장음표시 사용
41쪽
De ration ferendae legis. YXUII.. De Tribuno pleb: s.
a I 3,cione S. C. populo exhibebatur , ut populi consensu Senatus voluntas comprobaretur. bi quidem vix ulla de re Senatus decernere poterat aduerasus populi voluntatem. Et cum initio nulla de re liceret ad populum serari, nisi ex S. C. consequentibus temporibus, per tribunitias seditiones, &diuturnas inter plebem. & Sen. tum conflictationes , res eo deducta est , ut S. C. non nisi adjuncta lege conlissetet. Nunc ut rerum ordo seri, ad rationem serendae legis, agendique eum populo progrediamur. Hactenus enim, quantum suseepti operis ratio sere, cum Consulum, tum Senatus in administranda Republica , condendoque iure, potestatem proposuimus: modo quae multitudini partes in rebus Oetendis relictae fuerint, aperiamus. Cum Consulis in bello gerendo, regendaque Republica summum suetit arbitrium ; tamen nisi Senatus Voluntas conatum Consulis adjuvaret, comsulatis auitoritas poene jacebat: quia Senatus voluntate flumentum , v ses , & stipendia ad alendum exercitum sufficiebantur , & ut diximus , ejus in arbitrio positum erat decernere bellum, & anno ja in exeunte, aut prorogare imperium , aut alteri provinciam de nandare. At cum Senatus aliena Populi voluntate nihil constituere de rebus gravioribus posset , Scintercessione tribunitia Sc n. Cons. vis infringeretur, ac res rejicerentur ad Populum i hinc licet liuelligere summum retum arbitrium in Populo eo n-sti tisi e , ae omne imperium, quamvis distractum in plures , refluere tamen ad Populum, tamquam ad caput, scdemque suam. In publicis enim rebus
Aug.νuas erat Senatus, potestar tamen , & maiestas erat penes Populum . Itaque Populi praecipuum erat, non iubere modo, & tens, maν. , sed aιν saνo leges, aut emenda , decretaque Senatus munινν , vel reueνe. Arbiter
etiam Populus erat fortunarum, de capitis, poenaeque, ac proemii di m sator; cum honor ex , dc magistratus, jussu Populi deferrentur, ejusque judicio, aut mulcta it rogaretur gravior, aut de capite Civis Romani decerneretur. Quam Populi potestatem praeserebat Tribunus plebis , qui velut imago erat popularis auctoritatis , communisque voluntatis. administer , Dux, de tutela Civium, arx, dc ρ sidιum tibertatis. Hue specie quidem , &nomine vix magistratus erat, immo ne magistratus quidem proprie; cum M Sella curuli , & iurisdictione carent, & non ad jus reddendum, sed ad arcendam injuriam fuerit institutus ; re tamen & auctoritate magistratus erat summus, quia intercedendo, & vetando , ae Senatus, Consulisque conatibus obsistendo , arbitrio suo , cursum consillorum interrumpebat Iarque interponendo sese, rescindebat acta Senatus , plusque quodammodo hic vetando poterat, quam Consul imDrauco . . ca) Et quoniam Saetosanctus erat, legeque Iloratia latum fuerat, ut, qui eum violasset illius e put Iovi ellet Sacrum , familiaque , liberi , liberaeque ad aedem Cereris venum irent ideo tuto manus poterat in magistratus injicere , atque iP- sum etiam Censolem, immo dc Consulem in vincula dueere . Metellum enim Consulem a L. Flavio, di Censorem Appium a P. Sempronio Tiib nis plebis incarcerem ductos ex Dione, b ae L vio ce) didicimus. Unde vocationem quidem non habebat, qitod jurisdictione careret; habebat tamen prehensionem, M viatorem. Creati sunt initio anno ab V.C. CCLX. postquam plebs oppreissa aere alieno, vexataque injuriis patrum, qui jure creditorum plebejos sibi nexos in servitutem adigebant, tacetinet. trans Anienem in Sacrum montem: cu) unde de ter ex ibi de constituen.
