Phlebotomia damnata à Dominico La Scala Messanensi. ... In qua singula rationum momenta, quae sanguinis eductioni adversantur, aequa veritatis lance expenduntur

131쪽

actiones depravat, qui cerebrum& spiritus animales cale iacit; cur piper , cinitam'mum , & alia vino calidiora non , depravant rationern ' Alii ingenue fatentur in spiritibus ani ialibus este occultam quamdam disposationem, quae est delirii causa proxima, qua ac si 'ut o calida , ignea, tenebricosa, impura dicitur, tamen satis bis vocabulis declarari, & inno tescere non potest. Non iniicias eo delirium suscitari, quia massa sanguinea est impura, seu agitata a particulis pravis , &veneficis, & ex delirio in febribus Medentes atauunt humores prauos , de malignos, quos si natura vel per sudores, vel per alias criticas evacuationes' massa sanguinea eliminat, sestinanter cessat delirium: in aliis quoque deliri, citra febrim sanguio est perturbatus. sed semita inconcussum remanet deliro caui an proximam, quae vulgo calida, ignea, biliosa , tenebria coia,turbans, impura, &c. dicitur, his vocabulis declarari,& innotescere non posse. Alii autumant saluari posse deliri; causam moximam in motu sanguinis inordinato, seu irinulari. Sed perperam ida asseritur. Ut causa deliru proxima innotestat, oportet modum ere, quo fiunt operationes animasticae, indeque eorum impedimenta, quae morbum constituunt: quare semper ijs onus incumbit demonstrandi motum sanguinis irregularem

esse causam laesionis animalium operationum. Secundo non raro sanguis in febribus ardentibus irregulariter movetur. tum motu progressivo, tum motu esseruescentiae citra delirium . iiii alijs febribus non ardentibus , in ovibus sanguis non adeo inordinate mouetur obseruatur delirium . Has accedit alia

ratio conuin ias. Obseruamus interdum in malignis febribus sanguinem lenia moueri, & sine impetu, S tamen delirium serinum suscitatur j pariter dicimus in maniaca passione, in qua citra febrim, & motum sanguinis inordinatum , delirium serinum excitatur. In melancholis morbo, juxta Galenistarum mentem, delirium cum timore procreatur , agnoscens pro causa humorem melancholicum, in primis qualitatibus fit gidum, de siccum, in secundis crassum,& dens ina, qui stacundum eorum principia stipposititia, imminuere, de abolere deberet operationes animalesa iram calidi est depriauare ,

frigidi imminuere . Audi quaeso iustoriam adiuuatum s o brium

132쪽

brium epide carum anno i 672, grassantium. Messanae ante novissimam citatem , scilicet anni pracdicti, sebres quaedam anomala, nonnullos sparsim in flerunt ; sanguis maxime seruidus cum spirituum animalium motu irrequieto, idcit via ilia dolore capitis vehementissimo; d: cum bilis fluctuatione in lintestinis ; soluebatur febris per e cr tionem hum tum ad inferiora ; post biduum a febris, & omnium bympi minarum solutione α Oti delirio corripiebantur, quod mei senivnum absque febris vestigio durabat. His actis, patientes non vexabantur delirio, existente labri magna cum Langui nis orgasino, & inordinatione, sita oppositi obseruabatur:

cessante enim sanguinis irregularitate, apparebat delirium l. Concludamus cum viris cordatis causam deliri; proximam

esse abditissimam; & non a particulis selinis a calore sic ve sitis & ad caput delatis, tuique meningum vellicationem, a neruorum concussionem , & spirituum motus perturbati nem excitantibus, ut ad libidinem iudicavit cI Latia uetae.

