장음표시 사용
261쪽
pete reliqua ex ipso Oppiano, ex quibus facile cognosces eadem omnino esse ista,cu ijs quae AElianus de trocta scripsit Sunt qui quam prius sphyramam esse docuimus amiam esse credat, sed non sine errore :amia enim gregalis est,cum thiannis scombrisque potum ingreditur. At sphyrama solitaria est. Paulus Iouius lechiam piscem ita ιι Romae nuncupatum amiam esse existimat. Sed lech ia, ut ipse fate tur, solit nus esst piscis, amia vero minime, Ut docuimus. Nos te chiam eum esse piscem demonstrabimus,qui ab antiquis glaucus dictus est , a nostris derbius. Postremo alij lampugo piscem hispanicum tro amia Vera accipiunt, quod cito augescat,quod gregalis fit, quod1combris quodammodo similis. At dentes, quamuis magni sint dc validi,ut delphinum vulnerare possint,repugnant: non sunt enim in
Os recurvi, quales amiae dentes sutat. Lampugo autem bippurum veterum esse suo loco docebimus. Quare qui omnia diligetius expendet, amiam veram a nobis exhiberi facile iudicabit, Vtpote cui nulla plane nota,quae ab Aristotele, Athenaro,aliasque fide dignissimis autoriabus amiae tribuatur,non perapposite quadret.
De thunni,Pelamydis, Orcyni alijsques1m1libus nominibu S.
UT X. 'ON SINE magna ratione Galenus medicorum S omnium doctissimus & eloquentissimus optauit ali- quando res posse tradi sine nominibus,ut sophistis, 3c
natura contentiosis eriperetur de nominibus decer
, tandi & calumniandi occasio. Nihil enim es quod exquisitam rerum cognitionem Obscuriorem efficiat, quam inutiles de nom1nibus disputationes & amphibologiae,quae permultos etiam viros doctos in errores induxerunt, quos cum postea non deprehenderent, quod maioribus nimis addicti essent,illbsque erroris insimulare nefas esse ducerent,eandem quam ab alijs errandi occasionem acceperant,caeteris praebuerunt. Huc accessit rerum neglecta peritia, ob quam multi siue interpretando sue veterum Graecorum monimenta Latina faciedo, in Philosophiam & Medicinam errores multos inuexerunt. Id quod maxime in Aristotelis, Galeni, Hippocratis conuersionibus videre licet. Eandem ob causam sope in multorum piscium cognitione diu desudauimus: nam interdum piscis unus multis nominibus a quibusdam designatur,quae apud alios nomina diuersorum sint pisciti. Interdum ide nomen a diuersis scriptoribus, diuersis piscibus positum est. Porro ea nonunqua aliter Plinius, aliter Gaza,aliter alij Latini scriptores Latine expresserunt. Qine Varietas
262쪽
tum nominum,tum interpretationum magnam rebus obscuritatem
affert,cum in multorum pisciu descriptione, tum maxime in thun nis & pelamydibus,de quibus nuc agimus. Etenim alij thiinos,thun nidas,pelamydas eundem piscem esse dixerunt. Alij pelamydas athunnis sola aetat alij 115 solum aetate, sed etiam genere differre exi ιι . a , , Qruiat, Alij nomina partium quarundam pisci toti tribuerunt..is ah .ij. Primum Aristotelem proferamus,qui haec de thunnis, οἷν γὰρ τόκω-
pepererint, fiunt ex ouo quas vocant alij scordylas sunt qui cordylas legant) Byzantij auxi das,ideo quod paucis diebus augescunt, &
