장음표시 사용
81쪽
Voluntariunt diraetum est illud quod procedit a voluntate istive amiti; v. g. Mena et volara ferino Mespuo est directe voluntaria. tantarium indirectum est illud quod procedit a voluntate quatenus agere omittit, quando tamen agere et potest et debita . . . mora alicuius o i mergentia ex delectu auxilii quod erre omitto, cum pos . et d lege naturali inritatis.
Voluntarium dieitur quod il j. l, a autem aliquid dicitur Me duplieitεν. Uno modo diricte ito, solli po ra ab aliquo inquantum is agena meu ealetaetio a Llo. e. sti mi ti, iis liu et ex hoe ipso quod non ait Meu submeret u Wis diei lira ubernatore in quantum Maiati a gubemuIdo. Sed Miendum vi , l sem semper tu quod sequitur ad delectum aettonia, redueitur Meut in causi. ii misi iis 'κ eo quod non agit, sed solum tune eum potest et debet ager . 0
5 Voluntarium dicitur ciuisiti, viri ιιiae, abi uati, λων-pretati m. Voluntarium aestia est illud quod a voluntare actualilae influento proeedit. Iuniarium riuati est illud quod a voluntate meedit. vi actus prius positi, et in actionem moraliter influere pergentis. Iuniaritim habutiati est illud quod procedit a voluntare, vi actus prius voliti non autem revocati, sed qui nunc in actum non influit. Voluntarium interpresatisum est illud quod non proeedita voluntate, sed quod praesumitur a voluntate procedere, si de eo cogitaretur vel cogitari posset. ' Voluntarium dicitur in a vel in eama.
intenam P . . occisio ab horam in intenta. luntarium in ausa est illud uod non est volitum in Sti sed seruitur ex alio ciu οὐ Rh inis voli iam, bis Ῥες intendit venationem die dominica, ex qua sequitur omissio missae
82쪽
venatio est voluntaria in se, omissio missae, si non directe intenta, si voluntaria in causa. Ut effectus qui sequitur ex causa volita sit voluntarius, requiritur ut agens Metum saltem in conluso praeviderit
nihil enim Mirum quin praemonitum. λλτ' Voluntarium dieitur implieae vel Meundum quid. Hae distineti in duplici Mnsu aecipitur. Communiori acceptione soluntarium implietur dieitur illud quod omnibus perpensis a voluntate pro dit, licet non sine aliqua inclinatione ad oppositum poluntarium Mundum quid est illud quod attentis quibusdam circumstantiis a voluntate P --deret, sed omnibus perpensis, ab ipsa non procedit. Cum mercator ex metu naufragii merces proiicit in mare, proiectio
mercium est voluntaria implieiter conservatio autem ipsarum, voluntaria aeeundum quid.
quibusdam aliis, voluntarium implieiter dicitur id quod
procedit a voluntate sine ulla repugnantiaci voluntarium eundum quid id quod a voluntate pro dit cum reΡugnantia. 8 Voluntarium est expressum vel laestrum, Meundum quod externe verbis, vel suffcienter ex aliquo laeto, aut laeti alicuius omissione, adesse colligitur. IV De involuntario.-Voluntario opponitur inpoluntarium quod definitur : id quod si in eooni ἐ- M'. in M, spes a principio aetrinsem orira Muntiat inelinationem. Involuntarium est duplex : posuisum et prisa fisum. In untarium posuisum est id uod fit voluntat ipsa
inmisu repugnante rinsoluntarim priuatisum est id quod
sit, egoiente actu voluntatis in subiret canaei talis actus. Primum est positive nolitum, secundum est simpliciter non volitum, unde dicitur etiam non oluntarium.
I in quae dievitiis sunt infra da impinabat ara.
