장음표시 사용
641쪽
ct instrumeno tali RQuid sit inis
struitiemum. Instriamen. tum quomo. do agat.
Essed us ab instiumen to pendens eui tribuatur. Quomodo explicetur. Caulae fissioris dinatae quae
6a a Part. II. Sect. III. Cap. II. inest, nec in ipsa amo ne aliunde pendet, Causa esseiens princi potis dicitur. Si vero aStio proficiscitur a vi aliunde pendente, Causa e iens dicitur in LumentaDI.
E. gr. Globus percutiens corpus Sempronii & vulnus in eodem e T. ciens agit vi mollice, quae eidem inest, nec in actione aliunde pendet. Est igitur causa ossiciens vulneris principalis. Enimvero si Titius gladio percutit Maevium cumque vulnerat; causa efficiens instrumentalis dicitur gladius, quia gladius non agit virtute sua, sed virtute eius, a quo
Inserim entum est adeo ens, quod potentia agendi instructum, sed vi agendi destituitur ad et se tum requi lita. g. 892. Instrumentum nonnisi vi alterius motum agit , dumque agit eausa fit instrumentatis g. 886. 89 o. add. g. 89Ι. . g. 893. Ideo est ectus quoque causae principali tribuendus potius es, quam instrumento .δδα add. . Da. δνο. P. g. 894 Enimvero cum a causa principali absque instrumento talis effectus proficsci minime potuisset g. 893. , atque adeo ratio ab instrumento desumenda sit, cur talis sit effectus ig. 36- , utut in causa principali deprehendatur, cur fuerit consecutuS b. 89a. ; in explicando ejectu non minus causae infrumentalis, quam Irincipalis habenda es ratio. g. 89y. Quodsi causa proxima & remota a se invicem dependent in causalitate sua, hoc est, si amo eausae proximae pendet ab actione remotae, actio remotae ab actione remotioris S ita porro; Camsas dicimus subordinatas. f. 896. Adaequata actualitatis estiemis cognitio consistit in distin m notione subordinatiovis eaWarum. Sigillatim enim exponere
642쪽
Valemus, quomodo causa Proxima pendeat a remota, remota a remotiori S ita porro, donec perveniatur ad eam, in qua pedem figere licet 89s. Ontol. 6c 87. Log. . Hac vero ratione acti O-nem causae proximae resbi vim iis in actionem cauta remotae, actionem causae remotae in aestionem causie remotioris &c. hoc est, rationem reddimus effectus, quie petitur a causa proxima ;deinde porro rationem rationis, quae petitur a causa remota; ulterius rationem hujus rationi S, quae a causa remotiori desumiturct ita porro. Notionem igitur modi, quo emedius suit determi natus, seu actualitatis ejusdem adaequatam nanciscimur f. 94. Log I. 897. st esseiens sufficiens est, quae continet rationem sussi cientem effectus alicujuS dati. Infusiciem quae rationem ellaetus dati insuffcientem continet.
f. 898. Posita actione eat fae efflcientis sitis cientis ponitur estiemis c . O . 'δ.9, ct contra se datur etfectus, detur etiam nece se es causis e usdem es ciem sus iens ij. 7o. 897. . g. 899. Cussa efficiens sufficiens effectui existentiam impertitur, consequenter esse tum producit .siso. Vid. ν. υδ. .
In explicandis essest/bus subsistendum es in causa proximo, si tantummouo intestigere velimus, quomodo tys actum fuerint con
secuti. Vid. 3. 36. υOO. Qui novit Ozines fabrorum actiones. qui domum extruXerunt, is lassicienter intelligit, quomodo domus ista extructa fiaei itis. 9Oa.
Ad eausas vero remotas tu explicando σectu progredis
diem: ctus. Effictus pro ductio. Modus d pendentiae es.sectus a eausis sebordinatis. Modus rapti. candi esse. Eium. Ulterior ex
643쪽
quonam eonsistat. Caularum subordinatarum sumetens
Tmarum sebordinata. Fum quaenam insufficientes. musarum sibordinata. rum depen
sit Petoritas eau. se respectu causiti.
