장음표시 사용
231쪽
nibus peculiaris,barbar instar propendens ex ea ventris parte, in qua binae sunt in aliis piscibus. Hepar lactei coloris, & in eo fellis vesica . Splen rubet. In testina & peritonaeum ex albo nigrescunt. Cor ex albo rubescit. Nostri loches de mer appellant. Est enim iis pisciculis, quos Galli loches vocant,tam similis ut vix ab his distinguatur. Disserunt tamen corporis figura. Est enim haec gobionum instar corpore rotundo non copresso,illi vero corpore depresso & longiusculo.Cum vero nullus sit omnino pistaculus, qui propius ad formam gobionum ac cedat,quim qui hic a nobis exhibetur, certum est aphyam cobiten esse,quae grauis est,& difficile coquitur,veluti reliquae aphyae.
NTER Aphyas numerantur encrasicholi ab Aristotele,Athenaeo,Suida. Verum hi ex aphya cobite ensecrasichol os gigni scribunt,ille ex aphya,quae in Ath
niensium portu nascitur. Vt vii resista habeat, encra- scholos eos esse existimamus,quos nostri cum Prouincialibus Anchoies appellant.Dicuntur etiam a liano , & εγ- , quam tamen postremam appellationem primo apbyarum generi ab Oppiano & Suida tributam fuisse diximus. Encrasicholivero nominati sunt ως is τε V ι π χολ- , id est quod in capite fel habeant. Ab oris forma λυυ. . Pisticuli sunt digiti magnitudine aliquando paulo maiore, sine squamis, rostro acuto, ore maximo,habita corporis ratione,eiusque scissura magna, unde lyco- stomi nomen. Dentibus carent,sed maxilla utraq; serrae modo aspera.Branchias paruas habent & duplices,pinnas totidem. Cor oblongum & acutum hepar rubrum,maculis rotundis conspersum. Ventriculi appendices multas & nigras. Venter est mollissimus,quam ob causam statim absumitur,ouis kalent rubentibus,pro corpusculi magnitudine sanguine abundant, & carnosi satis sent: ,nde fit ut delicatiores,molliores, suauioresque sint.Spinis caront,excepta dorsi spina,quae tenuis admodum est,ut dentibus negotium vix facessat. Sale conditi asseruantur, & in garum vertuntur , quod ne corrumpantur,
232쪽
non nisi truncato capite condiuntur, cum quo seiuna cum hepate, caeterisque visceribus & intestinis tollitur. De hoc pisciculo loqui . Plinium autumant, quum garum fieri ex mutilato pisciculo scribit. Quo loco alij minuto,alij minimo pro mutilato legunt. Quod veros encrasicholos exhibeamus, testes limi locupletissimi, qui Graeciam
hodie incolunt:assirmant enim quos Anchoies dicimus,encrasicholos etiam hodie in Grςcia vocari.Ex his optimum conficitur garum,si sale conditos Soli exponas,donec caro aissoluta fuerit. Hinc optimum remedium ad deiectam appetentiam recreandam, ad crasse pituitae attenuationem,citandamque aluum. Huius gari vice saepissime ipse domi hoc modo parandos iubeo. Primum pisciculos, ut as let,conditos & illotos cum aceto,oleo,& apij foliis in patinam iniici, deinde suppositis prunis tamdiu agitari, dum omnino in liquorem abeant:
id Oxelaeogarum merito nuncupari potest, praestantissimum condimentum,& ad ea quς paulo ante dicta sunt,essicax.Quae parandi Iatio longe melior videtur,quam quae veteribus in usu fute: nihil enim Vith aut putredinis oxeliogarum nostru contraxisse potest, cum si pesupputri garo origano sit opus,iuxtaveterum prouerbium .Putre falsamentum amat origanu, quod hodie quoq; Romae obseruari vide mus.Nunquam enim encrasicholos vendunt salsametarij sine origanoMagna istorum pisciculorum copia in Prouincia capitur noctu enauiculis igne accenso.Magna item Baionae, sed hi maiores sunt, illi suaviores & molliores.Crudi etiam cum oleo & selino eduntur.
