장음표시 사용
221쪽
εισιν,α cul θι, αχυλοι, C-π'οι οἱ M χλωροὶ καλου αl O καυλιναι )ίναο MA N ἀλιπεῖς, id est,gobiones percis similes sunt,ex quibus parui teneri sunt, virus non resipientes,boni succi, concoctu faciles. Subflaui vero suocantur etiam caulinae)ssicci sunt & macri.
CAPUT XIX. KO PII IOΣ a Grecis, scorpius vel scorpio a Latinis dicitur,a Massiliensibia corpreo, a nostris I astase.
Graeci quoque huius temporis fπιον vocant. τις dici videtur ab Aristotcle scorpius foemina. Veruntamen antidem sint Aristoteli an diuersi α Οαιος& μναις dubitat Athenaeus. - θύων ὁ Αυ τελης ἀ
in L I p. v . de animalibus: scorpios & scorpidas diuerssis in locis nomianat:incertum autem an eosdem esse intelligat. Scorpium autem &scorparnam Athenaeo diuersos esse pisces certum est. Σ mirabσκορπίους πιλλακις θμεῖς ἐφάγομυεν, ώ οτι δάφνοι, oi mas αφεισὶν ουδεις αννοει. Scorpaenas & scorpioS sepe edimus,& eos succo coloreque differre nullus ignorat. Et Hicesius, ut idem citat, ait τῶν σκορ- - Ο μθ εσι πελαῆγος,ὁ δ τεναγω S: ὁ μ4υ πελάγιος π ος, ὁ δύ επνος μελανίζων, δζιαφερ l 5 λη γύ τ - πῖ μφήλω ὁ πελαγος. Sorpionum hic pelagius est, ille lutarius ίτίνοος enim proprie dicitur τη ἐπὶ πλα ονυῖ ν επῆ n &s . , ,inquit Phatrorinus, id est, τεναγας terra est supernatantem aquam habens, aut coenosa aquaὶ pelagius rusus est, alter nigricat. Saporis suauitate & alimenti copia praestat pelagius. Et Plinius in pistium catalogo tanquam diuersos nominat. Scorpiu Spiscis dictus est non a scorpij terreni formae similitudine, sed quod
222쪽
UM sit et moς, ut ex Aristotele citat Athenaeus, Vbi perperam n α aegitur pro se, id est, quod pungat & feriat venenumque effundat scorpij terreni ritu. Est enim capite, pro corporis magnitudine, maximo, multis & venenatis aculeis horrente, ore magno,
dentibus paruis, sed densis. In inferiore maxilla trianguli figuram expressam habet. In superciliorum loco apophyses duas cartilagineas , molles Pinnas latissimas & robustissimas. Quae enim ad branchias sunt, medium fere corpus Occupant, quae in Ventre paulo minores, quae a podice, magna est & latissima, acutissimis aculeis ni xa, quae in dorso nouem firmissimis aculeis constat. Cauda in unicam & latam desinit. Squamis tegitur paruis, cortici serpentum quam squamis similioribus. Branchias quaternas habet. Ventriculum magnum, apophyses in intestinis octo, hepar candidum, in eo fellis vessicam viridem,splenem nigrum, intestina lata,cor magnum. Maiore ex parte colore est rubescente sive rufo. Etenim a Plinio rufus tib ixaea'.io. dicitur, ut ab Hicelio τύ , ,ος,3c κυῆος a Diphilo. a Numenio ἐρυ Θς. - '' ab Epicharmo vero πιλλος, qu bd maiore ex parte rufus sit, aliqua ex parte nigrescat. Scorpium inter durae carnis pisces Philotimusto in alim. connumerat: 1dque approbat Galenus, qui in libello de attenuante victu, in saxatilium penuria eundem substituit Quum, inquit, saxatiles desunt, asellos, mullos, & alios eiusdem generis pelagios possumus exhibere , & eos potissimum qui cum sinapi manduntur,io. α cuius generis est scorpius. AthenaeUS ex Diphilo ο πιοι esu sta
Scorph pelagii & rufi magis nutriunt quam lutarij magni, qui litorales sunt. Si scorpius paulo diutius mortuus asseruetu r, tenerior redditur: quod omnibus quae dura carne sunt euenit.Calore enim naturali qui partes continet dc regit, evanescente,&color externo in carnem agente &colliquante, humidior ea essicitur, fitque ad putrefactionem via. Quae vero humidiora, eadem sunt molliora,& contra quae sicca, dura. Idem de Omnibus quae sicca simi carne, intelligi oportet. Elixus scorpius editur ex aceto. Assus minus probandus ob duritiem. Ius ex eo aluum subducit, testibus Diosco i ι ά ά, Plinio. Iocinoris doloribus scorpio marinus in vino ne ibid)m. catur, ut deinde bibatur, inquit Plinius. Et scorpius marinus sicca tus in vino, vesicae vitia& calculos sanat . Lapis qui inuenitur in marini scorpionis cauda pondere oboli potus, ad eadem etiam valet. Qui Plinii locus mendosius est : nullus enim piscibus lapis est in cauda, sed in capite tantum. Quare pro cauda, capite legendum. Contra panos valet scorpio in vino decoctus,ita ut foueantur ex illo. fel scorpionis marini unguium scabritiam extenuat.Idem cicatrices1 .i.cq.r . tollit. Dioscorides vero scribit marini scorpionis fel conuenire ad
