장음표시 사용
61쪽
ius vocandi eis ademptum, quoniam ut vim fieri vetarent , assiduitate eorum , & praesentium oculis opus crat: quorum audita quaerimonia, sit iniuriam fieri crederent, decernebant se auxilio futuros, si magistratus iniuriam facere perseueraret. Liuius Deca dis primae
lib. q. Menenio contra vociferante os initisti domini possessione ag ri publici cederent , te moram delectui non facere, decreto interpos to nouem trib. sub Eulerunt certamen, pronuntiatumque ex collegii Kentcntia, C. Valerio cons.se damnum, aliamque coercitionem aduersus intercessionem collegae delectus causa detrectantibus militiam inhibenti auxilio futumos esse Hoc decreto armatus consit, bc. Vlpianus in In- sit. tit. de iure n.inter virum Oxorem, stipulationis meminitTribunitiae,qua mulier viro cauet soluto matrimonio, si vir se pro muliere obligauit, vel in rem eius impendit. Pomp. l. a. de ori . tur. tribunos iurisdi-s ctionem habuisse iis verbis scribit, Ergo ex his omnibus decem tribuni plebis, consules duo, decem, is odio praetores, sex aediles in riuitate iura reddebant. Et sane cum hos ex omnibus iura reddere Pomponius scribat, vere, ac proprie eum scripsisse accipere debemus. Si enim late ius reddere accipimus, ecquis est magistratus, ecquis est
sue etiam e X tra ordinem Creatus,qui ius non reddat ὸ Prae fectus urbi omnia crimina sibi vendicat. LI.de ossi praefecti orbi. Cognoscit de rebus innumerabilibus ex eadelege. Praesecius quoque vigilum, quem ab Augusto primum institutum scribit Appianus lib. s. de bellis ciuisibus, de incendiarijs, furibus, effiactoribus, aduersus etiam capserjos, qui mercede seruanda in balneis vestimenta suscipunt, cognoscit. linamsalutem. de officio pram et stilum. Praefectus item annonae iurisdictionem aliqua habebat, ex Luit. β vlt. Adleg Iul. de ann. l. vlt. ἁδα cum eo, qui, bc. Quin,& Questor cum magistratus e Gset, vix est ut cognitionem nullam habuerit. Magistratum esse ex eo intelligimus, quod populi su stragio ordine creatur. Lunica, de offic. qitas. & Gellius lib. II ca . I s. & Pomponius quoque Quaestorem in magistratibus
numerat. l. a.de orig. iur. Marcus Tullius in niuinatione
Quaestorem socium proconsulis facit in publico munere adminiit rando. Et l. 3. in Verrem, Quaestores Legatis
62쪽
anteponit. Vbi ouaestoresὸ ubi Legati Θ Et in Diuinatione iurisdictionem dat Quaestori Vbi boc uuaestori Caecilio
viro optimo, is, homini aequusmo nuntiatum est, vocari adse Ionidem iubet. Iudicium dat statim, si parer et eam fedmsiua Veneris esse dixisse. Iudicant recuperatores id , quod necesse erat : neque erat cuiquam dubium quin ίlla dixisset . die in possessionem bonorum mulieris mittit, ipsam Veneri in seruitutem adiudicat . De Qnfestoribus ita Tacitus lib. I I .annalium: sed uuaesores regibus etiam imperantibus sunt instituti, quod lex turiata ostendit, a L. Bruto repetita, mansitque cos potestas deligendi, donec eum quoque bonorem populus mandauite creatique primi Valerius Postis us milias Mamercu; 63.annopost Tarquinios
exactos, Ut rem militarem comitarentur. Dein gliscentibus negotiis duo additi, qui Remae curarent. Mox auplicatus nume= usolipendiaria iam Italia, is accedentibus prouinciarum vectigalibus Pon lege Bllae viginti ereati supplendos