da tribunitia potestate conditae bareata leto sunt mancupatae. Festus vero
sacratas fui Ila leges dictas lar ibi t, quia sancitum iis esset , ut qui Tribu
42쪽
nos plebis violaret, Iovi esset Saceν. Idemque censet Satyum montem diis tum, quod eum plebs, cum dilaederet, Iovi consecravisset. c. reste a Horona autem eo anno L. Iunius Tribunus plebis primus creatus, & Cassius, atque Huri . M.ἐν Mε Cominius Consules, ην ptibi μι viseno magistrarus Samosan ur, piabuι auxilii Is. ς. ἐς Tr εμ latis adve fua Conm te UDν 3 -υε eni patrum rapina rum magistνarum μ.rae. ι dem est με Adjectum est etiam in Aventino laedere, altera nempe seeestione ob Appii ς p. SHς μι- I Clausit libidinem, concitante Virginio, facta in Aventinum ι iis, π,ibum ' i'ptabis maristraris, C aeto anno, abeuntes, totidem alios in sequentem annum de lignarent, si neglexissent, consestim vivi flammis injicerentur ι si quae in t ' , . a. Edesignando inter eos esset orta dissensio, potestas prorogaretur, dum alios ' 'erearent. Lex vero Icilia , quam tulit Sp. Icilius Tribunus plebis , vetuit Trumus md populum concionanti contradicere, aut eum interpellare. ιγ La- b Divnys. ta est & millia lex, μι qui ρt.bam sino Tνibunis reliquisset, quive magistra. 7, Liv. 64, 3 tum sine provocatione creasset, tergo di eapite putaretur. Auctus etiam est Tribunorum numerus, ut doωm jam essent. Et quoniam non ad agendum, , sed ad resistendum haec potestas fuit instituta; ce ideo plus unius interees f) P v δ ςh sis pollebat, quam CDnsensus ceterorum. Solemnis autem intercessionis sor U ρη mula erat vox illa celebris tura. ἀ Et quo praesens omni tempore omni- d Plutaribus esset tribunis ix potestatis auxilium, ejus domus ne noctu quidem e lauis probi. s. Halidebatur , neque pinerat Tribunus integrum diem Urbe abelle , nisi Latinis carnas tib. 14 feriis, ut ad eum adversus injurias perfugium semper, & unicuique pateret, Gell, lib. s. c. 24 tamquam ad poreum peruiuaveium, & ην- satuιιι , atque ambaνam pialua M-erob tib .fαμνυμι. Quo pacto Prinei pes, quo se publico praesidio, ae totius ferme sδ turn, Vi Populi auctoritate munirent, tribunitiam sibi potestatem arripuerunti itaque P tu ' φr non armis totum, sed vi, ae jure populari exorientis imperii radices perpe- hri ιc tuo eonfirmarunt. Dictatore creat , .cum omnes magistratus cessarent, hic pr. .Pa. tamen unus permanebat . . Conciderat sane sub Sylla Tribunorum plebis potestas, tantum non intercedendi saeuitate sublata, sed eam demum restituit Cn. Pompeius. ita vero magistratus hic popularis erat, ut a plebeiis avelli numquam potuerit, & transferri ad Patricios: nemoque nisi plebejusereari poterat et cum ad alios omnes promiscue plebeii, ac patristi voca
. Nunc quomodo plebs, & populus, ae vindiee Tribuno, maiestatem, ae XXVIII.
potestatem suam ad leges condendas conferret, ex ptisabimus. Senatores De Comitiis. quidem in Curram , ut diximus, ae plebeii evocabantur in campum comitικω,& symm . Cumque pars populi conveniret, eissilium , cum autem populus coiret univerius, εο-nia dicebantur 3 ae centuriata coinitia in campo Maristio ι curiata in comitio, quod erat foro adjunctum, immo & istium pars aliqua fori, cujus initium a Palatii porta : tribui a sa) vero habebantur Martian. vel in canipo, vel in Comitio, vel aliquando in Cxpitolio, uti l in pra- ὶ.3. eap. t 7. 3.tis, vicoque Flaminiis. Nihil enim referebat, earia te ς an intra renis Topogrob. rium cogerentur: cum alia comitia suirma religione cetiis essent locis alli. Urb33. gata. Iὶ Cum vero coiistia populi, di judicia , conventusque judicum 0 Pollet, Mi celebrabantur comitiis centuriatis et Tatio lustia totum non ex singulis homi nibus in batur, sed ex sngulis censuriis , ut quod plures et niuita pepuli scivissent, id ratum justuntque ei ieri scuti di in cui iasis. qicd plure , curiae, di in tributis, quod plures tribus compii bassint, id erat imum. Comitimum omnium cnreMa sunt antiquissima 3 quippe quibus imperii su damenta jacta lunt, & a pristis Regibus ante Servium Tullium , qui comitia tentura/εa, di t. iuriar instituit, jusae leges, creati magistratus, bellum,
& pax constiturai, summaquς Reipublicae puministram ita ut sequimibus
43쪽
temporibus, in quibus curiata comitia obsoleverunt, ac tantum relIgIonIseausa perstiterunt, quod iis major inesset sacrorum S: auspiciorum auctoritas i tamen aliis in rebus , ad speciem saltem , retenta ii erint i ut eum summu in magistratibus imperium centuriatis obtigisset comitiis a tum de inum , pleno atque optimo jure datum esset, tibi ex occessisset cutiata , quae non quidem veris, sed per triginta lictores , trig nta cui as refere tes , ad umbratis comitiis serebatur : ita ut binis comiti: s'de majoribus Reipublicae negotiis cum Populo disceptaretur , quorum priora , nempe centuriata vera erant I postcriora , ncmpe curiata in speciem usurpaba itur. Quam vetusti motis noritiam , optimi, id ne conj cturis, elicuit Nicolaus
a Cic. d. Gruchius ex M. Tullii loci , caὶ quibu in eamdem sententiam & Ho
