장음표시 사용
251쪽
do phalangiorum proles parentem offusa circun dat, quippe quam discedere statim prolis amor non sinat, & si tetigeris,fugiunt. Quae
ideo adscripsinitis, ut conuersionem Gagae conferat diligens lector cum verbis Aristotelis. Intelliget enim postremam sententiam corruptam esse, atque Gazam aliter legisse quam nos in vulgaribus notastris codicibus. Qui enim congruunt verba ista, quippe quam distcedere prolis amor non sinit cum iis. - γαρ τμος α si Θ Haec sunt Aristotelis testimonia, quae necessario conuincunt eam esse be-lonensiue acum, quam depinximus. Quae serpens marinus dici
nullo modo potest. Id quod eiusdem Aristotelis autoritate confir- MLy uamo. Sunt & marinae serpontes terrestribus forma similes, nisi quod magis congri simile caput habeant. MaSnitudine igitur,s ura coriaporis, capite congri simili distinguitur serpens marina as acu. De serpente autem marina plura suo loco dicemus. His quae p o
sueramus confirmatis , non absurdum fuerit causam inuestigare, cur acui dehiscat venter. Ac primum non sine causa mirum vide ri possit Plinium loco antea citato , id ad ovorum multitudinem referre: cum quae de acu scripserit, ex Aristotele mutuatus videatur, Lib. equi tamen causam rimae sub ventre non multitudini ouorum, sed magnitudini adscribat, quum ait acum sero sortificare, compluresq; eius generis disrupto ac dehiscente Vtero parere, non tam ovorum multitudine quam magnitudine. Rursus si magnitudinem ovorum rimae causam ess putes, cur in hippocampi Ventre rima non fit, cuius S plura & maiora sunt oua quam acus Z AElianus aliam adfert - a.
causam. Marinae acus, inquit, quod sunt praetenues, minime tortuosum & sinuose m uterum foetumque capacem habent,idcirco catulorum suorum non sustinentes incrementum disrumpuntur, non
igitur pariunt catulos,sed expellunt,atque eiiciunt. At permulti sunt squamosi, quibus sinuosus non est uterus, multi longi & tenues,qui rima ista carent. Quare corporis tenuitati adiungendam causam aliam esse censeomimirum corticis duritiem. Nam usque adeo duro cortice integitur acus, ut gladio acuto secari vix possit. Quo si, ut venter distendi nequeat, quemadmodum hippocampi venter, qui mollis est. Emittit itaque acus otia sua, atque in illa rima tanquam in alio si nu fouet, donec excluserit. Idem in crusta intectis quibu dam videre est,ueluti in locustis, squillis, & cancris omnibus. Quae
omnia in appendicibus ad caudam positis Oua sua racematim com pacta seruant,& fouent donec excludant. Qua nota discernuntur foeminae a maribus. Natura itaque sagax & prouida in acu rimam
post podicem dilatat, donec pepererit, quae post partum ita coit, ut coalescere videatur. Quanquam fieri possit,ut coalescat,ut Aristote -
252쪽
les&Plinius existimasse videntur. Hoc qui Angliam peragrarunt,& facilius credere, & aliis certius persuadere possint. Illic enimichthyopota lucios cultro dissecant, ut pingues esse empturis osten dant, quos non emptos rursus in Vitiaria coniiciunt, in quibus vultanus coit & coalescit. Quod naturae rerum periti tincis attribuunt, quia iis se luch affricant, ut illarum mucum vulneri illinant, atque
ita eius labra in unum conducuntur. Sed idem in acu euenire non potest ob cutis tenuitatem & siccitatem. Verum sic rimae orae com
yyy β yyy V pud Athenarum sphyraenam,
