G.J.'s Gravesande : introductio ad philosophiam, metaphysicam et logicam continens

141쪽

alios decipiunt , quando non agitur de eo quod ipsorum interest. Sed quod sua interesse putant admodum late patet. 349 3. mi loquitur contra propriam utili :' ' tatem , non intentionem decipiendi habet. 33o 4. Si Iurejurando quis Testimonium suum confirmaverit, & agatur de Homine , cui Religio Sacramenti nota sit , dc cujus mores non Hominem corruptum indicant , non decipiendi intentionem illum habere

credendum est.

3r s. Si Plura Testimonia concurrant ue 3c nulla ratio detur praeviae conspirationis, aut

si haec possibilis non fiterit, decipiendi in

i tentio non datur . . ' .

3a 6. Illius bona fides in dubium vocari non potest , qui quaedam aliunde nota narrat sed quae ipse scire non potuit. nisi alia quae addit vera sint . Non dubitamus de verit te Itineris circa totam Africam, de quo loquitur Herodotus lib. . & quidem veritatem hujus Itineris concludimus ex iis ipsis quae ab Herodoto , ut incredibilia , fuere

rejeων 333 . 7. Qui saepius contra veritatem, ipsi n . tam, locutus est , nullam fidem meretur ..

8. Qui affectu ductus loquit , aut quae ipsi utilia sunt reseri, suspectus est. 33 9. Illi , quibus imperari potest, ut Testes sint, non sunt audiendi , si juxta intentio-

142쪽

AD PHILO OPHIAM. 13lnem loquantur , aut ut commodis serviant illius, qui hanc habet auctoritatem. III. Tertium generale Testimoniorum 333hequisitum diximus 339 ) esse , ut quis

mentem clare exprimat, &ut haec bene intelligatur . . Ad ultimum hoc requisitum Tion minori cura , quam ad alia , attendendum est ; plura enim falsa dantur Testimonia ex desectu hujus , quam ex relis

quis causis. i

, Homines ad exactam verborum signifi- uecationem plerumque non attendunt , sive 1psi loquantur, sive alios loquentes audiant;& ideo , filio sensu Testimonium intelligi

tur, quam enuntiatur.

Saepe etiam Homines de circumstantiis 33 facti interrogati , si quaedam non bene intelligant , credunt agi de iis quae 'hoc momento in mente habent, si quantumvis exigua relatio detur ; & affirmando respondent, ubi negare debuissent. Homines quoque facile sibI persuadent, 33 illa quae ipsis usitata & quotidiana sunt, aliis nota esse ; quare circumstantias quasdam supprimunt , quas subintelligi credunt ; & i lia quae asserunt , non conveniunt cum iis quae in mente habent. Tales omnes, cum bona fide agant, pa- 33grati semper sunt Iurejurando Testimonia

confirmare. ' -

143쪽

r3a INTRODUCTIOsiso Ut autem suspicio de defectu tertii requisiti removeatur, ad sequentia attendem

dum erit. I. Desideratur non tantum ut quis, dum

loquitur, utatur verbis quibus uti solet , sed etiam necesse est ut ille , cum quo loquitur, eodem sensu haec intelligat. Quando agitur de terminis Artis , aut opificii alicujus, error aliquando dari potest. Nautae, in diversis Hollandiae partibus , dive sis vocibus, saepe rem eandem, eX primunt;& dum idem dicunt, Sc quisque Belgi celorquitur , & Verbis utitur , quibus adsuetus est, diversa tamen dicere videntur. 6 I a. Si quis reserat, quod ab alio audivit, inquirendum est, an nihil per inductionem,

aut interpretationem, addat.

362 -3. Si quis aliis verbis idem quod jam di-Xit repetat, de sensu verborum dubium dari non potest . . 363 q. Hoc etiam remoVetur , si quis quae: stionibus, non simpliciter negando, aut as firmando , sed rem explicando , respondeat ; quod tamen necesse non est , ii de singulis .minimis circumstantiis quaestiones

proponantur.

sis Ad haec praecipue attendendum est, in Testimoniis quae Judici osterenda sunt, qui ipse tale examen iterare debet , & magna cura , ns stilo Fori Testes circumvenians

.et I

144쪽

tu & bona fide gentes falsa tamen dent Testimonia. Vix credibile est, quam facile . λ' perducantur humilioris ordinis Homines , qui non tantum rerum Forensium ignari simi , sed sere nullam ideam habent determinatς significationis verborum, etiam

maxime vulgarium.

