장음표시 사용
271쪽
cum filio comedisset, impietatis poenas persoluit: est enim pompilus non modo Neptuno sacer,sed etia incolis Samothraciet Diis. Et aliam de Pompilo quondam homine postea in piscem mutato. Haec pete ex Adiano & Athenaeo.Rarus est admodum apud nos piscis, ita ut vulgare nomen nullum inuenerit,nisi quod pro pelamyde venditur.
vertitur. Strabo γαλεώτ & κα . nominari testis est.
Et Plinius. Tomus thurianus quem alij xlphiam vocant. Sed tomum thurianum ex Athenaeo marini canis frustu esse ait Hermolaus barbarus. Et marini canis partem a Romanis thursionem dictam fuisse apud Athenaeum letagimus. A nostris emperador. A Massiliensibus de Italis pesces ada. Hic aduertendum alium esse piscem ex galeorum genere qui a nostris petaestase nominatur,nequis ob nominis nostri cum Italico assinitatem decipiatur. ni,hias piscis est cetaceus, aliquando decem cubitorum magnitudinem attingens in nostro mari, rostro mucronato , maxilla superiore ad duorum cubitorum longitudines accedente valde dura & ossea,gladij figuram reserente,quae ob id Fφος dicitur, id est gladius,unde toti pisci nomen. Inferiore maxilla breuissima, trianguli forma, dentibus caret ξ φια d horum vice quatuor ossa oblonga Scaspera in palato habet. Oculi rotundi sunt & prominentes,ante hos foramina. Pinnas habet duas ad branchias,in medio fere ventre uni cam. Magnam aliam in medio dorso & paruam non procul a cauda. Extremum corporis priusquam cauda incipiat, latum & planum: in cuius plani medio erigitur tuberculum, unde incipit cauda crescentis lunae figura,thynni modo sed latior. Reliquo corpore est rotundo,cute aspera, si a cauda sursium manus ducatur, in cotra i qui . Dorsum ni gricat, splendes estque panni serici instar. Venter candidus est pla- neq; argenteo & splendente colore, maxime in aquis. Branchias OchO- .nas & duplices habet teste etiam Aristotele . Internae partes eaedem
272쪽
cum internis partibus thunni. Carne est lonFe candidiore quam thunnus,non insuaui sed cococtu dissicili, multum nutriente.AEstate ab oestro ita diuexatur, quemadmodum & thunnus,ut prius dictum est, ut in terram & naues insiliat. Sub pinna vero haeret exiguum animat: quia ob pinnae articulum cutis illic mollior teneriorque sit faciliusque illinc sanguinem exugere possit, & ita tenaciter haeret, vi nulla corporis agitatione possit excuti. Rostro xiphiae tantum Iss.siavi α, inest robur, ut eo naues perforentur. Plinius xlphiam, id est, gladium rostro mucronato esse scribit, ab hoc naues perfossas mergi in Oceano ad locum Mauritaniae, qui Cotta vocetur non procul a Ly-Ub.ixaea. 6 . co flumine. Et Elianus. Xiphias non modo cum cibi inopia urgetur,mucronati rostri concursu pisces interficit,atque exest, led etiam maxima cete propellit & ulciscitur, non quidem armis ex serro confectis, sed natura comparatis, ut ij qui magnitudine processerunt,
contra nauem, mucronem in eam defigentes Venire audeant. Stra
bo galeotas siue xiphias ex thunnorum qui gregatim praeter Italiam feruntur, & Italiam attingere prohibentur, Venatu pinguescere author est. Piscem hunc maxime pertimescunt piseatores nostri: si enim in retia inciderit,rostro,summaq; vi omnia disrumpit, ut multo plus damni adferat quam lucri, quod ex eius captura sperare possint. Oppianus xlphiam capi curvis hamis tradit, & cymbis paruis, ipsis similibus, assicto etiam mucrone rostro xiphiae per simili, ad quas tanquam ad sui generis pisces cum adnataverint xlphiae, a cymbis ob-tis. sessi trucidantur. Uersus Oppiani, ne prolixior essem,non adscripsi.