belonen, saurida similes esse ait. Duobus igitur prioribus explicatis de eo, qui vel dicitur, tractabimus. A GaZa lacertus nominatur, a quibus dam ex nostris aimile, ab aliis becasse. Piscis esst maiarinus, pedis magnitudine, acubus breuior & crassior. Rostro acutatiore sed breuiore&sursum recurvo. Huic, loco dentium maxillae sunt serratae. Branchiae quaternae, quibus & oculis & ante hos foraminibus, ventrisque squamis ac lineis, quae Ventrem fere quadratum effetunt firmantque, acubus est silmilis. Reliqua vero corporis
parte a podice ad caudam,caudaque ipsa scombris par,siue partis huius, caudaeque figuram , siue eiusdem pinnulas spectes. Ventriculo est oblongo, intestinis gracilibus, longis, in gyrum non conuolutis. Hepate longo, rubescente, in eo fellis vesica est. Fel & splen ni gricant: Carne pinguiore est quam acus, nec a scombris differente. Quare cum & carnis substantia, & posteriore corporis parte scombris, qui etiam lacerti dicuntur , similis sit, rostro vero & priore corporis parte acubus, existimaui acubus subiungendum esse, & ob similitudinem saurum nuncupandum. Rarus est admodum piscis, &a piscatoribus nostris veluti nouus aliquando ad me delatus. De Trach
253쪽
, opinioni vulgaris appellatio cossentit. A nostris enim aurei vesseuret dicitur. A Romani auro. Ab aliqui-l bus nostriam Iasion. A Santonibus cicharou. A Gallis, ma vereau basiata, id est, scombrus spurius. Aristo teles trachuri nusquam meminit: sed σα ου tantum , quem gregalem esse scribit,quod trachuro quoque conuenit. Nam aullate in nostro & hispanico litore,multi simul magna copia cum scombris capiuntur. Athenaeus diuersis locis de sauro & trachuro loquitur, ut diuersos existimasse videri possit. Oppianus proculdubio diuersos fecit τ'αΠρων τ αγελαs Et pallio post σοwρο- - α ιτε: 1llic enim Varios & disseretes pisces recenset. Sive eunde cum sauro,siue diuersum trachurum existimes haud equidem ponam in magno discrimine: nam ut res habeat,Verum trachurum nos certe depingimus.Piscis est marinus, gregalis, minoribus lacertis seu scombris colore similis, corpore minus spisso,rotundoque, sed paulum compresso. Squamis caret.In medio corpore lineam habet a capite ad caudam deductam multis ossiculis ita horridam ut serra esse videatur,non rectam quidem,sed media sui parte inflexam dc obliquam,in cauda eminentiorem,asperioremque quam in alijs partibus,quaeque ob id cauda veluti quadratam efficiat. Ab hac cauda: asperitate nomen traxit. Rostro est minus acuto quam scombrus, oris scissura media, maxillis asperis,oculis magian & Virescentibus. Pinnis quatuor natat, duae maiores ad branchias sitiae sunt,duae aliae minores in vetre. Aliae duae in dorso eriguntur,prior aculeis membrana connexis constat, posterior mollioribus veluti pilis & logioribus. Postrema est a podice ad caudam cotinua,duobus statim a podice culeis nixa. Podex in medio fere est corpore. Cauda similis caudae acus vulgaris.Trachurus carne est sicca durioreque quam scobri. Recte igitur, Galeno etiam approbante,Philotimus inter pisces durae carnis reposuit. Illud non
254쪽
omittendum vehementer errare eos qui trachurum eum esse credat, qui etiam trachinus dicatur. Nam trachinum eum esse ex Plinio demonstrabimus,qui araneus Vel draco nominatur.
