장음표시 사용
241쪽
alosam. Galli alose, Burdegalenses coulac. Massilienses halachia. Rota mani laccia. Hispani faboga. Docti quidem clupeam interpretantur, nescio qua ratione inducti, cum de clupea solus Plinius IV. o. e Laec scripserit, de altilo Padi loquens. Hunc minimus appellatus clupea, venam quandam in faucibus eius mira cupiditate appetens morsu exanimat.Et ante hunc Ennius cuius versus extat apud Apuleium. Omnibus MDt clupea praeriat mustella marana.
Ex his quomodo confirmari possit clupeam nostram esse aiosam non video, maxime cum clupeam minimum esse piscem Plinius dicat: Alosa vero nostra cubiti magnitudinem aliquando superet.Mas sarius n5 alia ratione motus idem sensisse videtur qyam quod Veneti alosam chiepam nuncupant, quae vox a clupea deducta esse videtur. Alosa piscis est marinus, gregalis, sardinis capitis figura, oris scissura, squamis, pinnarum situ, numero similis, sed maior & latior. Spinas habet permultas, & inter vescendum valde molestas,utpote quae sine incommodo edi non possint, quemadmodum sardinarum, aphyarum phalericarum,& membra luna spinae. Vere S aestate fontes dulcesque amnes petit,illicque pinguescit, molli suauique carne redditur, & Athenaeus inter pisces Nilum subeuntes recenset. Quocirca ἔφη quo longius a mari capiuntur alosiae eo meliores fiant. Itaque Burdigalae & Lugduni, multo magis succulentae palatoque gratiores Venduntur quam 'classiliae: marinae enim exuccae sunt, aridae cum qua dam acrimonia a qua sitis excitatur. Oppianus scripsit nullam esse Πῆ i. alosse stabilem in mari sedem. τι--
e lue cateruatam percurrunt aequoris das,
Et curias habitantssopulo, litora mi unt, itemAtque mitas ponti,curruntque per j or Hostilium mutantsemper, pontoque a agantur.
T rissas AEgyptias cantu delectari autor est AElianus. Qui Mareotim lacum incolunt, inquit, Thrissas illic cantu &pulsibus testatarum concrepitantium consonantibus piscantur. Etenim tanquam saltatrices, saltantes in piscatoria ad se comprehendendas explicata instrumenta incidunt. Idem ipse proculdubio in alossis nostris sum expertus:quum enim in Aruerniae oppido Maringuessio essem,& in fluuij ripa saepe animi causa deambularem,ad testudinis nos alosas vidimus adnatantes & saltantes d quod noctu manifestius apparebat. Abundat autem fluuius ille tanta &salmonum & alotarum co-
242쪽
pia,ut supra mille & ducentas uno rctis iactu captas viderim. His ad-Igror. ducor ut credam deprauatu esse Athenaei locum, in quo Aristotelem citat Oωωον. - λεγομ*γον, οπι rin s Jρ --ώδη , UGς απηδὰ εκ - θαλάο ς. Quippe cum de thrista, thrichide, & trictata verba fecerit, & veterum de his testimonia protulerit,his adiungit Aristotelis autoritatem de eo pisce, qui saltu cantuque gaudeat, Ac eo audito e mari exiliat. Sic igitur locus, meo quidem iudicio restituendus est.' πωι των --, οπιηλ s opinqειαπυῖά ἐά δ θαλάops. Quae ad Thrissam referenda sunt quae ορχη- nos, id est, saltatrix dicta sit. Alosas subire flumina eorumque fontes appetere diximus,sed audito tonitru ad mare properare piscatores testantur. Ausonius eas pro vilibus habet.
Stridentesique focis opsoniaplebis Musas Verum ob copiam quibusdam in locis vilescunt quemadmodum res aliae etiam laude dignae, magisque spinarum copia molestae sunt quam insalubres. Nam quum pinguerunt & suaves sunt, & succum mediocriter bonu gignunt,quiq; facile distribuatur. Quu aliquando in conuiuio de polyporu,luporum, pagurorum prudentia disserere tur, Hieronymus Vida vir bonus, & doctus poeta, dixit nullum sibi videri piscem alosa prudentiorem qui non nisi obesus nobis appar
ret , maximeque idoneo tempore,quum carnium esu nobis omnino
interdicitur, faceta ironia: cum imprudentissimos esse pisces merito dicamus,qui non nisi quo tempore optimi sunt,illisque minime parcimus, a nobis conspiciatur. Post thristas fortasse aliquis chalcidas &abramidas requiret: sunt enim similes admodum , easq; coniungunt
Athenaeus & Oppianus. sed cum fluviatiles sint, in opere de fluviatilibus de his dicetur.