Q. V . a. Ho- tomannus fuit adductiis. Qu de re actiter inter Gruchium, & Sit,onium tom. t. 3: cap. dimicatur. Atque ut concludamus breviter, Magistratibus majoribus, qui I. Ani I. Rom. taminiatis ι milioribus, qui trabulis comuυι creabantur; potestas accedebatdε Cemii, plenior ex curiatis in speciem usurpatis, tamquam ex solemnitate maiori, atque umbra quadam veteris inajestatis. Tributis comitiis, non solum Urisbani magistratus, minores scilicet, sed & Provinciales creabantur omnes,& Pontifices Maximi; Augures, Foeciales, Septemviri epulonum, &quindecim viti Sacris faciundis et atque in horum Sacerdotum creatione itibus ad sufflagium vocabantur: cum alii Sacerdotes a suis Collestis cooptarem
bὶ Hot. i. tur. b Iisdem comitiis serebantur & plebiscita , quae:ad solam plebem
La e. iE. pertinebant ante legem Hortensiam, sc) qua, sedatis discordiis , juris di. An tibia- scrimen inter patricios, &:plebejos luit omnino sublatum. Cum enim nam, viri DD. prius Plebiscitis , sive rogationibus tribunitiis, a plebe tributis comitiis a. t. a. D. de adprobatis, plebs sola teneretur ι Q. Hortensius Dictator tulit, ut dein-orig. jur. ceps iis etiam Patricii obligarentur, indeque inter Leges, & piabissis a dic Manut. de serimen evanuit. u Cum autem Tribuni plebis legem tributis comitiis legib ip. 864 Ibi ferrent, ius e voeanda ad suffragium Patricios non habebant; liberum tamen RQsivum. erat Patribus suffragium inire. Summa vero vis comitiorum, de potestas, atque majestas Populi Romani collata potissimum est in centuriata eo mitia , in quibus serebantur eae rogationes , quae proprie dictae sunt Letas ,
quaeque plerumque vel ex S. Q vel Patribus auctoribus , a majori magi- ein P. ul. Ma-Hratu rogabaatur. ε enim Publius Philo Dictator tulerat, ut legii mnut. d. I t. par. centuriatis comitiis ferundarum, ante suffragia Populi, Patres auctores fie-86α. rent f) Unde iussa totius Populi , quae proprie Letas dicebantur , his sὶ Liv. i. g. sunt edita comitiis. Stante igitur Republica Romana iuris divisio commode duci potest a Senatu, Plebe, & Populo. E Senatu autem prodiere S.
C. E. tributis comitiis, quae plebs eum suo Tribuno celebrabat , Pluisti-ta 3 ex universis tandem Populi suffragiis in comitiis centuriatis, auctoritate plerumque Senatus praeeunte, Leges extiterunt. Centuriatis autem eo mitiis majores Magistratus nempe quorum majora , seu rata magis erant
e Gell. lib. auspicia, creabantur, I ut Coss. μιν. Cent, inque iisdem exercebantur 3. cap. 34. judicia ρινέu.llienis hὶ quod crimen erat hostium patri aer Porro Comitiast Val. Mλx. eenturiata legum rogandarum causa solis ci Coss. Dictatoribus, Praetori-LO. . . Liv- . . bus, Intet regibus habete jus erat, praemisso edicto, ut Populo innotesce- ic, pro sext. Si ' ret, ad quam diem in campum Martium convenire deberent: k ad gyr Πρ 3 MI quam ab edicti die i inundinum intercedebat, sive tres nundinae. Nun tua p. Τί a autem erant nono quoque die, quo Cives in re rustica occupati, ab agrisi 'negotiorum causa confluebant in Urbem. Hinc ille comitiis dictus erat Κὶ Cie fri, Mic , quo tςΠςri P ςb in Urbo poterat, & interim, interiecto tempore ,
44쪽
bet, eomIlla non licebat, protrahebantur in sequentem. NundInas enim Io. is suisse serias aliqui putarunt i unde Iulius Caesar scripserat , eo die cum populo agit nefas esse. Eadem dierum ratio , de in Plebiscitis
scivabatur. Intelea laturus Legem, sive Tiibunus plebis esset, sive magistratus maior, eam cum prudentibus, ae necessat iis suis communicabat , ne eivium offensionem in tret et 3 neve novam legem contra morem maiorum proponeret. Cavendum ei namque erat, lege Licinia, & Ebutia, ne quod sibi, aut e gnatis, assinibusve suis commodum nova lege capi ret. Item cautum erat lege Caecilia, & Didia, ne per Sarων- quod Cibi genus erat ex va. Ii., cibis paratum sive pluribus, variisque de rebus una rogatione Lex se retur , aut ne quid insereret ut legi de quo Legem terri non liceret. Unde hae utebantur ad omnes Leges translatilia formula e Si quid ius nou seu rogari, Gus hae tera nihil raratum ; de illa: b Si quid μασνα Mιaι tues eiuιιιιιι erro latum esset , ut eo qua eam larem rotasset, impune eger. Scriptam legem laturus, si ab Optimatibus staret , eam ad Senatum referebat et ut si a Senatu probaret ut , fetendam legem opinio prudcntiae commendaret: si legislator populatis esset, de turbulentus, regationem, neglecto Senatu, meditabatur. Antequam autem Morariaura causa Clancio adis vocaretur, lex erat promΜlganda, sive publice proponenda, ut singulis po- tellas cognoscendi fieret, aut corrigendi, ad inonendique magi stratus. Posis tributis comitias Iem oporteret, populus a Tribuno in forum s si verornanda ellet comitiis centuriatis , in Campum Martium Cives a majori magistratu convocabantur: ubi praeeo, subjiciente Scriba, Legem recitabat. Deinde, nisi pro potestate Tribunus plebis impediret , Orationes ad suadendam, aut ais uadendam Legem habebantur a Magistratibus , vel ab ipso latore legis, vel a privatis, quibus concionandi potelias facta esset a magistratu aliquo. Nam iniussu magistratus privatis nullus erat dicendi i cus . Qui vero stradebant, Auso=n lotia dicebantur . Ubi esset perstratu praesentibus Sacerdotibus , de divina procurantibus , postquam de Coel servatum esset, auspiciis captis, urna vel sitella deferebatur, qua ex ipe reatur nomina Tribuum, si tributa r centuriarum, si centuriata comitia essent i eaque urna leviter. versabatur, ut sortes