장음표시 사용
391쪽
γινο θυο ἀμφοτέρων τίν ιχθυων. Plinius: Piscium diuersa genera non coeunt praeter siquatinam & ratam, ex quibus nascitur priori parte ratae similis, dc nomen ex utroque compositum apud Graecos trahit. Praeter haec nihil usquam alibi de rhinobato legi,aut ab aliis accepi. Nec mihi omnium generum pisces diligentius perquirenti vidisse unquam hunc piscem contigit,eadem mihi senes& periti piscatores assirmarunt. Quae cum diligentius expendissem, in eam tandem sum adductus sententiam,vi existimem ne Aristotelem quidem, aut Plinium unquam rhinobaton vidisse , piscemque plane commentitium esse, quique re non existat, quod quidem Aristotelis verba iam citata subindicant, quaeque alio loco scripssit: EIU i. δερ mo τάν θαλα ' ιιών ουαν αξόλογον εωραὶμ, λυυ0 su οι ρινbCατοι - - m M 4 οι γινε εκ ρ res si sῖατου ,διυ ο A, ων. In marinis nihil adhuc exploratum habemus dignum memoratu , qui tamen rhinobati appellantur, maxime gigni creduntur ex squalina & rata. Squatinam itaque cum rata videri coire ait, quo quidem loquendi genere, & si milibus, ut, ferunt, tradunt, aiunt, creditur, Utunturcierodotus, Theophrastus, Dioscorides, quum se rem aliquam pro incerta habere signiscant. Iam vero ratio, quam subdit Aristoteles, plane infirma est. Si enim ideo cocunt squalina & rata, quia piscis sit,qui rhinobatus nominetur, utrique similis, & hippocentauros & tragelaphos esse posse dicemus, si centaurus cum equa, & hircus cum cerua commisceaturi At, ut scribit Galenus,fieri secundum naturam non / qt tis potest,ut tantopere dissidentia corpora iamisceantur: neq; enim co 'ρ
lores& figuras tantum componi oporteret,quemadmodum a statu
iiis 3c pictoribus fieri solet, sed totas substantias natura ab huiusmodi permistione alienissimas. Neque si diuersa: animantium formar, non tamen usq;adeo dissimiles, coeant,id animal gignunt,quod una parte huic altera illi simile sit, sed quod uni tantum procreantium simile sit, vel tertium quoddam: ut cum asinus equam iniit, mullus aut multa neutri per omnia simile animal gignitur. Si lupus
cum cane vel vulpe congrediatur, canis vel vulpes alteri tantum similis. Quare meo quidem iudicio fides iis haben da non est ; qui rhinobati mistumq; genus, prolemq; biformem nobis
392쪽
LIBER XIII. De Galeorum nomine. C. P υ T L. V M V S Nunc de longis cartilagineis di cturi, in quibus sunt γαλεοὶ, quos mustellosi vertit Gaza: nomen a corporis habitu muta' stellis terrenis ssimili datum est. Γαλsti vero silue - generis nomen est apud Aria stotelem, cui epitheta, Vt formas quae geneti ri subsunt, distinguat, adiicit: dicitur enim ' galeus acanthias , galeus asterias, galeus lae--,.ὸ--ί uis. Galeo. Pliniu3 squalos appellasse vide tur. Planorum piscium alterum est genuS, quod pro spina cartilaginem habet, ratae, pastinacae, squalinae, torpedo , ω quos bovis lamite, aquilae, ranae nominibus Graecia appellat, quo nomine sunt squali quoque quanuis non plani. Quo loco non squali sed galei
legendum censet Massarius, quia galeos vocavit Aristoteles, ex quo haec mutuatus est Plinius. At non semper Graecis vocibus usus est Id.A. eq. s. Plinius, nec huius loci lectionem mutandam esse arbitror, praeseriatim cum alio etiam loco squalos nominauerit. Plurimi piscium, inquit , pariunt tribus mensibus, Aprili, Maio, Iunio.Salpae autumno, DL3- p i7. spari, torpedo, squali Circa aequinoctium, molles vere. Et Columella piscibus,qui in piscinis aluntur,escam pHberi iubet tabetes haleculas, & falibus exesam chalcidem, putremque sardinam, nec minus squalorum branchias, vel quicquid intestini pelamys, aut lacer
393쪽
