cruore sibi vicino, in quem si spiritus urinae, e suo deviarit utero,confestim quoque lapides in felle ob nascuntur. Peregrinum nempe ae hostile evadit, quicquid in alienam messem subintrat. Adeoque ex traordinarii effectus, causis consimilibus oriuntur. Neque enim in apposite docui , serosum istud. quod cruori permistum defertur, perque sudorem, vel alias inseo si liter , disperditur : non esse urinam , ut neque ejusdem proprietates habere, necesse serum , lactis aemulum, multoque minus esse

fel, aut bilem flavam : sed partem Laticis, de quo

suo tractatu.

CADuae VII. Duelech resolutum.

116쪽

iog DE LITHIAs Ictuantum sperandum sit ab incinis. 6. Buἱ e ibidem ros riatur pro Lithiasi. 7. Duplex indieario. 1. Surdastra Scholarum intentio. s. Vanitvi hujusmodi intentionis. Io. Cur Olthea,malva, succus citri ere. juvent. II. Frisola objectio

contra Diuretica. IZ. O dynara Scholarum. I 3. Rationea

Scholarum pro impossibili remedio. I 3. Tationes SpuIrorum. Is . Testimonium Cardani. I 6. Diploma Principis Salisburgensis. II. Delum Scholariam, ex ridicula remediorum inquistione. 18. Rιdicula subterfugia. I9. Calculum non co firmari. 2O. Lapides animales , O vegetabiles, quo pacto nobis sint utiles. a I. inodus praeparandi. 22. Vnde Ludo nomen, ejusique praeparatio. 23. Ludus ubi reperibilis. 24. Stolidum stentamen. 2s. Error γaracelsi. 26. Seholarum temerita3. 27. Paraeelsus non minus insulse, quam m- morsae de materia calculi, garrit. 28. Eximologesis rerum examinatarum e se balsami salis. 29. inodus adhibendi re

medii. 3o. Vesica tauri embryonis. 3 I. Observarioms circa lapidem cancrorum. 32. Error Paraces. ,33. Mira antipa-rhra. 34. Noum catheter.

T I Terum Lithiasis dixi, nunc autem de remediis cogitandum serio. Enim vero ridet vulgus, Scholas, in opprobrium actas, quod nequicquam hactenus de veris causis, vel sanatione sit indagatum. Originem Medicinae quidem alibi recitavi , eamque adhuc adolescentem, in hodiernum usque diem , eineta velut vis animi, egit in circulum absque progressit ullo: quia peregrinis, Grqcis, Barbaris, Ethnicisque inventis stare maluerunt, &aliena excoluisse, honori duxerunt. Dum interim

novi oriuntur morbi, quondam etiam exoleti, re

surgunt larvati, ideoque illegitimi apparent, nec

amplius respondentes descriptionibus primorum. Statur nimirum ab sique progressu, dum nostra Valetudo indiget maximopere medendi accretionis. Quatenus pigrum, atque ingene osum obstat Medentum genus , quod ex alieno commentario tant rim, sapete voluit, artemque supra quam noverint,

increscere negant. Ideoque&quicquid ignorant, in catalogum incurabilium, desperatione quadam adi-

117쪽

adigunt. Quasi avorum inventa, nostrae viam praeelusissent industriae, Sapientiae thesauros occlusic sent, steri lisque sit omnis moderna vis animi,& exhausta divinae Sapientiae potentia, nihil esset amplius , quod insuper nobis veritatem demonstret. Profecto socordiae poculum, veterno seculum dementavit vel ab ipso initio : ideo nempe quisque assentiri, quam indagare mavult. Tanta nempe est lucri dulcedo, quod suas quisque Medicaminum societates , sive confusiones, S miscellaneas receptas magistrales vocant) cum amore admiretur: quaeque secretiora olim , Medicos laboris amantes, reddidere illusties, praetorpore medentum, in Pharmacopaeorum manuS, anus, di manarunt hodie . Unde Tonsor quisque, Balneator, Monialis, Tortor, vel ex ambubaiarum fornicibus fugata Lena , Medicinam iactitat: quorum censum hie describam. Primi namque occurrunt, qui mederi volunt, non quidem ad hoc instructi: sed natura promti, quidlibet audentes, quae aliis profuisse audiverunt, sine causarum cognitione, atque discrimine, qgris propinant: eosque sic in discrimen praecipitant. Inde namque omnia pene Scholarum experimenta profluxerunt. Quod & Galenus, Quintii praeceptoris sui exemplo, confirmavit. ΕΘ enim per mortes hominum , experimenta facientes , suos graduatos , Scholae vocant statim expertissimos. Alii vulgares, vulgaribus tantum mederi malunt,hisque sua dant consilia monnulli quoque, favore solo, atque rogati. Plerique etiam ob honoris ambitionem, utque tanquam sapientes aestimentur, hoc vitii genus innatum habent. Ejusmodi enim deceptores, divites videri volunt,& gratis ideo, cuncta praestant ad necem, ve I fortuitam sanitatem ministeria. Hujusmodi imprimis sunt, qui Rome Theriacam Cardinalibus , & Magnatibus obtru

