장음표시 사용
141쪽
mos vi pollentes, libertatem mctae, suum exercent motum: ideoque reliquas mixti partes cum impetu asitant, irregularia ter revolvunt, & commiscent. Hoc autem in aliquibus mixtis feri obser us, ut in vino, calce, alijsque hujus gentris, tum ob facilem das lutionem, ut Aigniculorum. aut laisce analogorum ubertatem: in sanguine tam notabilis efferus scentia fieri non potest, cum non adsit sulphuris, seu olei, vel stiritus sulphurei copia, ut in vino ; cum per destillationem spiritus macri eliciantur. Nobilis B le vult Diritus macros non secerni a sanguine, std, ex principijs mechanici vi ignis de novo produci Incalce cL Author inconcussa ratione probat exemptu mustia Neoterico adductum pro paroxytai febrilis renovae. rione perperam adaptari sanguinis seriniaratiotii intra vas
finguinua, a qua idem paro simi reditus in intermittentibus
causatur. Musium enim intra utres inclusiam semper eumdem Obseruat tenorem in sermentatione, idest bullit, & aeque in calescit, pariterque ampullas vaporons procreat ejusdem mmiis, aeque numerosas, & aequali frequentia, sive uter turgeat. sive non. Rumpitur vas, docente cl. Auctore, ob nimiam turgentiam, haec autem non dependet a majori musti sermentatione , cum in eodem gradu caloris perseveret, & aequali celeritate ampullas vaporosas gignat. Completur itur utris repletio mole aucta aeris a musto evaporato, qui suo elaterio majus spatium quaerens utrem frangit, cum ejus locus strictus ab illa aeris mose miriam in modum dilatati occupari non pos sit; aeris elaterium in mustoerat opprestum a particulis ta tareis musti, quae a musti sermentatione attenuatae aeri libertatem concedunt, ut vim suam elasticam exerceat. At finguis
intra sua vasa inclusus, si primo paroxysmo peracto, ad imstar musti, sementescit absque tumentia, non secus ac ident multum ; non debent utique vasa sanguiflua fieri turgida, ut libris subsequens redeati neque in noui paroxysini principio Vasa rubra obseruantur turgidula, sed potius exinanita, iden siilla, cum contracta, & parua fiant, & non raro frigidi ratem, rigorem, & tremorem comitentur. Nec sat cinis ebullitio, & caliditas a turgentia proficiscitur, sed a sanguia nisisImentatiuite . quae ab initio sit, cui concedit Neoteri.
142쪽
32 . cuo secus comparari non posset cum musso sermentescente Uror in hoc consistit, quia comparatur febris intermittentia, quae est carentia sermentescentiae febrilis sanguinis, cum liatu utris musto oppleti ante ejus turgentiam perseuerantis absque ejus ruptura, in quo statum ullum eli in actuali sermentati ne, secus ac sanguis reperiebatur; nam si toto tempore interualli languis in vasis ser mentesceret, ut mustum in utre non turgido, dum per cor jugiter transit, febrim ibi excitaret profradu sermentationis sanguinis; quapropter nunquam aeger in febri intermittente obseruaretur immunis a febri, licet x missa, quare nulla daretur febris intermittens, sed omnes essent continuae, crescendo, decrescendo. Igitur non a guinis sermentatione immoderata febris procreatur. Propolitione 22 . probat varijs experimentis sanguinem ficaliditate extranea alteratum putredine , vel a salium , aut sulphuris admixtione febrim non produci. Primo obseruamus' sanguinem insigniter alteratum a seruore aeris aestiui , vel ab hypocaullo, vel a potu nimio aquarum lucentium calidissim rum, licet sit intime sanguini caliditas coniuncta, febrim
non i licitare: & licet Galenillae occinent inter febrium causas recenseri viciniam rei calidae, quod interdum ab ardente