223쪽
suffusiones oculorum,albugines & hebetudines.Iam diximus piscem istum esse, quod indicat Plinius quum scribit. Sic & scoria GH Qui pio ladit, dum manu tollitur: tot enim aculeos habet in capite, ut sine noxa tractari non possit, nisi cauda arripiatur ,vel duobus tantum diagitis medium corporis apprehedatur Ob id accidit plerunq; ut piscatores nostri a scorpionibus pungantur,& ex punctae partis inflammatione dolor magnus oriatur. Puerum ab hoc pisce misere ictum, dum eum in sinu recondere vellet,curaui mullo dissecto & imposito' cum eiusdem scorpionis hepate,adhibito ad vulneris ambitu lentisco con tu .Quod ideo commemorare volui,ut scorpionis ictuum antipharmaca a veteribus tradita vera esse, & a me experientia comprobata
omnibus indicare. Principio nullum fere venenatu est animal,quod veneni sui antipharmacum in se non contineat. Cum enim partes diuersae sint, diuerso quoque temperamento inter se aduersari necesse est. Deinde duplex antipharmaci genus esse comperio. Antipathiam, similitudinem substantia: ut hepar venenatorum animalium vulneri impositum similitudine substantiae venenum retrahit, maximeque confert ea parte qua sel continetur. Carnes vero impositae idem praestant per antipathiam, ut viperarum caro morsiui viperatarum medetur. Terrenus scorpius totus ictibus suis remedio est. Sic mullus marini draconis, aranei ac scorpionis morsibus medetur si crudus atque dissectus admoueatur, autore Dioscoride. Vtiod,vidi xi,experti sumus. Ex his omnibus liquido constat nos veterum scor
pionem descripsisse, nisi quis nobis locum Athenati opponat quo in ιφ
ter cartilagineos scorpium recensere videtur his verbis. ὶ ο ναὶοι
gunt, facile excernuntur, multi sunt succi, copiose aiunt: sunt enim cartilaginei. At locum mendosum esse omnium qui de piscibus scripserunt,testimonia conuincunt: nullus enim est qui scorpium in ter cartilagineos reponat: spinis enim non cartilagine constat. Qua re non χονθώδεις sed in κωλις legendum esse crediderim: constat enim multa & firma carne, quam ob causam copiose nutrit. Nunc de
scorpama, quae a scorpione corporis forma minime differt, sed colo lore duntaxat. Nam cum scorpionum alij rufi sint, alij nigricantes
vi ex Hicesio citat Athenaeus,quibus mox subiungit scorpamam cotatore tantum & succo dissimilem esse, essicitur ut scorpaenam eam esse credamus quae nigrescat, quaeque insuauior sit, minusque boni succidc litoralis, lutoque gaudens ex veterum sententia. Massilienses contra eum qui niger est, scorpeno,qui flavus est, cor pena vocant. Scorpaenam ex praecedenti schemate agnosces.
224쪽
S Quem hic exhibemus, vulgo a nostris lebre de mari id est, lepus marinus dicitur, quia rostrum terreni lciaporis ποτομη admodum simile habet, sed lepori marino veterum omnino dissimilis est, ut suo loco docebimus. Quamobrem scorpioidem no inepte, ut opinor, appellabimus: est enim capitis forma scorpioni marino similis, totidemq; supra oculos apophyses molles habet: sed delibus differt,quos serrat os quidem habet,sed tenues & densos admodum,& insuperiore maxilla duos exertos, cuiusmodi galeritae sunt dentes. Praeterea differt a scorpione & galerita pinnae dorsi magnitudine , duabusque maculis nigris eiusdem pinnae. Cutis laeuitate galeritae similis est, &carnis substantia, non autem scorpioni. Litoralis est, muco vescitur& aqua.