natiui, cui iudiciat=adiderat. Et quamquam equites iudicia recuperauissent, quaestura tamen ex dignitate candi datorum , aut facilitate tribuentium gratuit3 concedebatur , donec sententia Dolabellae velut venundaretur. De omnibus iis, qui notionem, siue,& ut Caelius ad Ciceronem scribit, spectionem habent, praetoris intelligenda verba sunt in L ait praetoridere iudic. Ait praetor, Cuius de ea re iurisdictio est. In quo ut principio diximus, ab Vlpiano reprehensius est. Improprie namq; iurisdictionem habere dicuntur, qui notionem habent. Merito itaque Pomponius loco iam citato legis secunZae de ore. iur. inter eos, qui iura reddebant, hoc est qui iurisdictionem habebant, hos non connumerat. DCcui
mus, quam varie dicatur iurisdictio,& quot genera sint iudicum. Superest videamus possitne una aliqua iuris dictionis inueniri definitio. Et vulgo potestas publica iurisdicundi definitur. Qua definitione nihil dici absur- 17 dius potest. Tam enim Aicurum nobis est ius dicerquam iurisdictio. Sic ergo definiri poterit non omnino male, potestas pubi ica statuendi de ciuili, vel criminali negotio. Hanc potestatem qui habent, quidam habe- 18
re iuris lictionem dicuntur, ut praetor urbanus: quidam notionem, ut praesectus annonae, ut publicorum iudi . C a ci-
63쪽
36 Antonii foueanteiorum quaesitores, ut pedanei iudices vilium negotiorum . quidam utrumque, Ut praesides piovinciarum , qui & ciuilem habent iurisdictionem,& notionem,ssiue so cognitionem causarum criminalium. Qui ex delegatione magistratus cognoscunt, neutrum habent, uti si iam diximus. Qui iurisdictionem habent, mandare eam possunt, vel generaliter, vel specialiter, vel etiam εχ incertas personas: dare etiam iudices possunt. Noti nem,qui habent, mandare eam non possunt, nisii in ca
su legis primae, de ossic. eius, cui, c. neque iudices daro possunt. Et h/ec de pitulo.
Vlpianus lib. primo Regularum. IVS dicentis ossicium latissimum est r nam &honorum pollessionem dare potest, & in pot- sessionem mittere, pupillis non habentibus tutores constituere , iudices litigantibus dare. 5 V M M ARIV M.
x Filius in causa patris ius dicere probibetur .sd non tuis a Ius dicere, is sententiamproOrre di inguuntur. , Iurisdictio a iudicios paratum . Ter ius dicentem. is qui tu dictionipraesst, intelligitur, , non is qui ex delegatione priuata iudicia sus sit. s Cai a magistratibus mandata est iuris ictio, uniuerjalis, ius dicentis appellatione non continetur. 6 A legato nonproconsul,sed princeps appellatur.
64쪽
sa Ius disentis lascium latissmum quare dicatur , is huius
potestas, aut propria, aut aduentitia.
ventiti sunt potestatis.1 Mandata generali iurisdictione in suspecto tutore cognitio transit. Is . n legatus de suspecto tutore cognoscat.16 Cognitio de juspecto tutore publica non est. 17 Neque populare iudicium 18 Popularis actio quae, Is In actione populari procurator dari non potest, nisi acu ris causa coniuncta fit cum publica.ao Ius dicentis, quae propria potesas ar Dare iudices praetoriae potestatis proprium. aa Praefides prouincia r. ex lege iudices dant. a 3 Cui praetor ex urbe generalem iurisdictionem mandat , legis beneficio opus non es. a Ius dictiis officiu etia ad res a iurisdict. alienaspertinet. v S dicentem magistratum esse capite superiore docuimus. Plurimuin tque inter ius dicere, & iudicare interest. Filius in causa patris ius dicere prohibetur. I. qui iurisiactioni , nostroiit. iudicare non item. l. inpriuatis. iud. Lquidam. de re iud. Ius dicere, & 3 sententiam proferre distinguuntur In L tolust. q. quod ait. de interrogat. aet. Iurisdictio a iu- η dicio separatur, in tit. C. ne quis in fila causa iudicet, velius sibi dicat. Μarcns Tullius in epist. ad Quint. fratre. uuid δ praetor iudicar olei deberi λ Et san8, quia ὰ praeto re iudices dantur , vix est , ut ius dicere videantur, ciam ex iure Θpraetore dicto , is praescripto iudicent: adeὸvr neque absoluere ineque condemnare possint et praetoris permissu. Μ. Tullius in praetura Siciliensi Si reia illud quoque aecedet ut praetor in ea verba iudicisi det, ut vel Octauius Balbus, homo osed, im iuris peritissimus, non sto Maliter iudicare. Fc. Qii locus iscet corruptus sit , hanc tamen habet sententiam : Si iudex h praetore detur ad restituendum landum Quint. Catulo, licet is fundus P
