장음표시 사용
91쪽
fima, & vulgaris non est,quemadmodum scripsimus ad Liam hoc iure. de vulg. γ pupis quem Commentarium breui edemus. Extremum illud est in l. nostra,' on alieno beneficio. Scire igituroportet alieno beneficio habere iurisdictionem, qui mandatam habent, idque vere beneficium esse. Nec enim cogitur magistratus iurisdicti nem cuiquam mandare, V lpianus in L olet de offic*r conis, let. Sicut autem mandare iurisdictionem, vel no mandare,est in arbitrio proconsul is: ita adimere m datam iurisdictionem licet quidem proconsuli, non autem debet inconsulto principe hoc facere. Et haec ad
Paulus tib secundo ad edictum. ΕT quia nec principaliter ei iurisdictio data
est, nec ipsa lex defert, sed confirmat mantiatam iurisdictionem , ideoque si is , qai mandauit iurisdictione na , decesserit ante, quam res ab eo , cui mandata est iurisdictio geri coeperit solui mandatum Labeo ait, sicut in reliquis causis. S V M M RI V M.
s Morte legati, iudicis legato dari ius ictio extinguitur. 6 Principalis iurisdict. propria, mandata aliena.
92쪽
VΙΛ is, cui mandata est iurisdia rctio alienam iuri silictionem exe
tui di cui, mortuo eo,cuius iurisdictio est,
mandatum soluitur, nisi in iis, quari geri coepta sunt ante eius mortem. t haec sententia legis nostrae est. Quin & iudicum datorum ab eo. qui mandatam iurisdictionem accepit, iuri ldictio expirat eius morte, non qui eos dedit; sed eius, a quo hic iurisdictionem mandatam acceperat. Hoc autem ita si a coram iudice ante eius mortem agi coepta non sit umenim etiam eo mortuo, iudicis durat iuri dictio Agi autem incipit res lite contestata. Tum enim iudex per narrationem negoti j causam audire incipit; ut scritiit Imperator l. I .de litis contes. Neque videtur ante litis conteitationem res in iudicium deducta, ex eadem lege. Tum vero ante litis contestationem recusari iudex rpotest: quare nondum eius esse ulla videtur in litistato res iurisdietio.Immo de iurisdict. omn. ludi. C. Iudicis igitur a legato dati, non eXtinguitur legati morte iurisdi ctio, sed proconsulis, qui iurisdictionem legato mandauerat: ut non tam legatus, quam proconsul iudicem dare videatur, eique iurisdictionem mandare. Mortθ. namque mandantis solui quod uis mandatum constat si 'res integra adhuc est. g. recte. de mandat. in Inst. Morto'. autem proconsulis, iudicis a legato dati extinguitur tu risdictio non morte legati. ipse ergo proconsul non legatus, iudici mandasse iurisdictionem videbitui Sed in
verba videamus. Paulus ait: Et quia nec principaliter ei iurisdictio data est. Mandatam enim tantum habet principalis penes mazistratum, qui mandat, remanet Liud elum. de iud. Principalis propria est, mandata aliena sΛ principali pendet mandata, & ea, quam qui mandatam accepit dat, hoc est, iudicum specialium, quos is dat, cui mandata iurisdictio est. Principalis eius dumtaxat, qui habet, morte eXtinguitur: suo enim iure habet& lex, quae de Imperi. magistratuum est, numquam interit. Mandata ut ab arbitrio Pendet mandantis ita cum eo extinguitur, argumento institoris a tutore pra
93쪽
positi,cuius mortuo tutore durat mandatum. I. siqvis mancipiij. g. impubes. de insit act. Paulus ait: Nec infa lex defert. Principalem ergo iurisdictionem is, cui mandatur iurisdictio, non habet Qui enim mandat prinCipalem non dat, neque vero dare potest. Nulla lex iurisdictionem ei dat, solis namq; magistratibus iurisdictio-8 nem lex dat. Aliunde qu'm a magistratu, vel a lege iurisdictionem habere n n poteste ergo praecipuam i risdictione no habet is,cui madatur iurisdictio,sed peneseu, uti iam diximus, remanet magistratu cuius morte,& eius, qui mandatam iurisdictionem suscepit, & eius, 9 qui ab hoc porro accepit, potestas extinguitur. Sed non