Syrio excitantur sebi es; non ideo oscitanter dicendum est a sanguinis caliditate hujusmodi febrim produci, sed ex alia causa, ex laesione nimirum contracta in cerebro, vel nervis;quod ex eo patet, quia hae siebres non suscitantur, dum actu sanguianis caliditas viget, quando scilices radii ilares caput cales ciunt , sed post aliquod tempus, 'nempe cum illa caliditas non amplius perseuerat. Obseruamussu emali tempore , in quo sanguis est lepiadus, de in quartana obscsIis rigidus, & frigidus, febrim . ccendi i igitur. n. a calore actuali sansuinis ardor si brilis oritur. Secundo sal, &' sulphur in sanguine libertatem nacta non sis causam febrium productivam den onstratur ex eo , quqd quae thermales sui plaureae, & salsae uberrime liausiae intimeonguini commiscentur, de cum eo omnibus corporis partiabus diducuntur, & per cor transeuntis valde id arritant, oepungunt; proindςque magnam febrim producere deberent ,
143쪽
. . set quod tamen non accidit. Pariter in urinae retentione causata
vitio renum, non segregantiu in serum a sanguine, a falibus urinariis eiusdem redditum serinum mordicare deberet cor, proii deque febrim insignem,&continuam procreare, quod tamenta non experimur. Rursum ex uberiori infusione olei sulphuris
intra venam lugularem canis vivi nulla febris in eo fuit sit scit ta, at post aliquot Mulatus, ligata vena, canis itutus adeo veg tus, &absque febri remansit, ut avidissimEolla appeteret, & dia sereret, Ilatis temporibus ederet, & dormiret; tandem . cubiculo ausurit, in quo octo diebus suit detentus. Si igitur a salium olei sulpituris copia sanguis alteratus febrim no potui efficere, eoncludendum est sanguinis alterationem a falibus, & sulph reis succis,&spiritibus causatam, non esse causam flabris productivam. Hinc deducit cl. Author, si sanguis febrientium s pore dulci, & minime acri-salino, neque intemperie acr salina, si sulphurea praeditus non potest esse causa febrium, utique fatendum est nullo modo sanauinem alteratum esse causam febriseisicientem. Et licet in ebrijs pulsius Observetur concitatus, &corpus plus justo incalescat, non ideo sequitur sanguinem ait ratum esse causam febris; sed praecipua laesio fit in cerebro, &neruis, ut testantur capitis dolores, vertigi nes, sis res, comvulsiones, phrenitides, &similia pathemata . . ire Author concludit cordis agitationem, de caliditatem esse essectum a cerebri, & neruorum laesione pendentem, quod interius etiam
Putredinem riori esse febris causam,experientia constat:Nam non raro obseruatur inpleuriti suppurata pus per renes e
mari, quod juxta l es sanῆuinis circuitus per pulmones inrum cordis sinum perducitur ι & hinc in aortam impelliatur per totum corpus, idest per arterias emulgentes aliqua puris portio ad renes deponitur, major portis per reliquas arteiarias, &ab his partim per anastomasin, partim per synastom sin per venas ad cor reducituri quia vero pus cum sanguine jugiter ad renes redeunte plurses ad ipsbs transfertur, necesse est ut massa sanguinea , antequam depuretur renalium sis tui rum ope, inquinata per plures horas, & dies remaneat; quare
cor singulis diastolis,& pulsationibus a praedicto pure ultra modum altici, & irritari debet ι indeque magnas, &anxissas si
144쪽
hres produei necesse est; quod cum saepe non contingat. dicen dum est febres non a sanguinis putredine, sed ab alia altiori
Non iniicias ibit cl. Author sanguinem diathesi maligna as. sectum, notabiles laesiones, & interitum animali afferre pocse i hoc enim Authoris amici, ipsis praesente, sunt experti: et 'nim stringae ope intra venam Iugularem catus viventis aquam sortem copiosam, & non dilutam insudere; & tunc sanguis coagulatus est,&consilientiam atram, de fere lapideam ac-quiuuit, replendo totum venae spatium ι quare transitus retia quo sanguini adhuc fluido praepeditus suit, ut cum aqua sorti admixta ad cor demandari non posset: at si aciua sortis diluta fuit Iet, & sensim, paulatimque intra praeuietam venam i stillata, tunc quidem cordis sinus attigisset, & canis diros