장음표시 사용
371쪽
Naturalis tamen ista inter dominum , &seruum obligatio aestimatur ex iure ciuili. Neque aliis modis seruo
dominus natura debere dicitur, quam quibus iure ciuili teneretur. Itaque si1 in rationes dominus referat,se decem seruo suo debere; non ideo tamen naturaliter debere intelligitur: nam hoc modo ciuili ter nemo obliga tu r.Lnonsolum. de pecui. EN traneis quoque ex qua utScausa debet seruus naturaliter : cuius obligationis nomine in dominum vel de peculio , vel de in rem versos actio a Praetore datur. diuec seruus. Et haec serui naturalis obligatio solliti condictionem impedit, siue ipse seruus soluat ex peculio, cuius liberam habebat administrationem, siue alius pro seruo, siue ipse liber effectus. Lnatisraliter e cond. ivd. Itaque fidei u stor datus a seruo tenetur: qui non teneretur, si solutum repeti posiset. l. quod enim infideiu E. Idem dicemus, si seruus quod naturaliter domino debebat , haeredi manu mi sius soluat nam solutum non repetet. Illud praeterea efficit naturalis ista serui obligatio, qua extraneo tenetur: ut totum serui debitum,domino agenti, ex societate Put is inita cum seruo,compensetur, quamuis peculio duntaxat tenus praestet ex serui contractu conuentus. l. cum filiosam. de compensat. Illud item operatur, ut si Cum
domino de peculio agatur, id dominus deducat de peculio, quod sibi a seruo debetur, quasi aes alienum: quod idem fit, cum serui peculium legatur. d. sicut. i pecu-- lium e pecunita. Seruilis autem ista obligatio eo dicitur naturalis; quia ex aequitate nascitur naturali, qua homo homini fidem praefla re tenetur, quoad eius facere potest: neque enim conditio serui lis perfidiae iusta excusatio est. Pater item filio, & filius patri ex causa peculiari naturaliter obligatur, de qua obligatione, &eius effectu in L frater a fratre e condict.indeb. Pupillus
8 item est, cum naturaliter tantum obligatur: nam sine tutoris auctoi ita te placuit pupillum ciuiliter non obligari . Naturaliter autem tum demum sine tutore obligatur, cum e X contractu factus est locupletior : cuius obligationis naturalis illa aequitas sons est, & origo,s quod natura iniurium sit , quemquam aliorum damnis crescere, & ex alienis incommodis sua commoda
372쪽
comparare. linam hoc natura, de co d. in . tiure naturae, dr reg iar. l. rerum qEodem rerum amot. Non factum autem locupletiore pupillum nulla naturalis tenet Obligatio eX contractu si ne tutore inito. Neque enim aequia est natura,pupillum, qui propter aetatem minu Sconsa
lit, & videt parum, atque ideo sub tutore agi t, in Plus teneri, quam quatenus factus es flocupletior . Hinc fit, ut quod stipulanti sine tutoris auctoritate soluit, repetere possit, quasi ne naturaliter quidem debitu nae . st quod Allus. de cond. indeb. Neque enim promittendo Iolocupletior quis fieri potest. Quin & si ex mutui causa factus non sit locupletior, ne naturaliter quidem obligatur. I sigillus. de act. oblig. Sic enim eam legem intelligendam puto, ut ex causa mutui nulla naturalis aequitas pupillum sine tutore contrahentem obliget, nisi factus sit locupletior. Coem igitur naturalis aequitas pupillu locupletiore factum ex causa mutui obliget, si pubes factus soluat,non repetet. I naturaliter. . vltim. de cond. indeb. Nam si impubes adhuc soluat, persona lo-ι cum sacit condictioni. l. interdum, d. litus etiamsi ciuiliter debitum fuerit. Neque enim vere solutum est, quod
pupillus sine tutoris au :toritate solutionis causa numerauit: cum pecuniam accipientis non fecerit. l. non omnis. upillus sic ri stet. Neque mouet, quod ista numeratione pupillus liberetur. Ideo namque liberatur, quod eius facto ad creditorem pecunia peruenerit: non
quia creditoris facta pecunia sit, i. g. pupillus. Ad hoc
igitur, ut pupillus naturaliter, hoz est, ratione aequitatis naturalis ex causa mutui obligetur, necesse eli factus sit ex ea re locupletior. Quae tamem naturalis obli- Ratio tum vires, ac robur suum exerit, ac demonstrat, hoc est tum soluti condictionem impedit. Ex quo etiam censeri diximus naturales obligationes, cum debitum naturale recte sblutum est: hoc est, cum is soluit, qui soluere iure potuit: ipse nimirum pubes factus, aut impubes adhuc tutore auctore, d. g. υhim. l. naturaliteris Aliter si solutum sit, 2 pecunia eκtans vindicatur, δίCOniumpta condicitur. d. l. interdum, quia, uti iam diximus, non sit facta accipientis. Actionem sane ex mutuo non parit naturalis illa obligatio. Post rescriptum