des anno uno aliquando nullae filissent, insequente anno thunni quoque nulli fuerunt: videntur enim pelamydes anno Vno ma1Orcs esse. Vbi pro θ νίδων Gaga legit etσηλαμυδων, idque rectius meo quidemat γέ p yse iudicio. Plinius. Cordyla appellatur partus qui foetas redeuntes in mare autumno comitatur, limosae Vero a luto pelamydes incipiunt Vocari , & quum annuum excessere tempus,iam thuni. Vides cordylam, inunnum,pelamyda idem esse, nisi quod cordyla sit thunno μῆ 7' rum foetus,pelamys anno minor thunno. AthenaeuS. Σον ας δε ἐν διευπρe πιῶ ζώων πταλα μυδιομειωνίδα λυ , νομιζω διε γνομ υ θ , επι διὲ μ ει να γχανον, υπε βαλλόν τωs διὸ c ανομ ον uno oci κητος, id est, Sostratus in secundo de animalibus pelamyda,thynnida vocari ai opinor,quum thynnus fit, hoc autem maiorem Orcynum,cum vero mirum in modum accreuerit,cete.Et apud eundem Heracleon Ephesius thynnos ab Atticis orcynos Vocari scripsit. Et Archestratus. Αμφι ό λυ ἀ Uul Leυχνον σέ θν
A ac myamon stupopulis famaeque celebrem
P retrandis capitur thunnus,quem nomine dicunt
Orcynon,asi ali' cete. Is Plinius. Orcynus pelamydum generis maximus, ne que redit in moeotin similis triton vetustate melior. Hic pro melior maior, vel peior legendum esse postea docebimus. Ex his costat praeter cordyla, pelamyda, thynnida, thunnum,etiam Orcynum pro eode pisce accipi,aetate sola distantem.Porro pelamyda siue thunnum veluti genus esse quod tritonem, synodontida,farda,popilu,melandrya coprehenao I p dat veterii testimonijs coprobabimus. Plinius:trito Pelamydu generis
263쪽
magni ex eo Vrcea cybia fiunt. Et, sarda vocatur pelamys longa ex i--- Oceano Ven1ens Et thurini e nauigia velis euntia comitantes mira u . O 'quad in dulcedine, per aliquot horarum spatia, & passuum mili,
a gubernaculis no separatur, ae tridente quide in eos Opius iacto territi. Quidam eos qui ἡ thusanis faciant Pompilos vocant. Athenaeus is uti με νειδες ἐώ. melandrys maximorum Thun noru species e Rursus Athenaeus ex Diphilo ἡ:
τον ἀ- δε ρω - τύ οπικίου. Habes hic Sinodontida ma1orem esse Pelamyda. Totum Athenei locum adscripsimus, ut deprauatissimulas pro viribus corruercinus Mea lucem aliquam adserremus. Primum igitur pro sior o nendum κρῆυ, est en1m concisse Pelamys teste Plinio vel stilitaxa pelamys, de quo paulo pbst plura Deinde pro Βαλογῶν ἀι ὁ -
- μα σκληη ne ἐς legendum ,-- τ μυαλογων ita ταί τ' η χελιδων, - λαμ δος σκληγότερ -& pro τω πολυπω, legendum τῶ pro Mi , Postremo pro QNusquam enim reperias chelidoniam PIO pisc sed chelidonem,quae hirundo a latinis vocatur de qua suo Ocouicemus, neque μθίαν sed Θο o de quo paulo post. Quibus quae hic dicuntur,optimὸ quadrant. Locus igitur Athenari sic verti potett.Pelamys multum alimenti praebet,grauis est urinam cit,d1H- Cile concoquitur,salita vero similiter ac cybium, alito facilis est extenuandique vim habet. Maior autem synodontis vocatur, Cui si Pisis cnelidon pelamyde durior est chelid5 vero pompilo silmilisnc-ctim ex se haber,mt1dum colorem inicietem,& sanguinem mouentem . At orcynus lutosus est,& maior,tam sicca est carne quam che lidon, hu1us 1mus venter, & clidium ori grata sunt & tenera, costius alitae mediocri sunt bonitate. X hias Virus resipit, & Orcyno tenerior est. Non me latet Hermolaum barbarum coniectura nescio qua D motum existimasse tritonem esse id quod chelidoniam vocant Greci,apolectum vero qua Synodontidac sed quim leuis sit con1ecturatqUetexIp'O cotextu. cum enim semel χλ legatur, cui alii pisces Coparantur,cur in eade Coparatione perseuerante sententia,ng che lidon deinceps sed chelidonias legatur 3 Pra sertim cum cs elidoniae piscis nomen neque apud veterem Vltu aut recente scriptorem Graecum Latinumve reperiatur.Dices chelidonem piscem lonse diuersi