tus gerit. Quanquam eo loco pro squalorum, scaurorum vel scarorum legitur in vulgaribus exemplaribus,sed mendose.Nam cum, ut ipse Columella superiore capite Icribit Marus totius Asiae Gretciaeque litoribus Sicilia tenus frequens esset,veriam Romae rarus:qui fieri poterat,vt scarorum branchias pro esca in piscinas coniicerent,vel ipsorum intestina,quae praeterquam quod rarus erat piscis, a gulae proceribus auidc expeterentur, summisque in delitiis haberenturὶ Recte
vero galei squali vocantur, quasi squalidi, id est, horridi asperique:
sunt enim omnes aspera cute. Nam squalidu dicitur quicquid ita ob situm incultumque est', ut horridum asperumq; vidcatur de sentiatur,& squalam rem pro sordida dixerunt antiqui, ut Ennius citante Nonio Marcello: Llauere lachrymas, vestem squalam S sordidam.Galeis cartilagineisque piscibus proprium est, branchias habere detectas,id est, ii ne osteo operculo, sed huius vice foramina quinque habent, prope branchias pinnas duas, a podice alias duas, praeter quas maribus quibusdam, ut in rana piscatrice videre est, duς sunt apophyses siue appendices. Galei nulli squamis, sed cute aspera integuntur. Iecur est illis geminum , quod in oleum abit. Carent pinguedine galei omnes, quorum differentiae constitui possunt, ut ab j galei simpliciter,alh galei celacei sint, cui generi Galenus canes dc libellas subii- Iis factcit. His vulpes, malthas, aliosque,qui in magnam molem accrescunt, adiungere possumus.
mus,quod is facile agnosci, & a reliquis secerni possit Ab Mestis dicitur ab aculeis, quos in tergore gerit, spinacem conuertit Gaeta. A nostris & Massiliensibuq
e istat, ab aculeis nominatur: acus enim a Gal
lis figuli, dicitur. Eadem de causa a Venetis Aetis,quasi aculeatus: ea enim vox illis stimulum significat, quo punguntur boues. Item a Liguribus clusio. A Gallis Chim de mer. Galeus corpore est longo,coloris cineret, duos aculeos in dorso habet, quibus pinnae innitun tu
394쪽
detectos, firmos, acutos, non admodum latos, voluti in centrina. Rostro est primum lato, deinde in acutum desinente. Oculis magnis , post quos foramina duo habet. In supina parte oris rictum la- tum, dentibus ad latera spectantibus munitum, eadem in parte ante os foramina duo pro naribus. Branchias detectas in lateribus. iomnium enim cartilagineorum, quae longo sunt corpore, braΠυι. in M'. chiae detectς sitae sunt in lateribus,teste etiam Aristotele,ut in quovis . - p- Τ. galeorum gener . Branchias sequvnxur pinnae duae ad natandum . . In parte supina mallae sunt, praeterquam ex podicis utraque parte quae in foemina m inores, in mare maiores sunt. Praeterea maS appendices paruas illic habet, qua nota a foemina distinguitur. Corpus sensim gracilescens in caudam desinit geminam, superior paria Ongior est,inferior breuior. Colore dum vivit in mari fere est argenteo, quum expirauit ex cinereo rubescit. Ventriculum habet magnum .& latum, intestina lata, hepar geminum,ut galei omnes, flavescens, in quo fellis vesica latet. Splenem in duos lobos diuisum, rubescentem. Cor angulatum. Uuluam iuxta diaphragma sitam , in qua Oua alia iam conformata, alia quae adhuc conformantur, reperias. vitellis ovorurn gallinae maxime similia, sed maiora. Galeus hic ventre septus ςxciridit per venam, quam Anatomici umbilicalem vocant , ouis adli serentes. Oua Vero nullo vinculo utero alligata fundi, Itaque ex ouisi alimentum trahunt foetus, donec perfecti foras emittantur. Foetiis editos rursus intro non recipit, neque enim potest,
ob dorsi acriteos, qui antequam in lucem edantur, molles sunt, postet duri, acuti pungentesque sunt. Hunc, quem depinximus, g leum acarithiam esse, praeter aculeos dorsit, a quibus nomen pO- , i litum, dem0nstrat generationis modus, de quo Aristoteles: O gh
