G.J.'s Gravesande : introductio ad philosophiam, metaphysicam et logicam continens

121쪽

ato INTRODUCTIO

est; & ipsae Scientiae certae sunt, si aliunde

constet, Ideas convenire cum rebus ad quas

reseruntur.

47i In his omnibus , ut jam observavimus 464. Error tantum dari potest , quando Evidentia negligitur. Hoc autem fieri pintest respectu Idearum , aut respectu ludi

ciorum .

4 a Error in Idea datur, quando praeter illud, quod immediate de re percipimus , aliquid' tulterius suppletur, quasi in ipsa re daretur. 473 Dolorem sentio, hunc immediate percipio , & hujus Idea vera est 438. ; sed concipio ulterius , Dolorem haerere in digito ; hoc tamen falsum est ; nihil est D lor praeter Sensationem, quae in Μente datur, 3c quae ab hujus Perceptione distingui non potest . Non autem immediate percipio, quae de digito mihi persuadeo ; haec a me supplentvr ; ne quidem ipsum digitum immediate percipere possum. 474 In Judiciis error datur, quando ad quasidam Ideas referimus Relationem, quam in examine alia num percepimus . Exemplum habemus in Ratiociniis, in quibus ad Necessitatem Μoralem reseruntur , quae de Necessitate Physica fuere demonstrata.

473 Error etiam saepe in Iudiciis datur smilis illi , quem de Ideis memoravimus : alia, quia su etur , quod in Relatione inter

122쪽

Ιdeas, quas examinavimus , non continetur.

Plura exempla dari possent in Ratiociniis de Deo : unicum dabimus , quo ill strari quaedam poterunt, quae in praecedenti Libro habuimus 23 I. . in Deus est rerum Conditor: conclusio haec deducitur ex Iudiciis veris ; sed Iudicia haec .

non determinant, quomodo Deus Univer- ,1 um creaverit. Ideo , dum ad haec sola attendimus, non ulterius progrediendum est. Plerumque tamen Homines. ulterius progrediuntur ; aliquid de Creatione determinant, i& Iudiciis veris aliquid addunt, quo a V

ritate recedunt, concipiendo Creationem , , 'quae cum Attributis Divinis convenire non potest. Nam Deum concipiunt, qui a non Creante sit Creans , &a non Agente fit A- 'gens , quod quandam mutationem ponit. Deus tamen est a se , & ideo immutabilis . 99. ; ita ut ne minima quidem in Deo mu- . tatio, quaecunque haec sit, locum habere possisit . Si Deo dignas sibi de Ente Supremo . Ideas Homines formarent, facile percipem

rent , illos qui in Deo actionem , qua .ali- 'quid nunc essicitur , distinguunt ab aetemna , simplici, & immutabili, Voluntate, ' . de qua superius egimus auer. Relationem fingere, quam inter Ideas, quae Deum spectant , non percipiunt a & quae inter has dari nou potest.

123쪽

. . . . ,

Vi DENTIAM ad Ideas rerum, eXtraxa Mentem non posse referri , ex explicatis , in Capite praecedenti , patet ; si1Olum Deum, .& generalia, quae spiritus spe Hant , - excipiamus ; quorum cognitionem Mens acquirit, o ad se ipsam attendendo. 34ῖ8 ,' extra Μentem positae , non immediate percipiuntur; neque ad se ipsam, attendendo , ' Μens harum acquirere potest i notitiam. Nunquam ergo, sine auxili e traneo se cognosci,ppisunt. 'χ79 Aliud, ergo , veri Criterium, ab EvI. dentia diversum, nobis in hisce quaerendum est . . Ut tamen eodem nomine Veri Crite- xium , in omni casu, 'exprimeretur , Evia. dentiam Moralem dixere illud , quo Verita tem Idearum . de quibus in hisce agitur, determanamus . Et , ad omnem eonfuso . nem Vitandam , simplici Evidentiae . .

qua pr. Menti Capite egimus, noista Evia

dedere. . . '48o . Rerum extranearum , id. est, extra Μen-

'eni positarum , tribus mediis Homines

124쪽

, AD PHILOSOPHIAM. Hi nequirunt Ideas; Sensibus, Testimonio, &Analogia ; & tria haec dantur Evidentiae Moralis fundamenta.