immerito dubitauerit quis, quomodo iudicis a legato dati morte proconsulis e Xpiret potestas, cum lex dandi iudicis licentiam Legato tribuat,cκ Paulo in cum praetor. de Mi. PauluS lib. I g. ad edict. Iudices autem dare pom faut, quibus lege, Pelisenatui conj. vel constitutione conced rur. Lege, cui proconsul. Is quoque,cui mandata est iurisdictio, iudicem dare potest, ut sunt Legati proconsulum. Cum ergo legatis proconsulum, lege, vel constitutione, vel sena tu scon sulto, quae legis vim habent,tributum sit ius hoc dandorum iudicum, ipsorum morte legatorum deberet iudicum extingui iurisdictio. Sed magis est, ut
proconsulum morte mandatum soluatur. Non enim
legatis concessum est iudices dare; sed iis, quibus mandata est iurisdictio. Itaque si legato proconsul non mandet iurisdictionem, legatus iudices dare non potest. Ide
Paul. in l. Legatus . de ossic. procons. L fgatus mandata
iurisdict. iudicis dandi ius habet . Neque hoc duntaxat ius ita habent,s mandata eis sit iurisdictio. Nihil proprium habent, nisi h proconsile eis sit mandata iurisdictio, ut scri bit Pompon. in L Legati .de ossi c. procons is leg. Clim igitur ius hoc ita habeant Legati, si eis mandetur a proconsule iurisdictio: hoc autem mandatum, Ut caeter somnia , morte mandantis soluatur, non potest non eκ-t in gui morte proconsulis iudicum a legato datorum iuri uictio. Paulus ait: Sed confirmat mandatam. Confirmare mandatam iurisdictionem lex videtur, cum ei, cui mandatur, tribuit, ut iudices dare possit: cum legato, cui mandata est iurisdictio, da t&tutoris dandi ius,
94쪽
& de suspecto tutore cognitionem. Paulus ait: MeVis, qui iurisdictionem mandauit, decesserit. Idem dicendum eis, si potestate abierit,uel a principe potestate priuetur.
Paulus a i te . te quam res ab eo, cui mandata est iurisdictio,geri caeperit. In iis igitur rebus, quae ante proconsu-I is mortem coeptae a Legato geri sunt, mandatum non soluitur. Coeptae autem geri videntur, cum a ligatoribus aditus est, argumento Lsiconuenerit. in nostro titulo. Quod secus est in dato iudice, uti iam diximus, argum. l. si cuw, j. eo autem so matr. & haec de l. , quia.
Vlpianus tib. tertio ad edict. I quis id, quod iurisdictionis perpetuae causa, non quod prout res incidit in albo , vel in
charta, vel in alia materia propositum ei it, dolo malo corruperit: datur in eum quinquaginta aureorum iudicium, quod populare est . Serui quoque, & filijsam. verbis edicti continentur: sed de virumque sexum praetor complexus est. Quod fidum proponitur, vel anteptopostrionem quis corruperit, edicti quidem verba cessabunt. Pomponius autem ait, sententiam edicti ad haec porrigendam esse. In seruos autem , si non defendantur a dominis, & in eos qui inopia laborant, corpus torquendum est. Doli mali autem ideo in verbis edicti fit mentio, quia si per imperitiam , vel rusticitatem, vel ab ipso praetore tuis usi vel ca- se aliquis fecerit, non tenetur . Hoc vero edicto tenetur, & qui tollit,quamuis non corruperit: ite& qui suis manibus facit, & qui alij mandat. Sed
si alius sine dolo malo fecerit, alius dolo malo mandauerit, quj mandauit tenebitur. Si uterque
95쪽
dolo malo se eerit, ambo tenebuntur. Nam et si plures fecerint,vel corruperim , vel mandaueritat,
et Cursim verba L.explicantur. a Ante Hadrianum Praetoris iurisdictio arbitraria fuit. Hadrianus iussit componi edictum pe=petuum. Edictum perpetuum qui cor=umpit, prooris imperium