xhias dicitur, ad septum transuersum otia habet, supra mammas, in quibus iam absolutis, cum descenderint scelus nascitur. Vidi equidem sex in ventre perfectos septus, ex ouis, per venam quam diximus, pendentes, multi liis ouis nondum exclusis. Acanthiae pe- ram; culiariter cor pentagonum attribuit Athenaeus, sed id huic cum' aliis omnibus galeia commune ςst. Carne dura est,ferinum olente, nec apud nos nisi in summa piscium inopia a pauperibus emitur.Eluxos ex butyro Galli edunt. Fel ad oculorum suffusiones valere expertus sum. Ex hepate oleum fit, quo ad lucernas uti possumus , &ia induratum hepar emolliendum , doloremquc sedandum. De Gal
395쪽
' - ςum nullum aliud Latinum nomen
habeat, galeus laeuis dicetur. A nostris dimissole vota catur. A Romanispse columbo. Galeus tquis ab acan thia aculeis dorsi differt, rostroque est breuiore, sed latiore, oris rictu. minus lato, maxillis in angulum obtusum desinentibus sine dentibus, sed horum loco os asperum dedit natura, veluti ratis multis,foramina pro naribus habet, his alia minora sunt post oculos.Branchiis a superiore non differt,neque pinnarum numero aut situ, nisi quod cauda ex tribus costat pinnis: nam inter superiorem & inferiorem mediavna interiacet. Colore est cinereo,partibus internis superiori similis.Hunc galeum laeuem esse,quaquam tota cutis admodum laeuis non sit, docet ipsa generandi ratio, de qua Aristoteles : οἱ θ GH βυοι λειοι τίν γαλεων , G -1 hist.
ε μυεGν η 5 ηατ p. Gale qui hcues vocantur, Oua in media vulva gestant,ut canicular, quae postea in utrumq; uteri sinum descendunt, mox animal gignitur,vmbilico haerete ad vulvam,ita ut otio absumpto partus non aliter quam in quadrupedibus contineri videatur. Adhaeret umbilicus ille prolixus capite altero ad partem vulvae infe riorem , velut ex acetabulo annexus, altero ad medium foetum, qua in parte iecur est. Nos foetum cum umbilico matri adhaerete pingendum curauimus,ut a caniculis,vulpibus,ahisque galeis discemeretur,
cum nullus ex galeis alius sit, cuius foetus secundis, membranisque
396쪽
inuoluatur,uteroq; matris per umbilicum alligetur. Neque me latet alium esse galeum in quo cutis quam in hoc sit tauior, sed cum eo quem iam diximus,genera tionis modo non procreetur galeum ta-uem Veterum esse negamus, verum 2Eliani glaucum esse afferimus
A Z A galeiis stellatus dicitur,qui a Gmcis γαλεος
απιό αs,a nostris lentillat a maculis albis,lentis magnitudine quibus depictus est,unde a quibusdam ποικιλος, id est,uarius cognominatus est.Cute tauiore est quam Wia --: galeus lauis, alioqui Ore, branchiis, pinnis, cauda et Omninossimilis. Macuta dorsi aliae stellarum speciem referunt, unde illi nomen, alta rotundae sunt.Partibus etiam internis a superioribus 'H-ς debi t. non differt.Aristoteles scribit ex cartilagineis lapissime superseetare galeos stellatos,quippe qui mense bis pariant. Alio vero loco videri galeos stellatos bis messe parere,sed hoc accidere, quia omnia eorum oua simul non perficiantur. Hicesus apud Athenaeum autor est galeorum optimos esse stellatos & tenerrimos. Sunt qui galeum stellatum esse credunt eum qui a nostris calto rochism,a Massiliensibus cattato algario vocatur,sed non recte, cum is ova testaceis quibusdam, ut
υι ι ὸ ιὶ, ιt dicam,membranis inclusa gerat,id quod caniculis,ratisque tribuit Aristoteles, minime vero galeus stellatus. Quare galeus stellatus is non erit, etiam si maculas nigras aspersas habeat , quarum nonnulta speciem aliquam stellarum referant, ut in hoc nostrinquem prq stellato exhibemus.