133쪽

Systema Borellianum.

oannes Alphonsus Borelli mathe seos Proseisor eeleberrimus, in Philos ubia, & Medicina Autho

eruditi Linus de animalium motu cap. 21. de motu excandescentiae

febrilis, agit de illius motibus nova methodo , eruitque rius nais. ram non a principus hactenuxa communi schola excogitatis, longe diversis ab iis, quae ab illa. . traduntur; & in primis propos et ovulgatam febris definitionem asseri , ejusque defeetus insinuat; aitque vuls6 definiri λlere febrim per calorem in corde acce illum,iebres dividi in intermittentes,& continuas , in periodicas, dc irregulares. stu erraticas, alias cum rigore, de P α uiam

134쪽

aris frigore inuadere ι alias ab initio incalescere; alias ardentissimas obseruari; alias blandas, quae interdum sunt pernicione Causae sebrilis excandescentiae distinguuntur in esscientem, Sematerialem, hanc dicunt elle sanguinem copia , vel qualitateri antem, qui, non secus ac ligna, pabulum sulphureum iebri suppeditat; & quia ut plurimum febres suas periodos habent determinatas adinstar automati, quod determinate in vetur, Oportet, ut in sanguilae generetur, aut aliunde ei

communicetur aliquid, quod sit causa hujusmodi singularum sebrilium periodorum, eritque, juxta sua principia, humor

aliquis excrementitius, & corruptus in soco aliquo delitescens,&sensim stato tempore auctus, ut inde sanguis ametatur, &fermentescat; talem vero socum in venis meteraicis, vel alibi ponit. Materia est humorum quaternarium. Sed haec sententia , detecto sanguinis motu in gyrum, admittin quit , cum sanguis citra tumorem, aut abscessum, non possit in praedictis partibus stagnare. Propositione 1 ri. Cartesium increpat volentem febris sim elle sermentum in corde plus julto accensum , sanguinem

illac transeuntem calefaciens; cuna imaginarium sit in corde asserere sermentum, ut leuatum facit vivorum anatome, in quorum corde non obseruatur illa se ins caliditas : est nen

pe ejusdem gradus, qualis in alijs animalis partibus obseruatur; nempe cordis calor superat caloris aestiui caliditaten ,cum sint in gradu aequali, ut te ometrum demonstrat. Nempe in corde vasa sermentum continentia inueniuntur, neque guitu saporem acrem . acidum, aut alterius naturae ibi experiamur. Concludit contra Cartesium causam febrilis excand scentiae non et Ie cordis sermentum vitiatum. Propositione ara. vult causam febris esse sanguinem al- ratum, & sermentatum, neque ob ejus mordacitatem cor

irritantem sebrilem suscitari calorem; dicunt enim huius placiati assertores sanguitiem, vel ob copiam, re turgentiam, seu Particularum exaltationem, vel ob admixtionem extranei non scibili vel alicujus humoris sermutativi alterarin sermetari, indeque corrumpi iacila posse:ex sermentatione excitari serum Iem, sicuti in herbis contusis, multo, alijsque liquoribus strimcntescentibus obstruamus, sponte cal- , or vehemς

135쪽

tem agitationem contrahentibus. Quare saucis exsermen latione acer redditus in transitu cor pungit; hinc pulliis coim citatus, & irregulariter commotus. Febrilis calor agnoscit pro causa motuui cordis praeternaturam, & sanguinem plus usto seruientescentem. Confirmat huiusmodi sanguinis setamentationem urina aeprotantium, quae secum desert partic 'las impuras, quibus sanguis assicitur, M tamdiu urinae in ita tu morbido perseuerant, quamdiu iebres perdurant, quod est signusn sermentationis massae sanguineae . Haec ratio Boecia cl. Borelli habetur. Primo urina febricitantium quoad colorem, consisteri tiam , & contenta alterata non arguit vitium sanguinis, quo erat mixta , vel aliam causam morbidam, ut in tu , aut sermentum vitiatum , vel alius humor pariter vitia tus existens vel in ventriculo, vel intestinis , aut in m senterii glandulis, a quibus talis urina conturbetur; sicuti non ab oleo purissimo, di insipido, a quo aqua communis

