장음표시 사용
161쪽
Propositione concludit Autlior modum . quo febris iii
totum exoluatur. Appellat paroxysimi intermissionem in intermittentibus curationem quamdam ad tempus, affirmatque
reditus causam eisse novam sermentationem excitatam ex relia
ovijs sermenti in glandulis latentis ; hinc deducit abiliatam febris curationem in eliminatione sebrilis sermenti consistere Hujus phaenomeni intelligentiam confirmat exemplo, quo si bris catarrhalis curatio absoluitur: in hac enim febri cor noctabiliter agitatum, impetuose sanguinem per arterias impellit; ergo impetus energia,quo sanguis in gyrum mouetur, absterr re poterit glutinosum in sartum in glandulis, & neruulis totius corporis, & praecipue prope cerebrum exilientibus , ubi laesio principaliter obseruatur. Porro amotis per sudorisera obtur mentis e canalibus aliualibus in faucium regioneinarium,Oris, di pectoris, expurgari pussunt succi neruei vitiati , detrusis nimirum impuritatibus, aut correctis, seu temperatis; sales enim intra vasa sanguifera ex parte per urinas excerni solent; dereliqui sales per vasa sudorisera, & myali simum emandantur. Quare correctis siccis nerueis suam genuinam dulcedinem a quirentibus, non absimilem illi, quam habet cerebrum,& spianalis medulla, cessat omnino febris catarrhalis. Hoc palam faciunt coctae excretiones morbo declinante peractae, saporissimilis ei, quo cerebri substantia, vel medula spinalis donatur stales autem in morbi principio non obseruantur , quia acres, salsae, & corrosivae sunt. Eodem prorsus modo reliquae febres curantur, cum scilicEt asa excretoria glandularum in visceriabus, pone cutim existentium deobstruuntur, & sermentum
kbrile in glandulis exissens, partim per sudorem , partim perissensibilem transpirationem esicitur; partim corrigitur, sea
temperatur, partim per Venas refluit, indeque paulatim cum urinis per arterias emulgentes expurgatur, aut ab adueniente succo chylosi per mutuam mixturam temperatur . ninc deducit Author febres nunquam curari per copiosas humorum purugationes , cum sermentum febrile exiguae sit molis. Hoc comnrmat quinquinae usus, quae citra illam evacuationem aut per secessum, aut per sudorem, aut per urinas febrim sedat, idemque susscit, ut pusillum illud fermentum nonnunquam extraiaeruos climinetur, aut cum disii timoribus per mutuam
162쪽
mixturam corrigatur aut motus eiusdem sermenta svri stanatur, aut commutetur. ex eo confirmatur, quia caua quartano, morbi pertinaci uimi , interdum ab irae motu,vel
vehementis angoris, aut timoris curatur; & ratio est, quia motus vela ementisIimus spirituum peruertere, & commutare potest motum sermentativum causae febrilis; quare nouo motu
introducto, febris omnino tolli potest Ex dictis Author colligit Medentis scopum in febrium curatione esse debere, ut obstructiones vasorum excretoriorum tollantur, & saltu in energia sermentantium contemperetur,
adhibitis alimentis, de potu aquosis, cum salium separatio ab humoribus frustria tentetur, ut palam demonitrat salis ab aqua marina separatio, qua in Vapores Bluta , separari nequeunt in
totum siles . qui dulcorari possunt admiscendo fluida menstrua appropriata, vel addendo sales subcontrarios, ut patet in mia tura falis nitri, & sulphuris, quibus si addatur sal ammoni cus, eorum deflagratio praepeditur ; sales pariter lixiviales ac redinem acidissimam retundunt, & sic porro de alijs salibus. Ex his exemplis deducit Author acredinem salinam sermenti
sebrilis retundi, & destrui Omnino posse a mixtura caeterorum salium subcontrariae naturae. His explicatis de febris natura , juxta mentem cl. Borelli, fatendum est medicinam ex ejusdem Authoris laboribus, & experimentis magna incrementa cepis se, cum febris varia phaenomena ex parte cognita sint . Sed tamen vix adduci possum, ut credam his principi)s nuperria me inuentis pathologiae peritum Contentum esse oportere, aut