suasimos passus suisset , & festinanter mortuus , ac aperto aliorace sanguinis thrombus suisset in corde, & vase repertus Si vero tartari Oleum per deliquium infundatur, easdem conis .vulsiones, & mortem causabit, & sanguis sitam naturalem consistentiam exuet, & fluidus remanebit. Obseruauit quoque Author, quod quilibet acidus iuccussero concrescibili , seu sanguinis album iiii commixtus , ignique admotus, impedit ejus coagulationem. Vnde infert corollarium , polypi generationem in corde, & venis non a diathesi sanguinis aci Ati . originem habere. Notat Author non esse deducendum ex praediistis experim iis sanguinem a sipiritibus. &salibus acerrimis alteratum esse febrium causam, & si sortὰ accidat, ut illa symptomata ali- suando febrim comitentur, semper Author iniiciabitur eam immediate suisse accensam ab illis particulis salinis Languinem
inquinanti τοῦ ex eo constat, quia Omnes aliae innum Tae febres non producuntur a sanguinis alteratione, sermenta4Mone, & corruptela, ut demonstratum est.
Propositione etas. cl. Author post expugnatas febrium mi fas ab alijs traditas, tentat non leuibus coniecturis aliquid ci Ei febrium idaeam assererer pro quarum indagine notat propriissimam affectionem, & febris characterem esse pulsi, m& vehementem cordis commotionem, & arteriarum, quam
incat scentia, aliaque sympto ra comitantur, idque ratioq
145쪽
experientii constat ἰ quia obseriat ἰ quod posita vehia
metiti cordis motione, & concussisne, inde in toto animalis corpore excitatur noua quaedam caliditas, quae non praeeristeabat, ut in ira, & vehementi cordis agitatione patet. Pariter tali cordis motione ablata, idest diminuta, contracta, & serius subsequitur rigor, frigiditas, vel saltem tepor, quae
prius non aderant, ut in umore, di quartanae horroribus obseruatur. E contra, posita nimia caliditate, & corporis aris dore, & viscerum contracto vel ab aere aestivo, vel ab hypo caulla, vel ab uberiore aquarum thermalium seruescentium haustu, non semper sequitur motus cordis irregularis. Cos cludendum situr est vehementem Ordis commotionem esis causam caliditatis corporis essectivam,&none contra; scilicre corporis caliditatem non esse causam productivam vehementis cordis motionis . His actis, ad examen revocat causSm praeiacipuam, & immediatam vehementis cordis motionis , quae praecipuum febris productivum, Sic autem ratiocinatur Author et illa causa, quae in statu fianitatis, idest placido, da regulari motu musculorum cordis agitat, eadem planEviribus aucta, idipsum celerius, de vehe mentius mouebit; sicuti idem ignis moderatum calorem producens in passo, intensiorem procreabit, si magis approxim tur, aut in mole augeatur. Pariter ab eodem voluntatis imperio, mediante spiritu animali, vel succo nerveo, manus, piades,& caeteri musculi agitantur, tardo, vel leni motu, nec non
magna vehemeritia .re celeritate operando. Et quia cor m
Detur independenter ab imperio voluntatis initar automati succcessivis pulsationibus, interpositis morulis, necesse est , ut ab eodem spiritu, vel succo a neruis cordi instillato , uecap. 6. pro L I7. huius dictum est, cordis pulsationes prod cantur placido, Ac leni motu in statu sanitatis, & immoderate in statu febrili, quare necesse est frequentius cor moveri, illum succum acriorem reddi, ut frequentius intra cordis corpori turam instilletur. Et cum febrilis constitutio non disserat in . statu sanitatis, nisi in frequentia cordis motus, oportet ut iastatu febrili succus nerueus ob acrediuem citius i seu frequent
tuis intra cordis substantiam in clusi
146쪽
Confirmat praedictam positionem de natura febris rationis bus,&experimentis; & primo Obseruat, quod in si inpliei vini odore, vel a quolibet vapore spirituoib, de restaurativo