N .u N L-P H Y bE Phalericae meminit Aristoteles, ex qua una gigni ait , alij , alij βlegunt. Ego aphyas phalericas sponte nasci puto, unde vero phalericae dictae sint docet Suidas, cum ait ἀφύας
ς πρώη- - λαιες , φαληrsos a λiliam Mn- , id est, aphyas phalericas esse magnas. Phalereus autem portus est Atticae. Possent etiam fortasse a candore nominari: nam Graeci etiam
G ρα, vocant, id est, alba & spumea. Erit autarem meo quidem iudicio, aphya phalerica ea quae a nobis uade e
233쪽
vel meleto dicitur. Piscis est sardinis similis, minor & tenuior, sed latior. Squamas in mari habere certum est, sed statim excidunt remanentio his earum vestigiis, iisque squamis, quae ventrem firmant, de
asperum officiunt, ut in aloliis & sardinis videre licet. Mollis est, &adeo pinguis pisciculus iste, ut sit aliquandiu digitis tractetur, lique-
fiat , aut si magna copia in nauicula vehatur supernatantem pinguedinem colligant piscatores, qua olei vice ad lucernas utuntur. Maxima huius copia prassertim autumno capitur, estque merito vilissimus: vidimus tamen piscatores duos unius diei capturam quinquaginta aureis coronatis vendidisse.
C PUT υ I. O N I T Aristoteles aphyam aliam mugilum tib sitae hist. foetum. Sunt qui ex limo arena proueniunt m j etiam ex iis generibus , quae per coitum & ex ouis; oriuntur, quod tum locis aliis palustribus, tum ve- , ro apud Gnidum factum olim memoratur. Stagnis
enim canicula vigente exiccatis, & limo arido, ubi primum imbribus restagnare loca inciperent, pisciculi nascebantur generis mugilum, quod per coitum procreatur, magnitudine maenarum paruarum, nec in his aliquid vel oui, vel seminis continebatur. Quinetiam in nonnullis Asiae amnibus, qua effluunt in mare pisciculi quidam magnitudine intestinorum hepseti naricarum vertit Gaeta ) eodem modo proueniunt Sunt qui omne mugilum genus sponte oriri opinentur, sed non recte: nam & oua eorum foeminae, & siemen genitale mares habere cernuntur. Verum genus quoddam eorum est, quod non coitu, sed ex limo arenave enascatur. Qu,reaphyam mugilum nihil aliud esse puto quam mugilum speciem eam
quae sponte sine maris & foeminae coitu nascitur ex terra arenosa vel limo, cuiusmodi ea est, quam habemus, quae nascitur in fossis, non procul a vicino nobis eoq; antiquissimo oppido Latera vocato. Eiusdem generis est quae in Lado nostro capitur, 3c Athelan nuncupatur, quam non dubito hyemis tempore e stagno marino fluuium subire.
234쪽
T Mugilum ita mamidum est aphya autoribus Ari- . stotele &Athe.quq ex eorundem sententia m nidum foetus est, sed fortasse verius dicemus hanc quoque' aphyam sine mare & foemina nasci sponte, & ita ap-- I pellari,quia m nidum speciem referat,cuius ciconem non appositi,quia ex mςnide ante depicta satis intelligi potest,quem admodum & mullorum aphya ex ipsius mulli pictura quae suo loco exhibebitur. Hanc vero mullorum aphyam ab Athe. comemoratam reperto,quam vocat αιὰ ρυ , qua hic adiungedam esse duxi, ne qua aphyae species praetermitteretur. Parui igitur multi praesertim in stagnis marinis ex putredine oriutur,quos mulloru apbyas esse recte dixerimus,ut αι Gliu a veris mullis, qui dirutur,differat.
