장음표시 사용
101쪽
I. oralitatis annulo. Moralitas est, in genere, illa proprietas actuum humanorum iliis quidam dicuntur boni et honesti, qu am vero mali et inhonesti. Unumquocsque autem' dicitur bonum quando fini ad quem destinatur refrendet, scilicdf, quando suae naturali ordinationi congruit v. g. equus dicitur bonus qui velocitercumt, horologium bonum quod recte lassica horas, calamus bonus quo quis regulariter scribit, etc. Igitur actus hum nus dicitur bonus qui respondet fini ad quem destinatur. Jamvero actus inmanus ordinatur ad ducendum hominem ad finem situm Atimum. Ego omnis actus qui ad finem ultimum homini mi dicitur bonus, et omnis actus quia fine avertit, dicitur malus. Homo autem ordinatur ad finem suum ultimum a Deo, qui ipsum dirigi secundum divinam rationem, quae lex a Tadicitur et imprimitur in mente humana, ipsum hoῶinnid ens a quae ad finem ducunt, et a quae a fine ave tunt. Illa impressio legis aeternae dicitur lex naturalis et nobis manifestatur mediante conscientia. Cons vitii ergo
102쪽
quod dicit convenientiam cum lege aeterna, seu cum lege naturali et conscientia. Igitur moralita inis uum humanorum eonpensentia priliseonpensentia eum G aEonsi asia mereas, misaeas rua, ire erealoe, quae est eonaeientia. --- Dicitur I eonseisiridia τε disconsanientia eum Dys interna, quia lex aeterna est prima morum regula, cui omnes leges subordinantur, et a qua oriem μῆ-n obligandi mutuantur. Dicitur ' onsentensia se diaconsententia eum dictamine eonscientice, quia conscientia est regula morum morima lex enim aeterna homini innotescit, et ad particulares actiones applicatur, mediante conscientia. II. oralitatis divisio. -I' Moralitas alia est bona, alia
Moralitas bona est convenientia aetus humani cum regula morum moralitas mala vero est disconvenientia actus humanicum morum regula.
2' oralitas dividitur in obseetisam seu materialem, et aulaeetisam seu tormalem. - Morau- obiectiva, seu materialis est illa Quae inestra 'Hectis in quae tertur voluntas secundum quod conveni- 'in' m disconvenientiam dicunt cum lege, seu cum regula Medi morum mi se Ce mis ' Moralitas dividitur in instrinaream et extrinaeeam. 4 Moralitas nisi eo est illa quae rei inest de se sua natura, etiam est lego positiva praecidente vel prohibente V. . dii Imre Deum, parentes, patriam, est quid intrinsece
Moralitas extrinseca est ili quae ex sola lege Dositiva 'ni inest V. g. comedere carnes feria sexta est extrin-
103쪽
De existentia morauistis.-1' sistus quaestionis. In acre morali considerare possumus est obiectum, vel ipsum aetum qui circa Mectum versatur. Unde distinguitur duplex minalitas, scilicet objectis quae obiecto convenit. subjectis quae ipsi actui inest. Hic quaeritur de existentia
moralitatis objectivae. Omnes admittunt moralitatem saltem extrinsecam ipsis obieetis actuum humanorum competere, seJ quaestio Propo-mtur non de moralitate extrinseca, sed de moralitate intrinseca, scilicet, de otiitHe vel malitia quae ipsis obiectu conveniunt de se, ex natura sua. Concedimus multa esse objecta de se indifferentia, quae quidem fiunt bona vel mala tantum ex Hirim lege praecipiente vel prohibente rud contra eos qui non admittunt nisi moralitatem quamdam extrin eam, et ipsam repetunt vel ab Eumana lessislatione, ut misee, va a populorum con
104쪽
2 Demo reatur aristantis moralitatis.
r' NE 'etillasta -Bonum morali , sicut omne bonum, 'volvat vique respectum convenientiae vel appetibilitatismo homines Atqui multa sunt obicia quae de se et natura
sua, abstrahendo ab omni lege et consuetudine, natur e rationali immutabiliter cosveniunt vel disconveniunt, V. amor Dei odium ipsius, blasphemia, etc. Ermi sunt quaedam objecta intrinsece et natura sua bona vel mala.