A RENGI Nomen barbarum est, neque ulla est, quod sciam, huius appellatio situ e Latina sive Graeca. sunt qui non recte halecem vocent. Quid autem sit halec vel alex libro quinto declarauimus. In penuria igitur Graeci Latinique nominis, notissimo
243쪽
3c vulgatissimo utemur, Harengus ex thrissarum est genere , qui in Oceano tantum reperitur, minoribus thrissis, & sardinis maioribus plane similis, dorso caeruleo, ventre albo& falcato, squamis acu tis dc tenacius haerentibus munito alosae modo, reliquis facile deciduis. Inferiores partes alose similes habet. Aqua vivit. Gregalis est piscis. Tam magni sunt aliquando harengorum greges, Ut prae multitudine capi non possint. Sed post autumni aequinoctium in acies se diuidunt,locaque mutant, & gregatim per oceanum Vaga'-tur. Quo fit ut multi simul capiantur. Condiuntur, & in muria seruantur. Alios modice salitos suspensosque in fumo exiccant. Illos harengos albos, hos nigros Gallice sere: appellant: sue haren-gos nocturnos , vel a nigrore, Vel quia quae noctu fit captura felicior, & iis diutius seruandis accommodatior meliorque iudicatur. Citissime extra aquam moriuntur, ob magnam branchiarum scissuram. Pingui sunt & molli carne. Tam sunt alosis paruis traliatisque paruis similes, ut eas in craticula coctas, butyroque immeriasses Normanis apponi iubens eis impossierim credentibus harengos
esse: adeo figura, sepore, spinis similes sunt, ut vix discerni queant, nisi a diligenter animaduertentibus. Sunt tamen harengi dorso spissiore, maculisque carent,quas alosae paruae habent. Quare velis menter errat, qui in mediterraneo mari harengos nasci asserit,seque Romae vidisse in foromam formae similitudine decipitur. Qui enim harengi specie,uon solum Romae, sed etiam Massiliae & Venetiis videntu harengi non sunt, sed traitae paruae,harengis & sardinis adeo similes,ut eas pro harengis facile accipiant etiam Galli,quibus hi notatissimi sunt. Sed his notis distinguuntur. Trallis 3c alosis spinae multo asperiores ventrem firmant,harengiS minus asperae : quam ob causam si paulo diutius asseruentur , disrupto ventre intestina procidunt. Praeterea spinae in his tenuiorςs, & edendo minus molestae , in alosis & traitis de chalcidibus multo
244쪽
P υ T I., A ULATIM A pisciculis ad magnost pisces veniemus. Dicemus autem deinceps de sphyrama & acuum generibus,ac lacertis iisque limitibus. alij, maxime At- tici appellant. Latini sudim. Nostrit Spet. Itali Spereo. Africani Scaume. Graeci
huius temporis σφYMUM. Gaza non recte
malleolum conuertit, cum Plinium auto rem haberet, qui & sudim interpretatus est, 'M M. iti & interpretationis causam reddidit. Eius haec sunt verba: Sunt pra terea a nullo autore nominati.Sudis Latine appellata, a Gtaecis sphytiena, rostro similis nomine, magnitudine inter amplissimos rarus, sed tamen non degener. Sudis teli militaris genus est, & paxillus a cutus, qui in terra defigendus praeurebatur, vel ut robustior estet,velut tardius putresceret. Virgilius: Stipitibus dum agitur sudibus epraeustis. Eadem de causa κίτρα ab Atticis dicobatur. Nam teli cremis est
245쪽
est Persico bello inuentum, aut stimulus siue stylus apud Sophoclem& Aristophanem.Idem significat o p α accentu in priore syllaba posito, ut differat a plurali σφυρά pro malleolis. Phavorinus. Κωραλμυντηροον οπλον , εἰδos ἰχθυος. Igitur a σφνα, quae teli genus significat deducitur σφυραια. Idem etymum secuti sunt omnes. Nam
Hispanis & Italis spreto dicitur, id est veru, & a nostris detracta literastet. Est enim piscis iste longus, & acuto rostro: Qua de causa Speusippus acui assimilauit.Ex his liquido apparet GaZae error, qui mal
leolum interpretatus est: similiter aliorum multorum qui eum quem Massiliensespou kurisu, id est, piscem iud um appellant. Sphyrenam esse credunt,cum Zygarnasiit non sphyraena, quae Zygetena a figura
libellae T Graecorum simili nomen habet eamque, piscem iudaeum a Massiliensibus vocari verissime scripsit Petrus Gyllius, quod capitis