commixta separatur, oriri potest, ut ea saporem dulcem

vel amarum contrahat; quem aqua pnedicta secum vehit an hari dumtaxat , vel rhabarbari contactu. Et hoc aliunde probatur, quia, si febricitantium urina indicaret massam sanguineam vitiatam, idest plus justo sementescentem,a qua febris procreatur, de rei utique perseuerare sarquinis vitium, dum urinae alteratio perseuerat ; sed haec nedum tempore febrilis fiam sint, sed etiam interualli horis, in quibus aegeri est a febri immunis emuerat, ut in tertiana , & quartana pigitur si praedictis temporibus adesset sanguinis malitia, de jugiter per cor circularetur, deberet quoque ibi accensioneni excitare, & sua acrimonia illud irritare, indeque interualli tempore febrim accendi oporteret. undb ob nullam aliam rationem febris magis morta Ies exterret, de est magis perniciosa, quina caeterae aegrit dines, nisi quia, dum in febri sanguis plus justo sementescit, valde a stitu naturali recedit: quare febricitantium salmis valde differret a famuli bene valentium, sicuti vegeta ilia sermentata, & animalium partes diversim saporem, odorem, colorem, de consistentiam obtinent, pqllentque diversis in . cultatibus, quibus non sermentata destituuntur . At expc-

136쪽

aris: frigore inuadere; alias ab initio incalescere; alias ardentissinus obseruari; alias blandas, quae interdum sunt perniciniae. Causae febrilis excandescentiae distinguuntur in ellicientem , α materialem, hanc dicunt elle sanguinem copia , vel qualitatem antem, qui, non secus ac ligna, pabulum sulphureum

febri suppeditat; & quia ut plurimum febres suas periodos habent determinatas adinstar automati, quod determinate movetur, Oportet, ut in sanguine generetur, aut aliunde ei

communicetur aliquid, quod sit Causa hujusmodi singularum febrilium periodorum, eritque, juxta sua principia, humor

aliquis excrementitius, & corruptus in soco aliquo delitescens,& sensim stlato tempore auctus, ut inde sanguis assiciatur, Afermentescat; talem vero socum in venis meteraicis, vel alibi ponit. Alateria est humorum quaternarium. Sed haec sentei cia , detecto sanguinis motu in gyrum, admitti nequit , cum sanguis citra tumorem, aut abscellum, non possit in praedictis partibus stagnare. Propositione ali. Cartesium increpat volentem febrisca 'sem ella sermentum in corde plus julto accensum , sanguinem

illac transeuntem calefaciens; cum imaginarium sit in corde asserere sermentum , ut testatum facit vivorum anatome, in quorum corde non obseruatur illa seructis caliditas : est nen

pe ejusdem gradus, qualis in alijs animalis partibus obseru

tur; nempe cordis calor stuperat caloris aestiui caliditatem ,cum μ' tria gradu aequali, ut rei mometrum demonstrat. Nempe in corde vasa fermentum continentia inueniuntur , neque gultu saporem acrem . acidum, aut alterius naturae ibi experiamur. Con ludit contra Cartesium causam febrilis excand scentiae non ella cordis sermentum vitiatum. Propositione m. vult causam febris esse sanguinem alteratum, de sermentatum, neque ob ejus mordacitatem cor

irritantem iebrilem suscitari calorem: dicunt enim huius placiari assertores sanguinem, vel ob copiam, de turgentiam, seu particularum exaltationem, vel ob admixtionem extranei non miscibilis et alicujus humoris semet ativi alterario sermutarI, indeque corrumpi iacta posse:ex sermentatione excitari seruirem, sicuti in herbis contusis, multo, alijsque liquoribus strinentescentibus obstruamur, sponte calorem , di vehemem

137쪽

tena agitationem contrahentibus. Quare sarsuis exsermen latione acer redditus in transitu cor pungit; hinc pulsus coim citatuς, & irregulariter commotus. Febrilis calor agnoscit pro causa motum cordis praecernaturam, & sanguinem plus iusto seruientescentem. Confirmat huiusmodi sanguinis se mentationem urina xprinantium, quae siti uin desert particita las impuras, quibus sanguis assicitur, re tamdiu urinae in Isia tu morbido perieuerant, quamdiu febres perdurant, quod est signunt sermendationis sanguimae . Haec ratio noecia cl. Borelli habetur. Primo urina febricitantium quoad colorem, consisteriatiam , & contenta alterata non arguit vitium sanguinis, quo erat mixta , vel aliam causam morbidam, ut in sal , aut termentum vitiatum , vel alius humor pariter vitia tus existens vel in ventriculo, vel intestinis . aut in m senterii glandulis, a quibus latis urina conturbetur; sicuti non ab oleo purissimo, & insipido, a quo aqua communis commixtas paratur, oriri poteit, ut ea saporem dulcem , vel amarum contrahat ς quem aqua praedicta secum vehit ἀ-s chari dumtaxat, vel rhabarbari contactu. Et hoc aliunde robatur, quia, si subricitantium urina indicaret massam anguineam vitiatam, idest plus justo sementesi entem,i qua febris procreatur, deberet utique perseuerare sanguinis vitium, dum urinae alteratio perseuerat ; sed haec nedum tempore febrilis pam sint , sed etiam interualli horis, in quibus aegex est a febri imo iuriis perseverat, ut in tertiana, & quartana οῦ

