장음표시 사용
121쪽
- Io 3m illorum globulorum ex aliis sex conflari. 3. humorem crystallinum ex globulis exiguis esse contextum. q. globulos r Mos in statu praeternaturam esse ilidiores, quam in naturali. s. tubulos exiles, quibus usi siunt in administrandis hisce obsiem tionibus, ambienti expositos, aere leviter exagitato,exhibui se se unumquemque horum globulorum circa suum centrum gyrare. obstruata sunt denique Quaedam corpuscula tetragona ,
quae partes salinae judicantur) sanguinem cum praedictis globulis rubeis, & crystallinis componentia. Praeterea sanguis consideranaus cum sta liquiditate cidest cujus partes sunt in continuo motu θ ut non modo ad asi e dendum,& alias motus lationes pro Varia Organorum contianentium structura determinari possit ; sed etiam ad omnes m tus, rarefactionis scilicet, condensationis, & esseruestentiae avarus causis sermentantibus dependentes. bod attinet ad rei propositae explicationem,non est necesse ut adducatur sanguinis modus generationis, sed fatis est, si comsideretur ta uam corpus fluidum a spiritibus aniliralibus agiatatum, & impulsum, ipsumque per arterias ad delationes doterminantibus, a corde ad omnes corporis partes, illi tamen per venas reddendum in ea quantitate, & mensura, qualis ab impurusione regulari habetur non impedita a causis praeternaturam auterantibus, vel imminuentibus, vel abolentibus. De his non agit Author, seditum de motu sanguinis deprauato a violei ta spirituum animalium agitatione pendente, sebris nomine is signito . Impraesentiarum huius depravationis causa disquis tur , quae ex necessitate huiuunodi esseruim procreat . Ignotus suit veteribus motus particularum sanguinem coim flantium, corpore in statu naturali existente, ideo asserere licet illos in tradenda febris ratione , quae in motus depravatione . consistit, esse deceptos. Rem hanc dilucidam saciunt obserua tiones ab Authore ante propositae. Primo supponit sanguinem in vasis eum continentibus naturaliter suum cursum peragereo imitari modum, quo aqua ad varia loca variorum canalium Ope desertur, hoc est e)us globulos, quorum motus eli comdinuus ab imis ad shmma cc usinodi est partium aquae, Iuxta Ortesis placitum P ab impulsu spirituum animalium moueri, &abripi, deserrique a vasorum dispositione, & valvularum, adeo
122쪽
ut progrediantur solum flexuose serpendo pro determinationἴ ratione,initar aquae,quae cairalium inclinationem sequitur,auraliarum machinarum hydraulicarum, ut ad loca receptioni dicata confluat. Quare obteruatione quinta admissa , hoe est globulorum unumquemque sanguinis, quibus motus irregularis eli impressus, circulariter circa suum centrum,seu proprium axem rotari, ubi inuestiganda est febris ratio, comprehendere arduum est. Mollities enim ,& lenitas globulorum sanguinem cona ponentium, homine in Ita tu prosperae valetudinis existet te, est occasio, ut capillaria etiam vasa facillime permeent . Oritur autem praedicta mollities ex spiritibus in gl ulis con- tentis. Unde colligendum eorumdem duritiem a morbis induactam Originem Qtum ducere, qu6d praecedente eorum concuctione a causis omnibus primariis febris,globulorum pori laxantur ; quare spiritus idonei fiunt ad eos traikiendos, di sic liberapororum cancitate existente, globuli contrahuntur, & duritiem acquirunt, quae impedit, ne ijdem spiritus loca, quae retia querunt , iterum subeant,& circumferentiam circum gyrando, ipsis motum axis communicent; a quo facta motus imminutio. Me totius massae, exurgit staris initium, in quo pulsias paruitas
Febris initium constituitura diminuto globulorum sanguianeorum concursu, & licet tunc temporis sufficiens spirituum copia in ηs reperiatur, motum tamen circularem massiae sanguianeae non ins niter immutare valent. At praeterea, sicut deinceps seiritus praedictos globulos deserere pergunt, ita hi magis , magis iue indurantur, eoque pacto febris augmentum accidit. Comcludere licet spirituum egrestum extra globulos esse causim sobris immediatam : illud etiam dicere oportet illorum regres
