M. Tullii Ciceronis Orationum pars 1. 3.. Cum correctionibus Pauli Manutii

161쪽

cognitionesua iudicio publiso repulerunt. quid fuit' inrogatione ea, quae de Pompeio a Gessio, o a Lentulo cos. lata est, in qua aliquid sacrosandrum videre

tur imum enim sacrosandium esse nihil potest,n f quod populus Febs uel sanxisset: deinde san tione

sacrandae sunt aut genere ipso,aut obtestatione et cousecrationeisues,aut poenae,ct caput eius, qui con'Irafacit, cogisecratur. quid habes igitur dicere decuditanofoedere eiusmodi ἐ utrum, a capitis cossor cratione, an obtestatione legis acrosanctum esse confirmas nihil omnino umquam de isto foedere adpo -

pulum, nihil ad plebem equς legem, neque poenam, latum esse dico. de quibus etiam si latum esset , ne quem ciuem reciperemus ; tamen id cfflet, quod populuspinea iussisset ratum ; neque quidquam illis uerbis , Si quid Acrosanctum est, esse exceptum uictretur: de his cum popula R. nihil umquam ius rit quidquam audes dicere sacrosanctumfuisse j 2 c u

ro haec oratio mea ad infirmandum foedus Gaditano , tredices, pertinet . neque enim eri meum,contra ius optime meritae ciuitatis, contra opinionem vetusatis Atra ara Ioritatem senatus dliceaee. duris nim quondam temporibus reip. nostrae , cum praepo. tens terra mari. Carthago, hiri duabus Uani3 ,

huic imperio immineret cam duo fulmina nostri imperil subito in Hispania Cn.. P. Scipiones e tincti occidissent: L.Marcini pr ipili centurio cum, Gaditanis foedus icisse dicitur. quod cum magis de

illi spopuli. ihilitia uestro Metus lacte que '

162쪽

φιani aliquo publico uinculo religionis , teneretur: sapientes homines, O publici iuris periti, Gaditani, M. Lepido, notulo cos. a senatu de foedere postulauerunt . tum est cum Gaditanis foedus uel renouatum,uelictum. de quo foedere populus R.sententiam

non tulit, qui iniussu suol nullo panto potes religione

obligari. ita aestana ciuitas, quod beneficiis suis erga remp. non in consequipotuit, quod imperatoris testimoni's, quod uetustate, quod 'Catuli, sit -- mi uiri, auctoritate, quod iudicio enadis, quod io dere , consecuta es: quod publica religione sanciri potuit, id abest: populus enim se nusquam obligauit. neque ideo eis Gaditanorum caussa deterior grauissimis enim O plurimis rebus in fulta . sed isti dias utationi certe nihil es loci: sacrosanctum enim nihil potest esse, nisi quod per populum, plebem vesancitum est. quodsi hoc foedus, quod populus auctore senatu, commendatione, O iudicio uetustatis, noluntate, oesententijssuis comprobat, idem sus stagi s comprobasset; quid erat, cur ex ipso foedere Gaditanum in ciuitatem nostram recipi non liceret 'nihil eii eiu i aliud in foedere, nisi ut pia, O aetemna pax sit . quid id ad ciuitatem ζ adiunctam illud. Otiam est, quod non in in omnibus foederibus; Maiestatem populi R. comiter conseruent . id habet hanc vim, ut si ille in foedere inferior rimu uerbi genus hoc conseruandi, quo magis in legibus, quam in foederibus, utisolemus, imperantis est, non pro cantis: deinde, cum alterius populi maiestas confer-

163쪽

viri iubetur, de altero fletur; certe illa populus in superiori condicione, caussa I. ponitur, cuilis male fas foederis sanctione defenditur. in quo erat accusatoris interpretatio indigna restonsione; qui ita diacebat, comiter esste communiter: quas uero priscum aliquod, aut insoliti uerbum interpretarctur. comes , benigni, faciles, suaves homines 49e dicu tur , qui erranti comiter monstrant flam, benigne,

non grauate: communiter quidem certe non conue

nit. lim absurda res ent, caueri foedere,ut maiestatem populi communiter conseruent; id est,ut populus illa suam maiestatem e se sanam uelit. quod si iam itaqJet, ut esse non pote iri : tamen de nostra mala late, nihil de illorum, caueretur. potes ne e