a ' Maiasistilia, unusquisque ex conscientia aua ex ritur se, 6turaliter et absque respectu ad hae i allivanuel ad consuetuclines populorum, osscrimen i tituere inter
quaedam bona et uuaedam mala gaulere de hono Patrato, angustia pati de malo, et odium invincibile circa quaedam erimina concipere. Atqui omnia ista mani esto demonstrant naturale et intrinsecum discrimen aliquorum bonorum et malorum M. 3 Ex uni rari eonae nati ina-- Sunt quaedam, mi Aristolai quorum nominibus statim vitium est implicatum, ut malevolentia laetans alieno malo, impudentia. . . turtum, adulterium, caedes. . . unquam igitur fieri potest, ut ex his aliquid recte fiat, sed semper peccatur ea agendo. -Unde sic arguere possumus : Apud omnes gentes uni
quaedam nomina uae aliqnid molicant des bonum vel de se malum, independenter Πquacumque ollinis e legislatoris vel populi eonsuetudine. Atqui verba sunt i idearum. Ergo universalis est persuasio omnium hominum quae-dRm natura sua esse bona, quaedam esse mala. Atqui haec constans universalis sersuasio AEuses invincibilic manet, 1 mia, II 6.
105쪽
non obstantibus oncupiscentiae et passionum suasionibus, necnon temporum et regionum influxi s, non potest esse error obnoxia. mino. 4 M absurdo.-Admissi enin adu .sariorum sententia,
surtum, adulterium, blasphemia possent ri ta Ndivina
vel humana praecipiente, vel ex consuetudine et omnis lex esset justa, et omnis consuetudo legitima, quae absurda sunt. II. De assentis morialistis obseeum.-Demonstrata existentia moralitatis obiectivae, ulterius quaeritur de prin-eipio constitutivo huius moralitatis. ' Philosophorum sententiae.-Innumera nuntihil sophorum placita de ratione moralitatis obiectivae constitu
Quidam non admittunt nisi moralitatem extrinsecam. quam repetunt a Vel ab humana legislatione seu a pacto civili, ut Hob set Rousseau
b Vel a populorum consuetudine, ut aint-Lamber ; Vel divina voluntate, ut Martesius, AEuffendori,
Illa prima positio jam refutata habetur ex his quae dicta sunt de existentia moralitatis obiectivae Demonstravimus enim inesse obiectis actuum humanorum moralitatem intrin- Seenm, naturalem, immutabilem, quae est igitur in pendens, tum a legislatione humana seu a pacto quodam civili, tum is populorum consuetudine, tum a voluntate divina. Alii admittunt moralitatem intrinsecam, quorum doctrina, de principio moralitatis constitutivo, reducitur ad quatuor systemat quae sunt sensualismus, utilitarismus, ration 1 mus moralis et sententia scholastica.2 De sensualismo morali. d sensualismum moralem reducitur doctrina eorum qui rationem constitutivamImoralitatis reponunt
Argumentum veritatis est aliquid omnibus videri. Se ea. ep. II
106쪽
a vel in voluptate et dolore, ita ut bona sint quae voluptatem mala vero quae dolorem producunt, ut docent Epicurus et ristippus, ex antiquis, St-Simon et Ourrier, ex modernis Epicuriamus, Maedonismus .
b vel in sensu quodam morali boni et mali distinetivo. ut docent utcheson, Mid. Hum sensismus moralia).e vel in affectibus, scilicet in sympathia et antipathia, ut posuit mith, seu in remora et gaudii conscientiae, ut affr-mat Iacob sentimentalismus moralis .
