장음표시 사용
471쪽
buens quae Aristoteles tribuit e mydi seu testudini lutariae siue muri aquatili,ut conuertit Gaza. Verba Plinij sunt: Mus marinus in terra scrobe effossa parit oua,& rursus obruit terra, tricesimo die refossa aperit foetumque in aquam ducit. Quae ex Aristotele mutuatum esse
Aristoteles. Tικὶ ο .9 α θαλα ρυα λοῖαι is τ' is, &c. Alio in loco pro testudine marina murem marinum videtur dixisse. Exeunt in terram,& qui marini mures vocantur. Ex quibus efficitur vel Plinium parum animaduertentem aquatilis testudinis siue lutariae Aristotelis nomine marinam vocasse,vel testudinem marinam etiam murem Latine dici posse,atq; etiam non solum emyda sed& μῆ, apud Aristotelem legi posse.Galli tormes vocant. Nostri tortugues. Hispani tortu-gas. Itali galanas voce,ut apparet deflexa ex accusativo Graeco χελίνας.Quam nuc describimus, coriaceam appellamus quod integumetum habeat non tam cortici simile quam corio bubulo duro nigroq;& iam concinnato ad calceos equorumq; famos & sellas caeteraque ornamenta conficienda. Eandem Mercurij testudinem appello, qud deam esse existimem a cuius similitudine Mercurij muficu instrumentum nobis leut, Gallis luc vocatum excogitarit ex ea testudine,quam Nilo decrescente in litore repererat,consumpta iam carne superstitibus ne tuis, & ob tensionem ad colachum sonantibus cui instrumentum musicii adeo simile est,ut nemo sit procul eam videns capite pedibusq; truncatis, qui non chelyn nostram theca sua conclusam este iudicet: ut enim haec, ita testudo altera parte supina scilicet plana est lataq; , prona connexa ex sex assulis contexta longis angulos acutos efficientibus, toto ambitu rotundato praeterquam in cauda, quae in longum & acutum desinit, cui etiam instrumenti pars gracilior scui infixi sunt collopes, quibus fides intenduntur dc remittuntur) respondet. Haec testudo a superiore partibus internis,alis,pedibus,Vnguibus non differt, longiore acutioreque est cauda, capite osseo. RO-stri pars inferior acuta est, dc sursum recurua, superioris extremum in partes d uas diuisum,inter quas inferioris extremum recipitur.Huiusmodi rostro minus auem refert quam superior testudo. Oculis est maioribus, ante quos sunt foramina narium loco. caput semper prominet. Cervix lata est & torosa,in supina parte maculas aliquot rotundas habet,quas inepte qui de aquatilibus scripsit pronae parti testudinis corticatae appinxit. Carnis habet plurimum anteriore in parte musculis scilicet omoplatarum, in posteriore multo minus, ea
bubulae similis est. Testa vertebris dorsi alligatur. Costas latas contegit cutis duplex interior corio spisso densoque sed laevi ssimilis,
472쪽
superior tenuis & alba. Sub cute pingue plurimum coaceruat. Vidi huiusmodi testudinem ad solem menses aliquot suspensam,ex qua quotidie pinguitudinis libra una destillabat,qua, qui ceperat, ad lucernas utebatur,eiusdem carne salita loco bubulae. Ea ad Frontignanum Capta fuerat, longa cubitos quinque, duos lata. Alteram ante videram ad Magalonam captam multo minorem. Aliquot ante annis unius ειconem mihi dederat Agathensis, qui tum erat Episcopus, quam ad Niceam capta fuisse affirmabat cubitos octo longam.Carne est multo duriore quam superior.Cqterum iisdem facultatibus& carnem & fel pollere existimo Hic praetermittendum no est coriaceam
siue Mercurij testudinem, qua depinximus ab AEliano fortasse simia maris rubri appellari, id quod ex eius descriptione clarius in tellige-LLilae .s , tur. Est etiam in mari rubro simia, non piscis quidem haec, sed bellia cartilaginea,& velut squamarum expers,eaque ipsa non magna. Colore est terrestri similis, tum aspectu speciem similitudinemque eius. dem terrenae simiae gerit.Non pisceo tegmine reliquum corpus, sed illiusmodi circum uestitur,cuiusm odi testudinis inuolucrum est. Eadem similiter ac terrestris resima est,eius reliquum corpus instar torpedinis latum est, ut dicas avem esse alas explicantem. Quum natat, Volare videtur-Cum igitur terrestri partim differt, partim conuenit, maculis distinguitur. Sed eam rem doctis, qui pisces rubri maris viderunt,testimandam relinquo.