I β C I tinc seruato Graeco nomine
glaucus: is est proculdubio , quia Nostris Derbio, a Romanis Lechia, a Prouincialibus Tiche, ω Dbro sis, Damo, ab Illyricis Polauda, a quibusdam Lam- pug Ad falso vocatur. Glaucus est dictus a colore. Est
273쪽
autem glaucus color caeruleus, qui & caesius dicitur Sc cyaneus, qui duplex est,aliquando ex albo caeruleus, ut cum glaucoS OculOS dicimus : unde toties apud Homerum γλ κοὐ raras αθηνη, id est,caesia, ut ait
apud Gellium Nigidius,de colore cani, quasi cassia.Aliquando est cς-ruleus exaturatu S,& Veluti nigricans ac obscurior,ut cari uleum mare
cum turbatum fuerit, lacessita enim & incitata superficie, paucis in eam incidentibus radiis,luce iam diuulsa atque dissipata umbrosum nigricans se offert,ut docet Aristoteles in libro de coloribus. Item Pli- Iib.s. nius. Color austerus in glauco &irascenti similis mari. Glaucus pia scis est in alto mari degens, corpore longo, compresso ventre, do so falcato. A branchiis ad caudam linea recta protenditur.Tricubita talem aliquando vidimus. Nitida est cuic,squamis paruis tecta, sed vix apparentibus nisi cute exiccata. Dorso est plane caeruleo, ventre candidissimo,ore paruo,oculis mediis. Statim a capite aculeos habet, quorum primus in anteriorem partem Vergit: quinque alij ad caudam spectant,breues sed acuti,nulla membrana coneXi. Iuxta anum duo alij fiunt,qui veluti in vagina conduntur.Aculeos pinna sequitur ad caudam usque continua,initio magna, macula nigra lata notata, inde breuis& tenuis, non aculeis sed tenuibus tanquam villis constans Ore est paruo, maxillis asperis potius quam dentibus munitis. Corpus a capite ad podicem latius est. A podice sensim gracilius fit, in caudam destinens instar semicirculi rotundatam, deinde duabus pinnis terminatam. Pinnae aurei coloris breues & latae ad branchias 11tae sunt. Aliae duae in ventre paruar & tenues. Rima potius quam foramen est pro podice. Ventriculo est magno cum unica appendice.Hepar felle caret: eius enim vesica intestino adhaeret. Splen paruus est, caro candida, pinguis & suauis. Piscem hunc falso techiam existimari iam diximus. Glaucum autem verum esse conuincit color, a quo nomen pisci hostium. Praeterea appendices ventriculi paucae
teste Aristotele, quodque aestate lateat,eodem autore. Denique προ- ti t. de hist ri ιη illa, id est, pars anterior corporis cum capite, olim ab Archeta AE tm ω'U
strato, delicatiorisque gulae hominibus tantopere celebrata, quae in I 2I
hoc pisce pinguis suauistimaque est. De glauco pisce mirum quid- tib i. ca 7.dam scripsit AElianus. Glaucus piscis pater factus, quos sustulit ex coniuge, diligentissime cauet, ne insidiis impetantur, & ne pernicies vlla cis inferatur, & quoad grandes sint de robusti, ac sine
periculo natare possint: tamdiu ille custodire non intermittit, nunc a tergo CUm eis natan S, nunc vero non a tergo, sed adnatat modo ad unum eorum latus,modo ad alterum. Si quis vero ex paruulis timere coeperi , ille timore cognito, ore hiante paruulum excipit: deinde timore praeterito quem deuorauerat , revomit qualem acceperat,
ille rursus natat. Idem de galeis & torpedine scribit Aristoteles.