397쪽
, ALE US Canis a Latinis dici potest, qui a Graecis
γαλεος κυω6a Plinio communi Vocabulo canicula vota
m catur,a Massiliensibus Liguribusque pa a Graecis hu- , ius Romanis lamiola, quasi parua, lamia,qubd dentibus lamiae similis sit, a nostris mila-dre & cvnot, id est,partius canis. Corporis specie iam descriptis ga-lcis valde similis est. Dentes habet acutos ad latera recurUOS. EX parte oculorum inferiore tunica enascitur', quae totum oculum Operit,palpebrae auium modo,non quod reuera palpebra sit: nam autore etiam Aristotele,palpebri. carent pisces,& palpebrae ex cute sunt. Itb i. de dea haec autem membranaeest duntaxat, quam Plinius nubem appellari tradit,quae inter dimicandum plurimum obest, oculos obtegendo. Lib. .ca. ita
Loge alia est haec Plinij canicula siue canis galeus, ab eo galeo quem Aristoteles si υλιον appellat,Gaza caniculam,ut ex genςrandi ratione paulo post confirmabimus. Quam vero hic proponimus Plinij caniculam esse, duo necessario demonstrant. Primum nubes illa quae oculos contegit,deinde atrox illa cum hominibus dimicatio,quam hodie quoque piscatores, litorumque maris accolae timent: appetit enim canicula haec calces,inguina,poplitesque tam auide,Vt aliqua-do in terram exiliant. Sed satius est Plini, verba adscribere, quoniam partim ex iam dictis,partim ex dicedis totus Plinij locus satis obscurus,longo dilucidior siet.Canicularum maxima multitudo circa eas spongias subaudi: de iis enim supra loquebatur Plinius, qui libros suos in capita non distinxit)vrinantes graui periculo infestat, ipsi ferunt ut nubem quandam crasscscere super capita animalium,planorum piscium similem,prementem eas arcentenaque a reciprocando,& ob id stylos praeacutos lineis annexos habere sese, quia nisi perfossae ita non recedant, caliginis & pauoris, ut arbitror opere. Nubem enim & nebulamscuius nomine id malum appellant) inter animalia illa haud ultra comperit quisquam. At cum caniculis atrox dimica
tio,inguina & calces omnemque candorem corporum appetunt. Sa Ius una in aduersas eundi,vltroque terredi Pergit deinceps pugnam exponere canicularum cum urinantibus,quam apud ipsum autorem
398쪽
leges. Quam nubem super capita crassescere scribit, eam quam dixi tunicam ex inferiore parte oculorum enatam, oculosque operietem intelligere Oportet,qua praepediuntur caniculae ab ictu iterum infe rendo,quam si Plinius vidi sex,non ab aliis referetibus audiisset, non super capita,sed super oculos crassescere dixisset, maxime cum eam comparet planorum piscium nebulae: eadem enim est in planis pisci bus,ut in ratis,nisi quod in his ex interiore parte oritur,ac in extremo serrata est. Ex his igitur galeum illum quem milandre vocamus canitaculam Plinu est tum ob nubem oculos operietem,quae in nullo alio galeo praeter qua in hoc, & galeo glauco de quo mox,reperitur,tum ob id quod partes corporis humani nudas candidasque appetat. causam etia ab his qui nuc in mari versantur, reformidatur.
A L E V S Glaucus ex cartilagineorum genere et , quatuor aut quinque cubitorum magnitudinem atta es tingit. Dorsum caerulei cst coloris exaturati,unde illi Cognomen, venter candidi. ROltro est acuto, octa fatis magnis, ex quorum inferiore parte enasci tur membrana candida, quae ad oculos sursum attollitur, cisque veluti nubes caliginem ostiindit. Os habet in supina parte Dentium acutorum, latorum, quodammodo serratorum, ad latera spectaniatium ordines duos. In palato substantiam quandam fungosamna ollem , ligi iisq ue cedentem, quae supernam internamque Oris paratem replet Lit1guam crassam,latam,asperamque. VentricUlum ama. plissimum ac longis nitina . Huic splen annectitur longus, ex multis particulis cauemosis rotundisque instar racemi compactus renum debphini modo otesticia primum gracilia sunt,deinde lata ,sine ullis spi1is Eet venis nidi arateis'rami duo oriritur,qciora alter ast hepar, alter ad ventyieulum perducitur, in co in alios multos ramulos druisses. beta
par ad irosum in iobos duos disiectum, quorum alteri vesica fellis
399쪽
