M. Tullii Ciceronis Orationum pars 1. 3.. Cum correctionibus Pauli Manutii

141쪽

fisobrii, nisi industrii, consequi non possim omnia li

bore, O diligentia est consecutus. in hoc flexu quasi aetatis nihil enim occultabo, fretus humanitate, ac sapientia uenra 9fama adolescentis paullum haesit ad metas notitia noua mulieris, oe infelici uiciniatate insolentia uoluptatum . quae cum inclusae trus,et prima aetate compressae,et constrictaefuerant, subitose non numquam profundunt, atque ej-ciunt uniuersae. qua ex uita, uel dicam, quo ex fermone: nequaquam enim tantum erat, quantum homines loquebantumuerum ex eo,quidquid erat, epst , t tumq. se eiecit, atque extulit: tantumq. abs ab illius familiaritatis infamia, ut eiusdem nunc ab sese inimicitias, odiumq. propulsiet. atque , ut iste interpositus sermo deliciarum, desidiaeq. moreretur, cfecit mehercule inuito, O multum repugnante me. sed tamen fecit9 nomen amici mei de ambitu detulit: quem absolutum insequitur, reuocat, nemini nostrum obtemperat: eri uiolentior, quam uestem .sed ego non loquor de sapientia; quae non cadit in hane aetatem: de impetu animi loquor, de cupiditate uin cend de ardore mentis adgloriam quaestudia in his iam aetatibus nostris contractiora esse debentun adolescentia uero, tamquam in herbis ,significant, quae uirtutis maturitas, O quantae fruges industriae sint futurae. etenim semper magno ingenio adolescentes refrenandi potius a gloria, quam incitandi fuerunt:

amputanda plura sunt illi aetati ,siquidem efflorescit ivgentilaudibus, quam inserenda. quare si cui ni-

142쪽

um efferbuisse uidetur huius uel suscipiendis I uel ingerendis inimicitijs uis, ferocitas , pertinacia; si quem etiam minimorum horum aliquid offendit,

purpurae genus ,si amicorum cateruae ,si*lendor,sinitor: iam ista deferuerintvam aetas omni iam dies mitigarit. Conseruate igitur resp. iudices, ciuem bonarum artit im, bonarum partium, bonorum uir

ι .promitto hoc uobis, O reip.θondeo; modonos ipsi resp. satisfecimus, umquam hunc a nostris rationibus seiuncti re . quod cum fietus nostrastmliaritate promitto,tum quod duris isse ipsetigilus iam obligarit. neque enim potis, qui bominem consularem, quod ab eo res. uiolatam diceret, is iudicium uocarit, ipse esse in rep. ciuis turbulentus enon potest, qui ambitu ne absolutum quidem patitur esse absolutu,ipse impune numquam esse largitor.habet a M.Coelio rest. iudices, as accusationes uelobsides periculi, uel pignora uoluntatis. quare oro, ob testori. vos,iudices, ut, qua in ciuitate paucis his diebus Sex. Clodius absolutus sit; quem uos per bienni si aut ministrum seditionis, aut duce uidistis; qui aedes acras, qui censum populi siqui memoriam publicam suis manibus incendit; hominem sine re, suem H, θ' ste, sine fortunis, ore, lingua, m*nu, uita omni inquinatum; qui catuli monumentum blixit, meam domum diruit, mei fratris incendit; qui in Palatio,atque in urbis oculis seruitia ad caedem, O i5-fammandam urbem incitauit; in ea ciuitate ne patiamini illum absolutum muliebri gratia, M. Coelium li

bidini

143쪽

bissini muliebri condonat m ; ne eadem mulier c suo coniuge fratre turpissimum latronem eripuis.