aequarentur, ne ulla exili Iet , aut subsultaret. AEquatiti sortibus . Din is fiebat. & quem sors dederat Ordinem Tribus, vel Centuriae tenebant. e Sane sub Tullio Rege, qui ut eomam ais, ita Sc centaeνiata comitia instituit, primae ad suffragium vocabantur maximi census centuriae in prima , Se secunda et alle descriptae r quae, quia reliquas numero exuperabant , ideo illis consentientibus ceterae omittebantur. Sin uissentirent , eiebatur tertia classis , deinceps quarta . donec ad inopum centurias , quod raro vel numquam contigit, perveniretur. Etenim saepe primarum centuriarum suffragiis negotium eonficiebatur. Mutata vero sequentibus temporibus ratio est ι etenim institutum fuit , ut quae prima centuria , vel tribus ex urna educeretur , ea suffragi uin ante alias seiret , & ρνινerativa diceretur. Cujus sententiam centuriae, ac Tribus reliquae suis plerumque suffragiis complectebantur aquaeque tribus , vel cςniuriae post pν otMινam ad suffragia evocarentur, eae iure vocara dicebantur : ut binis eodem tempore comitiis quodammodo id quod Asconius observat a cum Populo ageretur e prima erant
proruat υαν um 3 altera iuνe votatarum.sententias praerogativarum ferine comprobantium. Et quoniam procedentibus temporibus, ut diximus, centuriae tribubus sunt inclusae 3 ideo primo tribuum, post eius Tribus, quam
45쪽
sors dedisset, fiebat sortitio centuriarum: ut pateret quae , quave de tribu
esset yνaregarava canturia. Unde quae prima e tribubus exiliet , dicebatur νινορaιι va erιιαι I quaeque ex eadem tribu centuria cxisset prima , ρνινο-gativa tenturia vocabatur. Porro ejus , qui de Praerogativa tribu rogaretur piimus a Magistratu, major erat existimatio , Se splendor; unde ille honoris gratia dicebatur Pramus. Neque enim cuilibet honos hic habebatur ; sed gravioribus tantum Civibus. Dum autem comitia celebrarentur . initio quidem fuerat constitutum, ut aliquot intra urbem armat vias cu si oditent i post, ut armorum Periculum ex urbe removerent , exercitum aliquem, eum intra urbem non liceret , extra urbem sublato vexillo', in Ianiculo collocarunt: non tam credo ad arcendam, ut scriptores tradunt,
holitum vim, si qua immineret; quam ad compescendos armatis , piratis que militibus civiles motus, si qui serendis suffragiis, aut utilensione se tentiarum, aut partium studio tumultuarentur. Ad exercitum autem milites per successonem post latum suffragium accedebant. Atque ad usurpationem vetustatis receptum fuit , ut Consul , vcluti Diix exercitus extra Pomoerium tabernaculum haberet. a) Dum comitia maxime tet verent , dirimebantur statim, si tonitru exaudiretur, aut quis merbo he euleo, qui ex ea re comitialia fuit appellatus, corriperetur: ac ρνοI.batar, sive pio trahebatur diis comitiorum, si adhibitus de more augur obnunciaMe , sive adversa renunciaret auspicia; si Tribunus intercedet et, si Consul supplieatione decernenda, indicendisque teriis comitialem diem eximerct. Comitiis autem coactis, sortitione tribuum, & centuriarum facta, confusus populus in suam cujusque tribum , Ordinis causa , remittebantur ab eo , qui legem serebat, his solemnibus verbis r nisi diro Eurνitos. Atque ubi suam quisque tribum tepetiissct, ferebatur suiliastium, olim quidem voce I postrab.ιIaνιam vero legem, duae singulis civibus tabellae diνib bantuν, sive disribuebantur a diribιιε ibus, sive divisoribus: quarum altera novam legem improbabat antiqua probando, ac propterea inscripta erat hac nota A. sive Aaliqua probo , Altera legem probabat novam , insciiptaque erat hac nota F. R. sve via rogas. Ne qua vero fraus in tabellatum disti ibutione lateret, Privati aliquot homines, qui de lege laborabant, aut diti bebant sipsi, aut e pontibuν diti bentibus praesidebant. Extruebantur enim in Campo pentes multi, sive angustae quaedam substructiones e tabulatis solo editae. In horum pontium capite imponebantur clitae plenae tabellis quae sus- flagium Iaruris ministrabantur e in extremis vero pontibus aliae ei stae , in quibus serentes suffragium , tabellas quisque suas deponebant. Hi ne natum , ut sexagenarii do pomo a junioribus dejicerentur e quia nullo jure ituli ad munera publica cogebantur. Hinc dopantam fenos , hoc est a ponte dejecti. Totidem autem extruebantur pontes, quot ellant in tributis comitiis tribus, nempe XXXV. in centuriatis centuriae, nempe CXCIII. Per eos igitur pontes trant euntes, acceptas in prima pontis parte tabellas in extrema reddebant: itaque suffragium serebatur. b igitur, ubi sors praerogativam indicasset centuriam, vocabat eam praeco ad iustragium . Illa veto movens concedebat in locum prope Tribunal , in Campo Martio
cancellis septum, quod ovile dicebatur : eoque suifragium laturi pergebant per pontes , in quorum capitibus dispositi erant di tibi tores , qui tabellas singulis traderent. Ad ovuis autem oti tu in stabant rogatames cistis, in quas cum populus conjiceret tabellas , utram quisque vellet e quibus conjectis a singulis centuriis, tum suffragia numcrabantur a custodibus , qui ea punctis notaverant: ut ea tribus, aut centuriae sententia renunciaretur ,
46쪽
In quam plura sufflagia eonvenirent; ea reticeretur, quae paribus esset distracta suffragiis, nisi de perduellionis crimine ageretur; ca) tum enim sδὶ Dionysi.
