장음표시 사용
101쪽
riae obferitatri Sed magis visum est idem esse observandum ,
merit3. Cum enim circa furti actionem haec ratio fit, ne ex uno delicto tota familia dominus careat, eaque ratio fiamiliter in hac actione damni iniuriae interueniat: sequitur ut
idem debeat existimari , praesertim estvi interdum leuior sit haec causa delicti, veluti si culpa, is, non dolo damnum δε-tur . Haec Caius. Eodem ergo prorsus i ure sunt furtu,& damnum datum: quorum utruque si a pluribus, vel liberis, vel seruis fiat, plura facta intelliguntur, & a singulis in solidum poena exigitur. Apud Terentium Phormio Chremeti, & Demiphoni se per vim retinetibus, Vna iniuria est
Tecum.Chr. lege agito ergo. Phor. altera est tecum, Chreme. Si autem a familia fiat, propter eam rationem, quam
diximus, ex iureconsultis unu facta intelligitur: quia non plus nomine similiae dominus praestat , quam si Unus liber fecisset. Quod secus in iniuria est a fami lia facta. Plura namque facta intelliguntur , propterea quod grauius iniuriae,quam damna pecuniaria sentiuntur Vnde Caius in L plures. de iniur. Si plum,inquit, serui aliquem ui ceciderint, aut conuicium alicui iecerint, singulorum proprium est maleficium: is tantΘ maior est iniuria , quanto a pluribus admissa est : imo etiam tot iniuriae sunt, quot personae iniuriam iacientium. Quae lex de familia intelligenda est. Nulla enim dubitatio est, plures plurium dominorum seruos meliore esse iure quam plures liberos, non debere. At si plures liberi faciant iniuriam . plura lacta intelligi constat. In familia illa
ratio esse videbatur, quae praetorem mouit, ut in furto
3 a familia facto, unum factum intelligerent. Sed quoniam, uti diximus, omnibus pecuniariis damnis, si simul omnia conserantur, contumelia,& iniuria grauior est, non potest praetoris ratio ad iniuriam a familia factam accomodari. Idem ergo in iniuria a iam ilia facta, quod in Albo a familia corrupto, iuris esse statuendum csti ut in utroque plura facta intel ligantur . Itaque ait Iureconsultus Et plura facta tutelliguntur,quemadmodum, , cum plures serui iniuriam fecerunt, Plura fasta sunt, noui'furto num. Sed quid est,quod ait Iurecoi l tu suemadmodum ei mplures serui iniuriam secerunt, vel damnum
102쪽
dederunt. An non in damno a familia dato, unum factum intelligi, quemadmodum & in furto ostendimus,& in iniuria contra plura ὸ Quamobrem res diuersas iniuriam, & damnum Iureconsultus coniungite damnum autem, & furtum simillimas res disiungitὸ Ι , damnoa pluribus dato, plura facta intelliguntur: in furto a pluribus facto, plura facta intelliguntur . In sdamno a familia dato, unum factum intelligitur: in furto item unum. Si quis in damno plura esse facta , non intelligi dicat, idem quoque in surto dicendum ei sit. Tum vero verba illa Iereconsulti, Plura facta sungusic accipienda sunt, plura facta intelliguntur: alioquin similia non essent, Album a familia corruptum,iniuria facta, & damnum datum : quae ille tamen similia esse
vult. Nisi ergo differentiae inter damnum li familia , datum, & factum furtum ratio adferatur, recusare non
possumus, quin aut non ita scripsisse, aut male scripsis, 1e Iureconsultum fateamur. Dicendum igitur est , in damno dato a familia, non intellisi a praetore unum factum, in furto intelligi, de quo nominatim edixit: prudentumq; duntaxat interpretatione factum unum sintelligi, cum in paribus causis paria iura aequitas desideraret. Itaque in principio legis nostrae non similiter in Albo corrupto, ut in furto, edixisse praetorem ait Iu- recons. ut quod nunc dicit plura facta,& in iniuria a familia data, & in damno dato intelligi, non male hic accipi possit, edicto praetoris non intelligi unum,qui de , furto edixit, de damno non edixit. Quod ut non in subtiliter dici possit,mihi tamen plane non satisfacit. Quod 7 enim ex edicti ratione fit, ex edicto fieri videtur. Cui rei argumeto illud fuerit, quod utilis actio, quae ex edicti sententia nascitur, nasci ex edicto dicitur, quemadmodum diximus ad is quis id, quod . Argumento illud rqu ue fuerit, quod legitima tutela patronorum dicatur, eo scilicet, quod ex ratione legis a prudentibus in-ttoducta siti, non quod de ea in lege quicquam nominatim caueatur, ut lcribit Imperator in tit. te legit. patron. tutet in Insiit. Ou0ntima tunc unum consilium fit,neque plu- raficta. Succurritur domino, cuius familia consilium
corrumpendi Albi dedit, ut non plus praestet, quam
103쪽
unus liber praestaret: non succurritur ei, cuius familia Album corrumpit. Non igitur paria sunt mandare,&facere. Et haec aut familia.