sum susscientem esse , quo vitiosa illa febrilis dispositio desti
Globulorum sanguineorum constitutis ab usu rerum non . naturalium dependet, quare varia est in omnibus hominibuu9b suae constitutionis diversitatem, imo neque est eadem in uno individuo toto vitae curriculo; quo sit ut satis mollitiei poIIideant per febris decursum, hoc tes, quamdiu axis motum cin eo ejus natura posita est obtinent,quo te in vata capillaria, quasi striatim laniter insinuent, in quibus cum non Armaneant,
123쪽
spiri ita: impellentibus debilius obnituntur . quim ut iter
tum introitum concedant; qua de causa febris continuataestitum adipiscitur. At si accidat illos ea duritie esIea flectos. ut quibusdam tantii in eadem vasa traijcere sit concessum, inde sequitur illos, qui sibi implicati haerent, eos, qui pUltmodun se introitui offerunt, remorari t hos porro sufficiei iter immunuere eorum agitationem, qui j tergo sunt, ut axis motu illos
spolient, quo fit ut a s iritibus facilius traijciantur: quo pacto restituta toti massae dispositione, qua priuata suerat, febris imiermissionis causa evadunt.
Ex singulis colligit Author facilem eri sis tutionem phaen menum ad febrim spectantium. Cur febris sine exacerbationubus situm peragat cursum e Cur febris delinat ad certa temporis interualla, & postmodum eumdem seruoris vigorem adipia scatur, ut sinat febres intermittentes ' Cur febres cum remissicia
ne terminentur,& postea ad eamdem ebullitionem reducantur, ut Rint febres continuae periodicae 8 Hi varii a flectus agnoscunt pro causa modi diversitatem,quo vasdrum capillarium obstr
etio iluitur. Si enim globuli sanguinei, ca quibus illa pendet9
mediocriter tantum ad inuicem comprimuntur, spirituum ii ter inania spatiola, susscienti quantitati in eorum capacitatem regressurae, patet introitus, ac proinde motus eorum naturalis rei titutioni . At si eorum maxima sit copia, ut intollitio non nisi ab iteratis impulsibus caeterorum omnium globulo
rum massam conflantium evadere possint, inde denique uno fere impetu disipelluntur, adeo ut consusu , de mixtim malorata
subeant vasa, antequam a spiritibus traiici potuerint, qui eos tantum ambire queunt, ac proinde illis motum axis conciliare , unde noui paroxysmi reditus. Horroris causa principio febrium intermittentium contingens a motu axifbrmi globulos illos psaepediente dependet , quominus a vase in vas tanta celerinate, quanta reliqui in masia superstites transferantur; quodammodo enim ab iis motus subsequentium interrumpitur ; hinc fit ut motus circularis sanguinis torpescat. Accedit tremor, quia horror diuturnus esse nequit, eique necessario succedere debet. At si ijdem si buli axis motum prius eos ambientibus impertient, ac demum toti massae, hujus particulae tam motu perturbato cientur', ut O cum
124쪽
Io seum ubique calor violentus excipiat, eousque pertinace quousque in vasis capillaribus quibusdam nouae factae sint op
pilationes.sin ob globulorum duritiem vasa capillaria sint obstructa Aijque adinvicem ita cohaerentes, ut neque a spiritibus traiiciat, tur, quod contingit sebri continuae declinanti, quin potius uno pene impetu , modo jam explicato, detrudantur, sebris denuo redeuntis certum est indicium. At quia interuallorum tempore, impulsiones in ijs factae a totius massae motu regulari peraguntur, hinc accidit, ut accessuum reditus, vel aequales prosic scantur, si obstructiones aequaliter reserentur , vel iidem postponant , vel anticipient, si citius, idest minori difficuutate globuli extra Iasa expellantur, ves tardius, seu difficiliconatu extra illa eijciantur. Ut reliqua febrium phaenomena ituantur , id obseruari vult Author; globulos rubros minus progredi intermissionis tempore, quia tunc motu axis commoventur; deinde motus sanguinis circularis infringitur, quando paroxysmi sunt in vigore, ut pulsus elevatio, di depressio testantur; tunc temporis ille irregulariter movetur Ob motum axisbrinem a spiritubus excitatum e globulis illis prodeuntibus, qui dum jugiter