65쪽
Serviiij, qui cum Quint. Catulo de fundi dominio eonintendebat, esse probetur,tamen Quint. Catulum P. Seruilio condemnare non possit: quia scilicet ad restituendum indum duutaxat Quint. Catulo, non adiudicandum ei, cuius esse pareret, iudex datus erat. Idem in Diuinatione. Quaestor iudicium dat. μ= eret eamse , D, 1ua Veneris esse uixisse. Recuperatores id , quod necesse erat, iudicant, nec dubium erat, quin illa dixisset. Non poterant ergo recuperatores Agonidem ab luere , etiamsi paruisset mulierem miseram , ut ii Veneris religione ab iniuria defendereti, Mixisse, &se, &sua Veneris esse : quia scilicet iudicandam duntaxat illis erat, dixisset ne Agonis se, & sua Veneris esse . Iurecon 1 ultus in l. cum deicommisium. in tit. de confes='. Cum fideicommissum peteretur, haeres confessus est debere. Arbitςr ad relli tuendum datus nullum cuiquam fideicommissum relicturn a tellatore competit. Non debet, ait Iureconsultus, beredem iudex absoluere: sed ad pra torem remittere, ut is absoDari, ideo, quia datus ad resti-4 tuendum arbiter fuerat. Certum igitur est perius di-' centem, eum , qui iurisdictioni praeest, non eum , qui ex delegatione priuata iudicia suscipit, intelligi . Sed de eo, cui a magiitratibus mandata est iurisdictio uniuersalis, consideremus: an is ius dicenti appellatione
F contineatur. Et putem non contineri. Titulus enim
ei datus est de oscio eius, cui mandata est iurisdictio non de ossicio ius dicentis. Tum vero cum ius Legatus dicit aut is,cui in urbe praetor iurisdictionem mandat vice ςius ius dicit, a quo iurisdictionem habet: ut ipse . magis, qui mandauit, quam qui suscepit ius dicere videatur. l. etsi de ossicae , cui, G c. , Lyolet nostro tit Cui rei argumento quoque fuerit , quod scribit Iureconsul-ε tus l. I. . ab eo uuis, iis . quo appel. A Legato non proconsulem; sed eum , qui ab ipsis proconsule appellar tur, hoc est, principem, appellari . Neque obstat lex sequens, in qua, Appellari, ait Venuleius, a Legato procons. potest. Et si mulctam dixerit, potest de iniquitate eius procons cogposcere, & quod optimum putauerit, ita tuere. Quibus ex vcrbis male colligunt interpretes nostri Legato proconsulam appellari. AppeI-
66쪽
sari quidem a Legato, principio legis dicit Venuleius. .
tu is autem appelletur,lege proxima superiore dictum fuerat, yrinceps videlicet. Hoc addit praeterea Venu- 7leius: Si legatus mulctam dixerit, suae iurisdictioni noobtemperanti, non quidem ab eo appellari, cum ab hu- . t ulmodi mulctis non appelletur, sed de Legati iniquitate Proconsulem cogniturum. Nam in mulctis, quae 3 delictis irrogantur, appellari certum est, L in mulctis. C. de appell. l. siqua. de verb/lan. Quod in poena secus est, a qua non appellatur, ead. l. qua in principio. Cum enim legibus sint poenae constitutae, qui a poena apella ret, de legu iniquitate quaeri videretur. Verlim limul cta ita appet latur, si is dicat, qui dicendae ius habet. Nem sque enim appellatione opus est ad ea reuocanda, & re
scindenda, quae nunquam constiterunt. l. certa. quand.
