De Claudio Aeliano

21쪽

ecti trest escts rediisse Videretur, Commodo Imperium tenente rapide in contrarium se Vertit Corrupti Romanorum mores et imminens ruina reipublicae in dies magis ante omnium oculos posita sunt, et depravatio eorum, qui altissimos in civitate gradus obtinebant summoque magistratui praeerant, ita aucta est, ut viri pudore atque honestate praediti diffisi reipublicae nulla ex parte publica munera attingerent. Quum

nulli nisi homines mentis humilis et corruptae libidini Caesarum SerVire et secundum eorum Voluntatem in republica agere Vellent, resistere autem communi perniciei nemo posset,

et multi alii et Aelianus studio philosophiae litterarumque

solacio uti periculaque muneris publici vitare conabantur. Nec vero seribere quamlibet rem illo tempore sine periculo licebat, sed, ut libera publica ratio jam pridem oppre8Saerat, ita iis, qui rerum gestarum historiam Scribere audebant, semper delatores timendi erant. Quibus de causis plurimi illius temporis scriptores, ut Athenaeus Philostratus Oppianus Fronto ad eas res describendas se Verterunt, quae pro euiessent a vita publica, et in his quoque operibus se abstinebant quam plurimum a judiciis de rebus publicis. Quo factum est, ut ex Aeliani scriptis aegre cognoscere OSSimus, quae fuerit ejus sententia de Caesarum Imperio, de libera republica vel aliis reipublicae rationibus ac formis. De Caesaribus ipsis sui temporis, praesertim de Caraealta et lagabalo quid senserit satis patet ex illa accusatione,

quam scripsisse eum in elyrstrinum, paullo ante mortuum Philostratus refert. Ab imperio unius non alienus est, Si vir sapiens et justus imperium teneat, nam saepe de Graecarum urbium tyrannis cum laude aliquid narratii, et consentit quidem cum Stoicis, qui philosophum optime rempublicam administrare censent' . Multis philosophis enumeratis, qui rempublicam bene egerint vel alio modo patriae utiles fuerint, stulti et temerarii esse dicit philosophos inertes nominare eno Micem, inquit eorum inertium et otii umorem si vere eterem Quae ad verba nihil suppleri potest nisi:

22쪽

est mihi ieeret in ruublieu, minissa undet irtutibus hilosophocionis uti, nam licuisse sibi excellentius se gerere in republica ipse dicit ). Qua re denuo prohatur sua sponte Aelianum defuisse reipublicae, quia locus non erat probis sapientibusque viris. Nec tantum personam induisse boni civis philosophique, sed animi virilis liberalisque fuisse eum satis perspici potest. Homo liber, inquit, meo quidem judicio contumelium Suam com genSctri Nyctemi CHNSHTH non debet, '. Narrationi de Phocione' , qui potaturus mortiferum poculum adhortatus sit filium, ne ulciseeretur Athenienses, hae verba addit: eoui uri Birum non luti et neque ulcera miret in is nihil, ni in mense ubere mihi si estir, De Epaminonda, qui pecuniam a rege PerSarum missam repudiavit Meu tii em cntentio, inquit '), quir ticisti is, nimi, nisi cine ruestubui ei, qui dedit, Qui Aeliani animus liberatis quum e multis aliis locis si intelligatur, dubitandum non est, quin nihil nisi corruptio ae depravatio

eorum, qui summis honoribus ungebantur, eum a republica retinuerint. Nam parvi non aestimasse eum publica munera curamque reipublicae salutis patet ex multis loeis, quibus laudem attribuit iis, qui bonas leges in rempublicam induxerunt beneque eam gegserunt. Contra quanto muneribus publicis non a sapientissimis viris gestis philosophiam et otium pluris habuerit, demonstrat narratio de Timotheo')Platonem admirato. IIo enim to eo tributa, naVe longaS, USU BRValem, claSSem complendam, ossicium auxilii, Vectigalia Sosii ordiu, res proVinciales, alia ejusmodi enustia Su(S 'α pos esse dicit. Quum igitur ipse a republica procul esse malit, Virogautem bene meritos de patria laudet, tyrannorum Cerbissimo odio repletus est. Necem eorum pulchrum facinus nominati et gaudet' deos fere numquam tyrannorum dominationem usque ad eorum nepotes ducere, sed aut ipsos