264쪽
generis esse a thunnis & pelamydibus,quapropter ineptissimam fore horum cum hirundine collationem. At confert Athenaeus non speciem cum specie,non figuram cum figura,sed carnis substantiam cum carnis substantia,quae cum in hirundine reuera sicca duraque sit,ei pelamydes,orcynosque merito cofert.Hac collatione uti Athe
ici,synodontidi similem esse chelidona. Quod vero Hermolaus ait, apolectum esse quam synodotida vocat Athenaeus,id equidem probabile esse,duco:nam ut synodontis Athenaeo maior est pelamys,u ita apolectus Plinio,pelamys, inquit, earum generis maxima apole
ctus Vocatur, durior tritone, vel ut emendat Hormolaus, apole- Ibidem. ctum Vocatur, durius tritone qui Plinii locus alterius loci me admonet, cuius paulo ante etiam meminimus. Orcynus pelamydum generis maximus, neque redit in moeotin similis tritoni, vetustate melior.Hunc locum mendosum esse diximus,idque non sine ratio ne. Cum enim,ut ex Athenaeo diximus,orcynus sit lutosus, dura siccaque carne,cumque corpora omnia quo Vetusi iora,eb sicciora, duriora,magisque exucca fiant,necesse est orcynum vetustate deterio rem fieri.Quare pro vetustate melior reponendum Vetustate peior,
vel maior.Hactenus de his que nomini pelamydis vel thunni subiat. s- ςη Vs sunt.Nunc de horum partibus,quae si pe totis piscibus attributa Sint. Plinius.Thuni membratim caesi ceruice & abdomine commendan tur atque clidio,recenti duntaxat,& tum quoque graui ructu, caetera parte plenis pulpamentis sale asseruantur. Melandrya vocatur caesis quernis assiilis similima, vilissima ex his quae caudae proxima, quia pingui carent,probatissima ea quς faucibus,& Iti alio pisce ciriaca caudam exercitatissima. Pelamydes in apolectos, particulatimque consectae in genera cybiorum dispartiuntur.Habes hic melandryam pro particula thynnorum assulatim diuisa, quae ab Athenaeo
loco ante citato m agnorum thynnorum species esse dicebatur. Ad cap. v. haec apolectum pro parte,Verum LIB.XXXI I .pro pelamyde maxi- ἐμή ma. Cybium,inquit Plinius,vocatur concisa pelamys,quae post quadraginta dies a ponto in moeotin reuertitur.Martialis: Mel duos, usa rogat cybii tenuemque lacertum. adf. . At Hlaesius apud Athen um κυβια ειν V φησὶ μαγαλαpela-ι - , mydas it cybia esse magna. Apud eudem cybia & horaea salsamentorum nomina sunt πιν - χρον των Von ειν - ἀεια, - et h πιονων; θυννια, id est,falsamentorum macrorum optima esse ho- retea, pinguium Vero thusania &-ο των α ιονων κ α, ia
9-- ό -& horoea δε his similia,pinguium vero thunnaea. Varro cybist
265쪽
& thynnus,& cuius partes Graecis vocabulis omnes, ut Melandrya atque vraea. Plinius. Triton Pelamydum generis magni ex eo v a, cybia fiunt. Sunt autem sive ουραφα partes caudae proxima .Cybium vero dicitur autore Festo Pompeio LIB. I Ι I. quia eius medium aeque patet in omnes partes,quod genus a Geometris κυβος dicitur. Dicuntur etiam 'iwνάδες teste Phavorino τε Ἀχη-Haec denominibus,ex quibus,nisi perite distinguantur,magna rerum confusio dissicultasque consequitur.
De Pelamyde vera, seu Thunno Aristotelis.