274쪽
galei scelus suos & emittunt, & intra seipsos recipiunt, & squalinae, &torpedines. Solus ex galeis acanthias non recipit propter spinam, ex planis autem pastinaca & rata non recipiunt propter cauda: asperitatem. Quare nec glaucus ille quem depinximus, catulos suos in se recipere potest, propter dorsi aculeos semper erectos. De hoc igitur
glauco illa non scripsit Elianus, sed de galeo glauco, qui vulgo a
nostris cagnoibiau nuncupatur, id est canicula glauca: quae cum aculeis careat cuteq; sit laeui coeterorum galeorum modo, catulos suos
intra se recipit & emittit. Sed de galeo glauco plura, quum de galeis scribemus. C GPUT XVII. LAUCORVM Non unicum esse genus,non -- lum appellationum varietas, sed etiam notarum differentia demonstrat. Secundam igitur glauci speciem dicimus esse eam quam prouinciales hche vocant, cum superiorem bitae appellarint. Romani piscatores stellam,qui priore lopida Vocant.Nostri illam desiis, hanc palamide vel GDa iugo. Haec autem glauci species a priore differt, quod eius magnitudinem nunquam attingat, Unde γλο ει ν iure dici potest,cuius etiam meminit Athen. Praeterea quod hic septem aculeos in dorso habeat ad caudam spectantes, prior quinque duntaxat. In hoc glauco a superiore branchiarum parte ad medium corpus linea tortuosa admodum demittitur,llinc recta ad caudam protenditur,in illo a branchiis ad caudam,rectam lineam duci diximus.Pinnaeq; p steriores tam superna quam inferna parte maculam nigram habent, qua hic caret. Ille corpore est latiore,hic strictiore,alioqui corporis figura,reliquisque partibus tum internis,tum externis valde similis.
275쪽
c eAPUT XVIII. ERTI VM Glauci genus a secundo non muI-
, tum differt, nisi quod huic dentes sunt acuti, linea a, branchiis ducta longe magis flexuosa tortuosaq; est, ὲ nimirum instar serpentum aut vermium corporis fieρ-S xibus gradientium, vel undarum sese attollentium &mox deprimentiu . Dorsum excςruleo nigrestit ad lineam prςdictam usque ineae pars subiecta candidissima Pinnis, aculeis, cauda, parti bus internis,aliis glaucis plane similis Carne est: pingui, suaui, dura. Hic litoribus nostris vix notus est.Hae sunt tres glauci species,quibus color glaucus, id est, caesius siue caeruleus nomen dedit,distinctionis vero gratia primum glaucum simpliciter appellabimus, secundum λαυκίδειον, tertium glaucum sinuosum.
'ΠΠΟΥ PON Gaza equiselem vertit. Plinius Graeco nomine uti maluit. Dorion etiam vocari scripsit. Hicesius ἱ αὐρως nominauit rimine s. Numenius rarMνον ιυμναὶ vocat. Hispani lampura. Piscis est: marinus nostris undis incognitus. Ego quidem in Hispania tantum natos hactenus vidi. Haec prae aliis omnibuς piscibus illustris est & spectabilis in isto pisce nota, quod statim a rostro vel a capite veluti crista erigitur, continensque pinna magna ad caudam usque protensa. Huic similis alia est a podice ad
276쪽
caudam usque sed breuior.Pinnae brachiarum breues,latae,auri aemu- .Qu in ventre,sunt longiores,nigricantes,pOdicem fere attingentes,qui in medio corpore situs est.Os mediocre est,dentes exigui, acuti in maxillis,palato & lingua. Oculi magni. Squamae minutissimae. Glauco,colore internisque partibus similis est, ab eo dissidens,quod hic a capite sensim tenuior sat strictiorque, ille a podice tantum do nec in latam caudam desinat.Hunc veterum hippurum esse rationibus confirmare oportet.Ac primum ipsius etymum id docet. -- enim a cauda equina nomen habet, quod pinna a capite incipiens caudae equinet similima sit,id est, longa cotinens villisque multis constas,cuiusmodi in nullis alijs piscibus reperitur. Nemo enim existimeta cauda piscis,equi caudae simili hippuru nominatum, id esset hominis partia usum ignorantis.Cum enim cauda ad dirigedam natationem claui instar a natura condita sit,si tam longa propenderet,villicque a sese seiunctis constaret,non facile huc illucque flecti posset, neque solum natationem non iuuaret,sed ei maxime obesset. Pr erea υρπάιν, nomen ad id alludit.Nam a pinna quae a vertice incipit, in eoque veluti crista erigitur, dicitur ι το γυφης: est enim 'νυφη Vertex,pars capitis inter occiput & synciput, & per metaphoram cuiustibet rei summum & extremum. Quae sequuntur rationesim, hi l. magis ex piscis natura petitae sunt. Aristoteles scribit, hippuri foetus