tempora tanquam cornicula emineant more ludaeorum qui sic olim Massiliae iovebantur. Sed de etygama suo loco. Ad Sphyrenam redeamus cuius duo sunt genera, ut autor est Oppianus & experien- v ccii
Utraque piscis est marinus,lucio vulgo brachel dicto corporis Q gura tam similis,ut qui proprium nomen ignorant Romς & in Montepesio brachel demer,id est, luctum marinum appellent. Est igitutSphyraena primi generis corpore longo,tenui, rostro prominente &acuto. Maxilla inferior superiore maior, in acutum desinens superiorem excipit,sicque ambae coeunt,ut dicas rostri vel oris nullam plane scissuram esse, quam tamen maximam esse oportuit,tum ob rostri tenuitatem,tum ob piscis voracitatem. Dentes illi sunt acutissimi,inos recurvi Vt murmae, in superiore maxilla quatuor, in palato duodentium ordines. In media inferiore maxilla dens unus in foramen in media superiore maxilla exculptum recipitur, omnium inferioris maxillae dentium maximus. Rostrum foris caelatum est, eiusdem extremum nigrum. Oculi sunt maximi:ante hos foramina vel ad audiendum vel ad olfaciendum destinata. A capite ad caudam per in dium sere corpus linea ducta est ex squamis contexta, reliquum corpus a squamis nudum esse videtur.Sphyrama colore Asellum aemulatur.Est enim ventre albo,dorso nigricante vel potius cinereo. Linea praedicta flavescit initio,& oris interna pars.Brachiς fatis apertae sunt. Pinnς quatuor,dus ad branchias,reliquae in venire,exiguaebhae ad natatione conserunt. In dorso eriguntur duae. prior quinq; aculeis constat, altera sine aculeis est: quemadmodum ea quae ad podicem est. Ventriculo oblongo est cum multis appendicibus, intestinis longis, hepate albicante,carne candida,suaui,dura siccaq; , sed quodamm
246쪽
do friabili. & aselli carnem utcunq; referente,cui & lupo praecipuam autoritaem fuisse Cornelius nepos,& Laberius poeta minorum tradidere. Quare non possum non mirari Hicesum de quo haec Athe
γοήρων heri se piuώτεροι .Quibus aperte ratio repugnat. Qui enim sphyraenae plus alimenti praestare possent congris qui ex cartilagineorum sunt genere, dura, sicca lenta glutinosaque carneὶ undem esse dixit Philotimus, quod approbat Galenus. Omnes autem non solum pisces sed & carnes & quaecunque alia quibus vescimur, propter duritiem & succi contumaciam dissicilius conficiuntur, ut dissicilioris sunt concoctionis , ita plurimum nutriunt. Non est igitur vera haec Hicesiij sententia, nisi sphyrrenae alium hic piscem substituas: nam alioqui locus totus integer non est, ne 'Ue α α θεις π γευσιν,χν - δε μιέσως legendum,sed π γεῖ ac, ἀσηχους, ο est, gustui iniucundas esse,& ori ingratas, succi bonitate mediocri. Caeterum non fuerit alienum confirmare hanc ve ram esse sphyramam quam proponimus. Ac primum eundem esse piscem qui σφυρανοι & κεπα dicatur satis docet Athenaeus ex Dorio
αντο,id est,Dorion sphyrenam ait quam vocant cestram. Epicharmus autem in musis cestram cum nominauerit, non iam sphyraenas dicit, utpote quae eaedem sint. Et Attici cepius sphyramam vocant cestram,raro autem sphyraenae nomine usi sunt. His accedit Plinij testimonium qui sphyraenam sudim conuertit a nomine simili rostro, quod perindu est ac si diceret a rostro acuto sudim nomen inuenisse. Deinde sphyr nae acui similis est autore Speusippo apud Athenaeum:
a: pore. Vnde Oppianus λιχας appellat, id est longas. Et Aristoteles
M τίνμ ακρων εγχελυς cryp να . EX longis anguilla,acus, sphyraena. Mendosi enim Sunt vulgares codices,in quibus pro 'α m. legitur G- ι.Nam Zygaena in cartilagineis numeratur: quae & si magnus sit piscis,longus tamen non dicitur, cum ij duntaxat longi dicantur,qui pro coorporis longitudine tenues sunt admodum: alio qui omnes fere magni,etiam longi dicerentur. Omnia vero quae modo demonstrauimus in sphyraenam nostram competere nemo nisi plane caecus non videt.
247쪽
De Spllyraena parua, siue Sphyramae secunda specie.