i KOMBPOΣ a Graecis,a Plinio & Latinis omnibus scomber siue scombrus dicitur. A nostris metrat quod vitri instar spledeat,velpeis disurio id est, piscis apri- lis, quod eo potissimum mense capiatur. A Gallis, maquereau ι Massiliesibus aurio ab Italis laceraria Veianetis fimbro. Ab Hispanis cauallo Graeci huius statis Corrupte 23λεον pro Vocant,de quomOX. ScombrOS etiam lacertos nonnulli vocant,a figurae musculorum nostroru siue lacertorum,potius quam terrenorum lacertorum similitudine:nisi quis ob viriditatem, quae in scombris exigua est,eos terrenis lacertis comparare malit. Scomber
piscis est marinum,gregalis teste Aristotele,qui ad cubiti magnitudi
a m nem accedit. Squamis caret,corpore est terete,denso, carnoso, uti in que in acutum desinete. Rostro enim acuto est, cauda acutiore,tan
dem in duas pinnas valde a se distantes terminata.Thynnum ore re seri, siquide oris scissura magna est, rostri margines acuti & tenues. Inferior maxilla in superiorem recipitur & clauditur pyxidis modo. Oculis est magnis,aureis. Dorsum in aquis sulphurei coloris est,extra& mortuo caerulei. Lineis nigricantibus, obliquis insignis est, ventre lateribusque argeteis, A podice pinnam Vnam habet laruam, suprapositam alteram in dorso similem,quas ordine certisque interuallis aliquot aliae pinnular subsequuntur. Quod huic proprium non est, sed cum amijs,thunnis,pelamydibus commune. Alia est dors1 initio pinna. Ad Branchias aliae duae. In ventro duae. Ventriculus cum gula longus,in acutum desinens ad podicem Vsque protensus innumeras appendices habet.sellis vesicula ab hepate albicante pedet, intestinis adhaerens, Coeunt thunni & scombri autore Aristo. mese Februa rio post idus,patiunt Iunio ante nonas,edunt oua sua condita quasi Vtricul Iidque in ponto,Vt arbitror,quia paruulos nunquam coligit
255쪽
nobis vidisse. Cum thunnis pelamydibus & amijs in pontum ad dulciora pabula gregatim cum suis ducibus commeant omnium primi: thunnis enim cum sint imbecilliores tenuioresque, frigoris caloris que iniurijs magis sunt obnoxij. Qualmobrem frigidiora calidioraque loca citius relinquunt , maxime austro vehementius flan te, Ex scombris olim garum conficiebatur. Plinius. Nunc Scom- tib. u . . bro pisce laudat1ssimum in finibus Cartaginis spartariae & ceta rijs sociorum garum appellatur cingulis milibus nummum permurantibus congios pene binos. Nec liquor ullus prieter unguenta ma-1ore in pretio esse coepi nobilitatis etiam gentibus. Scombros qui dem & Mauritania, Beticaque, & Carteia cx oceano intranteS ca piunt ad nihil aliud utiles. Athenarus. N MMw- Γ, maν ω 'i αλισκομένων ε αριτον --- l- γάρον. Scombrariam, inquit,appellatam fuisse a scombris qui illic capiuntur,ex quibus Opti mum conficitur garum. Ad saliendum autem idonei sunt scombri, garumque parandum:quia eorum caro facile conscitur, spinis care Vere pinguis est. Quς enim dura,sicca,macraque sunt,saliri commode nequeunt. In Oceano maiores sunt, quam in nostro mari, sed siccioies durioresque,& ob id deteriores. Sic Romae sicci sunt & duri:Veneths optimi,nimirum molles,pingues,delicatioresque.