1 Cur in eos quii album Praetoris corrumpunt, Aquilia non
g - rei a matio. et Reate monetae nomen ab aere dicti . 8 Popularia iudicia qriae. 9 uuando Proor, merum imperium qui tamen non babet, grauiter coerceat , quas personas. ro Poenam pecuniariam qui propter epotat e,dit corpore puniendus. Aput hoc nullam obscuram habet seri tentiam. Satis igitur erit cursim ver . ba explicare. Ait Vlpianus: Iurisdictionis perpetuae causa, non quirem prout res incidit. Praetoria iurisdictio an id tempora Hadriani imperatoris arbitraria fuit,ediccbilaque quisque ut volebat. Quod praetoris honori concedebatur, ut in suum s annum duntaxat, posset ius constituere. Hadrianus edictum componi iussit, ex quo praetores in posterum semper ius dicerent, eoque perpetuum edictum est appellatum. Composuit autem, uti scribit Imp. inta. veteritur. enucl. C. Saluius Iulianus,clausulasque quassidam de suo addidit, quae nouae sunt appellatae, i. qui duos, de contans. cum emancip. lib. bc. Hoc edictum qui corrumpit, praetoris imperium contemnere videtur. Quae autem alijs de rebus edicta praetores proponunt,
ut citatorium, peremptorium, de quibns in tit. de tua. Lad
96쪽
aqperemptorium, cumsex legibus sequentibus, haec inqua, edicta, quia priuatae rei ergo proponuntur, qui corrum
pit, praetorem non tam aperte contemnere videtur.Pra'
positum erit. loco publico assi xum. Ita sumitur in l. a. de ore. Hr. in L pupillis eisiact. Unde in C. Iustiniani Ieges plurimas videmus dici propositas: hoc enim n tant duo PP.Suetonius in Caligula : Edicta, & literis minutissimis,& locis angustissimis proposuit.Cicero ad Atticu: Bibuli edicta ita leguntur, ut quo loco proponintur, transire non possumus . Gκinquaginta aureorum. sSed cur non Aquilia datur in eos, qui corrumpunt album praetoris, cum in eos, qui vinum, vel quamuis alia Tem corrumpunt, detur λ Et verius est, Aquiliam in eos dari, qui alienam rem corrumpunt, in I seruus 44Vait
lex. Ad le . qu.Praetoris autem edictum in nullius nonis est. Porro autem aureus sestertio ab Imperatore . si aestimatur in tit. iesuccesI. lib.in Inst. Aureus porro dum
bus Hispanicis ducatis, & semis pendet, eoque pondere
vetera sunt aurea numismata: recentiora minore eve
terum pondere percussus est annis superioribus in Lusitania nostra aureus numus ab inuictissimo Rege Ioane III. domino meo Sanctu Thoma vocat)valetque mille realibus aeris,ut nos loquimur. Reate sex obuli faciunt pReale aute non a rege dictum puto, quasi regale, sed ab aere: ut quod nos dicimus patrio sermone,mil reis, veteres mille fris dixisse videatur. Sed de aurei sestertii magni,& parui aestimatione scripsimus lib. a. lecti Var. Qujnquaginta igitur aureoru iudiciu dabatur in edicti corruptores. Poenae autem huius pars actori dabatur, pars silco inserebatur, l. lege Cornelia ad S.C. Quod populare est. Popularia iudicia sunt ea, ad quae quiuis gde populo accedere potest. Publicae namque utilitatis quiuis de populo vindex esse potest, ct vero debet.Cum tamen plures agere volebant, magis idoneo actio dabatur: quod iudicij genus Divinatio appellabatur. Hoc
autem iudicium populare a publico differt , quod publicum iudicium populi siit, & lege publicorum iud
ciorum constitutum,hoc est, lege, quae alicuius rei quaestionem ad populum pertinere voluimet, quemadmodum scribit Marc. Tullus in Praetura urbana, de quQ
97쪽
ante iam diximus. Serui quoque, iis Allifamilias. quamuis proprium nihil habeant. Nam pro si iijs parentes, pro seruis domini, qui defensionem susceperunt , soluunt: si non susceperunt,tum corpus serui torquetur ,ut mox scribit. Sententiam edicti. unde actiones utiles nain