AEnim ιμ-io, ex minimis celerrime in maximos euadere, quod in nullo pisce manifestius quam in hoc obseruari potest. Cum enim Hispani piscatores paruos hippuros ceperint,nassis includunt,illicque crescere sinunt
breui tempore, utpote quorum incrementum in dies conspiciatur. Hi HAE Praeterea hippurus vere tantum parit. Et eodem Aristotele autore,
cum pisces multi serpentum more hyeme lateant, apertissime hippurus id facit & coracinus. Nam hi soli nusquam capiuntur nisi statis ιαν--.ic. quibusdam temporibus, eisdemque semper. Id Plinius literis produdit. Quum asperae hyemes fuerint, multi caeci capiuntur:itaque his
mensibus latent in spcluncis conditi, sicuti in terrestrium genere reia tulimus,maxime hippurus & coracinus hyeme non capi,praeterquam
aestatis paucis diebus & ijsdem semper.Quae in hoc pisce verissima esse comperi. Cum enim in Hispaniam huius piscis recipiendi gratia
scripsissem frequetius, diuersis anni temporibus,nunqua nisi autumno ad me missus est,id omni asseveratione assirmantibus piscatoribus nunquam nisi aestatis certis diebus capi. Gaudet hippurus naufragiis& naufragioru fragmentis,quia carniuorus est, carne est pingui, suaui & dura,qualis thynnorum, glaucorumque est caro. Archestratus apud Athenarum hippurum caristium csimendat.Meminerunt Athe-io . 'Mia naeus & Plinius hippi piscis,quis is sit nondum plane scio, nisi idem sit
277쪽
pite Vic PV -δx N T E R Ccruleos connumerandus mihi videtur,quia nostris trociau vocatur, sola corporis latitudine a glaucis discrepas.Est erum corpore breuiore quidem
caeruleo nire, enteo.Piraearum qui; in beanchiis re sunt situ, 'onidiffset a dippuro. 'inina sirperior, non a ca-l in hippuro sed a dono erigitur. lineas duas a brachiis ad cau dam ductas habet, superiorem curuaret,insertoriam rectam,ob quam notam in isto pisce manifestissiHam,iii eam adducor sententiam, ut existimem seserinum esse,cuius ex Austotele inra meminit Athenaeus: δναβδα ωλ' in υνο τάο πολυοιβδα D Yυνόκαμ. λοισαλπου Duas virgas siue lineas habent,alii pisces ut seserinus, alij plures & aureas ut salpa.Internas partes eaetiem cum glauco habet.Ca
IΑ Τ o L A Romae usitatum est hodie pistisnome,
qui cuin nullis aliis commossius quam cum cari ultis connurmari potest. rsum enim s sunt,uenter candidus; labra purpurea.F-x tu dus '-
& com rem sesernio nonivalde absintilis, nisi quod
278쪽
lineas duas a branchiis ad caudgm ductV pon habet,sed unica duntaxat. A dorso autem ad hanc sinea & ab hac ad ventre lineae demi Dis sunt,perbelle inflexae .Ronaae piscis est satis'frequens, in nostris litoribus nunquam visus A lauco substantia parum differt:est enim carne paulo molliore. Fiatolru Romae Glg uncupatur, quemadmodum stromateus in similitudine quandam salent enim ichthyopolae nomina piscium propria,similibus hommunia facere, quod in permultis piscibus videre licet.
rum generibus distinguendis non minorem affert difficultate appellationum varietas, quam in thunnis. & Pelamydibus, aliisque multis.Sunt enim qui χθαλον genus mugiluomnium siue marinorum siue suciatilium constituut,ut Galenus.Alij λα'ον. Athe
279쪽
maxime vero congri.Cephalus vero & cestreus soli omnino a Carne abstinent. Hic rursus cephalum a cestreo distinxit Aristoteles. Non defuerunt qui mugiles etiam γλαυκι-ους Vocauerint sed perpe ram cum λί/κίσκουHegere oporteat. Haec de nomine generis. Nunc de eiusdem formis. Mug1lum multae sent formae autore Hicesio apud Athenaeum. Alij enirn sunt κεφαλοι,quos Gaeta capitones,nostri Libro 7.cabot: appellant. Alij mugiles vertit Gaza. Alij χλωε Gaza labeones interpretatur. Alij μυροοι GaZa m ucones. χελ νες etia βάκχοι nominantur. Aristoteles loco paulo ante citato cestreis, chelonem, υι-b hi Lfarginum, myxonem,cephalum subiicit. Alio loco cephalum a qui- ωpbusdam chelonem vocari scripsit Dorion libro de piscibus mugilis marini species duas fecit κέφαλον in νησιν. Euthydemus Atheniensis ruin libro de salsamentis cestreorum species duas esse scribit - α Athe ibi δυδακὶμ ον:criptu is, dictum esse quod quadrati formam habeat, δυδα-κlυλουιον quod digitos duos latus sit. Ab Oppiano duae solum species .