C e .P UT UI ILO AI Α Σ piscis a Graecis dicitur,quem GaZa mone dulam interpretatur,parum recte, Ut opinor moneta ' dula enim auis non, sed υλοίὸς, ab Aristotcle,& alijs nominatur.Quare Garam υ ἱὸν legisse Crediderimmeque enim aliter vir Graece & Latine doctissimus monedulam vertisset. Sed piscem de quo nunc loquimur, Iulius Pollux,& Athenaeus υλιάν appellant:&- non υλοιον in Aristotelis exemplaribus quae nunc extant, legimus. Quare GraNO
256쪽
nomine utendum censemus, cumque piscem coli m esse putamus, qui a Massiliensibus coguiol vocatur. Est igitur collas lacerto minoiari,vel scombro omnino sanailis,liis tantum notis ςxceptis, quod CO lias maior sit & spissior, squamisque integatur partus & tenuibus, ac lineas obliquas a dorso,breues,punctis nigri S notataS habeat. Vn λψ- - Aristotcle in libro αε--τε - citante Athenaro λιορ ος dicitur. Pars est capitis usqueadeb pellucida, ut nerui Optici cum cerebro veluti per vitrum ap8areant. Vere saΩguinem emittit purpurae istendorem perbelle referentem. Rarus est apud
nos piscis, in Hispania & quibusdam alijs locis frequens. Hunc
Vero quem exhibemus, Veterum esse coliam certo colligere possumus ex eorundem monimentis. Noster enim hic piscis aut scomaber est, aut colias, neque ullus est, qui non primo intuitu ita non iudicet. Et piscatores nostri a scombris ob similitudinem non ditastingunt. Scombrum vero non esse fatis perspicue ostendit Athe- ' naeus, quum scribit sardam magnitudine coliae parem esse. Atquis arda pelamys longa est, autore Plinio. Quae sane magnitudo scombro praecedenti capite descripto competere non potest. Idem
Isi . indicare videtur Hicesius apud Athenaeum, ali enim, et pos cn of υς
ελαχos μθ εἰνοι , ε ε μ ssos, οφ λους υλιοιν ευπλο ρους, sit Miluu εκαυτο υυς. Sic enim legendum esse et Ποφιμοὶ s I έ- αλιυ ν, - ευ λοὶνους, non autem Vt in exemplaribus excusis legitur, manifestum fiet,locum istum cum alio eiusdem autoris loco qui est in libro tertio conserenti. Hicesius igitur scombros Coliae compa Tans, minores esse & melioris succi, qui tamen non facilius excertanantur, aperte dicit. Quod & cuiuii qui piscem hunc nostrum nactus fuerit, experiri licet. Nam scombros m eliores csse , quia humidiores pinguioresque sint, coliam multo deteriorem comperiet. Locus ille alter Athenaei est huiusm odi. ἡ σάρδα et αο οι κεν τροχιά
Cus rursus menao non Vacat, quid enim significare potest κολλο e λλο δε ρος 3 reponendum itaque puto κομωδ ερος. Coliae sarda magnitudine assimilata est, scomber autem leuiter & subito e veniatriculo descendit. Colias vero glutinosior, acrior siue mordacior, deterioris succi, multum nutriens , melior autem amyclanus, δύHispanus qui sexitanus dicitur, gracilior enim est & suavior. M tua horum duorum locorum collatio , utrunque dilucidiorem emendatioremque reddit. In loco proxime citato , dicitur co-lias deterioris esse succi quam scomber. In altero dicitur scomtaber melioris esse succi quam colias, Adhaec dicitur illic scomber leuis
257쪽
hetiis, nec diu in ventriculo immorari, collas autem glutinosior, durior , mordacior: quam ob causam excernendi vim statim excitat, hic vero, scomber non facilius excerni, quam colias dicitur. Quare cum colias maior sit, deterioris acriorisque succi, scomber minor, meliorque, alioqui corporis specie similes, recte mihi videor hoc capite coliam repraesentasse, praecedenti vero scombrum, quia Gallis Maquer is nominatur. Superest scrupulus eximendus, quem nobis iniicit Plinu locus. Colias, siue parianus, siue faxitanus a patria tisi v V ID Betica lacertorum minima. Sed locus hic adeo mutilus de deprauatus fuit, Vt in eo omnino restituendo & corrigendo plurimum sudarit Hermolaus. Primum igitur sic legendum: Colias parianus, siue sexitanus e patria Betica. Id liquet ex Athenaeo, cum decolla scri . tib f. bit: Κρειο ν su o , γsci Imrs of ο 0ξι νος , M u OS. Qui