a Illa doctrina quidem destruit moralitatem. Moralitas
enim obiectis inest intrinsece essentialiter et immutabiliter. Atqui admissa doctrina sensualismi, moralitas esset accidentalis, relativa et mutabilis, ut patet. Ergo sensualismus moralis est falsus. b Ut homo bene agat et modo humano, agere debet modo rationi humanae consentaneo. Atqui admisso sensualismo homo agere deberet modo contormi sensibus et sensibilitati. Ergo illa doctrina dignitati humanae adversatur. ideoque est absurda. 3. o utilitarismo.-Utilitarismus est systema eorum qua normam seu rationem constitutivam dΚitatis malitiae moralis reponunt in si fato in artriae in duplicem classem dividuntur, secundum quod cum entham et Helvetio, e moliem Hirriam, Vel cum tuari-Μili, Comte, Litu et sativistis, ut em publieam, statuunt esse normam bonitatis e malitiae actionuIn humanarum. istis e malitiae actionu naumanarum.
107쪽
UTILITARIAMUA QUI UTILITATEM IV PUBLICAM RIVE PRIVATAM TATUIT MARNORMAM BONITATIS LL MALITIAE ACTIONUM RUMANARUM, AERT AERIICIENDUS.a Quaedani sunt immutabiliter Ona in se vel mala, independenter ab omnibus circumstantiis vel adiunctis, ut apparet ex demonstrativite existentia moralitatis intrinsecae quae oriectis convenit. 'Ntqui utilitas sive privata sive Dubliea est mutabilis secundum adiuncta Era illi lita piavn PublI- IOI Potest esse norma honitatis vel malitiae aetionum humanarum, et utilitarismus est rejiciendus. b Utilitarismus ad absurdum ducit. Etenim si admit. titur utilitas privata ut norma moralitatis, iam ' egoismus uisum a iuus: 2 pniurium homi eidium sua IIoita et quandoque neeessaria : a mortem pro patria subire fit
Si autem utilitas publiea, ' nulla esset hona acti utilitat privatae non autem publieae ordinata: 2 iustae fierent leges ad honum publicum ordinatae, etiam cum maxima priyatorum iniuriaci I nullum daretur crimen damnandum dummodo societati esset uliIo. Atqui in omnia absurda sunt Ergo. 4' o lonalismo norau.-Rationalismus moralis est systema eorum qui constituunt rationem humanam indepen dentem et autonomam, ut principium a quo pendet moralitas actionum humanarum. Sic docent rationalistae et praesert m ant, qui in suo opere ostia rationia praesteae, om-j
cium se obligationem moralem, scilicet, imperatisum eiaestoraeum, posuit ut expressionem ipsius rationis praeticae, independentis et autonomae.
a Bla doctrina nititur falso fundament scilicet inde-Ρendentia ipsius hominiis respoetu Dei. Mui illa in pen-
108쪽
ELEMENTA PHILOROPHIAE CHRISTIANAE
dentia nullo modo existit ut ex existentia legis aeternae et naturalis constat. Ergo. b Illa sententia vim obligativamIeps moralis destruit. Etenim conceptus obligationis necessario 4nvolvit conceptum superioris obligantis Atqui homo non est sibi ipsi supe
rationis, si ratio sit independens a Deo. . . e Ratio humana est facultas passiva non autem activa, scilicet, pendet ab objecto suo quod praesupponit et non producit. Ergo, cum bonitas et malitia ipsi objecto insit intrinsece nullo modo pendere Ot 'st a ratione humana, et quem admodum veritas rerum est ab intellectu nostro independens, ita et moralitas. 5 sententia sehol silea exponitur et demonstratur. -Scholastici communi, docent moralitatem intrinsecam quae minutabiliter obiectis inest, esse independentem ab homine, et repeti a principio obiectivo. Illud autem principium est ipsa ratio increata, seu divina, quae ordinem naturalem concepit et Iege aeterna constituit. Moralitas igitur obiectiva consistit in convenientia vel disconvenientia rei, prorim eum ordine naturali seu natura rationali, remote et radisiatur eum ratione divina.