, ICIT V R. ' νος a Graecis mas,& -νὼ foemina, ea- dem nomina Latini retinuerunt. Πηλα Gaga li , mariam vertit.Plinius limosam .Limosae, inquit, pela- Qui mydesaluto incipiut Vocari Dicta est Pelamys α μαὶ 3όν τί πουλύ μυἐν quod in coeno se Occultet. Quanquam Plutarchus in libello. Vtrum prudentiora sint terrena animalia aquatilibus a grege nomen illi datum putet, nescio qua de cau
prouincia Pelamyde vocat. Thulanus piscis est marinus, gregalis, lacerto minori siue scombro similis, si colorem & maculas excipias. Vel ei qui pelamys sarda postea nominabitur tam similis, ut idem plane esse videatur,tam ob corporis figuram, dorsi colorem , maculasq; veluti plumbeas, quam ob appendicum Ventriculi numerum aliarumque partium internarum similitudinem. Hac igitur nota hunc ab illa distingues,quod pelamys sarda partem quae pinnis,quae ad branchias sunt,subest,squamis tectam habet. Pelamys vero simpliciter,seu thun-nus Aristotelis,ab omnibus squamis omnino nudus est, sed cute est plane lami & tenui, ventre lacteo, dorso plumbei coloris,quibusdam locis candido, obscurioribus quibusdam & nigrioribus a dorso ad ventrem descendentibus lineis transuersiis, breuiori a sese interuallo distantibus quam in pelamyde sarda. Pinnas de caudam scombri,
266쪽
coliae,amiae pinnis caudaeque similes habet. Duas in dorso,alteram sub podice. Ad branchias & sub ventre binas. Caudam cres centis Itb hi '- lunae figura. Marem a foemina ita distinguit Aristoteles,& ex Aristotele Athenaeus,ut foemina sub ventre pinnulam habeat quae aphareus vocatur,qua maS caret. Sed tam in mare quam in foemina semper pinnam sub ventre deprehedi, verum in mare diuisia non est,m foemina diuisa,opinor ut podicis foramen dilatari & comodius scelus edi ponsit. Branchias quaternas,duplices habet: ventriculi appe dices propemodum infinitas. ventriculum magnum. Intestina tenuia,recta.He-
par ex albo rubescens Fellis vesicam ab hepate pendentem intestino secundum eius longitudinem annexam. Carne est pingui suauiq;.
Hunc verum esse thunnum Aristotelis cum alia multa,tum hoc ma xime confirmat,quod Aristoteles thunnos inter laeves pisces recenset.' his, Laeues autem vocat qui nec squamosi sunt,neq; aspera cute:cuiusmo-' 'in' di estis quem hic oculis subiicimus.At thunnus noster, id est is qui a
nobis ton vocatur, squamis magnis tegitur, sed ita ad amussim com pactis, ut iis carere videatur, sed squamae coctione dehiscunt, tumq; perspicue apparent tenui membrana contectae.Praeterea thunnus de quo hoc capite agimus,gregalis est,cestro siue asilo Concitatur canicu- Iisi i'--oriente, id quod Aristoteles etiam prodidit.Thuni & xiphiae oestro '' 'ρ' concitantur, circa canis exortum,tunc enim habet uterque sub pinna veluti vermiculum oestrum vel asilum nuncupatum, scorpioni similem,aranei magnitudine. Infestat autem tanto dolore,ut non minus interdum xiphias quam delphinus exiliat, unde fit ut in nauigia saeta p,is.lo penumero incidat.Eadem Plinius L I B. I x.& Athenaeus ex Aristo tele tradunt. oestri a paucis cogniti figuram in orcyno repr sentauimus.His omnibus adstipulatur Italiae Prouinciaeq; vulgaris appellatio.Quam vero pela)vde vocat vulgus in Gallia nostra dilarbonensi, ea non est ex thunnoru,sed potius cyaneoru genere, de quibus deinceps tractabimus. Cum igitur nulla omnino nota sit, qua thunnus
quem hic depinximus,a thunno Aristotelis discrepet, eum hoc capite plane expressisse,assirmare non dubitamus.Neq; id omittendum,sine causa reprehendi Aristotelem a quibusdam,qubd dixerit pelamydas in thunnos mutari:illi enim non recte thunnum vulgare pro thunno Aristotelis usurpat. Et Aristoteles nuquam dixit pelamydas in thun- nos mutari , sed ostendere voluit eiusde piscis diuersa nomina pro di ''φ' ' ''' aetate quum dixit parvos thunnorum foetus cordylas appellari,.quq ponto exeunt foetas comitantes,eode redeuntes vere,quu iam satis accreuerint pelamy des dici,pelamydibus vero maiores anno uno
thunnos appellari, in quo quid erroris esse possit non video. Id equidem falsum esse crediderim,quod scribit thun nos non diutius bienianio vivere. ed id ex piscatorum potius quam ex sua sentςtia profert,
267쪽