-, ες cis L αρο ν σκααθα γάρον. Vides Uc etiam Hiianos siue sexitanos commendari colias & amyclanos, a Plinio vero parianos. Quanquam quae ex Strabone citantur , paulo aliter apud ipsum re perias: scribit enim libro tertio, H 3 μώλαυ-πλησίον μῶμον *οι
ἐπωνυμ ως λεγd , id est, Malaca autem ad Phoeniceae ciuitatis formam propius accedit. sequitur Exitanorum ciuitas, a qua salsamenta cognominantur. Et aliquanto post, E ιθ ὁ τύ θαὐάώς νη- μάζη προς
ω αυσον κααζε ὶν γαρον. Deinde Herculis insula obiacet Carthagini Scombroaria vocata, quod ibi capiantur scombri, ex quibus Optimum garum conficitur. Et Sexi autore Plinio oppidum est Beti- 1δ .Lcae Hispaniae. Postremo vero illud lacertorum minima cum superioribus non congruit, nisi genera subaudias, ex quibus tamen nemo recte colligat coliae inter lacertos magnitudinem minimam esse,
cum sarda, ut diximus, sit Coliae magnitudine par, quae sarda pelamys longa est. Sed ad praestantiam non magnitudinem id re ferendum esse, dicique per collationem cum melioribus, demon strant quae sequuntur. Ab his moeotici & cybium ,& caetera. ut sit sensus: Colias parianos Sc sexitanos sequuntur praestantiores maioresque pisces, ut moeotici, pelamys concisa, cordyla, & caetera. Coliae, inquit Aristoteles, subeuntes pontum capiuntur, exeuntes Itb.ε debi'.
autem minime sob id fortasse quod aquarum dulcedine allecti it lic perpetuo desident ) optimi in Propontide sunt, antequam pa
258쪽
V AE A ues, a Graecis dicitur, Latino nomine caret. A nostris & Hispanis Byrs, quasi ByZatia , Ut opinor: amia enim Byzantia in pretio habebatur. Ab aliis bo niton Vocatu r.λ αδνυ nominatam fuisse autor esst Athe naeus,quod si δ B, α αγρληnν, id est,quod non solitaria si ed gregatim vivat. Alio vero loco elymum habere scripsit ex Aristotelis sententia, χο α Z' αμπη isimis Ocis mox απλωία ς, ωι γ Θυαγελα o , quod simul cum sui similibus eat: est enim gregalis. Idem Plutarchus in libro, cui titulus, Vtra animantia prudentatiora sint terrestria an aquatilia. αμί s 5 U νη Gu θηκεν ο αυρο λοumdis. Est autem amia piscis marinus, pelamydi vel thunno, vel scombro corporis specie, pinnis,cauda similis:est enim rostro acutato,Ventre crasso,cauda tenur,in tiguram lunae in cornua curuatς pinnis eius conformatis,dorso caeruleo eoq; splendente dum vivit, ventre argenteo. Α dorso ad ventrem lineae ductae sunt obliquae, nigricantes, certis interuallis a sese distantes. Oculi parui sunt auri aemu li. Cutis laeuis dempta ea parte quae circa branchias est. Dentes habet serratos, acutissimos, in os recurvos. Branchias opertas. Ventriculum rugosum, longum, fere ad podicem usque demisitam, cuius appendices sunt innumerae scombrorum appendicibus tenuiores. In testina gracilia, hepar rubescens, splenem nigricantem, fellis ves1-ca ,.U Cam toti intestino attextam , autore etiam Aristotele libro quarto de partibus animalium. Vel, ut alio loco scribit, cum toto intestino extensam, ex aequo longam, aepe etiam conduplicatam. In Prouinta Cia multae amiae capiuntur , in maris angustiis, quas insulae frequentes essiciunt: in litore nostro paucae ob maris vastitatem. Aqua dul- LL, δε ι; . ci dζlectantur. Aristoteles Thunni, pelamydes, amiae subeunt pon-
an .ret. 13. tum Vere, atque ibi aestatem traducunt. Et mox. Petunt autem pon