Ana, ubi Di digere volueris, cur causa proxima fuerit apta ad effectum producem , seu, unde bal merit eas dorei maiioves, quae ad acyiovem effectu= si latentena edendum requiruntur
E. gr. Si intelligere volueris, quomodo globus plumbeus aptus epsectus luerit ad corpus humanum percutienuum ti vulnus ei dona inni-geirdum; ad vim elasticam pulveris pyiii accensi & bombardae directionem progrediendum. Ubi porro intelligere volueris, quomodo pulvis pyrius accendi & bombarda ad datum scopum dirigi potuerit, ad eum progrediendum, qui bombardam oneravit, oneratam dirediit atque solvit. Unde patet per causas remotas intelligi, quod in determinationibus causae effectum producentis nihil assumatur, quod eidem non
g. 9O . Causarum subordinatarum remota non sunt nisi causae es Dentes insuffcientes f. so . D . . f. Sos. In serie eausarum subordinatarum proxime praecedens disponit sequentem ad agendum Jam ad actionem requiritur cum agendi postibilitas sive potentia sq. 7I6. , tum vis activa ij. 717. 7aa. & Ieq ). Quare in actione Praecedentis causae efficientis continetur ratio, cur sequenti competat vel potentia activa, vel ipse vis agendi. Quoniam itaque ob potentiam activam & vim agendi causa ossiciens apta est ad effectum producendum, cum ob potentiam agendi agere g. 716.), adeoque est ectum producere possit f. 899 , ob vim vero agendi actu agat g. 723. adeoque effectum aini producat g. 899. ; ideo causa praeciaens proxime sequentem ad agendum disponisi hoc est, essicit, ut agere possit, vel actu agati g. 9O6.
644쪽
Quod contingeret re exisιt, id a causa quadam efflorente ctu.. productum est. Vid. g 3IO. 8s I. 866. 88I. 9O6. II 8. Contigis Oeta, emi, ergo in causa entis contingenti S aliqua mutatio ij. 29o.ὶ & qui- eontingentia.dem status f. 7os . . Cum omnis status mutatio aut actio sit, aut pastio s. 713. 7r .s3.); mutatio illa statuS causae vel actio erit, vel passio. Jam consule g. 714. 36.886.899. s. 9O9. Si ens infinitum fuerit causa es iens entis contingentis, Causialitas actio quaedam per emineratam eidem tribuitur f. 848. 886. . g. '9 Io. iSi ratio sufficiens exsemia entis contingemis in ente in- ormientia fuito conminerur, eus continous ab eodem tauquam a cassa effeten- eontingenter te productum es s. 88I. 9o8.). g. 9H. ectus dicitur cassa continnus, si inter eum & causae Caula imme. actionem nulla alia causa principalis interponitur I. Ss .). Causa, cui effectus continuus ell, dicitur causa efficiens immediatae cui vero effectus non est continuus,ea causa effleienI mediata appellatur. E. gr. Sol est diei causa effciens immediata. Etenim inter actionem solis, quae luminis productio est, vidiem tanquam effectum eius nulla alia causa principalis interponitur. E contrario globum ex hom- . tarda explodens est vulneris causa essiciens mediata; immediata vero
ipse globus est. g. 9I2. Cassis proxima efficiens es e fa effficiens immediaeta. Vid. cius, essis. h. 889. 9ΙΙ. em preximas. 9I3. E contrario quia inter causam effrientem remotam at- Causi essiet. Que eminum causae aliae principales Vel saltem una interponun- em remota
645쪽
Actio eausaee ieientis principalis &
lis ad principalem. Em activum quando se ha. beat per mo dum instrinmenti. Causa admini steta quae in ciuis emei. entes eiu demordinis quae
tiar g. 889- , adeoque effectus essicienti remotae continuus non est 9u. ; caugis e Dira I remota es cussa es texs meiata f. 9Iq. Actio eausae es cientis principalis instrume talis nonnisi unica es. Vid 891. 899. 89o. 723. chioniam itaque 2 fio nes in plures distingitantur pro virium pluralitate, in quibuS sin qu zur . cIt. ; ubi unicam saltem deprehendimus vim , ibi
quoque actionem nonnili unicam admittere postumus. E. gr. Viam gladio Maevitis percutit Titium, nonnis unica actio est Meruis atque gladii. g. 9 I s.
Causa es ciens principalis N in imentalis, quarum junctim sumiarum actio nonnisi unica est, si Dessant pro una causa g. δδε )- . . 9I6. Si quod ens pοPet vi agendi nee tameu eadem vii Iotest, nisi ad nutum alterius euris; per modum instrumenti se habet
in. δν .). . E. I. Eques utitur equo tanquam instrumento. Etsi enim equus habeat vim currondi propriam , nec, dum currit, virtute equitas currit, eadem tamen vi non aliter utitur, quam si esset ipsius equitis.