vires animalis eneruatae mirum in modum re iaciuntur, & systole momento vivificatur, seu augetur. Proculdubio halitus sulphurei, seu odorosi non traducuntur per venas, aut pulis monis bronchia ad cor, quamuis eorum transitus sit liber, sed per neruos mamillares ad cerebrum,& hinc per neruos pernici simo motu odoris affectio cordi communicatur ; quia patet ex eo, quia, si spiritu cohibito, halitus odorosi ascendentes per nares insinuentur, iacta expiratione, applicato ore si ramini cubiculum speet inti per ipsium nouus aer inspiretur, de hoc semper repetatur, proculdubio halitus odorosi intra cubiculum inclusi ascendentes non ad cor per pulmones, sed per nares traducti: neruos mamillares titillant, de ad cerebrum peria tingunt: ex eo demum motio cordi per neruos ad ipsum tendentes celerrim editur. Vi igitur illius rescinionis necesse est ut cor sortius moueatur, & pulset. Secundo id ipsum confirmat ab opposita operatione m ligni
halitus perducti per nares ad cerebrum , qui ilatim vires Iabesa etat, & languidas pultationes in corde producit.. Tertio: agitato vino intra os per vasa saliualia, vini spiritus ad glandulas ducitur, & hinc per neruos ad cerebrum, & cos communicatus citissime vires vitales, & pulsum vivificat. Qinrto hoc majori evidentia probat, ex animi pathematis. Etenim in simplici apprehensione obiciat sormidabilis cor illico in sia is motibus languescit,& deiicit in magnitudine,hinc robore pulsus: E contra ex obiecti suavis, & diu in animo insidentis,&extatici, subsultans pulsus efficit maiores . Hinc cocludit neminem inficiari hujusim ipathema tristitiae ,& laetitiae per neruos a cerebro imaginatricis sede ad cor deserri si igitur succus nervius tanta facilitate, & celeritate cordis m tum alterat, non erit procul a ratione, ut idem succus ne veus, contracta diathesi mordaci in febrientibus, motus illos cordis inordinatos pariat. Pariter ex constantissima motus circularis lege constat e dem impetu, Quo cor suam systolem peragit, Languinem intra
arterias impelli usque Ad capillarium extremitates . Similiter
147쪽
experientiθ compertum est, ex auctastu coneltata sint inni, circulatione per totum an malis corpus suscitari caloris lacre mentum, qui prius non extiterat s cujus origo non eli motus: ut motus est, sed potius est tenda ex ipsa sanguitus natura . continentis particulas Oleocs, seu ianiculos sbpitos, qvnDrticulis ligantibus soluti sui motus indolem exercent, de sei sum caliditatis partibus sentientibus imprimunt; quod si non ex collisione particularum heterogenearum sanguinis depende re concedas, saltem fateri debes ex mixtine cum lixivialibus salibus , pariterque acidis per viscera disseminatis, & reliquas corporis partes, iusicitari caliditatem posse, quae in mixtura acidi calciatini,& salis tartari perclesiquium git. Hoc confirmatur ex Nillis experimento, qui singuine, s ritum , aut cornu cerui' vel si &-esseruescentiam
an praedicto sanguine ODservavit. Propositione a 26. tradit modum , quo saccus nerueus ser
ut dis ta ,--- φ φῖς δ ὲ0Πς , ncm' u Partibus remotissimi, . O ne rueum morbidum per neruo ad cerebrum , Scinde ad cor, vehementer mole dζ- hoeurobat in succis virulentis, qui, si cutim solum tangunt nor
ladunt operationes tum vitales, tum anima. es; in si ela et
ces, aut ulcera ossenderint, motu pernicissimo ad cerebrum deseruntur, ibique vertigines, torpores, aliaque symptomam causant, &postea ad cor delati eju dcm rhythmum alterant Nec quis dicat per venas, non per tubulos nerveos ad cor vehi
brum λssicitur, quam ad cor laesio extendaturi postea α sicilla venarum & arteriarum in ulceribus gluti qmisatis tenacie se obducta, adin ut sequiis per ea esilue queat, qui alias cuin impetu ab arteri s dissil ; neque per ve nas recenter inch a virus cordi communicari potest, quia .riu.