De Testudine cornigera sive troglΟ-
L I N I V S Cornigerarum testudinu diuersum' ac teris genus facit.Troglodytae,inqui cornigeras habent, ut in lyra annexis cornibus latis, sed mobilibus, quorum in natando remigio se adiuuant. Celetum genus id vocatur eximiς testudinis sed rarae:namq; quasi scopuli praeacuti clelonophagos terrent: Troglodytae autem ad quos adnatant,ut sacras adorant. Quo loco pro mobilibus alij immobilibus legunt,sed perperam, ut opinor: nam si cornuum remigio in natando se adiuuant,quomodo immobilia esse possuntὶ Deinde pro celetum alij cellium,alu celetinum. Hermolaus aliquando existimauit legendum chelytium,α- ἀχλυος quae vox & testudine significat &pectora,quasi magnas & pectorosas intelligi voluisset. Placuit postea
vi celetu legatur,ut dicantur celetes testudines a celeritate: quoniam cornuu remigio adiuuant se natando, ceu equites Videri possint, non pedestre sunt enim celetes singulis equis currentes in certaminibu ,
473쪽
&equi ipsi celetes qui soli agitabantur. Sic cancrorum est genus
quoddam ι-ἰς Aristoteli, itemque formicarum alterum,quas Plinius pennatas vocat a velocitate. Cornigerae testudinis essigiem cleganter insculptam & expressam vidi Romae in antiquissimo marm re, quae a superioribus testudinibus non differebat nisi cornibus ex utroque capitis latere latis & longis, qualia in eo pisce sunt quem an tea cornutam siue oλόπαν appellauimus,& in lyra sed in his breuiora, in testudine pro magnitudine corporis longiora. Arrianus in nauigatione maris rubri in testudinum genere albam testudinem numerat,sed aquatilis sit,an tutaria, an terrestris parum constat. Ego testudinem vidi cortice maxima ex parte albescente & denso quam mihi ostendit Iacobus regius vir in chirugicis operibus exercitatissimus &peritissimus. Ea testudo ab alijs omnibus in eo differre mihi videtur quod in medio cortice pronae partis articulationes duas habet, quales in locustarum caudis cernuntur,ex quo apparet animal hoc in pilae modum totum corpus conglobare. Sit ne ea testudo Arriani alba nescio,neque enim de re parum mihi perspecta temere quicquam aD
IT VLVS Marinus αμ φίβιον animal est, nam in ma- ri degit,& aerem haurit spiratque,& dormit in terra, egrestusque in eam parit in litore terrestrium more. Cum vero diutius in mari quam in terra immoretur, cibumq; ex humore petat,nec diu ab aqua seiunctus possit vivere,inter aquatiles bestias rectς numerabitur. φωκυ a Graecis dicitur, ducto nomine ex βάκου ob boatum siue mugitum quem edit.
phocam appellauit Vergilius a Plinio, Gaza & aliis vitulus marinus
vocatur,cuius nominis ratione secutae sinat gentes multς.Itali et echio marino vocat,nostri medet de mar,Galli meau de me landii reehoont.