Κεαγεῖε αυκεφαλοm δροιο οβον γίνος αλμης. Cum tanta nominum varietate res ipsas ita implicatas viderem,
ut longe obscuriores redderentur,piscatores aliquando consalui, ut de mugilum generibus certior fieri possem. Horum igitur alij duas duntaxat mugilum species esse affirmabant, Unam eorum quos cabote vocant,alteram semeta Alij capitones cum senuerint in mugiles mutari aiebant, fame in eos quos megadelles Vocant.Cum Vero
ex hac disquisitione nihil proficerem,ad rei ipsius diligentem consi
derationem,locorumque qui in optimis autoribus ea de re extat collationem,confugiendum mihi esse putaui, ex Ruibus collegi mugilum omnino quatuor esse genera, reliquas differentias non rerum sed nominum esse. Primum igitur genus eorum est,qui κενεῖς siue νη ς dicuntur,a notat amet, Alterum eorum qui κέφαλοι a capitis magnitudine,a Latinis capitones,a nostris cabole. Tertiu eorum qui μυξωνες siue μυζονες suo μῆ- , a Liguribus maxons. Quartum eorum qui χελωνες, a nostris chalu auncupantur. Eosdem autem esse qui &κε γεῖς δc dicantur declarat paroemia κεθευς Cestreus te iunat:cuius meminerunt Suidas δί Athen us ex Aristotele. Chelones
βάκχοι etiam dicti sunt teste Hicesio apud Athenae. loco antea citato: υνιοκοι quoque,id est,aselli βάκχοι dicti sunt teste eode Athenaeo. Sunt etiam myxones bacchi siue banchi nuncupati Plinius de felle piscium loquens.Item Banchi quem quidam myxona Vocant. Sunt &
280쪽
Supersunt alia duo nomina,quae species mugilum ab aliis distinctas non efficiuised vel epitheta sunt, vel synonyma. -ρααsώ σαρ-
γινολπΨαι quem tranblitoranum interpretatur Gaza, est idem qui& ὐπξυε & νησις dictus est legendumque potitis πὰρα S quam πρράῖος vel φερ ἀιos, Ut apud Athenaeum citantem locum Aristotelis legitur.
Capito quem alii labeonem vocant litoribus gaudet , alter eius dem generis transtitoranus est, qui non nisi mucore vescitur suo. Quamobrem semper ieiunus est. Quod si quis hunc cum myxino cundum esse velit non repugno,rςsertim cum dicat Aristoteles muco tantum suo vesci. -ργῖνος vero si mugilis species est eundem citecum ieiuno existimo. Aristoteles enim quum mugiles aliquot loris recenset, tribus, scilicet myxoni, cheloni, cephalo, sarginum ieiuni loco annumerasse videri potest,cestreo pro genere posito, quibus in locis pro σαργῖνος mendose σαργος in vulgaribus nostris codicibus legitur,emendationemque nostram cum de sargo agerem HS com probauimus,ad quem locum prolixitatis vitandae causa lectorem re mitto. Quare ad quatuor tantum species,mugiles omnes optimo iure reuocabimus. Primus mugil erit κεφαλος, capito. Alter ces reus,qui α νη 'Hc βοoc cis,&-ωγνος dictus est.Tertius πνον, labeo. Quartus μυξων sive μυ sime μιαινος. Hi omnes in mari marinisque stagnis nascuntur. Sunt 8c fluviatilium non pauciores differentiae.
5ed prius de marinis ordine dicemus.
C PUT ILVI Κέφαλος a Graecis dicitur, Romae & in tota fere Italia seruata eadem appellatione cephalo vocatur. Anostris seruato eodem etymo cabot, quasi capitatum dicas.Capite enim magno, crasso, lato quo est. Vnde