Ad Testimonia etiam Census, & Μο- 363 numenta publica referuntur , qus merito , in Jure , potiora Testibus habenis

tur.

Plura ex iis, quς de Testimonio dixi- 566inus , Historis Scripst ribus applicari pos

sunt, ut determinemus, qus certa, &que in dubio relinquenda sunt. Histori g tamen prscipue lumen affunditur , collatione illorum , quq a Variis Auctoribus traduntur; prscipue talium, qui separatim , per se ipsos , aut ex monumentis certis , re 'rum cognitionem: habere potuere. C A P QI- Υ XVI.

idemiae Moralis Fundamen o tertio , Analogia.

fundamento habent , nos ad Veram rerum cognitionem ducere vidimus 492. . Circa hanc nunc observamus , ipsam ad- Ι 3 mO-

145쪽

68 Rerum Universitatem Legibus immutatis

ερ Nisi hanc admittamus Propositionem , nullam omnino Analogiam dari quis no videt λ Hujus firmitatem ex Dei voluntate . deduximus. Μanifestium idcirco est , hunc voluisse rerum materialium congeriem mxis adstringere legibus; & indubitatae erunt conclusiones, quas ex hoc Principio deduce

Proinde, duas sequent Regulas admitia

o Similium Efetuum easdem esse Causas . Quae Regula ita intelligenda est, ut omneScircumstantiae , quae ad Essectum determianandum pertinent , conveniant.

i In Eflectibus simplicibus nulla dissicultas

datur; omnes lapides ex eadem causa cades re non dubitamus. 73 Sed, quando eflectita es compositus, disi ficulter saepe circumstantiae omnes cognosci possunt ; & in hoc casu , caute procedendum. Vento flante, aer movetur; sed quis novit diversas in vento aeris agitationes Temeraria ergo esset assertio, omnem Ve tum eidem causae adscribendum esse. Secunda Regula haec est. 373 Proprietates corporum , quas ita ipsis inba

rere

146쪽

a D PH II. os o P H I A t 33 me percipimus , ut augmentum aut alminu- onem non admittant , o quae omnibus comporib us competunt, circa quae examen, has pro-1rietates spedians, inire conceditur, pro pro- Irietatibus , quae omnibus corporibus compe-

unt , habendae sunt. Augmentum & diminutio , de quibus 17 in hac Regula agitur , ad ipsas propriet

tes , non ad harum effestum , referri debet . Μotus augetur & minuitur , sed est effectus mobilitatis , quae ipsa augmentum& diminutionem non patitur ; quare mobilitatem, quae omnibus examinatis corporibus competit , omnibus corporibus generaliter tribuimus.

Haec Regula etiam spectat proprietates 373 quae in certis circumstantiis locum habent, di quas in similibus circumstantiis semper adesse aflirmamus ; quia hoc etiam eX generali Principio 368. sequitur . Hac de

causa amrmamus , omnia corpora in Tebluris viciniis gravia esse.

In hisce, & similibus casibus simplicibus, 376

neque dissicultas, neque erroris periculum, dari potest: sed ubi agitur de re magis composita, plura consideranda sunt. Ut concludamus, ejusdem speciei plantas easdem habere virtutes, debemus etiam attendere ad solum in quo natae sunt. - Ut plenam habeamus persuasionem , ci- ν γ

147쪽

INTRO Drir C T I obum quem videmus non esse venenatum non satis est illa novisse quae apparenr; se & aliunde scire debemus , an non aliquid, quod non apparet, admixtum detur. . 378 Separatim tria Principia Evidentiae Μωralis tractavimus in examine renum tamen non separantur . Sine illis quae Sensibus deteguntur nulla dantur Testimonia, aut Ratiocinia ex Analogia deducta . Sine ali rum Testimonio , nemo, ex solis propriis observationibus , conclusionem ad omnia

corpora referre poterit. ': a 'l

ue 79 Sine Analogia , ideoque sine Testimo nio 378. , nihil Sensibus cognoscere possumus; in Visione ex. gr. ponimus tu : ' men juxta constantes leges an Oculis om- nium hominum mo-ti ; omnia corpora lomen juxta easdem leges reflectere: in omni-hus Sensationibus ponimus, ex iisdem causis eosdem nervos exactissime eodem modo agitari. t ,