148쪽
qus ingressui aduersetur motus oppositias quo sanguIs ipse Evenulis exitia effunditur: quod aduertit Author in academia e 'perimentali Medico, dum ex rius est vires veneficas olei t haci, quod copiose enusum intra vulnus recenter inflictum nul Iam noxam asserebat, & constrictum filo madido intra carnegsost unum, vel aIterum minutum, torporem animali induco. at, & paulo pqst extinguebatur. Concludit Author illam a veneni communicationem pernicissimam fieri per nervulorum oscilla in ulcera, & vulnera hiantia, hinc subita emundi ad cerebrum, ibique Varia symptomata pariens, eadem celeritate Ecerebro cor petere, illudque molestare, & febrim inducere.' Id ipsum confinitat ex febri, quae puris consectionem com tatur; ou sique particulae energeticae non per venas ad cor, sed per neruos ad cerebrum deseruntur, quod ex eo constat , quia non raro obseritamus in praxi aliquas pleuritides suppuratas e purgari per urinas, & ex lege circulationis sanguinis oportet , ut
naec materia purulenta per cor transeat, quod a contactu puris non afficitur, ut experientia docet, cum pulsius non obse uetur concitatus. Concludit Author praedictam materiam sti qmentatam , quae potis est vellicare neruos ibidem desinentes,
sicile veneficam suam qualinatem cerebro , & hinc eordi commotionem, seu irritationem dedere potest, ejusque m tum regularem alterare, & febrim procreare. Confirmat secundo ex sebri illa , quae arthritidem comitatur i nulli dubium est articulares illos dolores ex membranarum, de neruorum mordicatione particularum salinarum oriri. Vnde colligit sales illos mordere, & irritare neruos usque ad c rebrum, vel eos cerebro sumundi,& hinc cordi , unde febrilis illa excandescentia insurgit. Idem assimare debet de qualibet febri symptomatica , quod ex locis assectis per neruos morbiadum illud fermentum cerebro communicatur, & inde cordi, mi irritatio, vel mordacitatis translatio, unde cordis motus
His actis, iluendum modo remanet pulcherrimum probi
ma: cur molestiae, seu irritationis sensus in neruis e cerebro potius cummunicari cordis musculo debet, quam caeteris musculis animalis, cum ad cor, & caeteros mulculos pariter ne
cie cerebro prop)gentur: quare mcessario sequi deberet, non
149쪽
sbium cor , verum etiam reliquos Ortines musculos inor. dinate agitari. Rei ndet Author comissis vocabulis sympathiae , conseimsus, & conuenientiae in scholis oscitanter decantatis cordis organicam structuram esse valde diversam ab ea, qua caeterimusculi consormantur. Haec est ratio, cur eadem facultas m tiva diversas essicit operationes, quia diversis utitur organis; ut idem aquae fluminis fluxus modo triticum in pollinem redigit, modo ligna dissecat, modo malleis metalla ducit, modo alias Operationes emcit. In medium assert Author disserentiam organicae structuraecordis, & caeterorum musculorum, quam sensus nobis non demonstrant, sed siunctionum diu erutas; obseruamus enim Omnes artuum musculos, licet si non careant vi animali motriace, ideli spiritibus, seu iccis in tubulis nerueis existentibus , torpere, necaninum inchoare, nisi adsit voluntatis imperium. Oppositum in corde instruamus, quod est siui juris organum , nam sive imperet voluntas, sive renuat, semper suas emcit pulsationes; unde, quaeso, hujus phaenomeni diversitas, si causa