se, O honestissimum adoliscentem oppressisse uideatur. Quod cum huius uobis adolescentiam proposeu ritis; constituitote uobis ante oculos huius etiam miseri senectutem, qui hoc unico filio nititur , in huius ste requiescit, huius unius casum pertimescit: quem uos supplicem ueri e misericordiae, seruum potestatis, abiectum non tam ad pedes , quam ad mores sensusq. uestros, uel recordationeparentum uestrorum, uel liberorum iucunditate sustentate;ut in alterius dolore,uelpietat uel indulgentiae uestrae seruiatis.nolite, iudices , aut hunc, iam natura ipsa occidentem, uelle maturius extingui uulnere uestro, quamsuosa to; aut hunc, nuncprimum florescentem firmata iam sirpe uirtutis, tamquam turbine aliquo , aut subita tempestate peruertere . conservateparenti lium,pse

ventem filio, ne aut senectutem iam prope des eritam contempsisbe, aut adolescentiam plenam ei maximae non modo non aluisse vos, sed etiam perculisse,

atque afflixisse uideamini. quem si uobis , suis , si

re . conseruatis ,r addictum , deditum , obstrictum uobis, ac liberis uestris habebitis ; omniumq. -- ius neruorum, ac laborum vos potissmum , iudices, fruditas uberes, diuturnosq. capistis.

144쪽

PRO L. CO RNELIO BALBO,

. I auctoritates patronorum in iudiciis α ualerent ab amplissimis uiris L. Corne-

, iij caussa defensa est;si usus, a peritiss-

. - mis; si ingesai ab eloquentissimis; Iuria, ab amiceimis, est cumben iis cum L. Corne lio, tum maxima familiaritate coniun tis.quae limilitur meae partes ζ au toritatis tantae, quanta uos in me esse uoluistis; usus mediocri ingeni minime uoluntati paris. m ceteris, a quibus est defensus unc debere plurimum uideo: ego quantum ei debeam,alio loco ostendam. Principio orationis hoc oppono, me omnibus, qui amici uerint aluti meae,est dignitati,s minas referenda gratia facis facere potuerim, at praedicanda, O habenda certe satis esse acturum. fuerit hestereo die Cn. Pompeiurauitas in dicendo, iudices, quae facultas, quae copia, non opinio ne tacita uestrorum animorum ,s persticua admiratione declarari uidebatur.nihil enim umquam audiui, quod mihi de iuresubtilius dici uideretur; nihil de emoria, de more, de exemplis acutius; nihil per rius de foederibus; nihil illustriore auctoritate de berulis ,nihil de repgrauius; nihil de ipso modestius; n hil de caussa ,-crimine ornatius: ut mihi iam uerum irideatur illud esse, quod non nulli litterati, ac

diis doctrinisq. dediti quas quiddam incredibile

dicere plitabantur; eum, qui omnes animo uirtu-

145쪽

ORATIO 'tes penitus comprehendiset, omnia, quae tacere uel let,facillime tractare. Quae enim in L. Crasso potuit, homine nato ad dicendisingularem quandam facultatem , si hanc caussam ageret, maior esse ubertas, v rietas, copia, quam fuit in eo, qui tantum potuit impertire huicstudio temporis, quantum ipse a puer tia usque ad hanc aetatem a continuis bellis uictoriis conquieuit quo mihi dissicilior est hic extremus

perorandi locus.etenim eisuccedo oration quae nou praetervecta sit aures uestras ,sed in animis omnium penitus insederit: ut plus uoluptatis ex recordatione illius ora'onis, quam non modo ex mea,sed ex cuiusquam oratione capere possitis. sed mos est gerendus non modo Cornelio, cuius ego uoluntati in eius periculis nuello modo deesse possum; sed etiam Cn. Pom

peio, qui sui facti, sui iudici , sui beneficii uoluit me

esse, ut apud eosdem uos iudices nuper in alia caussa Ierim, praedicatorem, O audIorem. Ac mihi ἐνιidem hoc dignum reo uidetur, hoc deberi huius excellantis uiripraestantissimae gloriae,hoc propriu es se uestri osticus, hoc satis elye caussae, ut, quod fecisse

Cn. Pompeium connet, id omnes O licuisse concedant . nam uerius nihil en, quam quod hesterno die dixit ipse; ita L. Cornelium de fortunis omnibus dimicare, ut nullius in delinti crimen uocaretur . non enim furatus esse ciuitatem, non genus suum ementitus, non aliquo impudenti mendacio delituisse, non irrepsisse in censum dicitur. unum obi citrer, natum esse Gadibus: quod negat nemo.ceterum accusator a