C PUT VIII. I Pisces omnes, qui ex terra uliginosa vel limo,vel pluuia vel quoquo modo sponte nascutur, aphys dii ci debet,multo plura aphyaru genera ponenda siunt. Nam in stagnis dulcium aquarum penitus exiccatis imo aratis & satis videmus pisces multos spote nasci, item in rivulis,ut paruas anguillas, paruas lapetras, paruos Cyprinos, tincas,atherinas aculeatas.Sed de his in opere de fluviatilibus agetur.
UR UT IX. I S C I S Bsωπος dicitur ab Athenaeo,qui ab Oppiata no-Bα ων ab Epicharmo,qudd breuis sit,opinor pro corporis crassitudine. Pisciculus est ei qui a Tho losatibus Peu de menve o grauan dicitur, similis. Et
NM-Lot. Vero' qui a Gaza cothus nominatur tam similis, vi im. - .p- ident plane videatur. Pelagias est & rarissimus, corporis specie ra nam piscatricem refert,colore & carnis substantia aphyam cobiten. Est igkur capite magno, Tostro acuto, ore paruo. Pinnam in ceruice
235쪽
uranoscopi modo habet nigra,qua caret cothus fiuviatilis. duas alias
inferiores ori proximas squamis caret ventre est cadido, reliquo corpore fusco,cauda non omnino rotunda: nam utrinque deprcssa est. Hanc meam sententiam confirmat Athen us: εσι o, inquit, κωθι τ ταυ- απλη6ος, id est,specie similis est cotho siue cothio: nam viro-uis modo legi posse puto,nisi malis κωβ legere: huic enim satis est si mitis,sed cotho,de quo nunc loquimur,multo similior: vix enim quisbelennum a cotho discernat,nisi qui nouerit hunc in fluuiis, illum in
alto mari degere. Ex Epicharmi verbis,quae refert Athenaeus apparet IN vilem fuisse pisciculum, nec immerito: est enim humida carne, plane in sipida,corpore valde breui: quippe cum caput toto reliquo corpore maius siti. αγε ο rei λας τε - ὀαiπας. ibidem Athenarus autor est apud Atticos prouerbium fuisse, μη μοις - ' os ι ς, ne mihi baeon malus piscis,nec prouerbij usum indicat.Blennorum cinis cum ruta vessicae vitia & calculos sanat,inquit Plinius. tib n. .
N E lom nomen multorum tenuium .& exi, guorum pisciculorum commune est,ut aphyarum,a- therinarum,gobionum,paruorum mullorum, sepio- laxum,paruarum lolionum, paruorum Cancrorum,4 encrasicholorum,ut ex Dorione docet Athonqus.Vocabant etia antiqui pisciculos post Nili inundationem in fossis relictos.Εsserebant autem plurali numero saepius quam singulari: &ο - τοῦ ε Gid est,a coquendo siue elixando nominarunt, quod multi simul coquatur, nec propter paruitatem seligatur. Hςc quanuis vera sint, erit nihilominus minime absurdu dicere του Aserae nomen iapisciculi unius propriu etiam fuisse,quod indicare videtur Athenius: :Η o αφυη βο εῖα πιοῦ -ὼν λακν rex Pras κιβώta subi legendum occilcmis)-o sq. ος 5 5 3 κρον ιχθυῖον τοῦ αὐ γίνους εἴ d est,aphya grauis est,&dissicilis cococtu,alba cobilesvocatur,& hepsietus paruus pisciculus eiusde generis est.Hunc pisciculu esse opinor,qui a nostris ruoli dicitur.Pisciculus est digiti magnitudine,argetei coloris,corpore pellucido, depta ea virga,quq a brachiis ad cauda exteditur,oculis depressis,magnis pro corporis paruitate ore ita scis o & conformato , ut inferior maxilla protensa maior sit superiore,sitq; veluti oris operculu.