essiciens motus est spiritus, seu succus e iteruis in musculos cssusius ' Rati est, quia in artuum musculis talis e flusio exerceri nequit, nisi initia neruulorum a voluntatis imperio coimuellantur, ut, ad instar hirudinum, succum Desueum , seu spirituosum exureant i in corde vero citra volu ruatis imperium jugiter talem effusionem fieri oportet, quia neruorum oscilla semper patula permanent. Hinc ibi uitur Authoris problema ircur in leni spirituum, seu succi neruet agitatione intra cerebrum ab aliquo pathemate, vel alia causa contracta musculi artuum citra voluntatis imperium non moveantur, non item cor. R tio enim est facilis, quia apertura ostiolorum in neruis per seu τδns non impedit emuxum succi neruet sipitatuosi a cerebro in cor; ideoque necesse est, ut concutiatur, & irregulariter suas pulsationes consuetas emciat, quas sebriles vocare λlemus Asserit Author, qu6d praeter hanc leuem agitationem succineruei intra cerebrum, & neruos , alia commotio magis essera a nimis acribus salibus admixtis haberi potest. Tunc ne dum cor vehementillime concutitur, vena m etiam omnes mustuli, sin minus praecipui totius corporis ι indeque minus
150쪽
spasmodicos produci obseruamus; ratio autem est,quia aerimo nia succi neruei est ita exaltata, ut, non obstante voluntatis r nitentia, ostiola neruorum destruere possit; tales vero motus conuulsivi in horrendis febribus Obseruantur. Propositione 227. causas proximas explicat succum nervium alterantes, & loca, ubi tales actiones peragantur. Ad maj rem rei dilucidationem consulit cadauerum apertionem, ut es.sectus 1 febri producti stiluto observentur. Imprimis nulla in salsuine metamorphosis notatu digna reperitur, sed frequentissime pulmones inflammati, interdum ulcere, exanthematis, re sphacelo affecti cernuntur. Hepar. & lien aliquando vitiata cernuntur; sed frequentius lien scirrhosus inuenitur a semper tamen glandulae, aut durae, aut scirrhosae, aut flauae, &liviadae, potissimum in me senterio. Secundo: notat illam rubedinem saturam in pulmonibus non esse febris causam, neque ejus inflammationem, aut laesi nem ullam, cum in omnibus cadaueribus fanorum illa reperi tur, hoc accidit prope morituris, quia prius cessat respiratio, qu im cordis pulsus: quare illa copia sanguinis ad pulm nes redacta in illo vitae confinio ibidem sistitur, pulmones ii
sarctos reddit, cum exonerari nequeat, cessante resipiratione.
Non iniicias it Author pulmonum ulcera, & pustulas rarbesse sebris causam, licet remotam, sed frequentis lime esse est cium ejusdem ; etenim pulmones non semper praeter nat uram assecti in cadaveribus febricitantium Obseruantur; e contra in
asthmaticis purulenti reperiuntur absque febri; debent igitur considerari glandularum laesiones,quae temper in febricitantium
Praeterea in glandularum structura a Warthonio detem , suiu nerui, arteriae, venae, de ductus excretorsi, qui in glaim dulis conglobatis sunt vase lymphica, in conglomeratis ductus peculiares ,& manis Esli, ut sunt vasa salivalia , ductus pancre ricus, & alii. Inde concludit cl. Borelli glandulas esse ossicianis, in quibus varii segregantur succi, vel a sanguine, vel a succo nerveo, vel simul ab utrisque pro varia Osculorum figura, 'ux adaptatur variis liquorum figuris, quae e massa sanguinea Wgreaari debent. His actis.