Oppiano, eam esse putamus quae a nobis haurin nominatur. Est enim corporis specie superiori valde similis. B ostro est tenui & acuto, corpore oblongo,a squamis nudo,ore paruo,sine dentibus, oculis magnis pro cor PCris magnitudine:cute argentei coloris, carne & ossibus pellucidis. Cauda antequam in pinnam terminetur latescit,& vulgo hodie a pi ctoribus usin palam cordis essigiem refert.Pinnas duas habet ad bran chias, inseriori ventris loco a Exas veluti in fluviatilibus : paruas alias a podice,quas sequitur alia ad caudam usq; continua. Alia est in dors1 medio sine aculeis.In corpore medio rectissima a branchiis ad caudam linea ducta est. Haec sphyrgna saperiore minor est:nam palmi magnitudine non superat. Candidior est,rostro breuiore,minus caelato. In ventre inest vesica oblonga aere plena. Ventriculus & peritonaeum nigricant, carne est molliore quam superior, & ad saxati
citante Athenaeo. μί- Ari ii τρstoteles in his qui nunc extant libris cελόνlio sena Γυε per VOSat. In L I s. autem c in , ut scribit Athenssius, λαφίδα etiam nominauit. Similiter Oppianus ρῖε δι' lari εο ιν etiam nuncupata est. Athenaeus.
248쪽
piscium dehiscente propter multitudinem utero parit. Qui nunc Graeciam incolimi corrupto vocabulo βελοriesta. Nostrii L. Italiarguetella. Hispani aguilla vel quiapescado. Veneti aricula. Normani orphiez. Habet etymum a rostri longitudine genuitate & acie,quod ideo simile est acui vel sagittae: unde οξορυγχοι ραφας ab Epicharmo i ii τε cognominatae sunt. Αβλε- vero quod sine muco sit: δ α enim
mucum significat: hic autem piscis carne est plane sicca, & sine humore lento, glutinoso dc mucoso, quo multi longi pisces obliti sunt.
Duas acuum differetias obseruauimus:vnam,quae apud nos frequens est admodum, vulgo notissima,de qua prius tractabimus: alteram, quae acus est Aristotelis,a nostra vulgari dissidens,de qua proximo capite. Acus vulgaris piscis est longus,laeuis, marinus quidem sed interdum etiam in marinis stagnis reperitur,rostro est acuto,iongo,tenui.
Maxilla inferior superiore est longior,in mollem quandam substantiam degenerans. Dentes in utraque maxilla parui frequentesque. Caput est triangulare,viride. Oculi magni ,rotundi, lutei. Ante hos meatus ad audiendum vel ad odorandum trianguli figura.Branchiet quatuor duplices. Pinnae duae paruae ad branchias. Duae aliae breues sub ventre, quas sequitur alia longa, aculeis constans & membranis ab umbilico ad caudam progrediens. hac superior alia est magnitudine fere par.Cauda breuis est in duas pinnulas terminata. Podex infima parte situs, non admodum conspicuus. Acus haec ventre plano est,reliquo corpore quodam modo quadrato,Ob lineam utrinq; protensam e squamis contextam,reliquis partibus laeuibus, & sine squamis. Dorso est cςruleo,ventre candido,spina dorsi viridi, ateris partibus interioribus longis,ut ventriculo, intestinis sine appendicibus. Hepate oblongo , & in eo vesicula sellis oblonga, corde angulato. usistate venter Ouis multis refertus conspicitur. Quare illam aestatis rempore parere crediderim,sed sero & sine ulla ventris scissi ira. Car ne est dura & sicca,quam ob causam dissicilius coquitur, succum ta-
, men bonum g nil.Mirum igitur si Athenaeus de hac nostra acu lo
4 χυλος. Cum minime humidam esse experientia constet,sed siccam. Lb.ιάM, Oppianus de hac nostra acu videtur locutus fuisse,cu tradit eam dentibus retia erodere & incidere.Detes enim paruos habet & frequetes. Καὶ μ*υ δη ρα Ata, τοιος νοος οὐ δ' 6τε 6λπον
249쪽
Praeterea eam quam exhibemus cελόν- sue acum merito dicitum figurassum nationum omnium consensus appellationesque te stantur, a qua diuersam fateor esse eam , de qua scripsit Aristoteles, quippe cui notae multae quae huic nostrae insunt, minime competant. dentibus enim caret acus Aristotelis teste Athenaeo. Adhaec rimam i shabet in ventre. Postrem ὀ hyeme parit.Quare distinctionis & perspicuitatis gratia priorem belonem appellabimus vulgarem siue communem: alteram belonem Aristotelis,de qua iam dicamus.