373쪽
tamen D. Pii in pupi l lum actio datur, quatenus est factus locupletior. l. a. q. pupillus, de nego. gest. l. pupilluI,
auelo. tui. quae a chi O utilis appellatur in I.sed mihi commod. Puto, quia utilitatis causa ex rescripto D. Pij dari coepit in eum, qui ipso iure non obligatur. Eade ratione actio , quod certo loco, utilis appellatur. l. I.de eo,quod
.cert. Dc. quae in eum datur, qui alio loco conuenitur,
quam in quo soluere promiserat, utilitatis uti iam dixi ) caua,ne in eius arbitrio,ac potestate sit,numquam luere, quod a mequi poterat: deuitato loco, in quo da- Te promiserat. Praetor quidem actionem suam in pupillum dat, quatenus est factus locupletior ex facto institoris a pupillo sine tutore praepositi, l. eatenus, de instina 3 aEL Praetori namque Qta naturalis aequitas iusta causa est actionis dandae. Quaero, si pupillus ex causa mutui non factus locupletior, pubes per iuris errorem luat, x hpc est, existimans se teneri, an solutum repetet λ Et Imp. in L quis ius. de iur., Oct. ignor. stribit iuris ignorationem ad repetitionem siluti non prodesse. Sane infirmae aetati iuris ignoratio non nocet, quo minus in in tegrum restitui possit. l. quamuis. C. d.tit. LI., 2.sia δε uer cred. &c. Omnes igitur naturales obligationes aut actiones pariunt,si legis, Praetorisve accedat auctoritas aut, si solo aequitatis vinculo continentur, soluti repe- 1 titionem impediunt. d. l. naturales, de are. γ, oblig. TOlluntur autem naturales istae obligationes, quae solo aequitatis vinculo continentur, vel pacto iusto,vel iureiurando. l. Stictam. β. naturalis, de solui. Cum enim nihil tam sit naturale , quam unumquodque tolli eo modo, quo est constitutum: mirari nemo debet, ex aequitate naturali natam obligationem, alia aequitate naturali, quae in pactis versatur,extingui prorsus, ac tolli. Hoc enim est, quod Iureconsul. ait in d. g. naturalis ipso iure solli. Pactum autem iustum esse oportet id, quo naturalis tollitur obligatior hoc est, pactum iuris praetori j, &ab eius generis, quod a Praetore seruetur. Neque enim omnia pacta tuetur Praetor: sed ea duntaxat, quae neq; retra leges, neq; tra Senatuscons&c Liuristen.β prael.
ait de MI. Idem dicendu de iureiurando cui aequum est eum stare, qui detulit, qua aequitate naturalis quoque obli
374쪽
obligationis vinculum di Gluitur. d. q. naturalis, istuli. de iureiur. Ius autem in iureiurando non versari , exi Ieo intelligi potest, quod ex causa iurisiurandi tradita possessio ad usucapionem non prodeli: sed duntaxat ad praescriptionem, hoc est, ad exceptionem temporalem. l. F duo. β. item, de iureiur. Itaque in causis & titulis possessionum, unde sequitur usucapio, non numeratur iusiurandum. Tolluntur item naturalec obligationes nuda voluntate. Nam si dominus in rationes suas retulerit, seruum nihil sibi debere: sublatum est debitum naturale. I. Deculium β Dd ,s is pecul. l . quo modo
non tolluntur ciuiles obligationes. Quamuis autem sim φlo aequitatis vinculo naturales istae obligationes conti. neatur; adhibitus tamen ad eas fideiussor ciuiliter obligatur, i de iussor. . I. is, quod enim,desidet C. Qua: fide. iussoris obligatio nulla esset, si neque iure ciuili, neque gentium reus principalis teneretur . Interdum tamen natura debita dicuntur, quae re ipsa credita, promissa ve sunt: ad quorum solutionem nulla nos aequitatis naturalis ratio urget. Exempli causa: Quod tibi Titius debebat, animo novandi a pupillo sine tutore stipulatus es: tenere eam stipulationem naturaliter ait Iurein cons in L I. de nouat. Item, decem mutuo pupillo dedi fine tutore: ea pupillus consumpsit: naturale hoc debitum appellatur. l. Sticbum. β. aditio. desolat. l. cum illud. s. haeres meus,quando dies le .ced. Non quia iure gentium pupillus soluere teneatur: sed quia, uti iam diximus,reipia mutuo accepit. Quod debitum naturale non in id
Irodest, ut condietionem Qluti inhibeat: sed ut si pupil.