Nullum ex his , per se , id est , sua 48a

natura, est Veri Criterium; & eo respe-'ctu, Evidentia Moralis differt a Μath matica; conveniunt tamen, respectu persuasionis, quae utramque sequitur. . Ut Sensibus Ideam acquiramus , nihil 48a desideratur praeter nervi agitationem, ex qua certa sequitur impressio in Μedulla Cerebri. Posita hac impressione, Idea adinest, sive res, quam Idea repraesentat, praesens st, nec ne; 8c Sensibus non acquiriamus necessario veras rerum Ideas.

Illud , quod Hominis Testimonio sui. 48acitur, necessario verum esse, quis affirmabit In ratiociniis quae Analogiam pro sun- 484damento habent, ex observatis , ad non Observata, conclusiones referimus. Omnes

lapides, quos examinavi graves sunt, id est, sibi permissi Tellurem petunt; & hoc idem

de aliis nunquam examinatis etiam amr mo , quamvis, si rem tantum in se consideremus , inter gravitates diversorum Lapidum necessarius nexus non detur.

Circa haec tria Veri Criteria observan- 483dum, cum ipsa non a se, sed aliunde talia sint, ideo non semper ita facile consta-

125쪽

re utrum , in dato casu , locum habeari a nec ne; quare circa haec ipsa variae cautela

adhibendae sunt, ne ponamus Μorilem Evi. dentiam dari , ubi deficit; .& hoc res ctu .a Μathematica Evidentia dissert, qRe pen

se semper manifesta est 462. . '- Deus bonus Hominibus magnam, rerum: Ubertatem concessit , voluitque ipsos his illi , dum ire superficie Telluris vivunt; r motis autem Sensibus, Hamines harum rem rum cognitionem nullam omniis , habero . possent k & commodis ex his ipsis proflues tibus privarentur . Unde manifestum' est, Universi Μoderatorem Hominibus Sensus: dedisse, ut his in examine rerum uterent tur, & ipsis fidem haberent. - Sibi ista cootraria esset Suprema Sapientia , si, concessis rebus , datisque mediis quibus cognoscantur , haec Homihes in errorem inducerent

Sensus ergo sunt Criterium Veri ; quia Deus hoc ita voluit : quare persuasio depconvenientia Idearum , quas Sensibus acquis rimus', cum rebus, quas repraesentant, inm egN est.. mmodo tamen Sensus nos ad rerum cognitionem conducant non per se patet ἀlongiorem Usum & Experientiam nos hoc

docere, in Capite sequenti videbimus; ubi am explicabimus. quomodo , in simulis

126쪽

ε AD PHIL et sopΗΙΑΜ -circumstantiis, exacte determinetur, quid , ex Sensationibus ita sequatur , ut nullum dubium supersit. Sine Sensibus, ut diximus, 486. , nulla q9 a datur rerum cognitio ; hi tamen soli non , ... sussiciunt. Nemo Μortalium res Omnes , . sibi ad vitam necessarias, Sens bus eXplora-

. re potest ; in innumeris occasionibus , ab ealiis doceri debet , & Hominum Testimonio si fidem ntin habeat , ex pleriSque , a Dei concessis, nullam utilitatem capiet, &nisi infelicem, Sc brevem, in Telluris superficie, i Uitam transigere non poterit. Concludimus ex his, Deum etiam vo- 69 sluisse Testimonium esse Criterium Veri ;& Hominibus dedit facultatem determinandi quid in Testimonio requiratur, ut huic

fides habeatur.

Tandem diximus, quoque ludicia, quae q9

Analogiam pro fundamento habent, nos sis militer ad rerum cognitionem conducere. 'Firmitatem conclusionum, in hoc casu, eNeodem etiam Principio , Dei Voluntate , deducimus . Hic Hominem posuit in iis . circumstantiis, ut, nisi pro Veris habeat rerum Ideas, quas acquirit, dum rebus non , exploratis illas tribuit affectiones, quas in. CXamine rerum similium detexit, intelicem. admodum vitam ducere cogatur, & quae bre'. vi tempore etiam terminaretur. V . - Ha Ve-

127쪽

xis INTRODUCTIOVenenum ab utili cibo, remota Anata

logia, quis distinguerαὶ Gis locum quem

occupat, deserere auderet Innumera pericula' vitari minime possent. Concludimus ex his omnibu3 , Sensus , Testimonia , Analogiam , esse Valida αmidentiae Moralis fundamenta; sed separatim hhc sunt examinanda , ut OmnIS e