prouoc. non est neces . C. ω l. qua. iam citata. Μ uictam autem Varro delingua Lat. pecuniam , quae lima L. Sistratu dicitur , appellatam ait. AEdilem plebeium scribit Gell. l. Io.c. 6. mulctam a s. mil. aeris grauis diXisi se Claudiae,& II. c. I. mulctae dicendae magistratibus pop. ROma. more maiorum ius suisse, & ijs verbis dici solitam; M. Terentio quoniam citatus neque respondit, ne que excu istus es, ego ei unum otiem mulctam dico. Neque iustam fuisse mulctam, nisi in qua ouis genere masculi no diceretur. Mulctam autem, ut hoc obiter dicamus, Sabinum esse verbum ex Varrone scribit Geli. Grammaticis autem, qui post Uarronem scripserunt, per an
tiphrasim dictum videri. Id quod libros Varroni S de lingua Latina valde si spectos facit, quasi suppositi iij
sint, non Varronis, in quibus mulctam per antiphrasim dictam legimus: quod Grammaticis, qui post Varronem scripserunt, visum esse Geli. scribit. Non igitur a Legato proconsul appellatur, cuius vicarius Legatus est, ne, uti iam diximus, ipse a se procons appellari videatur.Neq,ex eo quod scribit Ulpian. in Isolet. . legatos de o sic procons. Legatos no principe, sed procostile colu-lere oportere, appet lari etiam a Legato proconsule dicimus. Quid enim habet simile Legati de iure dubitatis Consultatio cum appellatione λ Nec ex eo item, quod a delegato iudice ad delegantem appellatur .imperator I
67쪽
II de appell. II quis, Θ ὰ quo, is c. proconsulem etiam 1
legato dicemus appellari. Non enim datus h magistratu iudex, magistratus exercet iuri silictionem, ut Legara ius proconsulis, in L cognitio. de ossic. eius, cui, i . Habemusquisnam ius dicentis appellatione contineatur: videamus eius ossicium quamobrem latissimum dicatur. Et constat,ius dicentem potestate interdum sua is, ac propria uti, interdum aduentitia . Vtramque hanc potestatem cum ius dicentis ossicium complectatur,
merit6 latissimum appellatur. Adventitia ius dicentis potestas est, quae specialiter ius dicenti tribuitur. Ver- fatur autem in iis rebus, quae aut supra iurisdictionemi sunt, aut quae priuatorum hominu , non magistratuum ossicium respiciunt. Supra praesidum iurisdictionem est, iudices dare. Itaque proconsuli lege id conceditur. I. cum praetor. dc iudic. Supra praesidum iurisdictionem est, mulctam dicere: itaque id praesidibus principes permittunt. Laliud est fraus. de verb.fign. Ad priuati hominis curam, magis quam magistratus, illa pertinent, tutela, alienatio praedij minoris, transactio de alimentis,
serui minoris manumisso: in quibus tamen omnibus, qui ius dicit , interuenit iure ei specialiter tributo. Ne- is que existimandum est quaecunque ius dicenti nominatim mandantur ,aduentitiae esse potestatis. Quaedam enim eo mandantur nominatim, ut ea ipsi magistratus exequantur, alijs non mandent : quales sunt cogniti nes de statu. Lplacet. de ped.iudicib. C. Lnon distinguemus. s. Iuliam de recept.arb. Qualis etiam est cognitio de s 1 pecto tutore. l. I . q. suspeciζ. Ad senatusco . Turp. LI. g. mus. des p. tui. Quales sunt omnes populares actiones,s. Iulianus iam citato. Quales sunt extraordinariae omnes cognitiones, de quibus titulum habemus: omnes hae co- gnitiones, nominatim mandantur ius dicenti non quia
eius non sint, sed , uti iam diximus, ne ab eo mandari,1 delegarique possint. Sed de suspecti cognitione considerandum est , transeatne mandata generali iurisdictione λ Et dicendum est transire ex Vlpiano, I .is u-D . tm. ubi Iureconsultus ait, mandata geners rati iurisdictione, eo cognoscere Legatum de suspecto tutore posse, quia totum ossicium iurisdicundi transeat
68쪽
mandatg iurisdictione . De quo cum antea dubitaretur , Seueri, & Antonini constitutio eam sustulit dubitationem: cuius verba refert Macer in Lcognitio. de Nic. eius,i c. Neque obstati. I. fi pecti. adsenatuscons. Turp. Vbi 1Olus praeses de suspecto cognoscere dicitur. Nam si praeses proprie s umitur eo loco, hoc est, pro eo, qui pro contui non est, certum est, in ea prouincia, cui is prae est, eum duntaxat de suspecto cognoscere, quia praeter cum nemo pro Tribunali cognoscit, cum , uti iam docuimus, Legatum praeses non habeat. Si autem etiam proconsulem prae sidem accipimus, cum Legatus de s specto cognoscit, vice proconsulis cognoscit, i pieq adeo proconsul cognoscere videtur. Seueri igitur, & Antinnini constitutione nullum nouum ius Legatis tribuitur: sed dubitatio de eorum iure, ac potestate tollitur, qui bus a proconsul e propria mandata est iurisdictio. Nam, quemadmodu antea