236쪽
lem legitur, ἐκ τοῦ vel os που u. τὼ ν, εκ τύ ἀθ; ρ' Gaza aristam conuertit: nam sunt aristar, cic
a simpliciter spicae vel aristae dicuntur. Propriet tamen summae sunt hordei spicae, quae ceu cuspides habent, quae nulli sunt usui, sed inter metendum pereunt. Vel ut ex AEliano profert Phavorinus, spicae sunt degeneres, quas spicilegi colligunt a messore neglectas: unde significat α γευ ονεῖν, αφροίω, 3c similia, id est, valde despicere & negligere. Α'ερονlω pisticulum dici putat idem Phavorinus, ideo quod α&e -ττα ς χὰ ἐυθη διια ε ατελες, id est, quia negligitur ob vilitatem. Fortasse non inepte dictam putes ab aristis, quae per metapho ram pro spinis sumuntur, quas multas habet atherine, S: duriores quam sardinae,aphyae,& reliqui huiusmodi pisciculi. Romae etiam hodie idem nomen seruatur: nam Latharana vulgo nuncupatur.In istore nostro raro capitur, diciturque Melet, Massiliae dc in stagno quod Martegue vocatur, frequentissime & Saucler nominatur. Atherina pisciculus est marinus,litoralis,reperitur & in marinis stagnis aphyis imulis, dodrantali magnitudine, parui digiti crassi rudine, dorso spissis, ventre leuiter depresta, ore paruo, sine dentibus, oculis magnis. Colore est variomam venter argenteus est, dorsum fuscum,circa caput ex fauorubescit sardinarum modo. Locus, qui inter oculos est,caelatus videtur.Pinnas habet quatuor,duas ad branchias, duas in. Ventre,aliam a podice, praeter has alias duas in dorso. Omnes candi dae sunt. Cauda ex duabus pinnis constat. Pro linea in medio corpore a branchiis ad caudam protes a spissum quid habet sub cute, quod non possum aliter quam fascia per similitudinem vocare, quae quum cocta atherina editur , euidentissima est, & quum lumini obiicitur: quia reliquo corpore pellucida est, hac parte opaca. Atherina ex his qui autumni aequinoctio pariunt,prima parit in terra, autore Aristoteli,atterens aluum arenae.Carne est satis sicca,media scilicet,& opti-
ma saporisque grati,quicquid dicat Phauorinus, qui pro vili pisciculo habet: quod sit cum spinis edi postet,multo suavior foret. Quum
237쪽
aliquando Auenione essem,atherinisque frequenter Vesterer, unum id ad suauitatem & saporis gratiam illis deesse expertus sum, quod spinae inter edendum negotium facessant, a quibus spinis aristissimilibus,atherinas nominatas fuisse suspicati sumus.Nostri piscatores ideo atherinam mAet appellant,quod eius aphyarum generis, quod
metere nuncupari diximus,marem esse credant,sed falso: nam aphyae huius generis sponte sine mare & stemina nascuntur. Atherinarum vero genus & mare & foemina constat. Praeterea quan uis utcumque
similes sint,tamen atherina solidiore est spissioreque eo ore, aphyavero illa mollissimo depressoque. Vero similius fuisset, encraschol rum marem dixisse, quos pisciculos esse ostendimus e chores appellatos,ad hos enim propius accedunt: qua de causa pro encrasicholis saepe vendunturis ed qui propius inspexerit, facile discernet. Nam atherinis squamae sunt frequentiores & duriores, os minus, caro siccior, encrassicholis mollior. Quare ex atherinis garum bonum confici non potest: quia non possunt ita dissolui de Contabescere, veluti garuspistis velencrascholus. Atherinae nullus est: in medicina usus, agris tamen medici Massilienses apponi iubent, neque id absurde etenim satis sicca, non glutinosa est carne, quare neque difficile coquitur,neque flatus gignit.