id est, canem marinum,ita &Germani meer tant,Massilienses bouem marinum.Vitulus marinus corio integitur duro & hirto,in dorso pili sunt nigricantes & cineret in quibusdam maculae paruς,in ventre pili
474쪽
albicantes.Vitulo terrestri si aures excipias,valde similis est. Oris scis sura est mediocri, dentes in eo serrati,acuti duri,candidi,tupinis dentibus simillini. Maxilla inferior lupinam etiam refert, superior, latior est quam in lupo,qua & naribus vitulis terrestribus assinis est. Pilos duros alias albos alias nigros, logiusculos in superciliorum loco,& insuperiore labro habet. Lingua lata est & scissa. Oculi splendent,&subinde in mille colores veluti hyamae oculi transeunt. Aures non habet,sed earum loco meatus angustissimos,& Valde exiguos,in viventibus euidentiores,in mortuis ita considunt ut Vix reperias, intus ramen est cum ossiculis & tympanum,quae qualia sint explicauimus cum de piscium auditu diceremus. Caput breue est &paruum pro corporis magnitudine,collum longius, quod pro arbitrio extendit& contrahit,lato est pectore,omoplatas enim habet quaternis musculis connexas superiore vel posteriore in parte quam canes terrestriaq; alia animantia,quae in lateribus eas habent, ob id angusto sunt pectore,vituli vero latiore ad melius natandum. Veluti brachia sine cubiato sine vina habent breuissima,quod sequitur carpo nostro respondens ex multis ostibus constat metacarpium vero ex quinque ossibus quae pelle tantum conteguntur,inde tanquam manus indivisa, pr terquam in extremo in quo quatuor linearum distinctiones tantum spectantur, ungues autem quinque distincti. Quanquam aliter de -- c .i. his scripserit Aristoteles: η 5 φύ τερ -eto' in m. Vn:
est,quippe qui continuo H capulis pedes habeat,manibus similes modo uris. In quinos enim finduntur digitos qui singuli ternis articulis
flectantur,dcvnguibus muniantur. Verum ego diligentissime vitulum marinum contemplatus,pedes anteriores taleS omnino esse quales depinximus cognoui,hodie quoque Vitulum exsiccatum domi seruo,ex quo oculata fide idem ab omnibu qui videro voluerint,coprobatur. Ineptissime vitulum marinum repraesentauit autos ille lib. de aquatilibus: non enim v περ ut recte dixit Aristoteles depinxit,sed et ea crura si1ue brachia, cubitu,tribuit,pedes anteariores & posteriores non vituli sed castoris scilicet diuisos, membranis intertextos. Nostri delineationem persequamur,is corpore est oblongo, in caudam paruam desinente, ceruorum caudis similem,& in
pedes posteriores caudis reliquorum piscium similes, sine digitorum diuisione sine unguibus,etiam si aliter tradiderit Aristoteles. ὁι θ -
Pedes posteriores quinis discretos digitis habet,& curuatura dc un
475쪽
guibus cum primis conuenientes, verum forma proximos piscium caudis. At rem aliter habere αυm conuincit, nec aliam huius opinionis refutationem qu rendam censeo quam sensum ipse si enim vitulos marinos siue mediterranei maris, siue Oceani diligenter insipicias,pedes posteriores tales esse comperies quales depinximus. Quod
si caudis piscium similes sunt, ut aptissime comparat Aristoteles, qui fieri potest,ut in quinque diuisos digitos & ungues desinantῖ Quo
modo vera esse potest haec figurae cum piscium caudis similitudo3 Intatus pulmones habet,cor, ventriculum,he par, lienem, intestina, quadrupedum terrestrium modo. Fel in hepate non habet autore Aristo 'in'
tele.Plinius vero eidem fel attribuit. Vitulis quidem marinis, inquit, I Te uad multa quoque fel nobile . a vero in parte situm sit non exprimit, ex verbis tamen eius colligi potesst vitulo marino fel esse in pe ictore,sic enim scribit.Fel serpentibus portione maxime copiosum, &piscibus. Est autem plerisque toto intestino, sicut accipitri, miluo.
Praeterea in pectore est & cetis omnibus. Renes habet vitulis terrestribu vel delphinis,vel lutris similes, de quibus in superioribus diximus.Meatus qui a vena caua,& a magna arteria oriuntUr, non in cauum quod in renum medio est,sed in ipsorum renum totum corpus videtur absimai. Α renibus meatus ureteres tenues admodum ad vescam pertingunt. Leporum & aliorum animalium retro mingentium ritu mingunt & coeunt vituli,&diu ligati in coitu cohaerent, ut canes: est enim maribus pudedum magnu, eminae Vero rima ratarum
modo. Ex semine statim animal concipit intra se & parit,secundas quoque emittit,& lac reddit modo pecudum. Parit singulos, aut geminos,aut complurimu tres,mamis quas geminas habet,cducat secturitu quadrupedum,& parit ut homo omni tepore, sed maxime cum primis caprismrolem circa duodecimum diem a partu deducit in mare,siubinde assuefaciens ita decliuis fertur nec ambulat, cum nodum inniti suis pedibus possit.Miram matiis erga catulos sollicitudinem in iis educandis,& ad natationem assuefaciendis describit Oppianus. Duodecim,inquit, dies mater cum catulis in terra degit, decim otertio die vinis complexa in mare defert, & immergit, eosque veluti
in alieno Sc peregrino solo enixa,in patriam & proprias sedes deducit,singulaque a matre deducti perlustrant.