23쪽

funditus exstinguere aut filios potentia exuere. Nam diciti imperium Violentum et aere, urbes Xpugnata populosque exstincto pestem esse, ad bona pacis pertinere curam civium salutis atque incolumitatis. Quo tyrannorum odio ad miram comparationem deducitur, quum dicat ' , a s uvis manibus correptus illic necem timeat, sic tyrannos omnibus in rebia pavere, quia omnibus ut suem vitam se debere Seiant. Apium quoque reginam, ut libenter virtutes animalium hominibus ad imitandum proponit, praestare contendit' miti diligentique animo plurimis tyrannis. Sed omnibus his locis se abstinet a vituperatione quin

etiam a mentione Romanorum Imperatorum, quamquam Nerone Domitiano Commodo Caracalla ad tyrannorum celera perniciososque mores describendos exempla magis idonea

reperire non potuit. Cujus silentii sine dubi eadem fuit causa, quae omnes illius temporis Seriptores a Romanorum rebus gestis libere deseribendis deterruit metus ac desperatio. Magis mirandum est, quod AelianuS, quamquam Romanus erat, etiam earum rerum mentionem facere dubitat, in quibus periculum esse non potuit. Nam quum de tot nationum moribus legibus rebus gestis narrationes traditamque historiam collegerit, patriam suam

tam raro commemorat, ut Vix decem locis inter Sexcentos ad Veterum nationum mores resque gesta pertinentes Romanorum fiat mentio Minime parvi aestimat Rο-mano neque patriae amore caret, id quod pro ejus Graecarum rerum studio videri potest, nam et se ipsum cum quadam animi elatione Romanum nominat' , et ubicunque de eorum institutis rebusque gestis dicit si , cum laude dicit. Neque ero ideo pauca narrat de patria Sua quia Romanorum historia magis nota erat lecturis quam EXterarum nationum; nam et ex Graecorum historia multas res certe omnibus notas refert et ea, quae de Romani dicit, nequaquam minus nota elegit').

Certe igitur, id quod sententiam Aeliani de rebus publicis

24쪽

manifeste significat, nullam aliam ob causam se abstinuit inscribendo a rebus Romanis, nisi quia una parte ne offenderet in periculumque veniret timebat, altera parte desperans de republica quam minime patriae lim florentis tune collabentis moneri Volebat. Cap. IV.

Quanti aestimaverit Aelianus philosophiam eosque philosophos, qui non Vanis rebus Studere Sed vera bona petere et de hominibus bene mereri ei videbantur, maxime intellegi potest ex illo loco i jam supra memorato, quo prae philosophia omnem in rebus publicis muneribusque occupationem emtyαS eSSe dicit, neque minus ex numeratis iis philosophis'), qui rempublicam bene administrarunt vel ali modo bene sunt meriti de civibus suis. Inter veteres philosophos maxime admiratur Pythagoram Platonem Soeratem Zenonem, vehementissime conviciatur Epicuro, quum illos et ipsos vitam philosophia dignam egisse et praeclara praecepta reliquisse, hunc ventri Servisse deosque negaSse censeat. Mirandum est igitur, quod saepe laudem veteris philosophiae, numquam vituperationem legimus philosophorum aequalium, qui nomina se praecepta Platonis Aristotelis Pythagorae magna cum ostentatione in ore habebant vestituque philosophorum se jactabant, sed nulla ratione virtutibus sapientiaque illos

aemulabantur.