CAPUT XVI. De Sensebus, primo Evidentis Moralis Fundamento. ΟΜono Sensus ad rerum cogniti nem nos conducant , non ita facile patere, diximus 89. ; examen sinῖularum hoc manifestum facit. Tali enim examine patet, nos non nisi longiori Experientia , comparando Ideas , quae per V xios Sensus excitantur, Artem discere alti quid determinandi de corporibus , quando haec in Sensus agunt . Idem singulorum Sensuum examen nos deducet ad cautelas, in usu Sensulim, adhibendas. a. Visu & Tactu acquirimus Ideas figurarum , & situs corporum ; alii Sensi bus detegimus peculiares proprietates , quo Visu ac Tactu discerni non tostant , - i A quin

128쪽

AD PHILOROPHIAM . t I x quae ' varios usus corporum nobis m

niseliant. Quare saepe , hisce tribus reliquis Sensibus , Auditu , Gustu , 3c Olfatu, percipimus distincta esse corpora, quae Vitu & Tactu , facile confundi potuisse .

sent.

Tactu corpora percipimus, quando par- 4yrtem corporis nostri corpori explorando applicamus; eo agitantur nervi quidam , ex iis , qui ubique ud superficiem cutis pertingunt. Sentus hicce in extremitatibus digito- 498rum , ubi plures nervorum rami terminantur, magis est exquisitus. Tactus , posito corpore Humano bene 49ρ constituto , applicationem docet corporis extranei, & nihil praeterea; nobisque data esistentiae Ideam. Sed longiori Experie tia , ab ipsa infantia, continuo trinando corpora quae videmus, acquirimus facult tem diiudicandi, solo Tactu, de inaequalitatibus in corporum superficiebus; etiam de dispositione superficierum, quibus co pus terminatur; . quo Ideam acquirimus figurae corporis : Tuae tamen Idea plerumque satis imperialia est. Hoc eodem Sensu acquirimus omnes 3οσIdeas, quae ex diversa resinentia deducuntur quales sunt Ideae Duritiei, Μollitiei, Fluiditatiss.

129쪽

o I Experientia acquirimus facultatem Ta.ctu aliquid de corporibus determinandi ;sed raro corpus examinamus hoc solo Sen. su ; & tali examini parum adsueti sumus t quare , ni si agatur de corporibus bene notis, &Tactu saepius exploratis, huic solo fides habenda non est; quoe observatio non illum spectat , qui per plures annoS caecus

oa . Si Visio cum Tactu jungatur, vix error dari potest in Ideis, quas Tactu acquirumus', si attente procedamus. o 3 . Visus est omnium Sensuum ille cujus ope plura corpora novimus; sed ut eo per- ven amus , longa Experientia quoque desideratur, in qua corpora quae oculis obsera Vantur etiam tangi debent. Ο Visio objecti, posito oculo bene constituto, pnobat dari, in fundo oculi, picturam cujus singula puncta notantur radiis , qui divergentes oculum, intrant , & in oculo ita flectuntur , ut ad hoc picturae punctum

Concurrant . .

Io 3 Sensatio autem pendet ab agitatione ne vi optici, cujus fibrae tenuiores , super onculi iundo dispersae & huic applicatae , a, radiis , in punctum concurrentibus , am-ciuntur ; quo ipso Μens nostra punctum hoc

percipit.

130쪽

ac hoc ipsum punctum , in oculo collecti, pingunt, & Μens hoc videt . Sed puncti 1n eadem linea, ad oculum tendente . posseti, pictura eadem est, & in eodem loco oculi posita, sive punctum magis aut minus distet; ita ut, ex pictura ipsa, Μens nihil dei distantia determinare possit. Μutatio tamen quaedam datur in ipso so oculo , 3c in situ oculorum , si ambobus ivideamus, quando punαι visi distantia m

- Ηac docausa, Tactu examinando cor- Sospora , quae Videmus , & haec observando ad diversas distantias 4 3c diversis modis, dum scimus haec non mutari, longo usu, aequirimus facultatem dijudicandi de dia

Omnes Homines hanc artem possident; ab ipsa insentiai continuo necemitate C Runtur , ad haec attendere; &pouea facile sibi persuadent, Naturam ipsam haec d

cuisse . .

. Facultatem hanc de iotjectis visis dij dicandi , Usui & Experientiae tantum d beri, ex natura rei deducitur . Sed omnis scrupulus removetur , si perpendatur historia Juvenis caeci nati , & qui , inter rannum aetatis . decimum tertium, & deciamum quartum , visum recuperavit ἱ quae invenitur in . Philosopnicis Societa,