o huiusmodi creditor naturalis succedat, debitum re tineatin deducat in ratione legis Falcidiae imponenda. d. q. aditio. Item: ut si ita legem , quod mihi pupillus debet, & pupillus nihilo factus locupletior soluat haeredi, legatum valeat. d. g. beres. Natura autem & haec quo rue debita dici significat Iureconsuli. inpara grapho no tro, cum ait, Quod natura haereditati debetur, is peti quidem non potes,Bolutum verδ non repetitur. Unde liquido colligitur, quaedam natura deberi, ut Bluta repeti possint: ea autem, uti iam diximus, sunt quae natura deberi dicuntur: quia re ipsa credita , promissave sunt: .
375쪽
ad quae soluenda nulla aequitate obligamur: quae cum repeti soluta possint,& haeredi inuito extorqueri, mirum non est, si haereditatem non augeant: neque legatariis proficiant, quibus lex Falcidia legata diminuerat. Quae vero ex aequitate naturali debentur, soluta augeant patrimonium testatoris,& legatariis proficiat: Quamuis enim eorum nomine haereditati s quae testatoris vicem refert, L baereditas enim, de acquir.rer.dom.e L Mortuo, de fideiussJ actio non competat: obligatio tamen naturalis, quae soluti condictionem impedit, inhaereditate erat: suo fit, ut & in restitutionem veniant, haereditatis debita naturalia soluta. Lquamuis., I. θα-
sedi eius, ad Trebent. S. I 8.
AD Iureconsiliit. Si debitor creditori haeres
existat: quamuis confusione liberetur et tamen locupletiorem haereditatem percipere vidcitur, ut computetur ei, quod debet, quamuis aditione confusum sit. S v M M A J Ι v M. x Nodi tollendae obligationis. Et, an confusione tollaturpa Sibi quisque se.versoluendo effle intestigitur.3 Interdum aditio creditoris solutionis loco cedit, is
quando Pi Q olutione, accepti latione,stipulatione Aquilianaia , o nouatione,& interdum consensu, ita tollitur obligatio ut nullum eius vestigium relinquatur. Confusi ne vero non plane tollitur : nam si creditori haeres extiteris , aditione extincta quidem actio est cum a te ipsio , qui creditori successisti, petere non possis: tuum tamen nomem adhuc in haereditate manet, ct in ea computatur , etiamsi iluendo non sis,
quia sibi quisque semper luendo esse intelligitur. a l. quaerebatur. l. Nesennius. si debitori. hoc titul. Cui
376쪽
sententiae consequens est, ut si a creditore haeres institutus ex Trebelliano haereditatem restituas, dentur ad . uersus re fidei cocommissario actiones, quasi debitorem haereditarium. l. ita tamen. g. ex Trebelitano. ad Trebell. Idem ex contrario dicendum est, si debitori tuo hqres extiteris. Quamuis namque tibi actio connisione perierit: tamen si ineunda patrimoni j testatoris quantitas sit, & cum legatariis Falcidiae ratio ponenda, cum reliquo aere alieno tuum quoque debitum deducis. l. in imponenda. Cod. eod. nisi forte debitum cum Falcidia compensari testator voluerit. LI debitor. hoc titui. Loron pater. . Titio, de leg. a. Eademque ratione si debitoris tui haereditatem ex Trebelliano restituas: vel fideicommissari j voluntate tuum debitum retinebis, vel obligationem restitui fidecommissarius patietur: alioquin petentem fideicommissum doli mali exceptione subm Uebi s. l. Papinianus, deservit. quo in loco scribit Iure- consuli. seruitutes aditione haereditatis consulas, nisi iterum imponi legatarius patiatur, a legati petitione exceptione doli mali repellendum. Cui consequens est, quod scribit Imp. in I. si maritus. de ino*c. tectam. & Iu recons in l. his redem de iis, quibas ut indigu. & in L a . de haered. vel act. Tend. . si quis debitori. Sane s haereditas ut indigno auseratur, non restituuntur confusae actiones: puto, in odium indigni. lina igno. dict. titui. Interdit quidem aditio ista creditoris non confusionem obligationis parit: sed solutionis loco cedite exempli causa Qui pupillo sine tutoris auctoritate crediderat,haeres ei extitit: non potest videri confusa obligatio, quae nulla fuerat: tamen aditio haereditatis, uti iam diximus, si lutionis loco cedit: retinetque debitum suum uniuersum haeres, non solum quatenus factus erat pupillus locupletior. nam hactenus naturalis consistebat obligatio. l. Stichum. I. aditio. desolat.