reorum causa , paria susstagia absolutionis sententiam praeferebant. Haec η δ autem dinumeratio tabularum, & pulactorum notatio', dicebatur quoque diramptio Iuss vorum, & dirimere fustfragia. si Lex ex diremptione suffragiorum a populo Dua, vel accepta apparcret I tu in in aeneas incidebatur tabula si deinde vel publice populo inspicienda proponebatur, vel deserebatur ad ararium adservanda. Atque hac de potet late leges , & S. C. fluxerunt i istaque sunt oratione condita , & constituta priusquam ad unius potestatem omnia devenissent.
Romanum igitur ius diversis e fontibus manavit, ac variante Reἰ publia XXXI. cae forma initia mutavit, & nomen. Etenim sub dominatu regio plures ad De Primis Ro reget dam multitudinem leges conditae sunt a Regibus, quae , quia colle. m-Π0 v Re ctae scerunt a P., seu quis malit a Sex. Papyrio , Ia,ia Panriarii nomen Lin/β l xς
accepcrunt. Sublatis Regibus conditum est a decem viris io, x D. P. b. -pyx RQ ex jure Papyriano, & Atheniensi coactum , quod decem visati ixa appellamus. Usu vero poscente Plebs, vel Senatus , vel uterque plura in utilitatem Reipublicae, atque civium coosticuerunt, quae plebiscita, de S. C. ,& generali nomine Leter nuncupantur. Ex sermulis autem , ritibusque solemnibus judiciorum,.eompositum est ius civile Fiavianum, a Cn. Flavio
scriba dictum di qui subtractu in Pontificibus librum populo prodidit. Ex
disputationibus, interpretationibus, responsisque Iurisconsultorum , nata estiu=Vρνtidenria. Ex edictis magistratuum processit ius honorarium. Ex Imperatorum constitutionibus, decretis, & Iescriptis , Mncipum placita extiterunt. Ac sane jus' Papyrianum sortuna potius, quam consilio , prodiit: quod plerumque aecidit in primis hominum coitionibus , initiisque regnorum , ubi non tam virtus , quam cupiditas dominatur ἱ quae parem aliquando utilitatem, paeemque procreati ut mirum non sit, si effera multitudo, moribus ingeniisque discors, e sugitivis, exulibusque collecta , qua. Iis prisca gens Romanorum suit, sub unius Imperio, & legibus coaluerit. Quamvis enim suus singulorum amor sibi aliena trahendo, voluntates ditituat, & quilibet ad alios subigendos natura seratur: tamen studio quisque sui remittit saepe alteri, quod sine periculo, atque propria pernicie auferre non potest Hine a mutuis injuriis abstinent, quia par utrinque metus impendet. Unde malunt sese homines continendo servare, quam rapiendo pes- stan ire Propterea omni licet virtute destituti, tamen saepe numero Parcunt aliis, ut sibi parcatur: communique consilio societatem ineunt, atque custodiunt, ut coactis plurium viribus, injurias aemulorum validius propulsent. Unle, quae concitat animos cupiditas, eadem refraenat. Igitur
ne coacta foeteias dissentionibus turbaretur, Urbis initio Regis jussa pro legibus erant. Deinde certas firmasque leges tulit Romulus comitiis euriatis, hoe eit, suffragiis populi per triginta curias alitributi; aliaeque ab Regibus aliis leges deinceps latae fuerunt; quarum reliquias, si quas germanas esse constabant, interjecimus legibus xis. Tab. in quas Regias leges collatas ibisse a decemviris, testimonio veterum, accepimus ib); non bin Dionycquidem omnes, nam quae ad regi uiri dominatum pertinebant , simul cum ct Io. regio nomine eeciderunt, fortasse abrogatae tuere luge Tettia sedeas, quae,& aut ad religionem spetiabant, aut ad jus Rivatorum et quae libro sequenti Matita 8-iisse Onerent iliter leges decemviralest idque doetiissimorum virorum eii ju- - .Qi; idicium , Maligeti prasertim ce . Proicctae vero lcgcs Regiae pol illimum ae. obf. a. ciunt a Romulo, Numa, de Servio Tullio, quoIum prunuI natura tur ex- 4o. D α tulit,
47쪽
tulit, & matrimonii, educationis liberorum, juraque parentum stabilivit . Alter ius thntium expressit , ae de homicidiis, de bonae fidei contractibus, de sepultura leges aliquot promulgavit, praeter caeremonias, di ritus, Δ Sacrorum religionem, quae Numam praecipuum agnoscit auctorem. Postremus iuri civili constituendo vacavit, & de contractibus, atque delictis quinqua-
Dionys, ginta rogavit leges, item de foenore, de nexibus aere alieno AE . Iib. 4. ct sXXXII.