haeret, set viride est, cor angulatum. Ventris parte insina in maribus eminis vasis in partes duas diuisa conspicias, in foeminis vulvam. Praeterea in maribus substantiam quandam carnosam digitali magnitudine penis specie. Branchiae detectae sunt, prope has pinnae duae magnae,ad podicem aliae duae minores. Aliae duae sunt m tergore, prior in medio fere maior: posterior prope caudam minor Cauda ex duabus constat,superior multo longior est quam inferior, sursumque spectat. Cute laevi tegitur. Hunc galeum, AEliani glaucum esse multis rationibus adducti arbitramur, non eum glaucum quem iam ante descripsimus qui derbio vocatur. Cum enim aculeos 1-.8. multos,praeacutos validosque quamuis breues in dorso gerat, non
potest a parente intro recipi, quod de glauco suo scripsit Astianus. At hic ore est ventriculoque amplissimo, nec procul ab ore dissito:
quam ob causam facile quicquid in ventriculo continet, euomit, sit cauda suspendatur, ita ut ventriculus in os decidat. Adiani verba, cum de glauco tractaremus, protulimus. Item Aristotelis, qui galeis hoc tribuit,ut sertus suos intra se recipiant, & seras emittant, demptis aliquot. His accedit color glaucus, id es , caeruleus, qui in nullo alio galeo spectatur: unde etiam nostri cunu blau, id est, canem glaucum siue caeruleum vocant,a cane galeo, de quo proximo capite egimus distinguentes.Porro glaucum istum ex canicularum esse genere confirmo ex Plinio, qui caniculis nubeculam quandam. attribuit,qualis est in planis plicibus,quae ex omnibus galeis in hoc solo,& in cane galeo superiore comperitur, cui cani galeo, glaucus uitia audaciaque non cedit:humanas enim carnes eodem modo appetit, Cuius rei ipse oculatissimus sum testis. Cum enim aestate puer,qui militi cuidam erat a pedibus,in litore ambularet, cum diu 1ecutus glaucus,calces,tibiasque quin arriperet, parum abfuit, dc a puero gladio confossiis in litus eiectus est.Pliiiij locum, quo de nube canicularum, Ac earum cum hominibus dimicatione tradit, proximo capite explicauimus. Carne vescitur hic galeus estque voracistssimus. Carne est dura,serinum olente,concoctu difficili, sed concocta plurimum nutrit. Hepar quibusdam est in deliciis, sale conditum asseruatur,editur in vino coctum vel assum,sed elixum cum origa-no,hyssopo,lauri foliis,additis cinnamomo, nuce moschata, caryophyllis i ferinus odor evanescat,optimum redditur. Ex eode oleum conficitur ad hepatis duritiem emolliendam,& ad doloris articulorum allevamentum. Infantium gingiuis, dentitionibusque multum confert, dentium canicular utriusque modo descriptae cinis. Huius etiam dente gingiuas tangi prodest,quam vim etiam lamiae dentibus inesse ferunt,adeo ut o collo suspensos lamiae dentes prodesse vulgus existimet.
400쪽
Z V AE σκυλιοι vocat Aristoteles, Gaza caniculas in- terpretatur. Uocari etiam νεθίους testis est idem Ari-ὶ stoteles,id est,hinnulos. Non vocem sed significatio-i nem secutus Athenaeus σκωνους appellauit,id est,catulos, Utraque Voce a terrenis animantibus ad mari nas translat illa a ceruorum,haec a leonum catulis. Nostri caniculas chate vocara Galli mussetes. Canicula generis galeorum minima, colore est rufo, nigris maculis aspersis, cute admoduni aspera, si a cauda sursum ad caput manum ducas,sin a capite ad caudam minime. Oculis, ore, branchiis, pinnis, cauda, partibus internis praedictis plane sim1Iis est. Ventriculo itaque est magno, hepate in duos lobos se sto,in quo fellis vesca.Prope septum transuersum reliquorum galeorum modo veluti mammas candidas habet: utrinque unam quae dum Vtero gerit conjiciuntur,alio tempore Vix apparent. Vuluam bifidam,in cuius medio ad spinam adhaerent oua,quae cum accreUC- Iint,in Vtrumque vulvae sinum transferuntur,eoque differta caeteris galeis, qui ad septum transuersum oua cocipiunt, non in vulvae m Isiam. dio autore Ai istotele.Caeterum Caniculae oua,testacea quaedam si intcolore &perspicuitate cornu similia, in quibus similis otiis humor continetur,figura vero puluinaribus quae dormituri capiti supponi.