Tempore Aeliani philosophia nomine suo maxime indigna

erat. onesta et praeclara Veteri temporis philoSophia, quae summis humanis divinisque rebus se occuparat et optimum quemque Spe Summorum bonorum allexerat, quum apud aecos tum apud Romanos jam pridem oppreSSa atque X-stincta erat. Studium philosophiae numerusque eorum, qui philosophos se appellabant, altero Imperii saeculo immense aucta erant, Sed fere apud neminem eorum, qui magna cum

25쪽

jactantia sectas atque instituta veterum philosophorum sequebantur, verae Sapientiae quidquam reperiebatur. Quum Socrates Plato Zeno Chrysippus, quos viros Aelianu magni pendit et saepe laudat, exemplo praeceptisque vitae publicae et hominum moribus prodesse voluissent, tunc omni philoSO-phia posita erat in vanis scholarum doctrinis, quae partim

obgeurae mysticaeque partim Vulgares superbaeque erant.

Vitae a praecepta philosophorum, id quod jam Quinctilianu3 dedecori iis tribuerat, continuo inter se pugnabant, nam quum ipsi, ut Luciani verbis Lutar, pigri rixosi gloriae cupidi stomachos edaces superbi essent, de patientia et moderatione pulcherrimis sermonibus disserere solebant. In horum sophistarum numero Aelianum sophistam non habendum esse ostendit animus ejus veritatis honestatisque amans et imprimis ira odiumque parasitorum'). Quo

nomine plerique illius temporis philosophi maxime dignierant, qui ad divitum mensas bonarum epularum cauS Omne convicium tolerabant et saepe patronis ludibrio magis quam familiaritati erant. Sed quamquam Aelianus particeps non erat hujus morum corruptionis neque consentiebat cum hoc genere philosophorum, tamen a philosophiae ipsius sui temporis vitiis minime erat liber quin etiam in inimicissimo verae philosophiae vitio, in superstitione, multis aequalibus praestabat. Gravissima philosophiae intereuntis causa erat illa farrago religionum caerimoniarumque, quae Aeliani tempore ad summum perducta erat. Valum et praestigiatorum artibus, externorum deorum oraculis, fraudibus magicis omnes dediti erant, et vixerat ullus in provinciis cultus, quin Romae fautores haberet. Itaque Aelianus quoque et superstitiosae religionis erat et apud philosophos non magis Sapientiam, quam magica quaS-dam artes facultatesque superiores admirabatur. De SpaSia, quae tumore quodam Sub mento orto magna tristitia assecta erat, In Omno, inquit 'i, Columbα murtiit, Pue in niti'

26쪽

Epicureum insanabili morbo affectum in Aesculapii templum

Quibus magicis artibus quantam fidem Aelianus ipse attribuerit intelligitur e testimonio praeposito illi narrationi'

de lacerta oculis effossis in ollam incluga, quam novem diebus post recentibus oculis praeditam magicis quibusdam artibus prodiisse contendit. Nam Hoc loco, inquit, non mihi sus Hrit Betere HSte, S c licte sese id nurrubo, Quae Superstitiosa credulitas ita non erat propria solius Aeliani, ut apud pleroSque Scriptorum aequalium hujusmodi miras narratiunculas plena eum fide descriptas legamus ' Quum non

alio loco nulla specie dubitationis narrat fabulam, quae Marti cognomen Enyalii tribuerit mulsaque ejusmodi. - Phlegon Trallianus in libro It= θα ut1αctos de Philinnio, Demostrati filia post mortem suam hospiti visa annulumque munerata, alicui amico homines illam rem probaturos se miSsurum esse profitetur. Non minus sibi persuasum habere Videtur verum esse id, quod narrat de Polycrito Aetolo, qui mortuus in concione civium de infante suo deliberantium exstiteri et infante devorato evanuerit. - Multa similia reperiuntur apud Iulianum Laodi-