versus eorum circumserentiam circumaguntur, globulos crystallinos disijciunt ; hinc insurgit mantici laesseruescentia m lem sanguinis rarefaciens, a qua Uus citatior cursus non pr ficiscitur. Ex his palam fiet per febris decursum massam sanguineam non impelli in pulmones eadem mensura, ut ante; quinimo aliquo modo desectum a frequenti cordis diastole compensari. Etenim globuli indurati vix in vasa capillaria per pulmones disseminata . manant ; hinc eorum vesiculae compressis, cum susscienti aeris quantitati excipiendae impares sint redditae, excitatur anhelitus difficultas, nec non cepi,alalgia , quae a mgura dependet striati cochleae receptaculi vasis cerebri capilla
ribus inducta, quae a praedictis stobulis coctileae sorma trahet
debent. Notandum est hic non Omnia phaenomena a globulis sanguia is exurgere , cum a co ribus tetragotiis varia quoque deis
pendeant; coniectura asstqui possit ua ab ilio sensum 1 imis
125쪽
Io 7 excitari, nam illi per febris decursum E vassin ventriculi cavi
ratem labuntur ι at si copia majori ob irregularem omnium particularum massam suasu ineam constantium agitationem in praedictam cavitatem excidant, & ejus lando vellicationem insblitam afferant, appetitus depravatio sequetur ; & si rura sum ad pharyngem deserantur, atque ad os, fovente viscerum seruore, sitis clamosa orietur . . A'praedictis globulis ad linguam elatis ob variam ejus assectionem, alias ea albore detinetur, alias flavedinem contrahit, alias nigrorem adipiscitur pro ratione intensionis caloris illos impellentis. Siccitas causatura salinis illis particulis poros iii tuae Astruentibus, quae imξedimento sunt, ne materia humiada, de potulenta ab aegrotis ingesta illam pervadat, & h
Denique causatur delirium a corpusculis Latinis a calore sic versatis, ut ad caput deserantur, ibique meningum vellicati nem, neruorum concussionem,& spirituum perturbationem Aduertit Autlior in calce ab huiuscemodi principios omniumphaenomenum itutionem, causarum omnium, earumque disserentiarum notitiam, quae in febribus accidunt,haberi pos st: cum extra contentionem sit minores sex globulos constia tuentes unumquemque rubrorutri posse quoque seorsum suo motu axiirmi agitari, aut varijs aliis modis. Iteis motus unius alterius motui aduersari Ῥtest, etiamnum motui globuli majoris, quem componunt. His additur globulos crysialis
nos, & particulas tetragonas posse praeterea motuum anom
lia agitari: hinc varis Orgasini toti massε sanguineae inducunt
Haec est curiosa illa Landovilette de febribus indago in gis bulis sanguineis , & crystallinis , & corporibus tetragonis
standata, quam non e naturae libro eruit, sed per phantas matum syllogen acquisivit, ut mox demon: irabo. I. Authori non concedo particulas sanguinem componentes praedictis illis figuris esse prataitas. Fateor satia in sanguine extracto particularum contextum esse longe di 'ersum ab eo. quem cl. Landovilette phantasia probatum exhibuit. En structuram Mechanicam a Madpulsio in re anatomica Lynceo πι-
126쪽
virorum positionem impuratare non audebo, sed quae mihi occurrere, licet levia , probabiliter enunciabo. Video cl. Hris, quibus pro polypigeneratione , Nel chylus , Hl nerveus succus arridet, hoc praecipud
persuaderi, quia scilicPt in utrisque en communis fusistantiae M dus, O color consimilis ; assignatae insuper materiae, venisεuibus . f. quis continetur,admittuntur ; quare se phylosophandi baeae semita miri calcanda sit opiosior in similior forιὰ occurret materia Ganguianis massa, pro excitanda hac crusta, tota scilicis concretisanguinis moles, qua rubra sanguinis portio, seu melanchesia appellatur baec' enim , licti assula purpura lippientes nosos filiat oculos , si multia ilicibus tamen lationibus aqua communi factas, rubicundae illae implicitae particulae δει urbentur, totus concretur sanguis, qui impensdrubescebat, vel nigrescebat, tradiu temporis agescet, rubefacta arua, quae secum inficientes preticulas rapit . Et si pulchrum exoptas spectaculum, micro copio hunc perlustra anguinem, comMaturam namquemrofam, quasi nerueis sibi is compaginatum rete videbis, in cujus exiguis excitatis spatijs, o sinibus, veluti cellulis, rubicundus Ita at labor, qui aqua detor=s subalbidam