THESIS.-ΜORALITAA, QUAE OBIECTIS INEST INTRIN SECE, ITA EST IN CONVENIENTI VEL DISCONVENIENTIA REI PROXIME CUM ORDINE NATURAM SE NATURA RATIONALI,
TALIA ORDO CONCIPITUR ET ADIUNCTA VOLUNTΛT LEGE AETERNA PRAESCRIBITUR.
ordo naturalia in ista propositione significat complexum mnrum relationum gus naturam humanam consequuntur. Homo seeundum at am suam relationes naturales diei ad Deum, ut creatorem ad entia materialia ut partes universi,
109쪽
. ad alios homines, ut concives, et ratione lacultatum id donatur, natura humana subordinationem illarum facultatum ad invicem importat. Istae relationes immediate procedunt a naturis rerum, ideoque essentiales et immutabiles sunt. Quod sub nomine ordinis naturalis hic significatur, ab aliis tangem aliquando natura rationalis dicitur. μ' Prima pars.-Unumquodque dicitur homun Gundum quo est pretibile. Atqui omnia appetunt suam se fectionem. Ergo unumquodque dicitur bonum secundum quod est e secti Ium alicujus naturae atqui aliquid est e Metivum alicuiu valitrae, in quantum est ipsi connatura et
proportionatum scilicet, in quantum convenientiam importat cum naturalibus rei relationibus. Ergo e unicuique bonum
est quod sibi connaturale et proportionatum scilicet quod est sibi conveniens. Atqui, ut dicit S. homas do
bono et malo in actionibus oportet loqui sicut de bono et malo in rebus Ergin actio humana est obiectives bona quae ordini naturali seu naturae rationali convenit. Atqui sicut unumquodque habet matutalim consonantiam vel aptitudinem ad id quod sibi convenit, ita ad id quod est repugnans nocivum 'abet dissonantiam maturalem msicut omne conveniens, in quantum huiusmodi, habet rationem boni, ita omne repugnans, in quantum hujusmodi, habet
rationem mali. Ergo moralitas obiectiva proxime sita
est in convenientia vel disconvenientia rei cum ordine naturali,
Secunda pars.-Essentiae rerum formaliter pendent ab intellectu divino, in quo est idea exemplaris omnium rerrum, et fundamentaliter ab essentia divina. atqui ordo maturalis dicit complexum omnium relationum quae ab essentuTrerum necessario et immutabiliter procedunt. Ergo quod aliquid sithia a in ini conveniens vel dissonans ab eodem intellectu divino
110쪽
ELEMENTA PHILOAOPHIAE CHRISTIANAE
pendet, qui in se continet rationem ordinis omnium rerum Atqui Issa ratio ordinis quae adiuncta voluntate est directiva omnium motionum et actionum, dicitur ex aeterna. Ergo moralitas obiectiva remote sita est in convenientia vel disconvenientia rei cum ratione divina, a qua ordo naturalis conmpitur et, adiuncta voluntate, lege aeterna praescribitur. III. coronaria ' Intrimere bonum est id quod natura sua mam naturali seu naturae rationali convenit. - μι -- aere malum est illud quod natura sua, ordini naturali seu
naturae rational repugnat. 2 Quaedam sunt quae natura sua et secundum se naturali ordini seu naturae rationali, neque conveniunt, neque
repugnanto illa autem intrinsece non habent moralitatem sed extrinsece scilicet, hi alicuius legis positivae. Si vero nulla ex positiva sit, quae ipsa praecipiat vel prohibeat, haec sunt oriective indifferentia. 3 Moralitas objectiva potest diei convenientia vel disconvenientia rei cum lege. Quae enim sunt intriminc bona vel mala a lege aeterna praecipiuntur vel prohibentur unde licet ex aeterna non sit secundum se constitutiva moralitatis est tamen praescriptiva et manifestativa. Quae autem sunt exti insece bona vel mala, a lege positiva divina vel humana
4 Facile intelligitur axioma alia sunt prohibila quia mala adia vero es quia prohibua. Etenim intrinsece mala ideo prohibentur, quia malaa extrinsece mala, uia