S. 1 9. AIt Iureconsuli. De impensa monumenti nomine facta quaeritur, an deduci debeat i Et
377쪽
Sabinus ita deducendam putat, si necessarium fuerit monumentum extruere. Marcellus consul tus, an funeris, monaumentique impensa , quantam testator fieri iussit, in aere alieno deduci deis beat, respondit, non ampliuS eo nomine, quam s- quod funeris causa consumptum sit deducendum: nam eius,quod in extructionem monumenti erogatum sit, diuersam esse causam . Nec enim ita monumenti et dificationem necessariam esse, ut sit funus, ac sepultura. Idcirco eum , cui pecunia ad stuuendum monumentum legata sit, Falcidiam passurum. L. a.
Marcellum lib. secundo Digestorum.
NEc amplius concedendum erit,quam quod sum ciat ad speciem modicam monumenti. t Id euiusque est, quod Muto aere alienos erest.
a AEquitis est lucrum non capere legatarios, quam tectatorem insepultum iacere. 3 Impens in monumentum facta an Osit legatariisλ Qua auctoritate baeredes compelluntur ad obsequiumβοῦ - premae voluntatis testatoris λ s Legata non minuit sumptus non necessarius.
6 uuae ratio sit funeris,ac sepulturaeZ, diuersa quidem a
7 Monumentum dicitur, quod memoriae causa extruitur, ita
a Uia nemo nisi de suo legare potest. id autem Cu- iusque est, quod istuto aere alieno superest: ideo,
378쪽
deducto aere alieno .legata praestantur; neque solum aere alieno deducto, verum & suneris impensa. β.ra. de lege Falcid.lib. II. Infiit. AEquius namque est, lucrum a Rnon capere legatarius , quam testatore insepultum iacere, L ,siquis. de relig. Quo eodem loco exponit Iure- consuli. quae impensa cauta funeris fieri dicatur. Mo numenti non eadem ratio est. Neque enim impensa in monumentum facta legatariis obest, nisi cum monumenti extructio necessaria est: tum autem necessaria sest, cum testator iussit sibi fieri monumentum. Quamuis enim stricto iure nulla teneantur haeredes actione ad monumentum aedificandum, etiamsi aedificare iussi sint. l. uli. Mucius de annu.leg. tamen principali, vel pon- 'tificali compelluntur auctoritate ad obsequium supremae voluntatis. thaereditas. tepetit. haered. Quod autem diximus, stricto iure nulla actione haeredem teneri ad
monumenti extructionem, tum verum est, cum ei, qui monumentum extruere iussus est, datus non est cohaeres. Nam cohaeredi, praeter actionem familiae erciscundae, actio etiam praescriptis verbis competit aduersus cohaeredem, ut monumentum extruat, uti iussiis est. l. .