Ueticularem hanc implicationem relinquit ; quae nudis oculis mucco se membranis clam exhibet. Hoc vero reticularem sanguinis pomsionem cum innatante crusta eamdemsortiri materiam quin o naturam probabiliter tibi indicabit diligens sanguineae crinae exploratio; etenim se concretus sanguis, cui copiosὰ cruIIa alba, O densa i natat quae tamcn c crescibilisero nou turgeat, sed quasi pellea nobiatis, est complicabilis sit, per longum scindatur, O per iteratas Nices abluatur, insuperiori ejus parte subalbis pelliculis contextam crusta meatibus, Ofere vesiculis perviam os abis quae diaphano mia se nus gravisicco replentur ; Os ulterius hujus subnotiae pro egu
vis productionem, mox ubi concreta inguinis moles rubescere inciapit, in brutis dixi am, O laciniatam deorsum elongari reperies, harum eleganti implicatione meatulos, est sinus excitatri iterum obstructis, qtu coercitis rubris atomis turgent, e .inficiuntur, in quibusdam etiam grandio ribus patris Μέuum ferum coercetur , mei cum rubro confunditur ichore ; quare sensus irae nobis indicare
detur sanguinem hunc album ,σ reticularam plexum totum commari cruoris corpus sir e, potisi i ipsum donare coemratura , '
127쪽
ginissas nos iussit , dependere a contento in minimis finibus didier iusiciente issem insuperiori namae superficie. ubi approximatis, intimeque vestis albis illissanguineis flaminibus minima vix βης
intercepta patia , excitatae extremae crustae colu subalbidus , ma ximeque compacta consurgit tunica ; ubi antem laxatisse impar
iis levioris strisub vi portionem, mel qu)d simile admittit axior, faetteque solutioni cedens obsequitur structura, tandem ampliores redditi meatus, dum rubra substantia turgent, illico crinae illa larua obliteratur , subsequente serosi fanguinis elovata deorsum 'imolicatione, quae, dum circafundum νis moris molis compressas rubras illas atomos continet, nouum Iubstantia modum, O colorem
labet, nam flacciditas ex laciniatis fibrarum ultimis productistimbussubsequitur, O color ater addensatis contentis particulis exciti. rur, quae melanchol specie plures decipiunt, cum tamen mutato situ, veluti purpura, redduntur. Ex quo unum hic monendum duxi, rn cructae interstitiis, quin in totos Ufanguinis ambitu , interdum in quibusdam aegritudinibus conci cibile serum ibidem detentum inspissari; hincque cinereum , O pallidum emergere colorem, eamque muccositatem , O substantiae modum, qualem in concreto sero , O oui actamine obseruamus. raro elongatas quasdam pendices per totum anguinem promi ; quibus binc inde minores Stiriae reticulariter productae appenduntur, quas interdum absque microsiopis licet intueri. Dilutus autem hujusmodi sanguis multis aqua aspersonibus , excussosemiconcreto sero conspicuum rete illud Gorrnte, canalis s sibrosa, albaque sanguinis portione excavatos exhibet, quod in minimis superius ex sitis Abrosis implicationibus non accidit, etiam si longo tempore abluantur, cum noui exasmajorqueperpetu)subsequatur albedo. 'principia mechanica perapetuo adhiberi posse ad omnia naturae phaenomena explicandagnani animalium sunctiones per selas mechanicas allectior sex icari non possunt, ut suse ostendit Regia Burgundia i tract. de animalium cognitione ; itaque exempla a mechanicis deprompta utiliter adhiberi possunt ad explicanda naturae ph nometia, sed non ita viventium sunctionibus est indulgendum. quasi omni ex parte eaedem rationes si sint tribuendae.