27쪽

minus plurimis aequalibus Aelianus deditus esset cultui pereogrinorum deorum, summa cum fide accipiebat res maxime

mira de illis traditas, de qua re infra pluribus Verbi agam. De Apide ), Serapide' , magis Persarum ' , sacerdotibus Aegyptiis'), aliis ita narrat, ut de potentia eorum mirisque

facultatibus ne minime quidem dubitare putandus sit. Haec est causa, qua Aelianus, quamvis moribus vitaeque honestate plerisque sui temporis philosophis praestaret, tamen veram philosophiam habere non poterat, sed particeps erat illius doctrinarum et suum omnium Veterum philosophorum miSturae, quae conjuncta cum arsis religionibus cultibus inoincredibilem superstitionem in philosophiam induxerat. Qui veteres philosophi maxime ad hos magicos usus mysticasque doctrinas pertinere videbantur, maximo honore afficiebantur. Itaque Pythagorae et Platonis nomina sanctitate quadam imbuta erant et paene divinam auctoritatem habebant.

Quodsi Aelianus edi sinum, Dathv Platonem nominat, plus est momenti in hoc verbo, quam admiratio et veneratio singularis hominis significare vult auctor aliquid divinae mentis superiorisque humana sapientia suisse in Platone. Magis etiam haec superstitiosa opinio elucet ex eo, quod de Pythagora refert. Quia in hujus philosophi vita ac praeceptis per longam traditionem multis additamentis amplis eatis summaque religione implicitis permultum miri ei mystici

esse Videbatur, omnes magicarum rerum studiosi ad hanc philosophiam alliciebantur in eaque summam humanam di-Vinamque sapientiam latere putabant, quae peritis magicae artis summo bono esse po8set. Itaque mirandum non St, quod Aelianus pro animo suo religioso mysti eoque Summam venerationem Pythagorae attribuit et cum pia quadam ere-

eundia, quum judicio plane se abstineat, de eo dicit Nam

28쪽

pauci tantum viri antiqui liberi contra hunc magicarum artium amorem Satyra irrisione Vituperatione pugnare Susceperunt,

ut Lucianus, qui illum Alexandrum Abonoteisthicum omnesque Pythagoraeos tam acerba irrisione a ludificatione affecit, ut ne Pythagorae quidem ipsi parceret ). aud multum profecisSe Lucianum, quin etiam post eum superstitionem auctam fuisse probare potest Flavius Philostratus, Aeliani

aequalis, qui in Vita Apollonii Tyanenis, capitis ejusdem

Sectae magicae cimia erat Alexander, Summum portentorum

studium conjunctum cum Pythagorae fere divina veneratione ostendit' . Eandem opinionem Aelianus habet. Nam quamquam id, quod ipse Pythagoras de divina sua origine contenderat, pro Vero habere non videtur, quum dicat '): Pythα-

humctri Semin6s, tamen cetera prodigia, quae de eo tradita erant, ita narrat, ut non sit dubitandum, quin haec haud minus quam innumeras miras res credat eodem tempore Pythagoram Crotone et Metaponti visum esse, Olympiae aureum suum femur ostendisse, Mylliam Crotoniatem ab eo monitum esse pristinae aetatis, qua ille Midas rex fuisset, flumen Cosam eum transeuntem salutasse Set B PFh Orct v. De Pythagorae praeceptis doctrinaque pauca tantum uno loco 'iet tam brevibus verbis refert Aelianus, ut utrum consentiat eum hae doctrina anno ineertum esse videri possit. Tamen haec continentia Verborum ac paene taciturnitaS, da non nisi ex tota Aeliani de natura rerum atque deorum sententia perSpicitur, maxime demonstrat, quomodo quum philosophos tum philosophiam consideraverit. Aelianus sibi persuasum habet totum mundum a deo factum ne talem, qualis factus sit, optimum ESSe. Quamobrem Summo odio persequitur omnes, qui dubitent de naturae divinitate et forte quadam mundum ortum esse Oceant. Ut de Epicuro his verbis utiturq): e re hoe in libres coefrin, Efietiri, mili Esietiri siqnα in quibus otium