RAE TER Iam dictos pisces in faxis multos alios vivere comperio,quorum nonnulli neq; figuram, ne-; que naturam saxatilium referunt, ut canicula illa cato rochiero vulgo dicta, V in faxis vivat,ut locustae, murς, nae. Αlh etiamsi in saxatilibus non habeantur, tamen naturam formamque saxatilium imitantur, qualis est, qui a nostris
225쪽
perce erre dc coquillade dicitur, Galerita, alauda, de quibus nunc dicemus. Ac primum de galerita quae hactenus Graeco vel Latino nomine caruit. Sed ut inter aues duae alaudarum species sunt, una cristata,altera minime, sic piscibus an onymis solaque crista dissidetibus galeritae & alaudae nomen posuimus,veteres imitati qui saepissime in piscibus nominandis auium & alioru animaliu nomina mutuati sunt. Galerita igitur Graece dicetur ii λό pον εχου S, a nostris coquistiae. sic etiam appellant alaudam cristatam pisciculus est in litorum saxis de gens scorpioidi similis admodum corporis specie. Digiti est magnitudine aut paulo maiore,tenui corpore,laeui, lubrico, sine squamis, ore
paruo,dentibus anterioribus serratis,posterioribus exertis,oculis paruis, caeruleis. In vertice dum vivit erecta est crista,mollis &ccerulea Pinnae ad branchias latae sed breues,in ventre paruς & tenues. Caudavnica pinna constans breuis&rotunda. Podex non procul a branchiis distat,a quo pinna ad caudam protenditur,alia a ceruice ad caudam continua. Corpus colore est fusco, multis tamen maculis partim rotundis,partim oblongis-tortuosis notatur. Periton tam ex nigro viride est. Cor angulatum. Hepar ex albo rubet,a quo fellis vesica pendet, perspiduitate & coloris iucunditate smaragdum referens. Intestina lata sunt,coloris lutei,satis diu extra aquam vivit ob paruam branchiarum scissuram. Carne est molli,sed ob paruitatem negligitur.
pisciculum alaudam non cristatam. Superiori enim. plane similis est, si cristam in capite surrectam excipias. Possis etiam optimo quidem iure simiam appellare,quia capite sim jam refert: est enim capite paruo dc rotudo. Vel si nostrorum appellationem sequi velis, qui percepierre
nominant,non absurde em petrum vocaverismam Vt empetrum her
ba marinis locis prouenit,& maxime saxosis, imo etiam nudo e saxo saepe existit, ita pisciculus hic in petrarum cauernulis degit, & illuc
226쪽
confugiens,se in abditissimis earum rimis occulit, ut piscantium in si dias es ugiat, unde nostri percepierre nomen posuerunt. Est igitur pi sciculus galeritae siue alaudae cristatς simi lis,capite paruo & rotundo, ore paruo,oculis paruis,dentibus anterioribus serratis, posterioribus longiusculis, acutis exertis: pinnulas duas habet ad branchias, duagin ventre,aliam statim a capite ad caudam continuam, item aliam apodice ori satis propinquo ad caudam usq; ductam . Cauda in uni cam desinit saxatilium modo. Macula: m testae mediae corporis parti aspersae sunt.corpore est laeui & lubrico. Aqua, musco, paruis atherinis,& aphyis vescitur. Carnis stabstantia & mollitudine galeritae fere par & nullius apud nos prech Piscatores mordet, unde ivlidem esse aliquando sum suspicatus,sed cum minime venenatum esse eius morsum comperissem,verainque tulidem tandem cognouissem, virlinq;
piscem recte mihi videor distinxisse.
- VPERIORIBUS Et maxime alaudae similis esti piscis qui antipoli a muco ba se dicitur. Paulo ma ior est alauda dorso fusco, ventre pallido, cute laevi &. sine squamis,sed maculosa: pinnis aliisque partibus a P superioribus non dissidens. Hunc piscem esse existimamus qui ab Aristotele pholis dicitur libro nono de histor. animal. lingua nostra & Prouincialium mucum significat.Mollissima est carne & glutinosa. Squamarum loco prouida rerum natura muco inuoluit, veluti multos alios non squamosos lubricos essicit, ut lubricitas natationem adiuuet.