ea omnibus phaenomenis explicandis sussicere; quid igitur in hoc de febribus ratiocinio reprehendendum , quid pariter diastinctum, clarumue nobis videatur, qua poterimus sedula indagine ,& laconice aperire conabimur. Propositione et aa. supponit cl. Borelli sebrientium sangui nem non differre notabiliter a sanguine bene valentium . Id concedo viro celeberrimor notabilis disserentia elt inter liquo rem sermentescentem, & illum, qui est sermentationis ex pers r sanorum sanguis blandE sermentescit, pariter febrientium sanguis, quamuis immodice; quare ambo liquores disserunt secundum gradum, non plurimum, seu notabiliter; neque omnes iraturales motiones , dc imprestiones sensibus metia
163쪽
Hur nam tanta est atomoriim & effluviorum subtilita,' ut
sensivum vim plerumque effugiant f nec satis habemus exqἴissita organa, ut leve ottendiculum diiudicare possimus . Canes venatici olfactu percipiunt cerui, & leporis vestigium in terra D eorum pedibus poli multum temporis relictum, quod a n his non percipitur. Nihil dico de appensis, de lapidibus , &gemmis, quorum essu via a nobis non sientiuntur .: Ad haec sanguis non est obnoxius corruptioni, de sensibili mutationi ut demonstrat Encius, Inquiens, solum succum nutritium m sabire, quae corruptio est sermentationis quaedam species isanguinem vero suppurari nullis argumentis constat. Hoc pia citum confirmat cl. Charietonius in rheumatismi uterini ce- alogias ait Authori minimosanguis, comseratim narroC-mm Iebra putrida lauuenti Ar Mnasectionem detractus,oe p-ia vitreager annum integrum asseruatus, nulla corruptionis indiacia ναι μει-ι , vel olfacienti prodit. HuJus rei veritatem
ctum lib. de S guinis humani historia pag. 12 mnum , id e notio um innarcismum eris S nempe irae eo arat us ad se mortuum seqιbiliter non differt, cum totum esse sensibile illias supersit ; qu/d mirum, si sanorum sanguis sensibiliter ab illo or ta Dum non cr minethr 8 Verum non adeo rationum egeni sunt aliqui Neoterici v lantes sanguinem iii vivo animali nunquam sermentescere. Inter Ilos Authores primum obtinet locum cl. Charietonia fa uteri rheumatismo ibi. mihi 68 ubi validissimis rationibus probat sanguinem minime esse con cipiendae sermentationi adoneum. Prima ratior conuenit sementatio humori recenti, & musteo; ma)or pars sanguinis hospes est, & per repetitas circuiationes probe desaecata, ut, depositisjam in proprissemunctoriis recrementis, ulteriori nil opus habeat de ratione Ceria
paucae solum guttulae chyli perductum thoracicum delati ian guini r venam subclauiam transeunti suffunduntu alioquin
ret alborem ob chyli copiosi mixtionem, quod a nemine um
quam iuit Obseruatum. c deducit Charietonius exiguam ςbyli portionem singum quantitati immoderatae communia Flam
164쪽
coram pervenam 2 laviam delabistis non esse sumientem
II. Omnis sermentatio ab acido proficiscitur; ianguis au tem est liquor mitis, blandus, & siuavis, ut sapor dulcis indiacat. Pro hujus propositionis confirmatione provocat ad si mum illum virum iuxta, & aequissimum Iudicem D. D. R herium Gylium,qui lib.de sanguin. human. hiis pag. Io haec habet. experimentis a me factis baud tantam concepi spem, ut ex humano sanguine expectarem spiritum vinUum,seu ardentem , retiam si talis plerumque ex liquorum fermentatione emergat. Eoque minus animatus sum hujuscemodis ritum sperare, quod adlic certus sum, an ulla fermentatio propria sic dicia unquam fiat ni sanguine humano , seu intus in corpore remanenιe, sueforis e
ticulis compositis miscentur, torpida actione particulas suas activas per totam liquidi corporaturam diffundunt, ut valeant universalem agitationem, ac effervescentiam causare, ut docent quotidie domestica experimenta. Nouus autem chyli pro ventus sanguine in vena subclavia permixtus una cum eodem sanguine celeriter a dextero cordis sinu per pulmones in sinia strum desertur, unde mox in aOrtam detruditur citra moram, quae est necessaria, ut sermentatio peragi queat. Si plura scire avemus attinentia ad motum tardum sermentationis in fluidis heterogeneis,legatur Ioannes Alphonsius Borelli de motu ania malium parte secunda; prop. III pag. 227. ubi triplicem as. fert istius tarditatis rationem.