tur nostra maiestas a Gaditanis benigne conseruari, si ad eam retinendam Gaditanos praemiis elicere nou

possumus potes esse ulla denique male las , si impcdimrer, quo minus per populum R. beneficiorum uirtutis cauli a tribuendorum pote natem imperatoribus nostris deferamus in Sed quid ego di 'uto, quae mihi tum , Gaditani contra me dicerent, verep se dici uiderentur fissis enim repetentibuὲ L. Cornelium , rest derem, legem populum Reiu isse deciuitate tribuenda , hoc genere legum fundos populos feri non solere, Cn. Pompeium de consilη sententia

riuitatem huic dedit te, nullum populi nostri iugum

Gaditanos habere; itaque nihil ese sacrosanorum , quod lege excepi. m uideretur; si esset, tamen infoedidere nil l esse cautum raeter pacem: Militum etiam

164쪽

esse illud, ut maiestatem illi nostram conseritare de

berent: quae certe minueretur si aut adiutoribus iulorum ciuibus uti in bellis nobis non liceret,aut prae mi tribuendi pote latem nullam haberemus . nunc uero quid ego contra Gaditanos loquar, cum id, quod defendo, voluntate eorum, auctoritate, legatione ipsa comprobeturj qui a principio fui generis, ac reip

ab omni Rufio ,sensuq. Poenorum mentes suas ad strum imperium,nomenq. flexerunt: quos,cum maxima bella nobis inferretur, moenibus excluserunt,clasybus insecutisunt, corporibus , copiis, opibus depule Drunt: qui O ueterem illam speciem foederis Marciani semper omni sanctiorem Marte duxerunt; O hoc foedere Catuli, senatusq. auctoritate se nobiscum coniunctissimos esse arbitrati sunt: quorum moenia, delubra, agros, ut ipse Hercules itinerum , ac laborum suorum,sic maiores nostri imperi,ac nominis populi R. terminos esse uoluerunt . testantur O mortuos noyros imperatores, quorum uiuit immortalis memoria, Ogloria,Scipiones, Brutos, Horatios, Cra os, Metellos; est hunc praesentem Cn. Pompeium, qlic, procul ab eorum moenibus acre o magnum bellavrentem, commeatu, pecuniaq. iuuerunt; O hoc tempore ipso populu R. quem in caritate annonaeint saepe ante fecerant, frumento suppeditato leuauerunt se hoc ius 6Fe uelle,ut sibi, ct liberis ,si qui eximia uirtute fuerint , t in nostris cactris, it in imperatorum praetori s,sit denique inter signa atque in acie locussi bis gradibus ad Deo si ettiam ad ciuitatem. quodsi

165쪽

Iri i Sardis si Hispanis, agris Ripendioq. must iis, uirtute adipisci licet ciuitatem; Gaditanis aute , os i s, uetustate , fide, periculis, foedere coniunctis, hoc idem non licebit: non foedus sibi nobiscum ,sed iniqui*mas leges impositas a nobis ese arbitrabuntur. atque hanc, iudices, non a me fingi orationem, sed me dicere,quae Gaditani iudicarint,res ipsa declarat. Hospitium multis annis ante hoc tempus cum L.

Cornelio Gaditanos fecisse publice, dico. prostra te ses: proferam legatos: excitabo laudatores, quos ad hoc iudicium ,,mmos hom ines, ac nobilissimos , deprecatores huius periculi missos uidetis. re denique multo ante Gadibus iam audita, fore huic ut ab isto periculum crearetur , grauissima tum in istum ciuem suum Gaditani S. C.fecosnt. potuit magis fundus sopulus Gaditanus fieri, quoniam hoc magnopere de

lectare uerbo tum sit fundus,cum scita,ac ista nosra sua sententia comprobat, quam cum hospitium ierit , ut est ciuitate illum mutatum esse fateretur, ius ciuitatis honore dignissmum iudicaresipotuit certius interponere iudicium uoluntatis suae,quam cum etiam accusatorem huius multaqpoena multauit epotuit magis de re iudicare, quam cum ad uestrum iudicium ciues amplismos legauit, testes huius iuris , vitae laudatores, periculi deprecatoresin etenim quis

es tam demens, quin sentiat ius hoc Gaditanis esse retinendum, ne interseptumst ijs iter perpetuo ad hoc simplismum praemium ciuitatis;-magnopere iis esse laetanda, uius L. Cornelij beneuolentiam erga pios