scutur,de quibus scripsimus ad Isimensor.fimen. fal.m .dix. quem commentarium de actionibus breui edemus. Inseruos autem, non defendantur a dominis , is eos, qui inopia laborant,corpus torquendum est, Ita Vipianus in l. I. generaliter de paen. Generaliter placet in legibus subncorum iudiciorum, vel priuatorum criminum, qui extraordinem cognoscunt Praefecti, velpraesides, ut eis, qui ρα-
nam pecuniariam eσentes eludunt, coercitionem extraordinariam indicant. Item in L squisa de iniur. Si quis iniuriam atrocem fecerit, qui contemnere iniuriarum iudicium post ob infamiam suam, is egestatem,praetor acriter exequi hanc rem debet: is eos,qui iniuria ecerint, coercere. Paulus in L quod si minor. si si eruus.de minor. Seruum,qui circumscripsit misorem, si in rem domini nihil vertit, si exsuo
peculio non1atisfacit, verberibus castigari, ait, aut noxiae
dedi. In l. igitur, Si quis, de iniur l quod minor. de minor. praetorem videmuS Coercere, & grauiter coercere.
Quomodo igitur in Lust. de in ius vocan. libertum, qui praetoris iniussu patronum in ius vocavit, inopia laborauit,inopia laborantem, ad praesectum urbicastigans dum remittit λ Quod & faccre debere videtur, ut iam antea scripsimus, cum merum ipse imperium non habeat. Dicendum igitur est, in seruos, aut viles ob infamiam , ct egestatem personas, cum pecuniariam poenam eludunt, hoc praetorem posse Argumento illud fuerit, quod & magistratibus municipalibus coercitio
illa grauissima ultimi supplici j in seruos denegatur,
modica non denegatur, Linviseratibus. nosero tit. In alias vero personas hoc praetori non licet Itaque, & in cult. dein ius vocand. libertum ad praesectum urbi remittit praetor, & tutores,& curatores, qui male in tutela, siue cura versati sunt in Li Isolent.deo c. praes vrb. de quo iam antea scripsimus. In seruos igitur edicti corrupi res, si pro eis non soluant domini, torquendum corpuscae Sed cur nCxae etiam non deduntur,ut in Lqtiodsi minorὸ
98쪽
nor λ Sed verius est hic dedi noxς non posse. Cui enim damnum dederunt λ Quid filio fami . fiet,si inopia pater laboret λ Et putem ex hoc edicto corpus torquendia. Cur ergo in I quod F minor. seruus, qui non satisfacit minori dolose circumscripto verberibus castigatur : filius autem familias duntaxat condemnatur,& executio fit, ut Accursius scribit, cum aliquid habere incipit λ Et dicendum videtur hic factum paena notari, quae, uti diximus, fisco inserenda est : illic agi de restituendo eo, in quo fili familias dolo minorem circumuenerat , cui rei nulla poena est constituta . Vbi autem certa pgna Iopecuniaria maleficio constituitur, qui eam propter egestatem eludit , corpore puniendus est, ct Coercendus. Quin & si poena non sit constituta : serui autem per na interueniat, cuius dolus probetur, vel verberibus castigatur, vel noxae deditur. Ponamus patrem inopia non laborare, nolle tamen pro filio uoluere. Et puto non interesse quomodo poena non soluatur, & ideo filium coercendum, siue inopia pater laboret, siue pro filio nolit soluere. Hoc edicto tenetur, is qui tollit, quamuis non corruperit. Actione utili,non directa Ut autem ex eodem edicto, & utilesn directae actiones oriuntur, ita eodem modo concipiuntur. De quo in commentario nostro de actionibus scripsimus. Vel corruperint, vel mandauerint. Utrum interpretis verba haec sunt, & illud statis erat, Nam etsi plures fecerint f Sed verius est non proprie facere videri, qui mandauit, arg. i familia.
in fine, hoc nosm titulo. Et haec ad G quis.