IV. Deeit sanguini spatium liberum, idest locus idoneuς ad sermentescendum . ut heterogeneae, & tumultuantes sanguinis particulae impetuosam, & irrmularem commotionem, re quaquaversum exagitationem patiantur: constat enim vini multum in doliolis angustioribus, & arcte obturatis inclusum haud fermentescere, sed semper in cruditatis statu permanere ob sermentationis deiectum. Rem consimili illultrat exemplo. Si aquae guttulae aliquid vini rubri, & hydrargyri, aerisque nonnihil in fistulam exilem immittantur,quamuis agitentur,&concutiantur, nunquam tamen motibus contrarijs, devertia inosis quales in omni firmentatione contingat necesse est
165쪽
imnsundi, & inter se nermisceri possunt, ut sedes suas inuicem
commutent. Ratio est, quia fluida componuntur ex molec
iis quantis figuratis, duris, & angulosis , quae simplici dumtaxat colatactu uniuntur, ac propterea in lirictissimis canaliculis no nossunt contrariis,& vertiginosis motibus agitari,quando idiversae illae, & tantum contiguae si rae aggeriem componunt operi musivo, sive testellato non diti milcm ; proindeque unx molecula super aliam excurrere nequit in loco valde restricto, atque ita dilatari non possunt, ut uerticibus angulosis transitum concedant, praesertim cum illuc impedimentum ab inter nis asperitatibus fistularum aliquantum augeatur. Concludit, si sermentatio contrarijs, vertiginosis , & expausivis fluidarum particularum motibus esticiatur, certe in anguilijs illis fistularum nequaquam effici potest. His accedit sermentationem requirere rarefactionem . & esseruescentiam quae multo maliiss patium exigit, ut in liquoribus sermentescentibus obseruatur : uare impossibile videtur sanguinis sermentationem in praecor-Iorum angultijs peragi posse. Hoc in loco reijcitcl. Charietonius sententi ima celeberrimi hujus aevi matiae natici in disquisitionibus anatomicis versati
Ioannis Alphon si Borelli, qui in libro de motu animalium Pλrte r. propositione 3o. vult sanguinem in praecordiis ferme
rari ; idque vitae animalis teruandae necessarium esse. Tri tum, ait ipse, tuo, gulae an malis νiuentis reperiri evid: ntissimum est. Primus es quidem, quo partes , ex quibus componitur agitantur juxta eorum indolem , O naturae exigentiam qui propriὰ motus fermentativus vocatur circ. PGltea tamen ejusdeir .
libr. propos i 35. strenue asserit termentationem non in angustioribus littulis, sed in vasis amplis fieri; ac propos III. d monstrare contendit nullam sermentationem , nisi tardo m tu, & diuturno tempore effici posse. Quas duas propositiones
cl. Charietonius veras latetur; verum non videt qua ratione
possint ad concordiam cum priore cnempe de sanguine in arteriarum canaliculis sermentescente9 reduci. Hunc itaque nodum doctioribus soluendum relinquit. Concludit Charietonius sanguinem sua constitutione nos elle idoneum ad sermentescendum, utpote qui proprius ad i ctis benignam naturam accedit, quam ad spiritalem vini acri-
166쪽
supplimenta, quae quotidie in suam excipit voraginem, non sumciant ad excitanam in eo sermentationem, quandoquidem nee temporis breuitas, quo per cor transimittitur, nec ca- ,
naticulorum , in quibus fluit, angustiae ullam in eodem sementationem effici permittunt; aitque falli iudicantes ad sanguinis elaborationem sermentationem necessario requiri. Quam opinionem manifestE fitetur Charietonius naturae I rudentiae repugnare. Natura equidem directa, & compe iosa utitur via ad suos fines assequendos, nec instrumenta mutitiplicat, ubi simplicia sussciunt. Cum illa igitur in sanguine
per cordis ventriculos transriante instituerit motum quemdam
regularem, dc admodum benignum, quo eius heterogeneae particulae ita inter se agitarentur, de concuterentur , ut mutilo tuo conflictu, ac lucta producerent perpetuam expansi nis, & contractionis alternationem, unde calor vitalis accend retur, & in qua vitae ipsius essentia, seu formalis ratio quod in nostram transeat sententiam, qui satis superque in luce sanguinis oriramento supra posuimus' consiueret, culparemus
naturae matris itertiam , si alium motum, nempe intestinum,
sivE sermentationem in sanguine instituit Ie assereremus , quM priorem interturbando impediret, vel resistendo destrueret . Natura non facit frustra; prior motus a natura peragitur,ut in sanguine fugitivarum, stu elasticarum particularum, cum mistius agilibus colluctatio suscitetur, ut perennetur vitalis sat ruitus micatio , qui motus placidus, aequabilis, ac regularis est; motus enim sementationis est turSativus, & irregulis ris priori disparilis; igitur frustra hunc motum instituisset Confirmat suum placitum: calor actualis est luctatio qua dam expansiva particularum calidii micatio sanguinis in co de in nisu expat sivo spirituum consistit, sive particulamna elasticarum, & renisu minus activarum; hinc necessario sequitur eamdem micationem esse calorem actualem, indeque e n mero sermentationum excludendum. Nam incalescere est nomen genericum ijs rebus conueniens, quae sunt sermentationis incapaces, ut aduertit Glistonius in appendice de sermentati ne . Quare insigne interest discrimen inter calorem vitatem,siv
motta vitalem sanguinis, &motum sermentationis; banc λm
167쪽
maduersionem Ignorarint Willisius, aliique viri celeberrimi iqu d mirum si motum sanguinis vitalem pro sermentatio: et habuerint, non considerantes motum sanguinis vitalent multo nobiliorem esse , seu simpliciorem omni termentatione Ex dictis concludit cl. Charicionius sanguitiis motum, sive ca. ris vitalis sub ectum sermentatiotiis elle incapax. Ruo iis omnibus, quae coiitra sanguinis fermentationen assert Charietonius, sacilius latissaciamus, id in primis mistandum eli, duas circa languinis calorem este sententiast unaeli eorum, qui censent saliguinem natura sua esIe calidum is, vel potius aspiritibus vitalibus incalescere, ciuorum naturam igneam esse statuunt. Cartesius Aristotelis placitum sequutus .