166쪽

suos remanere Gadibus,gratiam, O facultatem commendandi in hac ciuitate uersari φ quis enim nostrum est, cui non illa ciuitasset huiusctudio, cura, diligentia commendatior ῆ omitto, quantis ornamentispopulum istum Caeaesaricum e set in Hispania praetor, afeceri controuersias sedarit, iura ipsorum permissu statuerit,inueteratam quandam barbariam ex Gaditanorum moribus , disciplinaq. delerit, summa in eam ciuitatem huius rogatu Itudia, O beneficia contulerit. multa praetereo,quae quotidie labore huius , studio aut omnino, aut certe facilius consequantur . itaque O adsunt principes ciuitatis, defendunt, amore, ut ii m ciuem , tectimonio , ut no-srum, icio, ut nobilissimum san tissimum holyis item,studio, ut diligentissimum defensorem commodorum suorum. Ac ne ipsi Gaditani arbitrentur, quamquam nullo incommodo asticiantur, si liceat eorum ciues uirtutis caussa in nostram ciuitatem ueni re, tamen hoc ipso inferius esse suum foedus, quam ceterorum:consolabor et hos praesentes,uiros optimos,

illam fidelismam,atque amicismum nobis ciuitatem: simul O uos non ignorantes, iudices, admonebo,quo de iure hoc iudicium constituti sit,ile eo numqua omnino esse dubitatum. os igitur prudentigia mos interpretes foederum,quos peritis mos bellici iuris,quos diligentissimos in exquirendis condicionibus ciuitatum, atque caussis esse arbitramur in eos profecto, qui iam imperia, ac bella gesserunt. etenim si Scaeuola, ille augur, cu se iure praediatorio cosulare ll. 3 tur,

167쪽

tur,homo iurisperitissimus, consultores suos non nu-k.quam ad Furium, Cascelium praediatores reiicie-- bat; si nos de aqua nostra Tusculana M. Tugionem potius, quam C. Aquillium, consulebamus; quodU-siduus usus uni rei deditus O ingenium, O artem sae pe uincit: quis dubitet de foederibus , O de toto iure pacis ebr belli omnibus iurisperitissimis imperatores nostror anteferreἶ possumus ne igitur tibi probare au.ctorem exempli, atque facti illius, quod a te reprehenalitur, C. Marium' quaeris aliquemgrauiorem' constantiorem praestantiorem uirtute, prudentia, reli fissione, aequitates is igitur M. Annium Appium, fortissimum uirum, uirtute praeditum,ciuitate donauit,

cum Camertinum foedus sanctissimum, atque aequisimumstiret esse . potest igitur, iudices, L. Cornelius

condemnari, ut non C. Marii factum condemnetur e Exsat ergo ille uir paruper cogitatione uenira, quoniam re nonpotest,ut cons iciatis eum mentibus, que oculis non poteriis: dicat se non imperitum foederis,

Fon rudem exemplorum, non ignarum belli fuisse,se P. Africani discipuli , ac militem , se stipendiis, se legationibus bellicis eruditum , se,si tanta bella legisset, quanta gessit, O confecit,si tot consulibus meruisset,quoties ipse cosulfusfiet, omnia iura belli per

discere ac nosse potuisse: bi non suisse dulium, qui

nullo soldere a rep. bene gerenda impediretur: ase ex coniunctii ima, atque amicissima ciuitate fortissimo quenque esse delectum: neque Fulginatium , neque camel lium foedere esse exceptum, quo minus eorum.

168쪽

ciuibus a populo R. praemia uirtutis tribuerentur . itaque cum paucis annis post hanc ciuitatis donationem acerrima de ciuitate quaerito Licinia G Mucialege uenis ira: num quis eorum, qui de foederatis eiu tatibus Met ciuitate donatus, in iudicium est uoca- tu ἰ nam Spoletinus T. Matrinius, tum ex iis, quos C. Marius ciuitate donasset,dixit caussam ex colonia