quod satis verba ipsius declarant. Pelamydas & thun nos idem Aristo Issis. de his . teles autor est in ponto parere nec usquam alibi. Et thynni, pelamy ' R des,amissi Pontum subeunt vere,& aestiuant. Plinius.Thynm intrant 'c magno mari Pontum verno tempore gregatim, nec alibi foetificant. Rursus Aristoteles. AEstate mense Iunio thunnis circa solstita L 'tium parit. Et, coeunt thunni & scombri mense Februario post idus, tib Id. hs. pariunt Iunio ante nonas. Quae si vera sunt, nescio quomodo consen ς' 7
tire possiunt,cum iis quet alibi ipse scribit. θ δε
ino, τ m Di&ῶνα. etfψο-m Uy ος ἐάρος, id est,thynnis semel parit, sed quia partem praemature,parte sero producit, istificare bis creditur,prior eius istus est circa Decembrem ante brumam: alter vere. Vbi ante brumam diximus,GaZa a bruma non recte vertit, siquidem αλο legendum simi mας enim Graeci solstitium vocat: Decembri vero mense solstitium est hybernum,cuius dies bruma a Latinis dici tur quasi βραχii ημου, id est, breuis dies. Est enim is totius anni dierum breuissimus. Porro per mihi mirum videri debesithun nos nusquam alibi quam in Ponto parere. Fateor equidem pastum illic partumque tum commodiorem, tum Vberiorem esse, propter dulcium aquarum copiam, quibus thun nos quanta is natura carniuoros delectari, & pinguescere nos ipsi experimur. Quum enim magnae frequentesque pluuiae fiunt, thynnos atq; consimiles pisces pinguiores, crassioresque habemus. Sin sicca & squallida fuerit anni constitutio, macros & tenues. Huc accedit beluarum marinarum, quae piscibus infestissimae sunt, raritas: nulla enim in Ponto est praeter phocam &delphinum scastigandus enim est Aristotelis locus ερο γὰρ NAaAE NILL νος, ουδὶν sin ε θηροον ἐν τῶ - .Vbi GaZa φωυ ς legit. Legendum vero Pocης ex Plinio,qui locum hunc Aristotel . transtulit. In 'Pontum nulla intrat bestia piscibus malefica praeter vitulos S paruos delphinos) haec inquam fateor. Verum si ideo in Ponto sol im pare re existimantur, quod nulli parui alibi reperiuntur, necessaria ad id concludendum causa hcc mihi esse non videtur: nam nec in Ponto, nec alibi paruos admodum vix reperiri puto, cum pistium genus omne praecipua celeritate adolescat, maxime in Ponto, inquit ex Aristotele Plinius. Iam vero si thun nos hyeme parere verum sit, ut L h si loco uno prius citato scripsit Aristoteles, iidemque hyeme lateant f - imis gurgitibus,unde postea pinguissimi fiant,ut idem Aristoteles aviator est, nihil mirum parvos thun nos ubique non reperiri. Sed de hac eat ,. re statuat quiuis pro arbitrio. Thynnus post arcturum melior est, tunc enim cestro cieri desinit, ob id aestate deterior est. In mari nostro vere&aestate thynni capiuntur, sed in Hispania&Prouincia multo plures. Vidi Romae isynnos qui hyeme capti essent Subeunt Y Σ
268쪽
aliquando flumina : nam Agathopoli visi sunt qui ad pontem usque
conscenderint, qui a mari aliquot passitum milibus distat.Quare vers. M p rum Plinh: amni tantum ac mari communes thynni, thynniades fluxi, coracini, percae. C eis P UT XII. NTER Pelamydas sardam numerat Plinius. Eam esse puto quam nostri& Hispani bies nomine communi cum amia ob similitudinem vocant, nonnulli plo. Piscis est pelagius thynno, coliae, amiae corporis specie similis, cute laevi & sine squamis, excepta ea parte quae a pinnis quae ad branchias sunt tegitur: ea enim tantatum squamas habet, qua nota pelamyde vera seu thynno Aristotelis differt. Carnis etiam teneritate inferior , ac dentes maiores magisque in os recurvos, quam thunnus habet. Reliquis omnibus adeo similis est superioribus , ut nisi propius insipicias, hanc cum illis facile confundas. Hanc sardam esse colligo ex Plinij Athonasqtie verbis. Sarda enim , inquit Plinius , pelamys longa est. At haec quam exhibemus, pelamydi tam similis est; ut eadem plane esse iudicetur. Neque vero cordyla esse potest , cum pelamys longa sit, neque thynnus qui totus lamis est, cum haec squamas
circa branchias habeat, neque apolectiIS, neqUe' triton, neque Orcynus. Sunt enim pelamydes maximae, at sarda coliae magnitudi-
IJ f. ne similis, autore Athenaeo. Thynnis etiam pelamydibusque sardas coniunxit Galenus, ex iisque praestantissima fieri salsamenta scribit. Ex his liquet pisciculum qui lingua nostra Sarde nominatur, minime veterum sardam esse, nequis ob nominis assinitatem in errorem inducatur. Sed de hac fusius libro praecedente capite de trichide & trichia.