De Acus secunda specie, siue de Acu Aristotelis.
minit Aristoteles. Ea vero est, quae a nostriS No ette dicitur. Ab Italis quibusdam Diauolo. Sunt qui serpentem marinum esse credant, sed falso, ut docebi--mus. Piscis est longus, tenuis, cubiti longitudine,digiti crassitudine, oculis, branchiis hippocampo plane similis, necnon rostro, quod tubam aemulatur, unde a nostris nomen positum. A capite ad podicem exagonus est piscis, a podice ad caudam quadratus. Podex in medio fere corpore,a quo rima oblonga progreditu in qua oua reponi certissimu est. Ego cum huiusmodi acum hyemis initio cultello aliquando dissecarem,in rima ova permulta reperi,s deq; dignissimis viris ostendi. Proximo anno quum no procul ab Aquis mortuis locus in mari turri aedificandae deliinatus, undis vacuaretur, illicque maris purgamenta diligentius perlustrarem, duas acus reperi coloris diuersi: erat enim altera viridis, altera pulla, in quibus cum rimam illam inspicerem, ova vidi in ea exclusa, mul tosque laetus iam perfectos,quorum alij maiores erant ac mouebantur,partesque omnes persectas habebant:alij minores: alij tam exigui& tenues, ut oculi duntaxat & rostrum cernerentur. Cuius rei testes habeo oculatos,& locupletissimos doctores medicos,atq; alios fami liares,quibus eam rem tum demonstraui. Pinnas duas habet hςc acui
exiguas,ad branchias.Aliam in medio dorsit vix conspicias, nisi dum
250쪽
uiuit,&in aqua mouetur. Longitudo corporis cum tenuitate alia
rum pinnarum vicem gerit. Cauda in simplicem & tenuem pinnam terminatur. Gulam habet, qua plurimi pisces carent. Ventriculo est parvo, Oblongo, hepate magno, intestinis gracilibus rectis, non inspiras contortis. Non squamis, sed serpentum modo integitur cortice pulchre cassato & duro. Ob tenuitatem parum carnis habet: eamque ob causam a mensis reiicitur. Sed a plerisque venustatis gratia exiccata seruatur. Hanc ρελMwesse seu ραφεα, de qua scripsit Aristoteles, constanter affirmamus. Nam teste Athenaeo L Icωικόν esse dixit, id est, sine dentibus, quod huic nostrae quadrat: quippe cui non modo nulli sint dentes, sed ne ulla quidem
oris scissura,verum foramen solum veluti in extremo tubae, tam paruum , Ut tum propter eius paruitatem, tum propter rostri longitudinem angustiamque, ne minimus quidem piscis hauriri possit, sed hac veluti per fistulam ex aqua alimentum trahit.Iam vero rima sub ventre, quam Aristoteles acui tribuit, quae etiam ei, quam exhibemus, proculdubio ines omnem controuersiam dirimit .Eius hcc sunt ver-1A.σ-N L ba: Hi, b re NisHσες Gλον , οίμν 1νδυν ωρα η - 'M , διαρρηγνύ), IM M θ,isset , γάρ υνα si ὁ ἰχθυς ουτος δοί φυο r γψέρα, P 5 η , cum ρ οι τυφλιν opiis. οἶ ν διε - 0μφυ0 παλιν
pore pariendi utero dehiscente oua emittit: habet enim hic rimam quandamsub imo ventre,ut caeciliae serpentes. Α partu autem Viuit, ii , e . it. & Vulnub callescit. Item Plinius: Acus siue belone unus piscium de hiscente propter multitudinem utero parit. A partu callescit vulnus, quod & in caeciliis serpentibus tradunt.Paulum digredi libet in τυφλόου zς 9 siue m*λο -ς , quas caecilias serpentes Interpretatur Gaza,opinor,Plinium secutus & Columellam, qui caeciliae serpentis meminerunt. Plinius quidem loco iam citato. Columella vero li- siὸ: bro sexto. Est etiam mortifer iis serpentis ictus, est& magnorum animalium noxium virus: nam & vipera & caecilia sepe cum in pascua bos improvide supercubuit lacessita onere, morsum imprimit. Et paulo post: C ciliae morsus tumorem suppurationemque molitur. Hanc ut a Graecis,ita a Latinis appellata puto a debilitate visus: nam Iib. I. etiam Vocatur teste AEliano: sicuti alia etiam serpens ab hetabetiore auditu κωφω. Sed redeamus ad acum,de qua rursus Aristo-