476쪽
Vituli marini cicurantur,& hominem agnoscunt, suntq; delphi-Ii i s , norum more *ιλ ιυ ρω-. Eius rei exemplum ex Eudemio narrat
AElianus.Vitulum marinum Eudemius ait,in hominem spongias piscari solitum,amore flagrasse,ebq; ubi subterranea petra esset, extra mare progressum cum spongiatore versatum fuisse. Is, cuius ειconem hic expressimus circa Lerinum insulam captus, & in insulae illius xenobio multos dies educatus nullo metu cum hominibus versabatur, per terram se trahens,gradus etiam scandens.Somniculosum est animal, grauissimbque somno opprimi solitum, inter dormiendum tam alte stertit, ut mugitum edere videatur, unde vituli nomen. Huius
causa est pituitosus humor,qui in aspera arteria es inspirando & expirando agitatus. Tales sonos dormiendo edunt, qui crasso sunt collo de breui, destillationibus obnoxij r item ij, quibus excidit columella. Dormit vitulus extra aquam ad solem,in arena litoris vel supra saxa, ut liberius respiret, maxime noctu,sed etiam interdiu non- nuncli iam. Oppianus: δύ in Ἀχις φὼν ἀεὶ λεli 0 θαλα λυ.
Carne & pinguitudine multa abundat. Ossa cartilaginea habet, corio duro & spisso integuntur,sed plicatili,quo fit ut sese contrahere & colligere possint, unde difficile ictibus laeduntur conglobato corpore, ob carnis & pinguitudinis copia: vix enim nis1 collissis te poribus interficiuntur, quae pauca carne & pinguitudinie obducta sunt, quo fit ut nerui,ac proinde cerebrum facilius patiantur. Eadem ratione feles domestici difficilius ictibus necantur.Pugnant inter se vituli marini, & cum aliis piscibus: sunt enim carniuori & admodum voraces Nidimus aliquoties in vivaria immissos vitulos magna reliquorum piscium pernicie ut luciorum, tincarum, cyprinorum. Vidimus id Gandaui,& in stagno Regio ad Fontem bellet aquς Multi sunt in Oceno vituli, aliquando gregatim natanx, quos piscatores aliquando sagittis & tridetibus insectantur,vix tamen serrum in corium densum adigitur. Sine magno damno in pistatoria retia non incidunt quia ut delphini & xiphiae vi omnia perrumpunt & dilaterant,id quod si senserint piscatores quam celerrime possunt, retia in LL, torram pertrahunt, tum fuste capiti & temporibus saepius illiso in-
477쪽
E νθοι κ morim , se 'rasis ροπαλοi I Δυασάπι πιδο Ab υ γό ω ελοωνἔρsE ς κρο φους via isse . πει φωκηίν ολευος ορο πος κεφαλης ιν MAS Vituli carne constant molli, spongiosa &pingui, adeo ut liquatur,si diutius manibus tractetur, ob id cito satia nauseam pari malusuccum gignit, ferini odoris est. Qua de causa etiam a plebe negligitur iis in litoribus,in quibus frequenter capiuntur. Maiore est in pretio apud eos,qui procul a mari absunt.Corio etiam mortuorum ventorum mutationes si1gnificanturiaustrinis enim ventis iniurgentibus pili inhorrescunt,&surriguntur, in Boreali constitutione ita desita dunt,ut nullos esse affirmes, id quod ispius obseruaui. Quo fit ut id verum esse credam,quod Plinius scripsit. . Pelles eorum etiam detra ctas corpori sensum aequorum retinere tradunt semperque ςstu maris recedente inhorrescere. Ex iisdem pellibus Zonae fiunt in multos annos utiles.