igitur si praedictis temporibus adesset sanguinis malitia, dijugiter per cor circularetur, deberet quoque ibi accensionen excitare, & sua acrimonia illud irritare, indeque interualli tempore febrim accendi oporteret. S. uno ob nullam aliam rationem febris magis morta rIes exterret, & est magis perniciosa, quam caeterae aegrit diues, nisi quia, dum in febri sanguis plus justo sementescit, valde a stitu naturali recedit: quare febricitantium san is valde differret a sanguine bene valentium, sicuti vegetabilia sermentata, & animalium partes diversum saporem, odorem, colorem, de consistentiam obtinent, pollentque diversis in . cultatibus, quibus non sermentata destituuntur . At ex

138쪽

rientia constat ni guinem E co oribus senis eductum nil se re disterrea sebricitantium sanguine, etiam in periticiosis, in troque euitia segregatur serum concrescibile a parte rubra coims sente, quod igni admotum in lar ovi albutianis concrescit tuitaeque partes eumdem saporem, & Odorem in senis, aegris retinent; & lic t colores aliquantulum inter se in fibrient hus disserant, eaedem differentiae pariter in senorum cruoriabus obseruantur. Concludit Author singuinem febricitat lium non esse sermentatum, proindeque non esse febrilis excindescentiae causam.

Tertio influxionibus catarrhesibus, illimaticis A ilepticis Dbris non producitur a tanguine, sed a cerebri fluxionibus. Quarto circuitus sebrium intermittentium determinatus non potest agnostere pro sebris cause nuruinis sermentationem ;quod patet ex eo quod nequit niuari tale phaenomenum per diaversos ni mentationis gradus, a quibus periodi labriles ortia

litem trahunt: se varias comministuntur caulas, motus stuicet lunae, numerorum energias, & similes nugas . Praetorea si sanguis termentescens, dum 'r cor transit, ipsum irritando, aut 'ualitate venes a iendo, iebrim excitat , quomo 'o aeger immunis in e per horas , & dies obseruatur' Respondent, quia in paro in i brilis materia a naturacoquitur, segregatur, & ior is eliminatur. Sed cur post certum intermillionis tempus Lbris redit' Respondent remansisse cineres, seu strinentum quo denub anguis sermentari po- eli tempore determinato, de sic denuo potest excandest ei riam sebrilem producere. Sed perperam, quia sementum .sebrile non seriatur, sed festinanter agi novam sement tionem, seu alterationem inducendo massae sanguineae , j giter augendo gradus sernaen attonis continuato , non ii terrupto motu, ut testantur u erabilium, & humorum se mentationes: quare Gnguis inchoata ii mentatione assectus per cor indesinentercirculum suum abibluit, proindeque suo gradu sementationis acquisitae cor irritaret, adeoque febris Vsset semper duratura, nec daretur febris intermissio , sed ea scit per haberet periodum continuo crescentem usque ad excessiima & hii ac continuato progressu decresceret, u e ad

basimum terminum, in quo non quiesteret , sed motu interruptri

139쪽

'rupto motu denudaugeretur, instar oscillationum sunepene uti fluxus. & resuxus noris,in quibus eo quod semper cauri