Cum vero C. Tetentius Arsa Trib. pleb. ut Consulum immoderatam in picbem potestatem deprimeret , legem promulgarit de quinqαν viνia , qui leges Consulati imperio perscriberent, creandis, eaque dς liberatio va. riis contentionibus per decennium extracta fuit i di post impetratam duplicandorum Tribunorum plebis potestatem intermissat revixit tandem Ro. milio, Vctui loque Cost. plebem Rom. quae militiam detrectabat , impotentius dominantibus. Hi ne ab anno v. C. CCC. Sputio Tabejo , & R. Terminio Coss. res ad Senatum delata est , di ex sententia P. Romilii factum S. C. quod deinde fuit plebiscito confirmatum ut tribus triremibus pro majestate Rei p. Rom. magnifice instructis, legati per Italiam, &universam Graeciam petitum leges mitterentur : creatique Sp. Postumius , Sext. Sulpicius, A. Manlius, qui utiliores Civitatum singularum, re Lac daemoniorum , atque Athenientium potissmum leges deseripserunt. Quae R mam allatae, tedactae fuerunt simul eum legibus aliquot Regiis in dued ιι rabulas a Decem vir s ad id delectis, cum summo imperio, stentibus aliis magistratibus I ealque leges parti in integras perscripserunt, partim emcnda runt , partim ad populi inores , & consuetudinem ut bis in fi xerunt , novasque aliquot ipsi pro temporum opportunitate , ut suspicari fas eri , interfuerunt. Quarum summa capita, quae e fragmentis eruere licuit vitis eruditis , breviter hie innuemus, easque ad suas tabulas ex ordine a Iaco-ho Gothostedo descretio, revocabimus: nam in sequenti libro, ubi eas sigillatim evolvemus, rerum, ac materiarum, docendi causa seque inur ordinem, non tabulatum. Prima tabula rationem instituendi , agitandique judicii tradebat. Secunda continebat causas judicii prorogandi, testiuin excitandorum, di rationem persequendorum surum. Tettia complectebaturrem usurariam, & depositi actione in , & auctoritatem , cxequutionemqueret judicatae. Qua ita definiebat jus parentum in liberos, & jus emancipationis, & legitima tempora, quibus justi liberi nascerentur. Quinta statue-hat jura testamentorum, & successiones ab inta stato , di hereditatis divisionem , & iura tutelarum. Sexta exhibebat venditiones, & usucapiones,& polIestioncm, atque tignotum in alieno inductorum, itemque repudi O-rum jura. Septima de damno agebat , & injuria in agros , pecora , vel proprium corpus, aut famam illa iis i indeque pergebat ad alia delicta , nempe ad salsos testus, homicidas, veneficos, sagas, parricidas, atque adiu orum, & patronorum fraudes in pupillos, &.clientes. Octava consti tuebat jura praedio tum urbanorum, & rusticorum, defini o ambitu parietis,& spatio inter confines sundos, itemque spatio viae ; tradebatque sodalibus certorum eollegiorum ferendae sibi legis facultatem. Nona sons erat juris publici, vetabatque privilegia, & coetus nocturnos prohibebat, puniebatiscue seditiosos ; & redeuntes in fidem populi Romani, cum antea descivi se sent, tamen recipiendos jubebat. Iudices pecunia corruptos capite muructabat, Se judiciu ur de capite Civis Romani non nisi comitiis centuitatis fieri permittebat. Decima comprehendcbat jura Sacrorum, & sepulchrorum , α eaeremoniarum & jussu andum. Undecima de jure connubiorum agebat,
48쪽
quae simul eum undecima supplementum erat, de pignore aliquid attingehat, & de ea lumnioso, falsoque judicio , itemque de servo noxae dando. Quae omnia sigillatim explicabuntur libro sequenti. Nunc haec indicasse, ad continuandum narrationis ordinem, satis fuerit Ex harum autem legum sensu, & potestate deductus est usus , sive ratio judicii exereendi, & negotiorum a itandorum, certis adhibitis form Iis solemnitatibus veterum Iurisconsultorum artificio conditis, ca) eductisque de S aerario Pontificum e quas lotis actionas, &- uisimas appellarunt: quae altera fuit poli x O. Tab. portio juris civilis, libro secundo a nobis sigillatim explicanda , dictumque sui: Iur civile Flavianum , a Flavio seriba, qui librum earum populo vulgavit. Praeter tiris a Ilion/ι qui sint actus in lege civili solemniores , & quasi eommercii forensis instruis menta, editae sunt a prudentibus, post editum jus civile Flavianum, aliae