227쪽
mus nonnulli fatis magni, Vt Vmbrae,auratocoracint,lati, nonnulli parui, ut turdi,gobiones , phycides, lulides. His nunc minimos subnectimus , qui paruitatis causa minime negligendi sunt: in paruis enim rebus saepe multa magna admiratione digna spectantur. Quis enim echeneida pisciculum non miretur,quo, Aristotele & Plinio testibus,carinis adhaerente naues tardius ire creduntur, inde nomine imposito: quam ob causam amatoriis quoque veneficiis infamis est, & iudicio, rum ac litium mora. Quis non phoxinum fluviatilem pisciculum ouis semper grauidum Θ Omitto antherinas, cObiten, a phyarum genera,aliaq; permulta, quorum non ulla sine mare & foemina ex aqua& limo,quςdam ex semine nata,ad aliorum piscium alimenta,vsusq; nostros a natura codita sunt. Verum in tenui labor,ut ait poeta: nam praeterquam quod pisciculorum differentiae & naturae multiplices
sunt differunt enim vita,quoniam alij marini,alij palustres, alij fontant,alij fossiles, disserunt & partibus Sc moribus) ipsς etiam res tam
minutae,minutam diligentiam curiosamque, & attentionem postes lant. Incipiam autem ab aphyis quae minimae sunt. Dictae vero sunt aphyς ώs A Lμως ζ m . - . in teste Athe. Sic enim legere malo tibra nquam δὴrpb Aut in vulgaribus codicibus legitur id est,nominatς sunt aphyς, quasi non natae. Quemadmodu enim α Gr cis priuandi particula est,ita & si pissime id quod infinito ru nominum compositio
228쪽
ostendit. At si quis vulgatam lectionem secutus διαφυεῖς dictas existimet,id est, bis natas,quod temporis spacio Aphyae pereant & denuo
I ebl- nascuntur autore Aristotele,is simul cogitet non α φ .s sed ' ' tius appellandas fuisse a renascendo.Nec sentit Aristoteles ex iis quae interierunt,alias renasci.Verum aliquando interire,& quodam tempore non reperiri: deinde ex eadem semper materia, scilicet ex terra arenosa vel limo alias nasci. Quare a phyas potius a s ἀν αφυεῖς, dem φυεις, id est, veluti non natas rectius dici censeo. Quae enim proprie dicuntur aphyae Βαυθι sunt αγα- authore Aristotele, id est, nec accrescunt nec procreant, de quibus mox fusius.Plura a phyarum genera constituerunt veteres, quarum nonnullae ex semine nascuntur non diuersorum piscium ut nonnulli putant semina enim non commiscentur,pisciumq; genera diuersa coire a nemine visum est, inquitam , de bi'. Aristoteles,squatina sola quae ρίω dicitur:hoc facere creditur & βατος, et J ' est rata esst enim piscis qui appellatur, sed ex semine eius dem generis vi gobionum, maenidum, mugilum. De his deinceps
α. peos, ab Athenaeo α. ns, a nonnullis αν-,a spuma mariS,Vnde oritur nominata est,uel a candore si Suidae credamus , qui etiam ε γρ- a multis dictam
fuisse scribit, necnon Oppianus libro quarto αλιατι- tib si. eq.ε. Apuam Latini vocant,inquit Plinius,quoniam is pisciculus e pluuia nascitur. A Liguribus non nata appellatur. Pisciculus est admodum exiguus, vix unquam minimi digiti longitudinem aequans, saepius candidus, aliquando rubescens, nigricantibus oculis. Neque gignit,neque gignitur,sed ex spuma & originem dc nomen habet, ut 1ἱλι δε hist. dictum est. De huiusimodi aphya haec Aristoteles. Nascitur a- p F phya in umbrosis & tepidis locis,quando ex serenitate terra calescit,
229쪽
ut circa Athenas in Salamine ad Themistocleum, & in Marathone. Interdum etiam quum aqua multa ὀ coelo effluxerit, nascitur in spuma excitata ab imbri. Vnde illi nomen ' ρος a spuma. Fertur etiam nonnunquam per summa maris,& in spuma conuoluitur, ut in stercore vermiculi. Eadem Athenaeus. Aphyarum,inquit,flura sunt ge- libro 'nera,quae UHιτις dicitur,e semine non nascitur, ut scribit Aristoteles, sed ex superfluitante in mari spuma, imbribus multis collectis. Eadem etiam omnino Suidas. Aphyam Veneri sacra esse,autor est Athe i 4 narus,quia ipsa quoq; ex spuma genita est,unde ροδιος nomen inuenit. Apud eundem ab Apollodoro meretrices duae Stagonium & Iiωρ u.