83쪽
DE CAUSIS QUAE VOLUΝTARIUM MODIFICANT EX PARTE INTELLECTUA
DE IGNORANTIA I. Ignormulae et inadvertentiae nouo.-Ignorantia est
carentia-cognitionis. Alia est negastra, alia Asaam, alia mauisa. Ionorantia estativa, quae dicitur etiam neacientia, est carentia cognitionis non debitae. . ., ignorantia medicinae
Ignorantia via rastra est carentia cognitionis debita in subiem capaci, v. g. ignorantia iuris in iudice ' dicitur ignorantia proprie dicta. Ignorantia maritim, seu error est aDDrobatio falsiim vero. In retentia est carentia cognitionis actualis ejus ouod iam habitualiter cognoscitur de quo tamen hic et nunc non cogitatur. morantia igitur importat carentiam cognitionis debitae tum actualem, tum habitualem inadvertentia vero carentiam actualem tantum, non habitualem. H. Ignoraritiae species.-I Ratione obserit, ignorantia est iuria e facii prout versatur circa vel legis vel lacti particularis existentiam ; . ., quia ignorat ad mutationem proprietatis laxam legalem esse solvendam, habetur ignorantia
84쪽
ALEMENTA PHILO OPHIAE CHRISTIANAE
iuris si vero legem cognoscens, ignorat hane laxam debitam solutam non fuisse, habetur ignorantia laeti. 2 Ration a Desi, ignorantia dicitur insinoiuilis, vel sinetibilia. Ionorantia inriseisidia est illa quae vinci vel deponi non potest, et quia dubium de opposito non occurrit, et dieitur me inviniabilis, vel quia habito dubio, diligentia morali deponi non potuit, et dicitur morali in invincibilis. Diligentia moralis ea dicitur quam prudentes, pro rei gravitate, in hisce circumstantiis adhibere solent. Ionorantia intabilis est illa quae morali diligentia vincise deponiAoteae et debet. Si ad eam depellendam aliqua sed insumiens diligentia adhibeatur, ignorantia dieitur implieide sistabilis; si vero nulla adhibeatur diligentia, nee ullum studium ignorantia dicitur erassa si tandem ex industria quis refugat voluntarie messi ignorantiam deponendi, ignorantia dicitur' citata. 3 Ratione actionis soluntaria, ignorantia dicitur antee
Ionorantia anteeedens est illa quae praecedit actum Voluntatis et est emcax ratio cur actio ponatur v. g. quis Volens occidere eram, occidit amicum si scivisset non autem fecisset. isnorantia eo omitana est illa quae comitatur actum voluntatis, se nullo modo in imum insuit quia ignorantia deposita, eodem modo ageret voluntas v. g. quia volens occidere feram, oecidit inimicum quem quaerit occidendum, si scivisset idem secisset.
tatis, hilicet, quae est a voluntate volita. Ignorantia consequens est directe vel indirecte volita, ideoque est ignorantia
vincibilis. m. De innum ignorantiae in voluntarium.-Voluntarium supponit cognitionem ex parte intellectus, unde ignorantia contrariatur voluntariori non tamen quaelibet ignorantia eodem modo in voluntarium influit, sed diverso modo, Mun-
85쪽
dum quod actum voluntatis antecedit, comitatur vel co e- Unde triplex thesis proponitu .
'mara a. - IGNORANTI ANTECEDEN VOMINTARIUM DESTRUIT.