formulae ad nova contractuum genera, nuaque negotia in diem emergentia, ex moribus accommodatae, per sex. AElium compositae, a 3uris AEliani nomen duxerunt. Atque haec tutis portio, nempe ius civile Flavianum & Elianam, itemque lateνρνotar/onει ρνudentum proditae e re nata , quasDνi di utMunas appellarunt, sub pristae iurisprudentiae nomine comprehendentur . verum senescente jam x . Tab. rure, vel propter obscuritatem verborum, & antiquitatis oblivionem, ut mortalia omnia, sensim dilabente ; itemque novis in diem negotiis oborientibus , quae novam legem veterum sententia minime comprehensam postulabant; auctoritate populi , vel Senatus, vel utriusque, variis temporibus, novis Legibus, Senatusconsultis, & Plebiscitis, vel reddita suit lux Decemvirali juri, vel adjectum, immutatumve aliquid, quod si solius plebis consensu , Tribuno rogante , fieret, ptibi scisam appellabatur; fi Senatus auctoritate , Senatus consultum , quod deinde populi suffragio confirmatum rasis vim , ac nomen obtin bat . Quarum legum illae, quae ad jus privatorum pertinent , explicabuntur libro tertio. Satis enim fuerit nomina earum hic breviter indicare tium ut bain narratio suo filo dedueatur; tum ut lector antequam cognoscat singulas, proe ut adspiciat universas.. Omne. igitur leges parsim presiaar, partim negotia , partim iudicia res Piciunt. Exordiemur a personis, quae vel M.νi sunt, vel frui. Ad servorum statum peltinet lex Caninis , & lex AElia on/ia , quibus liberior
manumittendi facultas coercebatur. Illa enim certum servorum manumittendorum numerum praescribebat; haee manumissi, de manui miseris aetatem definiebat, certasque manumvNonis causas postulabat. Lex Iulia princi-Pem manumittentem eximebat obligat ne servandarum solemnitatum. 6-rronia ex discrepantibus judicum sententiis praeferebat illam , quae libertati studeret . Iunia Naνbana medium gradum inter servitutem , de plenam libo talem constituebat r isque libertatis gradus larina tib/νρao appellabatur 3 cui cohaerens est S. C. Laνι ianum , quo filii haeredes a Patre instituti praeferuntur caeteris , in bonis Latini liberti decedentis . V. plenam libertatem Latinis libertis ob honorem tribuebat militiae , praeter quos, illos, qui iure aureorum annulorum carerent , ab ingenuorum honoribus arcebat. DaIum tantim S.C. iis, quibus libertas relicta erat a te natore, absentibus etiam haeredibus , libertatem praestabat. S. C. Risbria. num iis, quos haeres a Praetore moeatus manumittere negligeret, liberos
esse i dat. Afi uinianum in causa relictae libertatis, cognoscere jubcbat Praesidem provinciae, de qua erat testator , & servus : quamvis haeres ex Rltera esset provincia . Uitrasianum partes explebat insantis, ac liberum
XXXIII. De Actibus Legitimis , &Iure Flaviano.
Attici lib. 6. ep. I. pag. 336. cum
tibus Legibus. Di iii co by Cooule
49쪽
rro nunelabat eum, cui testator libertatem reliquerat a pluribus heredibus, inter quos esset insans , qui loquendi usu caleret . Ninnianum libertatem adimebat et , qui colludente domino , per judicis sententiam liber pro. nunciatus sutilet. Erat & s. C. quo prohibubatur , Post quinquennium
quaestionem de statu defuncti retractari. Claudianum servitutis poena mulieres ab alienorum servorum commerciis absterrebat. Lex rictu Lybici seris
vos publicos, qui publicis scripturis operam dabant , a Repubi ca manu. missos , non amplius Latinos, sed Romanos cives fieri permist. Et hae leges, atque S. C. suerunt de conditione servorum: sequentia liberorum statum complectuntur. Ante omnes procedit lex Atilia, qua tutor ex lege a Plaetore datur iis, quibus nec ullus adgnatus adest, nec tutor datus a telia tore. Lege vero Iulιa, & Titia in provinciis tutor, eamdem ob c..usa in
dandus erat a Praesidibus. Lex Claudia, cujus eli incerta sententia, vel mulieres exemit a perpetua tutela, sub qua jure antiquo erant, vel facultatem ejus tutelae gerendae sullulit. Lex Lυοria adolescentes minores viginti qui que annis a dolis alienis tutos praestabat. Succedunt leges ad conjunctionem Pei sonarum pertinentes, nempe nupti. les . quarum praecipua erat lex Papia, quae pluribus capitibus, poenis, praemiisque propositis, nuptiarum sequen Iiana excitabat, coelibatum, & viduitatem inhibebat; inopiam aerarii privatarum haereditatum vicesimis portionibus, & ea ducorum lucro levabat. Cui legi plura S. C. cohaeserunt, quae in ejus expositione a nobis afferentur. Fuit & S. C. quo nuptiae inter pupillas, re tutores , curatorcsque prohibe.bantur. Nuptias consequitur partus, cujus agnoscendi post divortium ratio
Per personas occurrunt leges, quae ad negotia pertinent, quarum primas innuemus eas, quae in viventium ne otiis versantur. Primum locum dabimus Iegi Atinia, quae rei furtivae usucapionem non aliter permisit, quam post reis ditum ipsius ad priorem, & verum dominum ; a quo si res denuo recessi Glit, exuebat prioris furti vitium. Simileque constituerunt lex Plautia , de Iulia in rebus vi possessis. Lex Scriboma sustulit usucapionem servitutum. Lex Claudia, & S. C. Mac.donia a tim adolescentium laenerationes rescid runt. Lex Iulia vulgatum cessionis bonorum beneficium concessit debitori. bus, qui solvendo non erant: ut propria corpora molestiae subtraherent, bona creditoribus cedendo. Velleianum S. C. fCeminis intercedentibus, & pro alio se obligantibus, prodita exceptione subvenit. Lex Cincia immoderatas