58o Demonstravimus Sensus , Testimonia. Analogiam , esse valida persuasionis fundamenta ; vidimus quid in singulis desider tur , ut dubium nullum in Μente relinquant ; si cuipiam circa demonstrata scrupulus supersit, quia in examine Sensuum, nalogiam potuimus , antequam quae ad hanc pertinent tradita essent , ille poterit nunc, explicatis iis quae ad Analogiam porti

ae nent,

148쪽

plicatione Sensuum ex Analogia fuere deducta; & facile percipiet, in his nullum dubium dari. Ubi agitur de rebus inter se connexis 38a ad confiitionem vitandam , separatim singula tractanda sunt; & saepe ad ultimum locum quςdam remitti debent , quae ad iulustrandas res, in initio exponendas , i

serviunt.

C A. P U T XVII., ' De Probabilitate.

VIDI Μus toto coelo differre Evidentiam 322 Μathematicam a Μorali. Prima per se 487.438.), secunda, ex Dei volunt te, 688. 91. 92. , id est, ex instituti ne, est Criterium Ver; . Cum autem utriusque fundamentum sit 383firmum, plena etiam est persuasio quae Μo

ratem Evidentiam sequitur; quae ergo persuasio differt a Certitudine, quae vulgo Μο-ralis dicitur quae magna tantum Ρr habilitate nititur. . Probabilitas media est inter ignorantiam 38

& scientiam, cui nihil deficit ; id est ex

qua persuasio sequitur absoluta. . . Locum Probabilitas non habet in EvD 38ue

149쪽

138t I. N 7 R o D, U C et I Ddentia Μathematica.Ubi de hac agitur,sciest ilia augetur novas acquirendo ideas rerum quas immediate percipimus 437. ,aut confe-,rendo inter se ideas quas jam habemus 46o. . . Singularum autem idearum , quaS ac quirimus, cognitio integra est ', non m :dium quid potest concipi inter ignorantiam , & indubitatam scientiam, ubi agitur de eo, quod immediate Μenti prςsens

587 autem ad Evidentiam Μoralem a plicari non potest. Ubi agitur de acquire

da rerum extranearum cognitione , ple-

rumque plura. Concurrere daent; si, dum quaedam adsunt, alia deficiant, imperfecta. est persuasio, de convenientia inter Ideam& rem ad quam refertur. Varii gradus e go in hac persuasione dari possunt & dobis determinandis nobis agendum est. Η vocabimus Probabilitatis graduS. et is 88 Si in re illud detur , quod no. de ipsa concipimus, hoc vocabimus evensum quiays rem in se consideremus , aliter se habere posset ; & Probabilitas eodem modo potest spectare eventus futuros, .ut praesentes& praeteritos. t.

39 omne quod probationi inservire potest, sed solum non probat, quendam efficit Pron babilitatis gradum. Si qusram, in qua domo, quis lateat, & urbem 1n qua est detegam ,

alia

150쪽

aliquid habeo, quod ad cognitionem qua siti desideratur ; sed hoc non sussicit . Si platea mihi indicetur, Probabilitas augetur, & minus nunc erit erroris periculum, si domum determinare suscipiam , quantumvis magnum hoc sit, quam si in tota urbe hanc eligere tentassem.

Probabilitas, ut ex dictis patet . non res 3yo ipsas , sed cognitionem nostram spectat ;& est quantitas quae ab infimo gradu cognitionis , ad persuasionem indubitatam usque, augeri potest. Hac de causa, Certitudinem ipsam pro sy rtoto habemus , quod in partes divisibile concipimus ; & in Probabilitate determinanda, debemus assignare rationem quae datur inter totum hocce , & partem quae iulud , quod nobis notum est, exprimit. Ponamus Hominem ex naVe exire , in sya qua dantur Belgae octoginta quatuor, cum Anglis duodecim , & Germanis quatuor.

Ignoro cujas sit ille qui exivit ; sed minus

erit erroris Periculum, ideoque Probabilitas major, si Belgam illum esse affirmarim, quam si ad aliam gentem ipsum retule

, Tim .

Ille tamen non omni Probabilitate de- syastitutus esset , quamvis.haec exigua foret , qui Germanum diceret illum de quo agitur. In