g. 9I Ens istud activum seu vi agendi instructum, quo causaesiiciens principalis per modum instrumenti utitur, Causa a uenis, a dici solet. I. 918. Causae es ientes ejusdem ordinis sunt, quae eandem habent definitionem, seu, quod perinde est, quae ad eandem speciem
reseruntur. E. gr. Duae causae essicientes principales eiusdem sunt ordinis, cum
eadem sit earum desinitio, nempe quod vi propria, nec in ipsa actione aliunde Diuilia .by COOste
646쪽
aliunde pendente instructae sint G. 8so. . Similiter patet duas causas instrumentales esse eiusdem Ordinis f. cit. , itidemque duas causas administras. g. 9 I9. Causiae esscient a plures ejusdem ordinis constituentes,causam efficientem sitis cientem dicuntur Cavsesoriae. E. gr. Plures equi simul currum trahentes sunt cauta sociae. F. 92O.
emis pactim ab hoc, partim ab ista ea a soria si Mu
Cauo socia dicitur auxiliaris, quae supplet desectum vi-Tium ceterarum vel alterius principalis. E. gr. Fabri eodem tempore in coagmentandis lateribus vel trabibus,& apportandis vel attollendis materiis occupari nequeunt. Quamo, rem ad supplendum hunc virium desectum operas socias praestant operarii, agentes ea, quae viribus suis inseriora iudicant fabri. Operarii igitur sunt fabrorum causae auxiliareia f. 922.
ectus dicitur plenus, qui a tota actione causae essicientis pendet: par tialis vero, qui non solus ab eadem actione causae essicientis pendet. g. 923' .
Posita eadem eassa e petente , idem Ioritur Ufectus plenus I 886.u8. 8SI. 922. . q. 924. Positis causis efficientibus virium σqualium iidem ponuntur espectus pleri I. 923. add. f. 886. 733.d. Vi gradus determinati essiectus determinatus respondet g. 924- . g. 926. plenus, quem causa essiciens vi data producere potest, dicitur eidem, e fa scilicet insuti, ves etiam vi ejus aqua
quaenam. Emeelus M. pendentia a causis sectis. Causa axilia iris quaenam.
647쪽
6dit Part. II. Sect. III. Cap. II. lis: qui vero nonnisi vi illa majore producitur, ida cauo e Lentem rῖ qui minore Producitur, eadem minor. f. 927. Hinc consequitur: causim escientem omvemproducere effectumsibi aeg Iem, non autem p e producerese majorem, nec pro is certae minorem vis quando vis integra ad ageudum non lapplicetur. I. 928
Cino ea se est etiam causa confisti. Sit A causa ipsius BS B sit causa ipsius C: dico A es Ie etiam causam ipsius C. Quoniam enim A cst causa ipsius B per Θpube p in ipso A conti
netur ratio, cui B existat, vel cur tale existat I. 883 ). Similiter quia B est causa ipsius C; in ipso B continetur ratio, cur C existat I. cιt. , consequenter C existere nequit nisi existat B& B existere nequit, nisi existat A l I. II 8o, consequenter nec C existere vel tale existere potest, nisi existat A. Qtiamobrem per notionem quoque ipsius A intelligere datur, cur C potius existat, quam non existat, atque adeo ratio est qua actualitatis ipsius C, quatenus vel simpliciter, vel tale eX-
istit, deprehenditur in ipso A ff. 16. . Est igitur A prinei pi
um ipsius C I. 866. A. ab eodem dependet, quatenus vel simpliciter, vel tale existit f. 8si. , consequenter causa ipsius C g. 88 I. .
E. gr. Causa accensionis pulveris pyrii est homo, qui bombardam oneratam & directam solvit. Pulvis pyrius accensus vi sua elastica globum ex bombarda expellis determinata quadam celeritate & secundum directionem bombardae atque adeo causa est explosionis globi. Lst igitur & is, qui bombardam oneravit, direxit & solvit causa explosionis globi. Hine & in communi sermone globum explode re dicitur, qui bombardam oneratam & directam sol it Similiter globus ex hombarda explosus est causa vulneris corpori humano in ilicii, in quod impingit. Ergo etiam vulneris huius causia est is, qui globum ex bombarda explosit, consequenter qui bombardam oneravit, direxit atque solvit. Quamobrem communis quoque usus loquendi seri, quod is dicatur globo ex bombarda exploso alterum vulnerasse.
648쪽
De Cosas. 6as . 92 Quoniam omnis causa efficiens est causa, essectus vero omnis caullitum est g. 886 ; quoque essesens eassae e levtis alterius es etiam causa inciens ejectus. Breviter dicere soleinus. Diciens e cientis es etiam e ciens σμctus. Exempli loco esse potest, quod paulo ante attulimus not. ἔ- 93O. Iu serie causarum subordinatorum prima quaelibet intermedia est eausa inciens essectus ultima 3. 886.893. 88I. I. 93Iω ectur remotus dicitur, qvr mediante alia causa principali vel pluribus mediantibus a causa essiciente pendet, seu, quod perinde est, qui ab ente aliquo pendet tanquam a causa remota. ectus vero proximus est, qui a causa proxima, nulla alia causa principali interveniente proficiscitur, adeoque idem cum eo timo 9 ILL - 932ω id, propter quod causa effciens agit, dicitur is, item que eausa molis. Dicitur autem causa essiciens agere proprer
quidpiam, si ideo agit, ut ipsum sit vel fiat.