donationes, & munera coercuit. Prodeamus nunc ad negotia , quae a morte allorum emergunt, quibus
regendis hae sunt leges constitutae. Oneri se primo lex Comelia , quae t samenta condita ante captivitatem ab iis , qui apud hostes secesserunt , perinde eonfirmat, atque si diem suum in Urbe obiissent. Lex Furia ceris tam summam definivit, supra quam non liceret legare , aut mortis causa donare , nisi certis personis. Lex Voconia legandi libertatem , & essulam erga mulieres testatorum liberalitatem compescuit. Lex Falcidia vetuit , plus dodrante legando absumi. S. C. Tνebellianum actiones omnes , quae haeredi, & in haeredem competerent, jussit cum restituenda haereditate trans re. S. C. Agasianum concessit haeredi, haereditatem restituere rogato, quartae detractionem. S. C. Sabinianum prospexit adoptato filio in adoptionem alteri dato a patre trium liberorum : cui filio quartam bonorum partem relinquendam iussit. Lex V u.ia instituendorum posthumorum rationem tradidit. Lex praeterea Glicia suit eruta per Cujacium , ex qua in ossiciosi testa Menti queIela manavit . S. C. Iulianum consuluit iis , quorum in
50쪽
Daudem hereditaria bona suerunt alienata. S. C. Claudiauam Iiberti haeres ditatem ei filio detulit, cui testamento fuit assigrinus, relicto iure patro
natus. S. C. Teνtullianum , & Orphitianum filio , matrique mutuam succese
sonem aperuerunζωE negotiorum legibus ad ea , quae ad erimina, & iudicia pertinent
procedamus. Iudicialium legum ante alias digna memoratu est lex C.νnalia de malostata, quae complectebatur leges omnes antiquiores in eos lata , qui aliquid contra Rempublicam. molirentur r novaque eapita condidit quibus ejus crimini v atrocitas coereeretur. Fuit & lex Iulia da eaoeendis aέMρινiis , qua & stuprum , & foediora libidinum genera comprehenduntur. Reprimendae vero audaciorum hominum violentiae latae suerunt lex Pompeia , Cia ia , Pedia , itemque Iulia . quae inscribitur da vi . Fuit e iam & lex Intia , quae rapaces manus Magistratuum a sociorum , & provincialium boni x arcebat, injustaque iurisdictionis luera prohibebat , quae
dicta est νιρερundaνώm - eum qua conjungi potest lex Glaucia eodem pertinens , ejusdemque tituli lex Cinnelia r quibus legibus privatae pecuniae ab avarix magistratibus repetebantur . At publicae , saeraeque pecuniae repetebantur aliis legibus , nempe lepe Ialia poculatus , & o sarriluis , &do residuis, qua tenebantur , qui vel non omnem pecuniam publieam in rationes retulissent , vel relatam non integram redidissent i hisque legibus reprimitur avaritia . Sequuntur leges , quae compescebant ambitionem, quod praestitit lex Potitia, Babia , Mavia , Fabia , Tullia , Aufdia , Calfurnia , Licinia , Pompeia , 8c postremo lex Iulia da ambuti is
Plura quoque de constituendis, regendisque judiciis, legibus Iuliis continebantur. Multa porro crimina plectebantur legibus Caraeliis r quarum prima offertur illa d. falso, quae salsa testamenta subiicientes , atque eorrumpentes , & scripturas, sive privatas, sive publieas vitiantes puniebat ritemque omnes , qui veritatem fraude celassent , aut imagine veritatis falsum obtulissent. Cui similis lex Gνnelia nummaria , quae crimen coer euit fallatae , vel attonsae monetae. Fuit Sc lex Cometia , quae puniebat iniuνias , sive verbis, sive re , sive scriptis illatas i de Lex etiam Coν- solia da Stearii de Monsciir, quae suppliciis assciebat eos, qui ferro, vel veneno mortem alicui obtulissent. Quan legem plura comitabantur S. C. quorum nomina interciderunt. Ex quibus S. C. celebria sunt illa , quae castrationem puerorum prohibebant. Eademque lege Coνnelia da Sicariis horribile parricidii crimen continebatur r quod erimen complexa est d inde lex Pompeia , quae a. pamcidiis inscribebatur. Denique lege Cornelia , quae de ιεμ erat , vetita fuit alea , qua hominum patrimonia Drais arbit io subjiciuntur. Da furtis constituit lex Hostilia , ut ab lentis nomiis ne agere liceret . Plaetium , sive liberi hominis , aut alieni servi suppressionem , punivit lex Fabia : in quam iactum tuit S. C. ut servorum fugitivo tum venditio legis sententia comprehenderetur Fuit Lex Remmia de puniendis ealumniatονι bus . Et de tergiversationibus , sive iis , qui accusatione in destituunt, poenam statuit S. C. Tinpitianum , alio nomine lex Perrenia nuncupatum. Eos vero , qui benemeritos vindieare neglexerint , ut sunt heredes , qui testatore occiso , supplicium sumere deier vis omiserint, plectit S. C. Suianianum. A cujus criminis accusatione quinquennio he edes liberantur per S. C. Statillanum. S. C. autem Sili niani vis porrecta eis etiam ad servos, qui testamento manumissi eodem sub tecto mansissent. Ea que fuit sententia S. C. Neroniani, vel Claudianis
quam tententiam S. C. aliud Trajaui temporibus conditum , protraxit ad B 4 eos