iis consequenter. famil. erciscun . Eius namque interest monumentum extrui, in quo possit sepeliri. l. me, de religios Si igitur de monumento nihil testator cauit, quae eo nomine ab haerede impensa facta est, de haereditate non deducitur in imponenda ratione legis Falcidiς , neque legata minuit sumptus non necessarius. Quid sergoὸ omnemne eam impensam deducet haeres, quam testator in monumentum fieri iussit λ Μinime sed iusta dunta Xat, ac probabilem: & neque eam quidem, sed eam tantum, quae siusficit ad ieciem modicam monumenti, quae sententia est Ieg. sequent. Alia causa fune- 6ris, ac sepulturae est: tantum enim hoc nomine deducitur, quantum impendi testator voluit, habita ratione& dignitatis& facultatum. d. quis. β. h. ec actio.Gral tof Neque enim alia testatoris voluntas ne in su-neris quidem impensia struanda est, facitiseruo alieno. g. vltim. de leg. r. Quae Marcelli sententia rationem illam habet, quod monumenti extructio necessaria non est: funus autem, & sepultura necessaria. Nam monu- 7
379쪽
mentum id appellatur,quod memoriae causa extruitur,& aedificatur ita ut extet manumentum. de religiol. di in quod si mortuus illatus sit, sepulchru: sin vacuu sit, κενοτάφιον dicitur. Quid si impensa in monumentum . . iussa fieri 1 testatore legatarijs non noceat λ Et eo casit non licet haeredi minus impendere , plus licet. l. cum is testamevio. de verb.signis.
L. 3 Paulus tib. gulari ad L Falciae SI haeres institutus eam h reditatem , quq so
uendo non est , vendiderit: vix quidem poterit persuaderi non suisse eam haereditatem soluendo, quq emptorem inuenerit: vera autem ratione nihil legatariis debebitur e quia magis ex stultitia emptoris habere videtur hqres institutus, quam ex bonis defuncti. Nam e contrario, si male v ediderit res iis reditarias, non erit hoc legatariorum detrimentum. Ita ergo commodum debet esse heredis, si bene res administrauerit. Sed&si is, qui soluendo non est , legauerit, & hqres cum creditoribus deciderit, ne i olidum solueret,& ob eam decisionem factum sit, ut aliquid retineret: nihil tamen legatariis debiturum: qui e aeam pecuniam non ex hqreditate, sed ex deci- sione habeat.
et Appellatione, haereditatis, etiam damnosa venit. Σ venditor baereditatis, quae creditoribus tantum sus cit, legatariis teneatur λ3 in ris alieni onus penes venditorem haereditatis remanet: fecῖs in Fisco.
Iureconsilii veri, b aequi sacerdotes is interpretes
380쪽
s Decidere, seu transigere an possit haeres cum creditoribus haereditariisὸ
ΑΒ Paulus, Eam baereditatem , quae folliendo non em
Haereditas damnosiam etiam significat haredita- Iten:,Lbaereditatis,de verb/fanis. ita & bonorum possessio damnosam quoque signiscat bonorum possessionem . LI.de bonor posci . quamuis proprie bona dicantur,quae deducto aere alieno supersunt. l. sub senatum. g. bona, de ve=bsignis Quaero num venditor haereditatis, quae Creditoribusta nitan sufficit, legatarijs teneatur λ Et cum a legata non praestentur, nisi de eo,quod superest deducto aere alieno: quod ex sua administratione haeres habet, non autem ex ipsa haereditate, non proderit legatarii S. Videamus de haereditate, in qua quod superest, ded eho aere alieno,iegatis non sufficit. Et puto ne hoc quidem casu haeredem teneri legatariis, nisi quatenus tenetur, si haereditatem non vendidisset: hoc enim,quod nunc plus habet , ex sua administratione habet . Quod autem ita habet, non proficere legatariis ait Iureconsul t. in hac nostra lese inversiculo , fuemad
Ait Iurecons. vendidorit. Ex qua emptione nihil emptor consequitur,ad quem scilicet id dunta Y ut tran sertur , quod ad haeredem vere dici potest perueniisse. l. a. de haered vel actio.lend. Nam aeris alieni onus penes ve- ηditorem remanet haerecreati S. I.C. se haer.Pend .Piscum excipio, de quo qui emit haereditatem , conuenitur a creditoribus haereditariis , non ipse ficus. l. I. C. de i
Ait Iurecons. Vix quidem poterit per uaderi. Iuris stricta ratione, cum tanti res sint, quanti vendi possint. Rit Paulus: Vera autem ratione. Vera ratio est,quam aequitas suadet , cuius scientiam profitentur Iure n- sulti , & cuius dicuntur Sacerdotes , ct interpretes. AEquum autem non videtur, haeredem, qui de bonis testatoris nihil cePerit, ad legatorum compelli solutionem.
Ait Paulus: Exstitistitia emptoris. Ad quem eX ea ν .emptione neque res vlla peruenit,neque nomen saltem haeredis: nam id penes venditorem remanet una cum actio-