III. Supponit Authorai ulosum mollitiem ex spiritibus se contentis oriri, duritiem ea eorum degressu .. Opposi-
128쪽
r Iotum siuiderem ex spiritibus cuneatim, de consertis globulo
rumporis adhaerentibus duritiem emanare, quia angustiores meatus sunt extrarus corpusculis impleti, indeque nullus re liu luitur globulorum partibus, quo se recipiant, locus: adeo ut secti amplius non possint. NHue verisimile videtur, quod vult Author, globulorum duritiem dependere 2 libera por rum capacitate, ob quam spiritus expediti fiunt ad eos trahciei dos; quare globuli contrahuntur, & firmitatem adipiscuntur. Sed illud notandum, motum contractioniS partium in vive tibus mirituum ope perfici, ut palam facit musculorum motus , qui a spirituum accessu contrahuntur, & ex eorum absentiae
IV. Motus sanguinis anomalia est effectus febris, & non causatur ab illius globulis praue dispositis, sed potius dependet a motu cordis irregulari. Duplicem motum in sarmuine obse uamus. motum videlicet sermentescentiae, illiusque motum progressivum t in febre utrumque motum elle vitiatum ambiagitur: cum sangui in febre sit in Bias, ut inserius palam faciam. Motus circularis a cordis syliole, & a motu vasbrum 1anguifluorum peristallico depericiens est laesiis: quare non est culparula sanguinis crasis, sed cordis, arteriarum, & ven tum motus perui uticus irregularis , est considerandus V. In corporibus chacheeticis, quorum sanguis est albus, seu crudus , & serosus, non raro obseruatur magna febris, quae haud dependere potest a globulis sanguineis, quibus corpora chachexia detenta, si non in totum, saltem majori ex part destituuntur. VI Admiranda sunt naturae opera, quae nulli bi magis ab ea ostentantur, quam in corpore animato. Et quidem quo magis ista contemplatio est curiosa , eo magis est abstrusa propter magna Sdissicultates , & causarum naturalium ignorationem. Author tamen globulos Linguineos tanquana naturae choragos est admiratus in tradenda sobris rationς; sed perperam, quia operationes animasticae non modo mechanico peraguntur tum sunctiones animalis a varias causis laedi in sint. Morbus enim in intemperantia non qualitatum,scu phy sicorum accidentium,m corporum collocatur, ut demonstrat Hippocrates in lib. de
veteri dic., ibique docet,in particularum sanguinem compo
129쪽
nentium exaltatione constitui. Attamen lices Hippocrati comcedam humorum intemperantias ab hujusinodi dissociatione dependere; dari nihilaminus aliquas intemperantias assero . suae a particularum heterogenearum mixtione resultant: spiritus calchanti masna utilitate aliquibus affectionibus propia
natur , pariter & nitra spiritus ; si vero hi praedicti spiritus in
scentur, sit aqua sortis flammae energiae, quae cuncta metalla, praeter aurum, iluit; quare mixti non praesi ribuntur homi nibus . Similiter constat salem esculentum, colcholar, mercurium, separata non esse venena , sed simul mixta, seu sublia mala naturam venenatam induere s non est igitur semper verum illud Hippocraticum effatum: misce, & redde inconspia .cuum: Quid simile in humano corpore evenire potest, nam
ex varsis salibus, &alsis particulis dissimilaribus , vel disso. ciatis, vel coniunctis, induci potest crasis sana , vel morbida;