Vlpianus tib. tertio ad Edictam. iurisdictioni praeest , neque sibi ius dice
e re debet, neque uxori, neque liberis suis, neque libertis , neque caeteris , quos secum habet. SUMMARIO M. a Dpriuatis, eluilibusq; negotijspater in causa Mij iudex esse potest.
a Id tamen lex Cornelia prohibet. 3 mulier testis esse pessit. Mulier in testamento testis, vera non e9.s Pater filium iudicem, is, filius patrem recusare potest. 6 In eriminalibus filium de capite patris sedere leges nou
' Iudicare publicum munus est. 3 Tribonianus multa in constitutionibus Principum , resconsultorum libris mutauit.
x o Pater filio de Casere peculio te Eumentum facienti, tostis eis non poteH. a I Dominicum tectimonium non in omni reprobatur. aa uuare filius in causa patris iudicare, is non ius dicere possit. 13 Legis verba explicantur. a 4 Aliud est sibi, aliud siberis ius dicere. I 3 Duo matrimoniorum genera: legitimum non legitimu. Is Concubinae ius dici non potes. x et Nec naturalibus liberis.1 3 Cur Vlpian. non asiderit in L Et patri.
104쪽
N priuatis ciuilibusque negotiis pa- rtrem in causa filii, contraque filium in causa patris iudicem esse posse scribit Africanus in Ut priuatis.deiud. Id quod ex eo etiam intelligimus, quod lex Cornelia de iniuriis,filium in causa patris, & in filii contra patrem iuravere. In iudicijs autem tui id obiter dicam in eo addi- scit Iuremn l. quoniam ad testamenta adhiberi mulieres teiIeS non possunt. β. te fies.de tefiam. ordin. in Innit. Puto neque in actibus, in quibus testes lex adhiberi vult. emper enim puberes ciues Romanos lex requirit -
od autem testimonii in iudiciis dicendi ius sceminas da bulli e scribit Iureconsultus, non satis liquet, cum libro sexto capit. septimo ita scribat Gellius. Tarraciae a tem 'que amplissimi bonores ὰ populo I mano habiti.Et Tam 1 aciam quidem virginem Vectatemfuisse, lex Horatia testseu, qua super ea ad populum lata est qua lege ei plurimi bonores sunt : inter quos ius quoque tectimonii dicendi ei tribuitur , sabili*; Ona omnis heminarum, ostiadatur ia verbum est ipsius legis Horatiae. Haec Gellius. Nisi dica- 4muS ea lege rogatum, ut in iis actibus, in quibus adhiberi mulieres testes non possunt, Tarracia testis esse po1let. Sed hoc nihil ad praesens institutum. Ex eo igi- stur, quod leκ Cornelia de iniurijs, filium in causa p. tris, & in filii contra patrem iudicare vetat, posse ait rum in alterius causa iudicare intelligimus. Quod non ita accipi conuenit, quasi recusari alter in alterius Cau sa non possit: sed quia nisi recusetur, & in iudice litigatores consentiant, Iudex uterque in alterius re,ac negOtio esse possit, negotio, inquam priuato, ut in L DprLatir. iam citata, scribit African , &in L nam quod. a. t
Treb. In publicis nmque iudicijs, aut omnino crimi- 6
vinet Iex Iulia de adult. tesimonium dicere damnatam mulirem, colligi etiam, mulieres testimonii dicendi itis in iudici
105쪽
nalibus, neque leges, neque humanitas ipsa serat, de . capite, ac fortunis patris filium sedere,aut c5tra filij patre. Licet aute iudice pater filiu habeat nihil tamen de
patria potestate,&authoritare detrahitur . Non enim