tum pastus gratia, qui uberior & melior ibi propter dulciu aquarum permistionem suppeditatur. Beluae quoque magnae pauciores ibi dem
259쪽
dem sunt. Et alibi. Celeriter pisces omnes augescunt, in ponto celerius: indies enim amiae multae naanifeste aucentur. Et Plinius. Pi
scium genus omne praecipua celeritate adolescit maxime in ponto. φ'- ' Causa, multitudo amnium dulces infercntium aquas. Amiam Vocat, cuius incrementum singulis diebus. intelligitur. Rursus Aristoteles. ἶ - Eo os bys ααλε πομοι - θυων , , CNwM ἐν ρίζ χ t 'ρ , Ni εν λιμνως, ο ν δ α E in ας, id est, s uuios petunt pisces multi , & in fluuiis & stagnis commodo delectabiliterque degunt. id enim significat αθlωεῖν) ut amia & mugil. Carne & alga vescitur. Aristoteles. Amia, thunnus, lupus magna ex parte carne vescuntati cHAtur, algam etiam attingunt. Pingues igitur sunt & molles amice suavesque, ob id Archippus & Epicharmus autore Athenaeo α-χειας Πλ'7 appellarunt. Hicessius vero boni succi & molles esse censuit, ad excretionem medias, minus tamen nutrire. Archestratus ad guttalu- Athen. lib. xum ingenio mirus amias optimas esse existimauit, tempore autumni post vergiliarum occasum, Byzantiasque laudauit. Hos de amia recte sensisse existimo, locosque duos Galeni in tertio libro de ali
lis V, & caetera. Vides hic amias in piscibus mollis & tenerae carnis numerari, ut capite proxime sequenti cum piscibus durae carnis nullo modo recenseri possint. Scribit Aristoteles amiam ab aliis piscibus appeti. Pisces sensum gustandi habere constat: multi enim suis & propriis gaudent saporibus, & esicam ex amia maxime capiut, ηm S: pncium pingue, ut qui gustatu huiusmodi delectentur, & in cibo huiusmodi esca. Sed ne una omnibus praedae sit, eam validis dentibus, & vel ad propulsandam vel ad inferedam iniuriam aptissimis armauit natura: ob eamq; causam troctam etiam appellatam arbitror,
260쪽
eundemque plane esse piscem,qui amia dicatur, & trocta ab AEliano.
Haec enim sunt eius vorba: PiscIS tr Octa, cuius naturam nomen & os
declarant, dentes habet frequentes & continentes, quibus quicquid inciderit,perfringere potest. Dicitur ergo α - - ωσὶν, quod vorare significat. Deinde quae Oppianus, ex quo permulta mutuatus est,amiae tribuit,ea ipse troctae. Hamo captus solus ex piscibus no se ab hamo retrahit,sed impellit sese in ferrum, chordam costumere cupiens. Piscatores contra machinantur longas ansas:ille vero,quoniam quodam modo valet saltu, ansas saepe transilit,ac linea qua agitur conciris i. sa ad piscium domicilia reuertitur. Opyianus vero: Aοι ψηγαὶ δι' ἀμαι, χῆ ἀλωτεκες, s, ω επηθ,Eυ ὐs 40ω - ΛΘ ο μώα γορ α , Uω ο ILUsi διρη-ον , η δε η s MUM
st pistatores longam,ex qua pendeat hamus,om iciunt mirgam, dentes quae arrosa retundat.
Subiungit AElianus: Troctae sui generis grege coacto delphinos inuadunt,maxime sit quem segregatum circunuenire possint: plane enim sciunt delphinum suis morsibus verberari aspere solere. Itaque
troctae ei acprrime instant, delphinus contra resilit,subsilit, atq; indicat ut ex dolore torqueatur: idcirco tenaciter urgent, simulq; ad saltum delphini tolluntur,hic eos repellere conatur, illae vero nihil remittentes vivum lacerant: postea vero quum pro se quaeque aliquam
1 . i. αλιδ eiuS partem Vulnerarit,discedit. Oppianus:
Intrepidae solae pugnant, conre u eruntur Robore peiores thunnis, in corpore molles ames, continuo densi ιnt ordine dentes, in quibus horror ment, huic ent audacia tanta, 'Hae fortemponti regem formidine nulla gregeseiuncisum aspiciunt, iamquM agantem,