quare ex varus alimentis in partium culinis elaboratis, xel mixtis , vel dis ciatis febrium varietatem asserere .lebemus . Concludamus humores vitiosissin nostro corpore non semper curari coctione, quae per HippocratemJoco citato iit per mixtionem, & temperaturam mutuam humorum, ideli per mi tionem ad minima, obnuam se sonant . cci, ut niuit ist rum luxuriet. Hinc colligimus contra Authorem impersdr tabilem esse febris naturam , cum ex ignotis causis dependeat; distici limum enim est vaticinari, & determinarepro illius causa globulos Languineos. VII. Solutionem phaenomenum non esse sacilem, ut se ponit Author, autumamus, hypothesi de globulis sanguineis, crystallinis, & particulis tetragonis innixus; etenim timcti nes secundum naturam .ab anima editas, causas habere apud mentem humanam inexploratas constat. Abstrusam autem inquisitionem habent animales operationes,quomodo videlicet anima suas peragat actiones, discursum scilicet, memoriae actus, sensus internos, aliasque physicologicas a nes a parriter neque explorare possumus statum pathologicum corpori animati, quomodo scilicet laedatitur vitalesoperationes. Hanc doctrinam ius allibilem venerantur sagaciores Antiqui, inter quos Medicinae parens Hippocrates, qui in morbis curandis
methodo utitur empyriea, ut docet Celsus in sua nobilissim
130쪽
praefatione, quq sectarum Omnium ἰ ut ortus, AuthoresqueTita & placita, ac medendi rationem luculentissime prosequitur. Rursum jam scimus, quam operose insudent Anatomiae ma gnates in indagine usus partium, nec hactenus cessant lites ulcteriores modos detegere, quibus anima utitur in obeundis suis sunctionibus. Consulantur Λnatomici de usi partium. Vnum saltem exemplum delirij in clarioris doctrinae gratiam in m dium adducam; cujus ad normam Operationes, & naturales, &pathologicae declarantur. Medens curationem de delirio ag gressurus prius perpendere debet modum, quo sit discursus, &amaginatio, de quot conditiones ad ipsum secundum naturam efformandum requiruntur. Secundo cognoscere debet impediamenta facultates laedentia, ne gemonicae sunctiones secundum naturae leges peragantur: haec enim mentem latent humanam.
Non acquiescunt Medici his rationibus inconcussis, qui cons sam de operationibus corporum viventium rite 'ractis notiatiam habentes sphyngem familiarem in scholis alunt pro en dandis msterijs in corpore vivente non secundum naturae leges suas operationes obeuntes coercentque misere morbos inmetra confinia quattuor qualitatum , & aliorum puerilium te minorum 1 Muntque deliris causam intemperiem calidam ce
rebri vel spirituum animalium, juxta illud Galenicum enatum, calidi est depravare actiones, frigidi imminuere: name Galeno tria sunt genera morborum , in intemperie , in mala compositione, & Bluta Vnitate; alij quartum genus addunt di a tota substantia. Morbus est, qui operationes isdit; operatio issa vel est abo lita, vel imminuta, vel deprauata ; haec fit a calida intempe rie, dus priores a frigida. Expugnantur haec Galenistarum tintinnabula, si dicamus , vix poste dari febrim, in qua n In sit
etiam cerebri intemperies calida , indeque animales spiritus inolescant, & in febribus pene omnibus Vitales spiritus accenduntur, caloremque prsternaturam toti corpori communiacant, & proculdubio inde etiam spiritus animales calefiunt . Dantur etiam plures ardentes deliri, expertes. Rursum homi nes citra delirium in hypocaustis degunt, & tamen cerebrum notabiliter est intemperatum; partiter de ijs dicimus, quia