Ad voluntarii rationem requiritur cognitio ex parte intellectus, et consensus ex parte voluntatis. Atqui ignorantia antecedens utrumque excludit. Ergo ignorantia ante-redens destruit voluntarium. Ad minorem. morantia antecedens enim est carentia cognitionis nullo modo a voluntate volita, et deposita hae ignorantia, voluntas aliter omnino agere nedum in actum consentiret. Unde ubi datur ignorantia antecedens, deest cognitio ex parte intellectus, et consensus ex parte voluntatis. Tragram. GNORANTIA CONCOMITANA NON FACIT VOLUNTARIUM NEC INvoLUNTARI I , i POSITIO, ED INVOLUNTARIUM PRIvA- IVR, RU NON VOLUNTARIUM.mma para.-mn saris esuriarium.-Blud non potest diei Muntarium quod et ignoratur. Atqui id quod fit cum ignorantia concomitante actu non e noscitur. Ergo ignorantia concomitans non laesi voluntarium. Secunda Ma.-me insoluntarium positiss. llud non potest diei positive involuntarium quod est voluntati consentaneum. Atqui Metua cui roducitur in ' Mate cum
definitione hujus ignoratas et ex exemplo allato constat. Ergo ignorantia concomitans non tacit involuntarium positive. Tertia para.-Sed insoluntarium ripati , ae non Muntarium. on voluntarium dicitur id quod non pro di a voluntate, sed cui tamen voluntas non adversatura vel, ut diximus de involuntario privativo, id duo fit deficiente actu voluntatis in subiecto eaeae talis actus. Atoui sic o haho
86쪽
effectus ignorantiae eoneomitantis. Etenim neque pro dita voluntate, cum ignoretur, neque voluntas i adver-tur, eum sit voluntati consentaneus. Ergo fit deficiente aetu voluntatis, et dieitur non voluntarius seu involuntarius privative. THEMI, I.-IGNORANTIA MONREQUENS VOLUNTΛ-
Qui vult eausam vult effectus qui ab ipsa naturivitor proeedunt. Atqu ignorantia consequens est a voluntate volita. Ergo quae ex ipsa sequuntur sunt voluntaria. II 12 Tamen minus voluntarium est id quod indirecte tantum ratur, quam id quia voluntate directe intenditur. Ergo Ignorantia consequenti, ieetis' destruat voluntarium illudi diu modo minuit, nisi ips TayMara. Etenim si sit
affectata necium minuat voluntarium, ipsum adauget propter maiorem voluntatis affectum ad rem volitam. IV. Mouaria.-1' morantia invincibilis, cum sit antecedens, penitus tollit voluntarium. 2 Ubi nulla est advertentia, nullum est voluntarium nihil enim potest esse voluntarium ubi nulla est cognitio Idem igitur dicendum est de inadvertentia perfecta ac de ignorantia invincibili et antecedente. Ubi datur semi-advertentia, semi-voluntarium habetur.3 Ignorantia vincibilis laesi voluntarium in causa, non tollit voluntarium, sed minuit, nisi sit ametata. 4 et Cum voluntas eo liberior sit quo perfectior est cognitIo, maxime interest veram scientiam acquirere, praesertim earum rerum quae ad honeste et religiose vivendum prosunt. Quia scientia eo magis influit in voluntatem quo 'vidius agenti occurrit, ad recte vivendum haud parum inservit nobilium rerum frequens recogitatio seu meditatio quum enim voluntas sit caeca, et nonnisi ab intellectu illuminetur, qu reet cogitat, recte agit, et frequenti rerum honestarum meditatione consuetudo honeste vivendi paulatim efformatur D
87쪽
DE CAUSIS QUAE VOLUNTARIUM MODIFICANT EX PARTE VOLUΝTATIS.
DE HABITIBUS I. Habitus natura et Poetes.-Actus voluntarius a voluntate procedit tanquam a suo principio effieiente sed voluntas disponitur agendum mediantibus labitibus unde ea quae ex Parim voluntatis in voluntarium influunt preeipue sunt habitus.
ludo ius oper- quo bene vel metie disponitur subjectumlin ordine ad Derationem ut virtus et vitium. abitus entitativi subiectu GMEsa substantia : subie tum vero ipsiuinabitus omativi est poto HI si facultas.s Habitus sunt alii supernaturatis qui a m anima inlithd Inuuin eter oegentiam naturae; alii naturatis, qui
88쪽
ELEMENTA PHILOROPRIAE MURIATIANAE acquiriintur ex repetitione actuum secundum axiomara ex re titis actitius ti habitus.
Meetus habituum.i metus habituum est triplex.
Primus effectus est maior Deiliis et promptitudo ad agendiarn. Etenim ex repetitione actuum habilitas quaedam acquiritur. et minor exigitur conatus ad Egendum, et eo minor quidem quo magis rescit vis ipsius habitus, ita ut tandem actus ponatur veluti automatice quin saepe saepius intellectus ad ipsum advertat, et voluntas ipsum imperare egeat. Facilitas et promptitudo ad agendum primus est igitur habituum effectus. Secundus effectus est uniforminis o-rationia. Etenim eum natura legi minoris conatus is d mmm 4 6 - diat, ex facilitate ad agendum oritur inclinatio ad eosdem actus eliciendos, ex quo uniformitas in operando nascitur, et habitus fit quasi nova naturR. Tertius effectus est dinoscitis. Placet enim operatio quae sine contentione elicitur et secundum naturae inclinationem procedit. Habitus igitur disponit lacultatem ad facilius, uniformius et delectabilius agendum.