Anthis sorores Aphyae dictae sunt,quod candidς essent,graciles,& oculis praegrandibus. Aphyam etiam ' ον scribit Aristoteles ex terra ULσ.dehist. arenosa nasci,quae tempore interit & renascitur .Quam hic depinxi- mus ea proculdubio est,quae ex spuma nascitur, nulla repugnate nota in Ligustico litore frequens,in spuma conuolui cernitur, nomenq; non natae ei aptissime quadrat. Inde etiam in alias regiones asportatur,id quod de sui temporis piscatoribus scripsit Aristoteles, qui vi Ibilis deportare possent, sale conspergebant: breue enim tempus durataphya isa , caput tantummodo & Oculi restant. Praeterea adeo mollis,tenera,tenuisque est, ut citissime percoquatur. Idem apud Athc- Iibo .ngum Clearchus Peripateticus ait ex Archestrato,qui aphyam, quod paruo igne egeat,iubebat in calidam patellam iniici ac mox ubi stridere coeperit,auferri.vnde paroemia, ιβε προ -υη, ignem vidit aphya, quasi v1disse modo sufficiat ad decoctionem. Vel υ, tu inp, aphyaad ignem, dicitur, inquit Suidas, ἐπὶ τίν τελος αυ-, id est, de iis quae celeriter intereunt, aut absumuntur, siue quae facile accito conficiuntur. Ferebatur & illud apud Graecos ύων τιμ εα ον. Aphyarum honor oleum,quoniam in oleo coquebatur. Chryssippus ibidem Pnilosophus autore Athenaeo scripsit aphyam Athenis vilescere ob copiam,&mendicorum esse opsoni alibi in pretio esse,multo etiam deteriore. Lynceus Rhodiacas aphyas laudat. Archestratus aphyam omnem praeter Atheniensem & Rhodiacam vituperat. Aphya omnis humidum alimentum prςbet,ssatu' gignit.Nicomedi Bithynorum Regi,autore Suida, cum aphyarum edendarum desiderio teneretur,
proculque a mari abesset, Apicius ille gulosus pisciculorum figuram
imitatus,vi aphyas veras apposuit .Erat autem lauiusmodi earum apparatus. Rapum foeminam in longiuscula & tenuia frusta speciem aphyae referentia secuit, quae in oleo cocta sale & papauere aspersit, sicq; hac eum cupiditate liberauit. Oppianus scr1bit timidu 35 imbe- ira cillum aphyarum genus,Omniu praedae expositum esse, ob id in per ' ναῶν. petua fotmidine vivere,& sese in globos c5glomerare,& ita se implicare,connecteres,ut dissolui vix possin aepe etiam horum aceruo-
230쪽
Reliqua ex ipso autore petenda.
RISTOTELES Explicata aphyae natura tum
δ-ή εἰς π έω, id est,reliqua: apbyae piscium sunt foetus, quae quidem cobites dicitur gobiorum paruorum & prauorum qui terram Libeunt .vbi κωβίτους gobionaria vertitur a Gaza, qui locum hunc Aristotelis peruertit his verbis.Reliqua apua foetura piscium est: quae enim gobionaria dicitur, gobiones paruos, ignobiles, qui terram subeunt creat. o creatur haec a phyae species a gobionibus paruis & vilibus,non autem gobiones creat. Quod miror a Mansario citante hunc locum in commentariis suis in librum nonum Plianh,animaduersum non fuisse. Nam ipsa Aristotelis verba perspicue interpretationem Gazae falsam csse conuincunt. Necnon Athenqus, qui ex mente Aristotelis de eadem re ita scripsit: ετ α 5 D A , κωβίτης λεγομθίη ,γνεται Ju -'ν ἐήν ν - χῆ ς - τί εν Ποα- μω δειαμηχάνων κ Σω, id est, alia autem est aphya cobites dicta, gignitur autem ex paruulis & vilibus gobiis, qui in terra degunt &versantur. Item Suidas, H λεγοα- κωβι- γίνετα - ψηρουφο - τίν εν ' μαμω φερομ - κωciis. Ergo a phya cobiles est, quae ex gobionum semine procreatur,nunquam ad gobionum magnitu dinem accedens, alioqui gobionibus marinis simillima est. Corpore est rotundo, pellucido, dorso latiusculo, colore candido, nigris aliquot maculis asperso, cauda Varia, i oculis quodam modo supra cavi in truositis.Pinnae ecdem sum illi quς gobionibus,maxime illa gobio nibus