et filio, sed publici muneris ministro subiicitur pater. Publicu quippe munus iudicare est.Iquiope. deius. Iudicare igitur in patris causa filius, & in fili j pater potuit : ius pater filio dicere non potuit,neque uxori, neq; libertis, neq; ijs, quos secum habet, multoque minus sibi: adeoque sibi ius dicere nemo potest, ut ne iudicare quidem in tua causa quisquam possit. l. ic. Ne quis in sua causa iudic. vel ius dicat. C. Imppp. Valens , Gratianus , dc Valentinianus: Generali lege decernimus neminem sibi esse iudicem, veι ius sibi dicere debere. In re enim propria valde iniquum est, alicui licentiam tribuere fententiae. Ouae constitutio ita in Codice Theodosij, unde desumpta est,
scripta reperitur. Impn. Valens, Gratianus, Valentinια-nus Promiscua generalitate decernimus, neminem
sibi esse iudicem debere . Cum enim omnibus in re Mopria dicendi testimonili iurafacultatem Hubmouerint niquum admodum est licentiam tribuere sententiae. Titulus autem, sub quo haec ponitur Constitutio, est, Ne in sua causa quis 8 iudicet, aut testimonium dicat. Tribonianus autem,& titulum, & constitutionem immutauit . Quod non in principum modo constitutionibus fecit , sed in ipsis quoque Iureconsultorum libris, ut hodie pio principibus, pro Iureconsultis Tribonianum legamus. Ied de .s hoc alias. Nemo igitur sibi ius dicere potest : sed nec iudicare, sed nec testimonium quidem dicere . Cum enim pater in filij causa, & filius contra in patris iudeκ. est, sibi iudeκ non est. Nam si est, sibi quoque pater ius diceret, cum filio diceret, quod non ita est. Λ Iureconsulto enim ius sibi dicere, & liberis dicere , separantur in nostra lege. Preterea cum testis sibi esse nemo possit, nunquam glius in re patris testis esse posset. At Imperator in testamentis oblignandis fili j testimonium reprobatum esse ait in titui. de teliam.ordin.in Instit. ijs verbis:
i o Sed filiusfamilias de castrenoeculio post missionem faciat
resumentarer, uec pater Oi recta ad bibetur tests, neque is , II qui inpotesate eiusdem palsis est. 'probatum enim en ea
106쪽
re domefiicum temmonium. Vnde colligi potest, non in re omni reprobatum esse domesticum testimonium . Non ergo per omnia eadem filii & patris persona est. Sed videamus quamobrem pater, qui iudicare in filij 1, negotio non prohibetur, ius dicere prohibetur. Et puto causam esse, quia in eius potestate, qui ius dicit, sunt omnes fortunae nostrae sitae, ut ne iudex quidem bonus afferre quicquam opis possit: ut iudicio Agonidis, de . quo antea ex Cicerone diximus, videmus accidisse . Tum vero qui ius dicit, iudices dat quos vult, iudicum sententias eκequitur, de appellationibus ab iis interpositis cognostit: ut muli a sit periculosius permittere patrem in causa siij ius dicere, quam iudicare: cum iri hominum fortunas & famam maior sit ius dicentis,qua iudicantis potestas . Et haec quidem de sententia logis. Nunc verba videamus: iurisdictioni praee i. Μa- 1 3gistratus, qui tribunali praeeit, iurisdictioni dicitur praeesse. l. qui neque, de iud. Qui neque iurisdictioni praeest, neque a principe potestate aliqua praeditus est. Quae postrema verba intelliAenda sunt de procuratore Caesaris, qui inter certas personas iudicandi potestatem habet. l.