: M. De iustumi linum in voluntarium. abitus
est voluntarius quando scienter et libere acquisitus non fuit mea tor retra laetis vel quando, sine advertentia causatus, dein vero cognitus non fuit tamen impugnatus. E contra habitus advertenter vel ne advertentia causatus est inv luntarius, quando impugnatur, et apta media ad extimationem eius serio adhibentur. Insuper actus pro dens ex habitu fieri potest vel ex in vertentia, vel cum advertentia intellaetus.
Prima Din. abutis operatis non tam ran. Qm enim tanaeius est alicuius habitus et eum non retractat.
89쪽
vult illum habitum potiaris ideoque vult elicere frequenter illo aetus qui naturaliter ex ipso sequentur. Igitur si actuae habitu aequatur eum mentis n iciri iste actua est voluntarius Io a autem actus fiat sine advertentia iste actus est voluntarius in causa. Ergo habitus nondum retraetati non destruunt voluntarium. 8Munda Din. abuti operatim imum pestimarium per austent.-Habitus, praesertim habitus morales, disponunt voluntatem ad promptius, uniformius et delectabilius agendum. Atqui id quo fertur voluntas maiori promptitudine et propensione ad agendum auget Voluntarium. Ergo habitus operativi, virtures et vitia, ipsum voluntarium in se augent. Tartis para.-Ν- n e leaeuar inacivit. MunnAriem habitus displices, et aliquis ipsum eradicare conetur quantum Potest, a quidam actus in liberate procedunt ex habitu qui quodammodo in naturam vertitur, isti actus non sunt Ioluntarii, sed involuntarii, quia causa lacta est inv luntaria propter mutatam voluntater
D CAUSIS QUAE LUNTARIUM MODIFICANT
DE PASSIONIBUS I. Malonum notio. Moon sunt motiis .e i , in asinatione boni
90쪽
rantur quamn sex ad appetitum conmoiscibilem pertinent t
um uinciri irratilias . clesperatio tua usum
PHI QUI CHRI seu concupiseentia).ylum, au- quinque vero ad appetitum ii citillem umqr seu metus et ira passionuta motus alii suiu prim primi cui oriuntur in nobis sine ullo voluntatis consensuri ali Meunitam ni qui producuntur eum semimen advertentia et semipleno consensura alii tandem
re nR; deliberati qui Iunm T area advertentia et
Passiones de se sunt indifferentes, et bonitatem e malitiam sibi non vindicant, nisi secundum quod voluntatis imperio subiiciuntur Unde sit
S. ΡΛARIONE IN ALIPSIS CONSIDERATAE N QUE BONAE NEQUE MALAE BUNT PROUTIAUMACENT RATIONI AEUNT ALTERUTRUM.
Prima Ma.-Passiones in seipsis considerat neque bonae neque malae sunt. Etenim artus nostri non possunt diei boni vel Imali nisi secundum civ d a voluntate uxtiliarn α ---dunt. Atqui motus appetitus sensitivi qui dicuntur passiones in seiosis considerati non procedunt a voluntate deliberata, sed ab appetitu sensitivo qui caret libertate et dominio morum aeuum grgo Isa nes, in se ipsis consideratae, neque bonae neque M. 'ur aeeunda Ma.-ροσυ cam arens rationi sunt averutrum. Etenim, passiones consideratae ut sunt sub imperio voluntatis et dictamine rationis a libera voluntate aliquomodom edunt et bonitatem vel malitiam actus imperati voluntasis Induunt. Ergo prout passiones rationi et voluntati subiacent sunt bonae vel malae. H. Da innum passionum in virum mn.--Jamiones influunt in voluntatem, ipsam inclinando Issi rim ad honum, vel retrahendo a malo. Etenim sub influxu passionis bonum sensibile vividius apprehenditur ideoque voluntas vehementius ipsum Iertur. Inter passiones . quae vehementius