118쪽

dunt, e melioribus simplicibus eonsectam, quam Deus in natura creaverit. Sic enim populo in Urbe imposuimus, &sancti pharmacopli, visi sumus. Succedunt his, qui munera quidem : sed nequaquam nummos expetunt, ne nobilium conditionem, itemque promissam . paupertatem exuisse, sciamur. Suntque idcirco qui pro se nihil, at solum pro paupere communitate, se promereri aiunt. Similes his apostat , qui fatentur quidem se non esse medicos: sed sua secreta se habere, a Regina vei Imperatore. Medias namque hi solent interponere personas, quae pretium medicamini sextollunt. Sequuntur dein hos, qui vestes, atque marsupium , ut cribrum foraminatas gerunt, nec interim suum imposiorem exercere tardi. Aliquando se ditissimos fuisse, nunc vero depauperatos sindolio vini per artem chymicam, per bella. & religionis constantiam. Sunt & qui, quandoque militum caterva viguerunt: at in bello pro pecuniarum conflictu) cunctas opes impenderunt. cicatrices ostentant, forte condigno praemio receptas. Nonnulli quoque uxores ac liberos, focos & aras, dulciaque patrie liquerunt arva, religionis ob cultum . Multi quoque, ultro pauperes, quod nem eis quicquam dare velit. Nee desunt qui religiones fingunt, vestem mutant, soccis ligneis ambulant, heremitam, latente hyprocrisi mentiuntur, quibus Deus virtutes simplicium inspiravit. Sunt etiam qui Astronomiam & Chyromantiam ubique

intromiscent. Alii demum campivagi, qui ita monte Veneris artem siusceperunt, hinc bruta non minus, quam homines, a morbis curare noverunt.

Item qui simul sutura praedicere, atque thesauros effodere sciunt. Suntque qui libris destituti, chartae inscribunt non innoxia verba Salomonis, qui bus morbi , non secus atque daemones fugantur,

ante

119쪽

C A p u T VII. III

ante & post,cruces ducunt, ne diabolus scribentem potentia Verba , auferat. Sunt qui varia callentidiomata, apud Belgas, Chaldaeam, Arabicam, vel Dalmaticam se loqui fingunt, multi sique onusti artibus , tandem Mathesim, vel historias iactitant; plerique horum, nil minus, quam lapidem Chryso pejum construere norunt, minas circum gerunt perpetuo fermento propagabiles. Sunt etiam Saraceni , suntque Judaei baptizati plerumque non baptizatis nequiores qui ex Kabala didicere, Mercurium variis modis mortificare, itemque venena diversimode praeparare, quae ad omnes morboS, di plures alios,valere tradunt. Linguam Hebream, scientiarum omnium fundamenta, & grandia rerum piab. secreta, continere; & se, futurorum praenotione gravidos, iactitant. Saepe suos citant Rabbinos, ii brum Nebolo Eu, cum clavicula Salomonis : unde tam praeterita, quam futura,legere posisunt. Alii quoque artem medicam, in sua tantum progenie, haereditari asserunt, etsi fatui, vel nequam sint omnes. Sin autem apud viros non suscipiantur , saltem apud mulieres, Cosmeticen iactitant. Eodem enim corio cum Graecis, S Judaeis,.sunt obducti,licet vicissim unus, alterum obrideat.

Etenim natura prompti, ex seipsis mentiri addiscunt.Est & genus fugitivum, e famulitio chymicorum, quod dum selectiora jactitat, non nisi venena , Seplasiis venumdat. Mentiendi namquc

libertatem omnem, usurpant apud ignaros, acce dente, per assiduum usum,mendacio. Idiotae enim sunt, e chymicis furnis fugitivi apostatae. Scholae autem , majori securitate, atque omnium liberrima aut horitate, imponunt mortalibus: nam cum demonstrem , veritatis decreto inevitabili, quod hactenus morborum essentias, causaS, atque reme dia prorsus ignorent, magnoque Volumine, atque

120쪽

rationibus a priori id stabiliam, interim suos promovent scholares, hunc, quia Latinus, patremque habet chyrurgum, vel Pharmacopolam ; aliumve, quia artium magister factus, lectiones aliquot professorum audivit, alium denique, quod Euclidem pro parte iactitet,vel ab Aristotele, disputare didicerit. At miseror genus humanum, tot internis calamitatibus obnoxium, tantisque externis expIoratoribus, expositum : qui cum sub infaustis Scholarum regulis , trucidarunt e primatibus quem quam , jus assumunt appellandi ad morbi in cura bilitatem , suosque ubique habent patronos, recomplices. Adeoque loli grassantur impune, in vi tas principum , prout libro de febribus ostendi. Τanto autem miserabilius, se fidunt illis mortales , quod promotione , ac iureiurando , ignorantiam apud vulgus tegant. Quippe jurant, se fideliter sanaturos infirmitates, quas ostendi, ipsos nescire penitus. Imo ne umim medicamen , monstravit illorum princeps Galenus , ab' empyricis non mutuatum, utcunque complexionum , gramduumque ludicra theoria, tam iecundum genera, quam loca, triumphet. Quintius namque, Galeni 3 praeceptor, totusque empyricus, ubique a discipulo imploratur. Principes atque Magistratus, hanc impunem necandi licentiam , avertere a subditis deberoni ,& ex couscientia tenentur. Non putem autem , γleetianc incuria: sed post positum, prae remedii in icitia' hactenus. Ego vero , rcmedium censeo. Si statuant, omnem Medicum, teneri, ter ad minimum, invisere debere quemlibet aegrum, a quo fuerit requisitus: sub poena exilii, 6c privationis ossicii sui. Nam alias, numerus Medentum, fatis increvit. Deinde, quod solutio nulla, sit debi-ra Medico , si non fanaverit aegrum. Hoc duplici videlicet statuto, Medentes vigilantiores fierent, atque