146쪽

tetur , hunc in Hii nia durissimo bello cum

tello, cum M. Memmio O in classe,.in Arcitu fuisse, ut Pompeius in Hispaniam uenerit, Memmiumq. habere quaestore coeperit, numqvam a Me-; Carthaginem esse profectum; acerri misistis proeliis, O maximis , Sucronensi, O Duriens, interfuisse , cum Pompeio ad extremum belli tempusfuisse. haecfunt proelia Corneli,talis in rep. nostram labor, assiduitas, dimicatis , uirtus di nasummo imperatore ,spes pro periculis praemior . praemia qui mi a non sunt in eiusfacito, qui ad plus est ,sed in eius, qui dedit. donatus igitur est ob

eas caussas a Cn. Pompeio ciuitate. id accusator nou

negat ,sed reprehendit; ut in Cornelio caussa ipserprobetur,poena quaeratur,in Pompeio casa laeda-aur, erasit nulla icomam,sic innocenti mi hominis ortunas, praestantissimi imperatoris factum coumnariuolunt. ergo in iudicium caput Corneli, ctum Pompeijuocatur. hunc enim in ea ciuitate, in quasit natus, sensissimo loco natum esse concediso ab ineunte aetate, relictis rebus uis omnibus, in nostris bellis , nostris cum imperatoribus esse vers tum , nullius laboris, nullius obsessionis, nullius proeιV expertem fuisse.haec funt omnia cum plena laudis, tum porpria Cornelij: nec in his rebus crimen es ut '. lum. ubi igitur est crimen ' quod eum Pompeius ciuitate donauit. huiusce ne crimen ψ minime: nisi bonos nominia putanda eri . cuius igitur ψ re uera nullius s Milone accusatoris, eius unius, qui donauit.

147쪽

qui cti adductusgratia minus idoneum' homine prae .mio secisset ; qui etiamsi uirum bonum .sed non ita 'meritum , si denique aliquid, quod non 'ut a, liceret, fatium diceretur ,sed contra, at silieteret: tamen esset omnis eiusmodi mali reprehenseo a uobis, iudices, repudianda . nunc vero quid diciture quid ait accusitor fecisse Pompeium, quod non licuerit j quodgrauius es, quam si id Iaam auco diceret, quod non oportuisset. est enim aliquid, Ood non oporteat, etiamsi licet: quidquid uero non licet, certe non oportet . hic ego iluric coner c agere, iudices, non esse fas dubitari, quin, quod Cn. Pompeium fecisse constet, id non solum decuisie,sed etiam debuisbe fateamur' quid enim abest huic homini, quod uos ad Fet, iure hoc tribui, oeconcedi putaremus frictus ne rerum ἰ qui pueritiae tempus extrinum , principium habuit bellorum, atque imperiorum ma- ximorum:cuius plerique aequales Minus saepe casura siderunt, quam hic triumphauit: qui tot habet phos, quot orae sunt; partesq. terrarum; tot uim rias bellicas, quoisunt in rerum natura genera bel-

io m. au ingenium t cum etiam ipse casus, eue tu,q. rerum non duces,sed comites eius consilio ra fherint: in quo uno ita si mafortuna cu summa uir iste certauit, ut Minium iudicio plus, quam possest, minus , quam decet, tribueretur . an pudor , an integritas, an religio in eo, an diligentia umquam requi ta es c quem prouinciae nostrae, quem υρο- ri populi, quem reges, quem exterae gentes c. in

148쪽

reetis, moderatiorem , sanctiorem , non modo uiderunt, sed auis erando umquam, a ut optando cogia, tauerisnt/ qqi d dicam de auctoritate' quae tanta est, quanta in his tantis uirtutibus, ac laudibus elle de- . bet . cui senatus, populusq. ampis mae dignitatis praemia dedit non postulanti, impςria uero etiam recusanti, huius de facto, iudices , ita quaeri, ut id agatur , licuerit ne ei facere quod fecit, an vero , non dicam, non licuerit, sed nefas fuerit, contra foedus enim, id est contra populi R. religionem, O fidem fecisse dicitur 9 non turpe populo non ne uobis ἰ audiui hoc de parente meo prier, cum mucte lus L. F. caussam de pecuni s repetundisi diceret , i D, ille uirimi patriae alas dulcio Gquam conlectus , fuit,qui de ciuitate decedere, quam de sententia, man. ruit; hoc igitur caussam diconte, cum ipsius tabulae: circumferentur in hiciendi nominis caussaluisse iudiacem ex illis equitibus 'gravis isNiri , nePlinem,