& tabernacula olim iis operiebantur, quia fulmine non tangi credantur.Plinius ex iis quae fulmine non feriantur. Ex iis quae terra gignuntur, lauri fruticem non icit,non unquam altius quinque pedibus descendit in terram, ideo pauidi altiores specus tutissimos putant, aut tabernacula e pellibus beluarum, quas vitulos marinos appellant,quoniam hoc selum animal cx marinis non percutiat. Ob eam clausiani Seuerus Imperator lecticam suam corio vituli marini tectam voluit. Ex eodem calceari utile esse podagricis articulari Hisque morbis quidam autores sunt. Eiusdem cinis contra alopecias prodest. Adeps quoque vituli marini, qui in eo copiosus est, ut in delphino, balaena, & aliis per pulmones spirantibus, magni olim fuit in medicina usus. Adipe vituli marini, inquit Plinius, canis rabidi morsu potum expauescentibus faciem perungunt cum utilitate medici, igni instillatur naribus intermortuarum vulvae vitio,& cum coagulo eiusdem in vellere imponuntur , eadem lepras
478쪽
lichena'; tollit,articulorum dolores leuat & sanat. Coagulum eiusdem comitialibus,& strangulatis Vuluis valde confert, id accipien-ῆs, dum priusquam in mare ingrediantur. Dioscorides.Coagulum vituli marini castorei vires repraesentat, comitialibus, strangulatis vulvis potu conferre existimatur. Sed si sit vituli marini hoc experimentum est,aqua inspergitur, qua paulisper cum alterius animantis, tum praecipue agni coagulum maduerit: nam si erit syncerum, statim liquescit in aquam, sin minus consimile permanet. Excipitur autem Catulis, qui nondum natare possunt. Hic meminisse oportet illius, quod annotauimus quum de lepore marino diceremus, scilicet medosum esse Plinii locum Li A. xxxii. Iuba in iis voluminibus, quae scripsit ad C. Caesarem Augusti filium de Arabia tradit vitulos marinos ternas heminas capere, neque enim Vitulos marinos, sed lepores legere oportet,cum de leporibus marinis agat,velitque ostendere eos in India sin qua omnia animalia grandiora sunt) maiores nostris esse, ut Cx toto contextu liquet. Vituli vero marini nullo in mari tam parui sunt, quin heminas multo plures tribus capiant.
S Quem hic repraesentamus, etsi paulum diuerso sit
corporis habitu a superiore, nihilominus tamen vitulus est marinus, qui nascitur in Oceano,corpore crassiore est magisque in se collecto. Vitulum esse indicant mugitus,unde nomen, lingua bifida, dentes seorati,pedes posteriores pisciu caudis similes,cauda parua, integumentum ex corio pilisque,pedes priores iidem,qui in superiore,digitimagis sunt diuisi,oculi rotundiores.Idem indicant & partes aliς interiores & exteriores,mores & actiones. Vt tamen ab altero internosceretur vitulum maris Oceani nominaui.