Latina in primis firma, O illustri. quem cum diser tus homo L. Antistius accusaret, Spoletis ius dixit fundum populum Spoletinum non esse fa Ium; uid bat enim populos de suo iure,non de nostrotundos sierisolere sed cum lege Appuleia coloniae no essent deductae, qua lege Saturninus C. Mario tulerat, ut in yngulas colonias ternos ciues Refacere posset, negabat hoc beneficium,re ipsa sublata,valere debere. ihil habet similitudinis ista accusatio sed tamen ta ta auctoritas in C. Mario fuit,lit no per L. Crassum, Quem suum, hominem incredibili eloquentia, sed paucis ipse uerbis caussam illam grauitatesua desim derit, probarit. quis enim esci, iudices, qui imp ratoribus nostris in bello, in acie, in exercitu delectum uirtutis, quisociis, ciuifoederatis in defendenda rep. nostra spem praemiorum eripi uellet ἰ quod si uultus C. Mars s uox,si ice imperatorius ardor oculo rudi recrees triumphi, si praesens ualuit at pectus:

ualeat auctoritas, ualeant resseriae, valeat memoria, ualeatforti imi clarismi uiri nomen aeternum: si hoc disci imen inter gratiosos ciues , atque fortes, ut illi uiuistuantur opibus suis, borum etiam ill ε mort ο-

169쪽

mortuorum Gi quisquam huius imperii defensor mori potest uiuat auctoritas immortalis . uuid in Cn. Pompeius pater, rebus Italico bello maximis ge- sis, P. Caesium , equitem uirum bonum, qui unuit Muennae foederato ex populo non ne ciuitate . suauit ζ quid in cohortes duas uniuersas Camertiun ζquid ψ Heracliensium legionem P. Crassus, utram-plissimus, ex ea ciuitate, qua cum prope singulare Dedus Pyrrhi temporibus C. Fabricio consule intam putatur ζ quid 'Massiliensem Aristonem Dila c quid c

quoniam die Gaditanis agimus, idem heros L x Gaditanos ψ quid ζ uir sanιtissimus,4summa religione, ac modestia hMetellus Pius/Fabium Sagunquidζhic,qui adest, a quo haec, quae ego nunc percurro, subtilissime sunt omnia perpolita, M. Crassus, non Aletrinensem foederatum ciuitate donauit, homo tumgrauitate Oprudentia praestans , tum uel nimium parcus in largienda ciuitate Φ Hic tu Cn. Pompei beneficium, uel potius iudicium, O factum infirmare conaris ' qui fecit, qMod C. Marium fecisse audierat; fecit quod P. Crassum, quod L. Syllam , quod/Metellam , quod den que, domesticum auctorem , patrem suum facere, uiderat; neque vero in uno Cornelio id fecit: nam es Gaditanum Hasdrubalem ex bello illo Africano , O Mamertinos obuios , O quosdam Uticenses, Saguntinos fabros ciuitate donauit. etemim cum ceteris praemiis digni sunt, qui suo labore, Opericulo nostram remp. defendunt is tum certe digni mit a sunt,

170쪽

sunt, qui ciuitate ea donentur,pro qua pericula,ac telasubierunt. atque utinam , qui ubique sunt propugnatores huius imperi, possent in hanc ciuitatem uenire; contra,oppugnatores reiptae ciuitate exterminari. neque enim ille summus poeta noster Hannibalis illam magis cohortationem, quam communem

imperatori uoluit esse, Hostem qui feriet, mihi erit Carthaginiensis, ureisquis erit. cuiatis et, id habent omnes leue, O semper habuerunt.itaque es ciues fortissimos, undi-qVe fortes viros adsciuerunt; O hominum ignobilisi uirtutem persaepe nobilitatis inertiae praetulerunt . Habetis imperatoris summoru, O sapientissimorum

hominum,clarissimorum uirorum,interpretationem iuris, acfoederum.dabo etiam iudicum,qui huic quaesioni praefuerunt; dabo uniuersi populi dabo sanctissimum etiam iudicium senatus. Iudices cum prae

feferrent, palamq. loquerentur, quid essent lege Papia de M. Crasso, Mamertinis repetentibus, iudicaturi; Mamertιni publice fusicepta causa destiterunt . multi in ciuitatem recepti ex liberis, foederatiss. populis: nemo umquam δ de ciuitate accusatus, quod aut populus fundusfactus non esset, aut quod foedere

ciuitatis mutandae ius impediretur. audebo etiam. hoc contendere, numquam esse condemnatum, quem connaret ab imperatore nostro ciuitate donatum .

Cognoscite nunc populi iudicium multis rebus isterpositum, atque in maximis calsis re ipsa, at-S Uu comprobatum . Cum Latinis omnibus foedus h ictum