Gaius lib. primo ad Edictum. A Dςo quidem, ut non lassiciat unum eorum
99쪽
S V M M ARI V M. I Paena ob delictum pluribus imposita a singulis solida
exigitur. a Ab uno quando caeteri liberentur.
ΡDena, quae delictis imponitur , si plures dei iquersit,
a singulis solida exigitur. Litem Mela. βjeds plures. ad leg. Musit. & si cum vno agatur, ait Vlpianus, caeteri non liberantur. Nam ex lege Λquilia, quod alius prae stitit, alium non liberat, cum sit poena. Illud autem, Si cum vno agatur, intelligo, si ab uno exigatur, ex L is quidem cum I seq. de iis, qui deiecer. veles isder. expe- uult.de exercit.act. l. idem erit. de iesi. act., L peculium. q. vlt. depecul. Vbi tamen ad id , quod interest agimus quod quidem non poenam: sed utilitatem nostram respicis si ab uno exactum fuerit, caeteri liberantur, T. de eo, per que actum est, i c.
Paulus lib. tertio ad Edictum. Si familia alicuius album corruperit, non si
militer hic edicitur, ut in furto , ne in reliq uos actio detur , si tantum dominus cum defenderet unius nomine praestitit, quantum liber praestaret. fortasse, quia hic, S contempta praetoris maicitas vindicatur , & plura facta intelliguntur : quemadmodum , & cum plures serui iniuriam fecerunt , vel damnum dederunt, plura facta sunt, non ut in furto unum. Octa- venus hic quoque domino succurrendum ait . Sed hoc potest: dici , si dolo malo curauerit, ut ab alio album corrumperetur ι quoniam tunc
100쪽
vnum consilium sit, nec plura facta. Idem Pomponius libro decimo notat.
x Quot delinquentiumpersonae, tot delicta numerant . . a Praetori semper prae oculis est aequitas. 3 An idem quodprocons. in orto ὰfamilia facto obseruat, etiam in actione damni iniuria obseruandum. 4 Iniuri grauius quam damna pecuniaria sentiuntur.3 uuaesit diuersitas inter damnum ὰ familia datum , is,
6 In paribus causisparia iura aequitas desiderat. Ex edicti ratione quod t, ex edicto t. 8 Patronorum tutela quare legitima dicatur. 9 Mandare, is facere non paria sunt. Vot delinquentium personae sunt, tot 1 det icta numerantur, & tot facta intelliguntur, & a singulis , uti iam diximus, solida poena exigitur. Neque . intereis serui sint, qui delinquunt, an liberi: & serui plurium dominorum , an unius, nisi in furto : quod si alicuius familia faciat,praetor,cui semper prae oculis aequi- χtas est, ne dominus omnes noxe deciens, aut pro singulis solidam litis aestimationem soluens, omnibus fortunis euertatur, utilissime edixit retenturum dominum familiam si tantum offerat, quantum si unus liber sur- tum fecisset, quemadmodum scribit Vlpianus in l. r. si fami. furt.feci. facit Lillud ad leg. 'u Cuius edicti rati nem Iureconsulti ad damnum 1 familia datum traxerunt. Vlpianus in L r .sifamitisc. iam citata. Sipluresserui damnum culpa dederint, aequissimum e B, eandem f. cultatem domino dari. Caius in L illud. iam citata . Illud 3 quaesitum est,an quod proconi .in furto obseruat,quod asam Eafactumsit; id est, τι non in gulos detur poenaepersecutio, sedsufficiat id praestari, quod practandum foret, si id Draum unus liberfecisset, debeat is, in actione damni iniAriae