'E R UM cognitione, quas in uniuerso Orbe Deus, optimus maximus ad vitet nostret vel necessitatem,veli commoditatem condidit,ut nihil praestantius, ita ni- , hil dissicilius est. Difficultatem vero parit maximCN p -' ipsarum abstrusa & penitus abdita natura, nonnunquam etiam ipsarum similitudo,vel homonymia, vel vocis affinitas, Vt aconiti speciem pro veratro nigrousurpant multi,marum pro Ori-gano,chamedrym vel allium sylvestre pro scordio, & ne longius abeamus,chelonem pro cephalo, sparum pro aurata,sargum pro mel nuro, γίγαν alij mqnam marem, alij pisciculu alium exocceio similem Vocant. Alij banchum cu baccho, Larginum cum sargo, glaucu cum glaucisco, iamiam cu amia,alto'; quamplurimos confundunt. Idem
238쪽
nobis in trichide trichia, thrissa euenit, quorum non nominis solum sed etiam rationis nominis & rei assinitas estecit,ut alij pro eodem pisce haec usurparint,atq; modo hoc, modo illo nomine in eodem piscedbsignando usi fuerint:cum alij ex trichide trichiam nasci dicant, ut Itb K-bist. Aristoteles: aliam vero ab his esse thristam , quanquam sit aliquid his
Mim commune. Rei obscuritatem auget Gaza, qui trichidas sardinas,trichias sardas couertit:cum farda apud veteres longe alius pi-m ς' scis esse videatur. Ac primum quantum ad Aristotelem attinet, non possumn summopere mirari,' scribat ex phalericaaphya mem- - . bradas,ex membradibus trichidas, ex his trichias gigni. Cum ipse anta notauerit pisces ex diuersae speciei piscibus non nasci, dempto rhinobato,qui ex squalina&raia gignitur,ut dictum est CAP. i. huius libri.
Deinde vero Gazam,qui trichias sardas conuerterit, cum sarda sit ex lacertorum marinorum genere, eiusdem magnitudinis cu colia, qui
I stombro maior est teste Athen. vel, ut Plinius scribit,pelamys longa.
De his igitur quid sentiam, breuiter & perspicue exponam. Ts1ue dicta, opinor, ob spinaru copiam &paruitatem: nam capillorum tenuitate referunt, qua de cauia sine pernicie eduntur:& trichida ac trichiam eundem plane esse piscem,thrissam vero ab eo disserre, de qua proximo capite. Aut si qua sit inter trichida & trichiam disserentia , eam solum aetatis & magnitudinis esse,ut trichis minor si1t,trichia maioriid quod multis piscibus
Vsuuenire constat,quibus pro aetate & magnitudine varia potita sunt nomina,non solum ab antiqv is,sed etiam a piscatoribus nostris, ut inaurata & coracino prius annotauimus. Idem in Gallia nostra Narbo
nensi Prouincia dialia a vulgo obseruari videmus,in eodem pisciculo quem sardine gusaiae appellant eo tantum discrimine , ut hic maior sit,ille minor. Hanc vulgi appellationem puto secutu fuisse Gazam, ut cum videret ab Aristotele trichiam a trichide distingui illam sardam, hanc sardinam vulgi more appellauerit. Dicet aliquis utrumq; vocabulum antiquum esse,& a Latinis usurpatum, id quod equidem D t ς- fateor: nam Columella sardinam dixit, quanquam eo loco non sardina sed sardinia lagatur,& sarda apud Athenaeum & Plinium reperitur.At intelligi volo videri Gazam trichida de trichiam duobus no. minibus Latinis expressisse,quae ut vocum similitudine, ita significa-
. tione eadem esse putabat cu vulgaribus,cum res aliter habeat. Nam
alterum scilicet yaris non idem significat quod sarda, quae pro pisce
longe diuerso a veteribus usurpatur,ut paulo ante dictum ςst, di suo loco fusius ostendetur. Ego vero trichida & trichiam pro eodem pisce accipio,qui sardine vulgo dicitur,nisi qtate & magnitudine disserant,quae disserentia duplex nobis nomen peperit , ut sarde dicatur, quae maior sit, Sardine quae minor. Dorionem,cuius librum de pisci-