479쪽
nis non mutato nomine delphin vel delphinus,& delphinulus dicitur,ab accolis maris mediterranei delphin vel dauphin, a quibusdam Oceani accolis marinum vel meerschouin, quasi maris suem dicas a Gallis quod prominentiore sit rostro.Cognominatur is ος & αα δυ& φιλώθρωπις ab amore,quo pueros & homines prosequitur,&Simo,quod hoc nomine delectetur.Nonnulli delphinos berellos vocant,eo quod sui Alberti verbis utar) ante naues aquam evomant. Delphinus tanquam genus phoc nam sub se coprehendit teste Arist. Γι.j. δε huquum scribit phocςnam delphino similem este, sed minore, & a com 'sor ὀ εια. pluribus delphini genus esse existimari. Et AElianus de Taprobanet in ιδ ipf1uta piscibus loqueris,balamas delphinis insidiari scribit, horum duo
genera illic nasci: alterum ferum & inexorabili immanitate piscatoribus infestum:alterum natura mansuetum Circum homines natare,& more canu blandiri,& se contrectari sustinere,atq; obiectum cibusumere. De delphino eo qui omnibus notior est,& hominum amans primum dicemus,cuius partes tum internas tum externas eo dili ntids explicabimus,quo plura ab Aristotele,Plinio,c terisque probatis autoribus de eo scripta sunt,& ut quς prςtermissa sunt addamus,& ut qui; ab iis tradita sunt,dilucidiora reddam us,postremo ut intellio antstudiosi quantopere cetacei quidam siue beluae marinae cum quadrupedibus terrenis conueniant. Ex delphinis quos multos vidimus duos foeminam matrem,& foetum marem proponimus graphice depictos 3 ad vitiorum delphinorum verissimam imaginam expressos. Delphinus igitur celaccus est piscis corio taui& fine pilis 1ed duro contectus,corpore oblongo,terete, dorso repando,rostro longo,rotudo, resimo,oris scissura longa,quae ad unguς clauditur veluti ceruorum
480쪽
os, dentibus paruis, acutis, pectinatim coeuntibus, lingua carnosa, exerta, in ambitu parum serrata, mobili suillae simili. Oculis magnis, sed cute adeo tectis ut pupilla solum appareat, ij non procul ab
oris scissura siti sunt,in eadem fere linea. Nullum meatum neque ad odorandum, neque ad audiendum thabet, si Aristoteli credimus,eum tamen & odorari & audire certum est. At meatus habere quibus audit nos ex anatome deprehedimus. Hi post oculos sunt tenues admodum & exigui veluti in vitulis marinis, S multa pinguedine circuiecti, ut vix appareant, sed in caluaria auris internae constitutio tota
manifesta est. Post rostru silue supra rostrum fistula habet geminam, quae ad caput arteriar asperae pertingit, foris figura C. internus s1nus carne quadam molli di pingui oppletur, qua utrumq; foramen arcte clauditur,eaq; fistula ante cerebrum est, ne quis credat post cerebrum esse: nam spins dorsi continuus ductus fistula interciperetur,sed a veteribus dicitur in dorso esse, quia magis ad partem posteriorem spectat, quam in balaena, in qua fistula magis ad anteriora vergit. Eius usus est, ut per eam respiratio fiat 3c aqua cum cibo hausta reiiciatur. Pinnis natat duabus validis, quae veluti hominis brachia cum Omoplatis articulis iunguntur , earum musculi quatuor robusti dorso pectorique annectuntur. In medio dorso pinna unica surrigitur partim ossea partim cartilaginea si1ne ullis spinis aculeisve, etsi Plinius , Appion, Pausanias spinas in dorso habere dixerint. Cauda ex duabus pinnis constat e lateribus ortis,quq in semicirculu sinuantur. Inferior ventris pars aequali spatio a sese disiuncta haec continet, umbilicum,pudendum,anum .dorso est nigro, vetro candido. Cute spissa& firma sed molli ob pinguedinem,quae subest veluti in porcis terrestribus. Caro est nigricans suillae vel bubulae similis. Non spinis vel cartilagine sed ossibus sustinetur. Sub peritonaeo partes quae ad nutritionem & generationem conformatae sunt ad quadrupedum ter
restrium magis quam ad piscium partes accedunt. Nam epiploum habet, sed minus pingue, quo ventriculus & intestina incalescunt &fouentur.Ventriculum magnum,cum ad iustam magnitudinem aC-
creuerit,in reces nato exiguus est & geminus videtur, eius fundo pa- creas haeret, desinit in intestina, quae in multos gyros conuoluuntur, cadem fere ubique crassitudine praeterquam in extremis,quae mediis paulo sunt latiora, mesenterium vertebris annectitur glandulas nigras,Venas, arterias Ue intertextas gerens. Lien in recens natis magnus pro corporis ratione, in adultis paruus dc niger. Hpear coloris sanguinei septo transuerso annexum, ventriculum totum complectens,in dWos lobos diuisum. In caua parte umbilicate venam ha bet,quo loco Vena porta exoritur. A gibba parte caua vena prodit sursum & deorsum ramos quaplurimos mittens. Fel nullu conspicitur.