motus perieu at, augetur eorum motus , quando caula

viget ; decre it, quando causa motus diminuitur. Si cum aliquibus Autlioribus supponatur sermenti reliquias . nouum parOxysmum suscitantis in aliqua corporis parte asse uari, quod per vices languini communicatum praevictum p ioxy sinum causat, satendum est in cadaverum febricitantium sectione tales socos humoribus vitiosis repletos asseruari, quod est contra anatomicam experientiam docentem in hujusmodi cadaueribus tales cloacas non reperiri; nam ex lege ni inis circuitus constat per omnia viscera, vasa, & carnes mariam sanguineam perenni motu fluere , & refluere . Et licet aliacuando febres vulgo symptomaticae appellatae pro cauti laa- ni abscessus,& aposternata interna, tamen hoc irdia rarii limum est, & sere accenduntur subres absque ullo abicelsu,ut palam faciunt anatomicae demonstrationes , imb aliq iane' ex ira, motu immoderam coia ris, & aliis causis exteriri citra instaminationem , seu abscessum febres ephemerae, & se-bres intermittentes pcriodicae, ut quotidianae, tertianae , de quartans internutietes procreantur. Vnde Author hanc ille sim edit febres a fluido pendentes,non semper a sar uine prave a Gelo, & comun cato a commixtione succi cu)us scrinentati as Miliari in aliqua minera corporis animalis. Propositione vult febris cauum non este chylum viti: tum, cu anguini termentationem morbidani inducentem. Sed aci olli iaciendam hanc thesim prius in examen

revocat doctrinam doctissimi Neoterici Eapponentis tunc a sanguine febrim excitari, quoties ejus spiritus, &sulphur adeo exaltantur, ut caeteris languinis partibus superemineant, de ijs connecti nequeant: quare inter dictas partes quaedam lucta suscitatur, quae effervescentiam sebrilem producit. Supi 'nit secundo sermentum, a quo sanguis alteratur , deibris aduenire; & esse succum degenerem, S singuini herer

Peneum , ab eoque subiri, vel assimilari minimc posse, qui

iuccus ad plenitudinem in vasis congestus motum immod ratum sermentationis inducere potest. De periodo febrium d ἰςrminata ita ratiocinatur . . Cha O ra primo. uccus nu-

140쪽

noti proinde labris subito excitabitur, sed est expectandum donec vasa repleantur, Sturgeant, ut illa febrilis ierinent . 'peragatur; non siccus inccrevisia, ct vino novo experiamur , quae si in viribus stricte occlusis ciantineantur pro liquo tempore; licet sermentescant , sine iuruore, & tingo, mn .ci,nseruantur , sed multiplicatis vaporibus ibidem combitis, tota eorum massa ita turget, & violentcr scrinentestit, ut uties disirumpantur, quae operatio stato tempore perlicitur, velutila intermittentibus febribus.' Expugnatur praedicta doci rina a cl. Authore docente sangui nis immoderatam incalescentiam, de agitationein non abi'sa sanguinis sermentatione immoderata dependere, sed ab alia causa: idest a vehementi cordis commotione, habita ex mo dicatione, & titillatio ejus lem. Confirmat situm placitum tractvadiae exemplo, est ex candescentia similis febri quoad vehementem, sere coiiuulsi vana cordis, est arteriarum, pulsationem , de quoad aestum

circa praecordia, quo ad servorem, quoad auinis excursi nem per via iuersum corpus, quo ad iit , orisque amarorem, quoad vis erum s asinum, dc extremarum partium trem

rem tamen sanauis a sua naturali diathesi non do iacit , eum sit dulcis, nec lignum salis, aut sulphuris exaltati ostendat. Constat igitur produci posse febrim citra sanguinis in

moderatam sermentationem.

Demum aduertit Author spiritus,&sulphur sanguina sexaltatara ,& esse rata esse sermentationis causam, quia caeteris sanguinis partibus supereminent, & cum ias necti non possunt; oindeque luctam illam ebullitionis suscitari commenticium es.se, & ut verti metaphorica ad libidinem prolata, quae s erinen rationis se Iis causam non explicant, neque ejus existentiam

demonstrant.

Concludit famigeratissimus Auctor in mixtis esse rationesi is seminarias, aliaque elementa, quae prona sunt innata energia ad semetipsa movenda ; haec autem alus crassioribus , , ramosis, ceu vinculis irretiuntur, utque in calce igniculi

retinentur; si ab humido pro ictae partes ramosae, vel abii terna motione, vel exrcrim disiciuantur, partessis fugitivae