239쪽
bus sepissime citat Athenarus, autorem habeo,qui trichida etiam trichiam appellat. Atque adeo Athen tam ipsum, qui trichiarum exempla ex veteribus proferes ipsas aperte cum trichidibus confundit. Sed hactenus de nomine,nunc de re dicamus. Sardina pisciculus est marinus,aphyς phalericae omnino similis, nisi paulo maior & spissior es-
1et,a parua alosia,Ore,branchiis cutis,pinnarum numero, situ , squamis cauda minime discrepas, sed in hoc tantum quod alosa sit latior. Sardina igitur 'uamas magnas tenues habet,colore est vario, nimirum capite aureo, ventre albo,dorso cum viridi caeruleo, utroq; splendido rutilanteq;,dum vitia e mari extrahitur,vnacu vita viridis euanesicit caeruleo manente, eoq; hebescente & splendorem suum amit rente. Intestina habet parua & recta, alosarum intestinis similia .Felle Caret:quamobrem no exenterata in craticula vel Cartagine coquitur, vel in olla cum oleo elixatur Vere pinguescit. Linguam mordet,maxime si paulo diutius asseruetur. Sale conditae sardinae in annos duosteruantur, fitq; ex his garum sed minus laudandum ob squamarum copiam & spinarum,a quibus caro dissicile separari, vixque in muria disiolui potest. Si sardina nostra ea sit, quam Aristoteles trichida vestrichiam vocat,ut reuera esse existimamus, scrupulum no tenuem no
bis injiciet locus Aristotelis haec scribentis mos, i φῶ Abim
γ si βαν τύνὼν Γον. φῶν Mχ αλί 'ο0, αδ δευ, ει θαλι- .Quae sic conuertit Plinius Intrantium pontum soli ZHs.eq.1G. non remeant trichiς sed hi soli Istrum amnem subeunt,ex eo subter raneis eius venis,in Adriaticum mare defluunt,itaq; & illinc descendentes nec unquam subeuntes e mari visuntur. Nullus veterum scrupsiit,nullus etiam recentiorum aut piscatorum aut scriptorii memoriar prodidit, viditve aut ab aliis audiuit sardinas nostras amnes subire. Quocirca locus Aristotelis mihi sitiseectus est: item Plinu, ut fortasse pro τειχῆ ci vel je legendum sit quas vere ad si umina properare magna frequentia illic pinguescere costat. Eiusdem loci
pars postrema deprauata etiam est: nam pro επιαλίδες μν γαρ eo sitosiccs εὼ τ α δ M,A αλ-hso ἀλι κο , reponendum, b πλεον μ ὲν γοωμαλγ IV, ειαπλεονΤες ο ει , I in αλιθο0 . Id ostendit Plinij conuersio.Idem recte animaduertit Gaza,qui ista sic expressit. Exeuntes enim semper capiuntur,subeuntes nunquam Deniq; res ipsa necessario sic legendum esse docet. Ait enim Aristoteles hic cotra fieri quam
in ponto, quem subeuntes capiuntur, exeuntes autem non videntur. Ex Adria vero exeuntes videntur SI capiuntur, subeuntes minime:
quia ex Istro per subterraneos meatus Adriaticum mare subeunt.
240쪽
psit Aristoteles. Quo loco α α inita habent vulgares: codices. Athenaeus etiam autor est antiquos varie dictionem hanc extulisse. Nam Phrynichus, dixit. Epicharmus cε α γνας. Attici λμορα s. Quoquo modo nominentur,constat Vel aphyae speciem esse, vel certe pisciculos viles,quos Phrynichus teste Athenaeo actu λες cognominaui id est,aureo capite. Et Aristophanes πιλι σι id est , cano corpore. Quantum coniectura assequi possum,hi sunt pisciculi, quos Galli celerans vocant. Sunt enim candido admodum corpore, capite vero auri colorem aemulante, sardinis valde similes, vel qdi Agathopoli magna copia saepe capiuntur, paruis alosis similes, vocanturque illic calliques vel la et , Massiliae harengades. In qua set
tentia permanebo,donec alius certiora & yeterum autoritate confi