I. de lini dict.omn. iudic. C. De eodem extrema verba intelligi puto in L I. de iudic. ut qui iurirdictionem aliam habet. Non lumen imis, qui tribunali praeest, inter consentientes iurisdictionem habet: verum & is,qui inter certas personas notionem, & iudicandi potestatem habet, ut procurator Caesaris ex L I. de iurisdictione. omn. iud. C.iam citata. Quam notionem, & iudicandi inter certas perinas potestatem,iurisdictionem principio diximus interdum appellari. Quod autem de eo, qui iuri silictioni praeest, ait iureconsultus, dicendum quoque est de eo, cui is generalem iuri sidictionem mandat, cum par in utroque sit ratio. Ait Vlpian. ' equesbi, neque Oxori, neque liberis. Aliud igitur est sibi, aliud liberis ius dicere: neq eadem per omnia fili j & patris persona censetur, Quae enim lex permitti patrem in re fili j & filiucontra in patris esse iudicem, permittere videretur, ut sibi aliquis iudex esset. Quod absurdum valde est. Vx ri autem quod ait, puto non interesse iustaene an iniustae: Duo namque matrimonii genera Callitratus facit, is l. de
107쪽
Ide iure. Ad municipal. legitimum, & non legptimum. Et Vlpianus in fluxor. μου leg. Iul. de adult. vhi v x res non iustas a concubinis separat. Et Μ. Tullius in Topicis, uxores quasdam matresfamilias facit, quasdam, quae tantummodo uxores habentur. De quibus puto i qui Iureconsultum in l. in liberae de ritu nupt. In liberae mulieris cons eludine, non concubinatus, sed nuptiae inteli gendis uni non corpore quaestum fecerit. Multum itaque
inter uxores non iustas,oc concubinas interest. De uxore non iusta intelligo illud Terenti j in Adelphis, Postremὸ quando ego conscia mibi sum, d me culpam esse
equepraetium, neque rem ullam intercessisse, illa aut moindignam, Geta,experiar. Uxor igitur AEsthini erat Philumena, non concubina: alioquin qui auderet mater experiri λ16 Concubinae possintne ius dici , merito quaeri potest. Et non posse puto, non per verbum hoc, uxori, sed per verba illa,Neque caeteris, quos secum habet. Ei autem, quae uxor fuit, ius dici potest, quia solutum matrimonium est,&reuerentia coniugalis, quae olim suit, haCre minime violatur. Liberis ait Iureconsultus. In infinitum, neque iis duntaxat, qui in potestate sunt, sed&emancipatis. Naturalis namque charitas emancipatio-17 ne nihil imminuitur. Quin & naturalibus putem ius dici non debere. Certe nepotes ex filia non proprio nostrorum liberorum appellatione continentur, sed tamen neque iis ius recte dicetur. Propius namque nos quam liberti, quam ij qui nobiscum sunt, attingunt, quibus tamen ius non recto dicitur. Sed videamus qua-I3 mobrem Iureconsultus non addidit, Neque patri. Et dici potest, quia eadem ratio in utroque sit. satis esse alterum dicere. Nisi illud magis placeat, scripsisse haec
Vlpianum ad edictum prouinciale: in prouincias autem patres a fi lijs duci non solere, visores, liberos, Iibertos, totamque familiam solere . Ait Iureconsultus, deque sibertis. Serui namque postulare non possunt, argumento seruus, de bon. pos . neque conuenire quem quam,neque conueniri ipsi possunt, L quoties. Si qliis carcionib. neque procurator eorum nomine actionem in
108쪽
tentare, Veruum deprocur. Quod autem ait Iureconsulistus, 2 eque libertis, neque iis, quos nobiscum babemus liberis hominibus ius dicamus, non perpetuo verum est. Ut enim Macer scribit in Isenatusconsulto. de officpraef. S 'natusconfulto cauetur, ut de iis, quaeprouincias regentes, comitesve, aut liberti eorum, antequam inprouinciam veniarent , contraxerunt, parci me ius dicatur: is ut actiones amissae ob eam causam, quod institutς non sint, posteaquam quis eorum ea proiiancia excesserit, rectituantur . Si quid tamen inuito accidit veluti si iniuriam, aut furtum pinus. es, bactenus ius dicendum est, ut sis contectetur, re ablata exbibeatur, is deponatur, aut sim, exbiberive satisdato promittatur. Et haec ad Lqui iurisdictioni.