29쪽

hod erus mundum recti forte Mussum non oluntule Milicioquρ ei hos tomos, de Mibtis multi fibri lctri fur, con- evrrere inl6 Se et iterum diseeddre t eae iis Hrem e terr iniet mur nusei, Nusdem Epicuri philosophiam nugas,(φλυαμ αc esse ), ipsum scelestum diisque invisum esse dicit', non modo propter deos contemptos hominesque effeminatos, sed quia investigationem instituerit de mundi origine. Nam consilio deorum in natura multum credit esse occulti ac secreti, a quo perquirendo hominibus abstinendum sit, ne verecundiae deorum neV Suae saluti officiant e trum, inquit '), in imo muri sisees in monstriaqM6, n his lisqtie loetis sit in Bitis, it tit dei murini eloquosi, ni dominus eum obtinerent, neqtie ct inqMiro 6qν αἰ tu quisquαm

SOἰα, ' lIIane propter piam Verecundiam, quae prohibet Aelianum. quominus id, quod deos ipsos abscondidi88 putet, cogitando et speculando in lucem protrahat, et ipse a Vera philosophin procul sit portet et judicium ejus de philosophi haud magni

aestimandum est. Nam eorum philoSophorum, quibus Ssentitur, eam tantum doctrinae partem diggerendo attingit, quae ad vitam publicam mores litteras pertinet quod investigarunt de origine mundi, de natura rerum, de diis, nullo fere verbo memorat. an ob rem brevibus quidem verbis refert' Pythagoram sanctissime esse docuisse folium malvae, SapientisSimum numerum, huic proximum esse, qui nomina rebus

' fragm. s. ' fragm. s. ' N. A. IX s.' N. A. VIII 8. ' N. A. V l. ' N. A. V s. J V. II. IV. II.

30쪽

dederit, terrae notiam esse conVentum deorum, reum Coelestem solis radium; sed nihil addit Aelianus, quod exprimat

consensum Vel dubitationem, quia neque contra Viri auctoritatem Ugnare USUS est, neque naturae indagationem Voluit probare. Ab hae sententia, quam supra' quatuor exempliSprobare conatus sum, dissentire videtur id, quod Aelianus dicit in Nat. An epilogo: Si in o furtim S sensum irorumqti C, Mibreturα α rcctri Bic Hre eis r si CHYMPOS- Srent, timHr me issi in ubere conor, etc. Sed illi loci, quibus tam acriter a se repulsat perquisitionem naturae, probant haec epilogi verba Bicere et ervicere ultiγα cunctu toED

VeStigationem, quid sit arcanum, sed ubi sit. Nam notitiam et admirationem horum arcanorum laudat Aelianus, Vituperat et detestatur investigationem Eandem ob causam quaecunque

refert de ceteris philosophis carent significatione de summiS rebus doctrinae, id quod maxime conspicitur in Platone et Aristotele laudatis. Quorum nihil aliud spectat nisi vitam moresque, ita ut quid de eorum philosophia judicaverit Aelianus X eo, quod rettulit de vita, nobis conjiciendum sit. Quod Aristotele multo pluris habet Platonem non opinioni soli illius temporis, quae nomen Platonis eadem qua Pythagorae divina auctoritate affecit, sed etiam utriusque philosophiae rationi tribuenda esse videtur Aristotelem compluribus locis acrius Vituperat, imprimis propter ea vitia, quae Platonem ab eo abalienarunt. Irrisio Puedum, inquit '), erct insti tu ejus 6 loqucteilus int inseStiτα μαγγictim etini esse ostendebes v et alio loco ingratum fuisse Aristotelem erga Platonem dicit '). Nec Vero laude quidem se abstinet, quum bene meritum eum declaret de Alexandro A et sapientem virum non modo ViSumeSSe, Sed fuisse profiteatur h). Tamen Platonem multo plurisaeStimat, quem divinum appellat et de multis civitatibus hominibusque optime meritum' multisque virtutibus praeditum J omni laude effert Verisimile est etiam haec judieta