quin remoueret oculos, O se totum auerteret; ne

forte,quod ille in tabulas publicas retulisset, lubitasse

quisquam , uerum ne, an falsum csset, uideretur. Eo Cn. Tompei decretum, iudicium de confiij sententia pronunciatim, recognoscemus' cum lexibus γη ere -χnus' clisu foederibus, quorum acerbi lima distrantia est , pertendemus' A bcnis aiunt, cum quidam eos, qui onctegratule . ut spei,stiei inmoslum. publice dixisset , , ut mos Grauecori ni est, iuratidicaussa ad aras accederet, ina x se omxes iudices, ne , iuraret, reclamasse. cunuc raecum Astecta ti

149쪽

niri, noluerint religione uideripotius, quam verita te, fidem esse constri iam: nos, etiam in ipsa relimone o legum foederum conseruanda qualis fuerit Cn. Pompeius, dubitabimustaeru enim,ixsciente uultis cotra foedera fecisse,an sciente' cientem;o novi nonri imperi , opopuli excellens dignitas, o Cn. Pompeti sic late longeq. dissus laus, ut eius gloriae

domicilium communis imperii finibus terminetur ; Ο nationes, urbes, populi, reges, tetrarchae, tyranni, testa Cn. Pompei, non solum uirtutis in bello , sed etiam religionis in pace : uos denique mutae regiones imploro,et sola terraru ultimaruinos maria portus,

insulae, litoraque: quae est enim ora, quaesedes, qvi locus, in quo non extent huius cum fortitudinis, tum nero humanitatis, tum animi, tum consili impressa uestigia ζ hunc quisquam, incredibili quadam , atque . inaudita grauitate,uirtute,constantia praeditum,foedera scientem neglexisse uiolas, rupisse,dicere aud bit Gratificatur mihigenu accusatore inscietem Cn.

Pompeiumfecisset significat. asi uero leuius'.

cum in tanta rep. uersere, O maximis negotηs praeses, facere aliquid, quod scias non licere, an OUnino nescire quid liceat. etenim cum in His ania bella acerserimum , O maximum gesserat, quo iure Gaditana ciuitas esset nesciebat an cuius limum populi non nosset, interpretationem foederis non tenebatlid igitur, quisqram, Cn. Pompeium ignorasse, licere audebit, quod mediocres homines,quod nullo usu,nullosudio militari praediti,quod librarioli denique scire pro

150쪽

Meuntur ' equidem contra existimo, iudices , cum in Omni genere, ac uarietate artium, etiam illarum, quae sinesummo otio non facile discuntur, . Pompeius ea cellat,singularem quandam laudem eius, est praestabile essescientiam in foederibus, pa tionibus, condicionibus populorum, regum, exterarum natio num,in uniuerso denique belli iure , acpacis. nisi forste,quae nos libri docent in umbra,et otio,ea Cn.Pompeium neque, cum requiesceret, litterae, neque, cum reuigerere res ipse docere DotueruM.Atque,ut ego

sinito,iudices, caussa dicta est temporis magis ego no huius inquagenere iudicisplura dica . est enim huius saeculi labes quaeda, macula,uirtuti inuidere, uel ιe ipsum florem dignitatis insiringereinenim Cn.Popeius abhinc annos quingentos fuisset, is uir, a quo senatus adolesi tuto, atque equite II epe communis salutis auxilia expetisset; cuius rogesae omnesgentes cu clarissima uictoria terra mari. peragrassent; cuius tres triumphi testes essent, totum orbem terrarum nonro imperio teneri; quem populus R. ngulari s honoribus decorasset: si nunc apud uos id, quodisfecisset ontra foedus facth diceretur,quis audiret nemo profecto: mors enim cum extinxisset in Midiam, res eius Naesempiterni nominis gloria niteretur.cuius igitur audita uti reus dubitationi locum non daret, huius praesens, peri atqueperspecta, obtrediat ram uoce laedetur mittam igiturPompeium iE oratione mea reliqua: feduos,iudices, animis ac memoria tenetote Ae lege, foedere,de exemplis, de perpe