SI idem cum eodem pluribus actionibus agat
quarum singularum quantitas intra iurisdi ctionem iudicantis sit, coaceruatio vero omnium excedat modum iurisdictionis eius , apud eum
agi posse sabino , Cassio, & Proculo placuit. et
sententia resti ipto Seueri,& Antonini Imperatorum confirmata est. Sed & si mutuae sint actiones,& alter minorem quantitatem , alter maiorem petat, apud eundem l udicem agendum est ei, qui quantitatem minorem petit: ne in potestate calumniosa aduersarii mei sit, an apud eundem litigare possim . Si una actio communis sit plurium personarum , veluti familiae erciscundae, eo inmuni diuidundo, finium regundorum,utrum
singulae partes spectandae sint circa iurisdictionem eius, qui cognoscit i quod Ofilio, & Proculo placet: quia quisque de parte sua iudicat. An potius tota res, quia tota res in iudicium venit, &F ves
109쪽
8a Antonis Goueant vel uni adiudicari potest i quod Cassa o ,& Pega,
is placet. Et sane eorum sententia probabilior S V M M g RI V M.
ν In vilibus negotiis pedanei iudices .in causis CCC. reorum de elores iurisdictionem imp=ρprie habent.
a Mutuae actiones conuentiones, b reconventionessunt.
3 Duplicibus iudiciis agentes omnes Actores, , Rei sunt. Ex haeς nullam habet obscuram sententiam. Caius ait. Intra iurisdictionem iudicantis. Iurisdictio igitur hoc loco est iudicantium, vel eorum, qui usque ad certam summam iudi pare iussi sui: de quibus in i de qua. g. I .de iudi iis. vel porum, quibus generalitas aliqua cau-s rum data est, ut ecce pedanei iudices negotia vilia iudicant non expectato praeside, l. vlt. depea. iudicibus.C. Defeniores item ciuitatum de causi Vsque AEd trecentos aureos cognoseunt, β. , iudicare, in Novella. de defen. ciuita. In vilibus igitur negotijs pedanei iudices, in causis CCC. aureorum defensoreSci uitatum iurisdictionem habere dici possunt, non tammen proprie. Notio namque haec est , non iurisdictio,
ex Lait praetor. te re iud.iam citata. itaque etiam in
uel iam citata de defen. iurisd ictionem habere iis verbis fgnificat: emo in super prohibeatur apud defensores in acta referre, quibus 4e rebus vult. De praeses in riuitatibus pras iis olue non sit: ussolis exceetis, quae iurisdictionem requirunt, in ex ipsa praesidum auctoritate pendent. Caius
ait, codd eum agi posse. Non ergo fit coaceruatio summarum ad impediendam iurisdictionem. Interdum coaceruatio fit, ut in casu I. Iures. depact. in fauorem puto debitoris; neque summarum modo, verum etiam usurarum. Caius ait, Seueri Antimini. 2Elius Sparaelianus in Seuero: Oh op etiam Mitim eius Basiam roninu, qui Caesar appellatus iam 'erat, annum tertiumd cimum Lisu agentem pa=ticip3 imperii dixerunt milites. Ca
sares aurem viid obiter dicam) imperatotas defignati
110쪽
appellantur. Caius ait, Sed mutuae tactiones. Μu- Σtuae actiones conuentiones sunt, dc reconuentiones, de quibus idem iudex cognoscit, in Noudit. de execut. conuent. is reconuent. .ihud quoque,ol. penuit de sentent. , interloc.C. ius ait, Si una communis actio. Qui enim a Iduplicibus iudiciis agunt, omnes actores sunt, & rei, in tribus.de iudic. Licet autem actores omnes sint, re omnes rei, ne tamen iudicium confundatur, quod sine . actore, & reo esse non potest,actor unus intelligitur, is scilicet, qui iudicem primus appellauit. l. nihil intereB. Com.druid. in tribus. iam citata. Sed cum simul ad iudicium prouocant sorte res discernitur. l. edcum. de iudic. Caius ait Ela vel uni adiudicari potes. Cum scilicet
diuisionem non recipit. amisiae. e sic.iud.in Inst. Et haec ad istidem,
M istratibus municipalibus supplicium deseruo sumere non licet: modica autem calligatio non ei eis deneganda.
t Municipes, qui. λ .an stater layblidum nomIne filii duumviri teneatur.
M Vnicipes qui sint, scribit Gellius lib. I . cap. I
I 3. Et Iurecons. in l. I. ad municip. docet, re
qui proprie sint municipes, & qui dicantur abusive , cuiusque videlicet ciuitatjs ciues E a Vn-