docuimus, Legati iurisdictionem non habent, sed exercent mandatam. Dubium autem antea erat, possentque Legati de suspecto cognoscere, quia fauor pupillorum merebatur , ut hanc cogniti O-nem maiores iudices susciperent, ut popularia omnia iudicia. l. non distinguemus. Iulianus. ne recep. sis. in quibus cognitio haec de suspecto tutore videbatur numeranda, quam Ulpianus LI. .consequens. de suo. tui. quasi publicam vocat. Publicam non esse ex eo intelligi potest , quod ab hac accusatione qui destitit non impetrata abolitione, in Turpil. non incidit. Lis demum. C. a Venatusco . Turpili. Nec ex eoquod accusatio appel-I6 latur, publicum esse hQc iudicium dicemus, cum neque ex lege publicorum iudiciorum oriatur, neque ubi accusatio est, ibi publicum iudicium esse sit necesse. Uellionatus. de cris.' i , LI. de pubLiud. in qua publica , Omnia iudicia enumerantur, de quibus dicemus ad L siquis id,quod. Neque vero existimandum est, populare 17 iudicium esse suspecti accusationem , cum in ea neque de re,neque de iure populi agatur. Ea autem auctore Is Paulo in I. I. depopul actio. popularis actio est , quae suum ius populo tuetur. Vnde fit, ut in actione popu- I9li, procurator dari non possit , l. φιi popularis. depopul
actio. Ili Pt.ddi prosti raro1ib. nisi forte actoris causia
69쪽
coniuncta sit cum publica. d.ἱ licet. Diximus de aduenisao titia potestate ius dicentis,uideamus de propria. Et propria ea esse videtur , quae iure competit magistratus ,ruaeque ab eo, aut specialiter mandatur,ut in cognitio. eo c.eius, cui, P, c. aut mandata iurisdictione transit generaliter. Quod enim ipsius est magi liratus,quin ab eo mandari, nisi proh ibeatur,pos i t, nul la d ubitatio est. Huius potestatis illa sunt, dare bonorum possessionem mittere in possessionem, dare actiones,interdicere,in ax integrum restituere, & huius generis caetera. Dare litigantibus iudices praetoriae quidem proprium est pol statis, cui propter vim imperij more maiorum dare iu-aa dices licet,uti iam antea docuimus ex Ulpiano in Loi praetor. de iud. Sed eorum, qui proui ncias regunt, pr priam hanc potestatem non puto, quam a lege eos habere scribat in L cumpraetor iam citata Iureconsultus. Itaque mandata ab ijs iurisdictione non transit ius dandi iudicis. Legato namque lex hoc ius dat nominatim. a 3 Ei autem cui in urbe praetor generalem iurisdictionem mandat: legis beneficio nihil est opus, ut iudices dare possit. Λ praetore namque iurisdictionem habet, cuius γε haec propria est, non aduentitia potestas. Ossicium igitur ius dicentis latissimum est, quod etiam ad res a iurisdictione alienas pertineat, latiusque pateat, quam iurisdicundi ossicium: quod mandata Legam iurisdictione , uniuersum transire scribit Ulpianus l. I. de suspect. tutor.
Iabolenus lib. 6. ex Cassio Longino. CVi iurisdictio data est , ea quoque concessa esse videntur, sine quibus iurisdictio explicari non potia.
70쪽
Iudicis datipotectas, nee iurisdietio, nec notio appel
a Iudex datus nihilpotect , ni quod ei disertὸ datum, vel .
tacite concessum est 3 Iudici dato, quae tacite concedantur. o te litis cotesationem nulla potestas iudicis In partes.s Ad magistratum vocatus ex quacunque causa venire debet.
6 Delegatus principis plenam in causa habet iuri H
8 sui plenam pubertatem attigerunt iudices esse possunt. 9 sempublicum adolescentibus committere periculosu est. . 1 o Sententiae promιnciatione finitur potestas iudicis. II Executio cuius sit. Αput hoc de eo scriptum est, cui vel 1 Praetore, vel a Praeside mandatur iurisdictio: cui & imperium, quod non est merum, videtur mandatum, L Ult. deos'. eius, cui, dic. Sine quo vana raest, inanisque iurisdictio . De iudice T dato eo scriptum non videtur, quia neque iurisdictio, neque notio eius potestas proprie a pellatur : trahi tamen ad eum quoque potest hoc modo, ut cui sententiae ius datum est, ea quoque concessa videantur, sine quibus explicari, expedirique negotium non potest: vi nihil possit iudex datus, nisi quod , vel χdiserte ei datum, vel tacite concessum sit. Oncedi au- Item ea tacitd videntur, quae ad iudici j explicationem , pertinent, quale illud est, iubere coram se adesse partes, iubere testium nomina edi, dare dilationes, iubere cauere stipulatione iudiciali, quae ad merum iudicis Osificium dicitur, & ab Imperatore,& a Iu recon su ito pertinere : aliaque innumerabilia , quae ex sese iudex facit extra id, ad quod datus est et sine quibus tamen id, ad quod datus est, expedire nullo modo polset. Quod au