Ε. gr. Studiosus milliorum gratia in Academiam proficiscitur, &quaesitus cur in eam proficis tur, respondet, ut studiis operam nave: Studia igitur sunt finis vitae academicae. .
I. 93 S. Quoniam itaque finis est effectus cauta essicientis sq. 93
rum siubordi. mtariun ad effectum ublimae. Effectus rem
ti ct proximidisserenua. Finia definiti Finis eur Et tanta Effectus quam do fini LFinia ct eauis
649쪽
Finis eui emeleiui is cauis. Medii defini
Actiones quanto modia fiant. Relatio rerum in serie causis
Causae impubsivae quaenam. Finis ae medii indit solubilis
Filiis primarii ct secundarii desilituo.
63o Part. II. Se y. III. C. . ILcausa amonis causae essicientis f. 933. ; suis Neavga in eiens sunt i mutuo cassae.
Nimirum finis in relatione ad efficientem coinsderatur ut existen eis tantummodo idealiter existat, cum ideatis existenti. 1 hic sussciat.
q. 936. Quoniam conso e iens agit propter finem, seu ideo, ut finis existat f. 932. ; mem praecog vincere debri, cons)quentermis praesupponit agens ivtemgens. q. 937. Quicquid rationem continer, cur finis ectum consequatur,
Medium vocatur. f. . 938. Quare cum actio sit ratio, cur effectus actum consequatur g. 886. , medium amem rationem contineat, cur fini Sactum .
consequatur j. 9370; semis est emis proximus, octiove causae
essicientis proximae; st vero remotus, cariserum quoqLe rem. sturmuactionibus medium continetur. g. 939-Quoniam itaque eme Elus est finis & rustio causae essicien- . tis medium eum consequendi 6 938. in serie rerum contingemtima, quarum praece Is contimu0 es causa Iequentis, res ita iu- vicem subordinari possunt, ut sequentes reseravtur ad fracedentes
Cum fine non confundendae sunt rationes voluntatem determinantes, ut propter hunc finem agere velimus, quae Cru-sse imsul in appellatione continentur. Dividitur aurem Cassa in internam dc externam. Vocatur, si rationes istae in agente continentur; externa Vero, si eaedem a rebus externis desiumuntur. g. 9 I.
Qui vult mem, media etiam velit necesse es cos. 1 ιδ. g. 9 2. Finis, propter quem quis ita agit, ut, si nullum alium sibi propositum haberet, ob hunc solum ageret, dicitur
650쪽
Finis proximi, rei noti,ultimi, intermedii destitit O. Formae defi. nitio. Ens quid sommae debeat.
veI etiam Dincisolis. Ex adverso Fivis, propter quem quis ita agit, ut, si non praeterea alium sibi propolitum haberer, non ageret, fecundiarius, vel vunis principulis Vocauian
xis proximus dicitur, qui nullo alio mediante intenditur; raemotus autem, qui nonnisi alio, vel ali s mediantibus obtinetur. Et inter remotos ultimus est, in quem tandem ceteri omnes reso, Vuntur, seu, propter quem celeri omnes sunt. Remoti respectu proximi di ultimi dicuntur intermedii, ut adeo Fivis intermedius sit, qui inter duos alios in serie sibi invicem subordinatorum interjacet.
g. sqq. Determinationes essentiales sunt id, quod Forma appellari solet, itenri Causa formalis. in f. 94y. Quoniam itaque disserentia specifica ex determinationibus essentialibus constar I. asa. dc genus atque mecies entis per easdem determinatur sq. 247. ; Ens a forma balet , ut sit hujus generis vel speciei atque ab aliis distinguatur g. 94 . .
Hinc Scholastici aiunt, formam dare esse rei, dare distingui., g. 946. Et quia rario eorum, quae enti necessario conveniunt, seu per modum attributorum insunt, in essentialibus continetur 9. I 67. , agendi Vero potentia per modum attributi inest j. 164. ;a forma quoque habet ens, quod hoc modo agere possit. Hine Scholastici affirmant, sormam dare rei operari. - 947. Forma anter cavos rerum referenda I. 943 sq. s6. 866.88 I. . f. 9 8. Illud, quod determinatur in ente composito,' vocatur Materiae unde ens compositum ex materia constare dicitur. - β. 969-
Dicitur materia subinde gra ad diffin entiam obiecti des.