269쪽
R AE C I S ωκυ- magnum esse thunnum prius
docuimus.Is est qui a nostris ton vocatur, a Santonibus: -athon Piscis est pelagius pelamydi veret corporis figura
similis,maior & spissior,squamis opertus magnis tenui membrana velatis, ut laeuis esse videatur,sed dum coquitur squamae dissiliunt. Rostro est acuto & spisso, dentibus ser ratis, paruis,acutis. Lingua fere exerta. Oculis magnis, rotundis prominentibus. Branchias habet duplices. Pinnas ad branchias &in ventre binas. Dorsum nigricat. In medio dorsit aculeos tenui membrana coniunctos modo erigit, modo veluti in vagina condit. Hos sequuntur pinnae sine aculeis ad Caudam usque tam inferna quam superna parte, eo ordine & situ quo in lacertis mitioribus& pelamydibus. Corpus caudam Versus gracilius fit & quodammodo quadratum, ob pinnulam utroque latere sitam. Cauda crescen iis lunae formam refert. Ventriculus est oblongus, spissus. Heparmagnum,rubrum. Splen nigricans. Fellis vesica intestino adlinet. Cor angulatum multo sanguine abundans. Orcynus aliquando ita pinguescit, ut cutis dehiscat, appareantqtae in ea rimae. Vere & au tumno capitur maxima copia in Hispania,praesertim ad Herculis co lumnas. Capitur in nostro quoque mari & Thyrreno. Membratim& in assulas disiectus fale conditurvi in cadis asseruatur. Nostri tonianine appellant,Itali tarantesta a Taretino,unde aduehitur, sinu. In maeram de pinguem distingunt. Orcynus carne est durae, pingui, sa-
270쪽
poris acris,haemorrhoidas inoviet vesa Ibmonio sua, vel quia succi melancholici multum gignit. -
XIIII. o M n i Λ Ο Σ Piscis dicitur ab Athenaeo, AEliano,Oppiano aliisque Graecis. Plinius quoque huius meminit eodem seruato nomine,& a quibusdam inter thynnos numerari scribit. Verum hi meo quidem iudicio similitudine decepti fuerunt. Pompilus enim alius est a thynnis S pelamydibus, & si eis quodammodo similis 1it. Pompilus piscis est pelagius, squamis carens. A branchiis ad caudam linea magna curua ducta, aqua ad ventrem lineae multie trans uersis interpunctae descendunt.Supra lineam dorsum varium est,&maculatum.Os est medium,dentCS parui pro corporis magnitudine. Pars quae supra & inter oculos est flavescit, aurique colorem aemulatatur. Pinnas habet quatuor, duas ad branchias,duas in ventre. Aliam a podice ad caudam.In dorso aliam. Cauda in unicam desinit non diuisam, neque crescentis lunae figura thynnorum pelamydumque modo. Hunc verum esse pompilum quem depinximus,rationes alia quot demonstrant. Nam hic pelagius est piscis, & circa naues frequentem esse in pelago,easque comitari certe experientia comprobatum. Praeterea varius est,superciliis aureis,pelamydi similis. Quae omnes su ni pompili notae a veteribus traditae Athenaeus. εσι δε -λάγιος ἀ
lagius est piscis, circa naues frequens cernitur, similis pelamydi, varius. Callimachus eodem autore aurea supercilia habentem , 3c se crum piscem appellauit. Et Clitarchus: ὁι νοιεμον
tae pompilum sacrum piscem nuncupant, quod ex pelago deducat naues ad portum usque. Eadem plane assilianus de pompilo. Sciens hic omitto fabula de Epopeo, qui cum pompilos piscatus esset,eosq;