putat cor esse larem, seu sontem caloris vitalis, idest stabulari in corde igniculum quemdam non lucidum , aegre tolerabilem contrectantis manui; sanguinem autem per cordis ventriculas transeuntem , ejusdem calore , quasi igne subdito essem
Sed errant putantes calorem in mixtis fixum', ac permanem. tem agere, cum in motu expansivo continenter consistat , da jugi succellio te a suo agente pendeat; neque liber, ceu a comis pedibus solutus conseruari est in mixtis, vel alio corpore, nisi ab igne foveatur. Igitur neque sanguis, neque spiritus sunt calidi, cum ab igne calorem non mutuentur. Sed miror sam, geratissimum Cartesium , cui lam per eam plutomphandi ratio nem professus eli, quae a repus incertis cohibet asstensum, ijsque assentitur, quae claram, de distinctam idaeam habent, nunc tali sententiae adhaerere. Si tactus criterium sequamur, vix , ut vivorum animantium dissectio docet , maiorem in cordei , quam in caeteris visceribu, calorem obseruabimus. Nec vero comprehendi poteit , quomodo talis igniculus in corculo e brionis, moli formicae aequalis semel excitatus incrementum a. sumat, ac diutissime per totum vitae curriculum conseruetur,
unde pabulum silphureum, & nitrosum pro igne perennando suppeditetur Cur non propagatur per alia vis eras momo do excitatur in syncope, cum pene extinctus videatur ' LAltera sententia est cl. Thomae rnelsi, progymnasma v II. de vita, pag. mihi Io6. volentis vitalem animalium calo
ram a sanguine prosicisci , qui natura frigidus, motu dum-
168쪽
taxat, atque agitat one sit calidust hoc probat ex sanguinis
seruore, cum e crebra, & celeri cordis palpitatione compulsus per vasa Languiflua citatior fertur ; quemadmodum in febribus ira, ac motu totius corporis inordinato accidere sblet; contra
vero in lipothymia, metu, alijsque sympto in tibus, in quibus
cordis motus fit languidus, si igct. Arduum est explicare, quomodo ex motu, & agitatione san-fuis incalescat, simili ritu, quo duo corpora mutuo tritu inca-escunt,&ignem saepe concipiunt; liquida vero, quia alteri,& collidi nequeunt, nullum ex agitatione , & motu calorem acquiritiar. Respondet Cornelius multos haberi liquores cum Natura , tum arte prolatos, qui tenuissimi cum sint, & sacile mobiles: vim in se caloris habere putantur; hi vero tametsi inanibus applicati nullum caloris sensum praebent, linguae tamen. & palato admoti, agitatique protinus incalescunt, &struent. Similem vim, ait, insanguine esse, quae est halitus ille vitalis subtilissimus, ac mobilissimus ex perenni motu, ac agitatione incalescens, qui, dum sanguine permis tur, ejus rarticulas agitat, & in seruorem adigit, ut in pluribus chiamicis liquoribus obseruamus. Exemplum assert aquae sat et arrariis imbutae, quae supersusb chalchanti spiritu , testinanter incalescit, & bullit. Sed confusum adhuc remanet, quomodo ex admixtione halitus vitalis cum sanguine suscitetur calor, cum liquida sint,rriturae incapacia. Sed facile intellectu est, calorem in liquidis suscitatum esse sermentationis e flectum . Experientia constat tum mineralia, tum vegetabilia sponte tracalescere, id est dum macerantur . & sermentantur, absque eo quod a si lis calore, Vel ab externo igne calescant; sponte sua caliditatem manismilam acquirunt, ut in fimo, lerum inibus, herbis coiitu sis, alijsque rebus. Hujus phaenomeni causa est sulphuris crapia, seu corpusculorum igneorum, quae in omnibuS mixtis ligata repe riuntur; haec verri ignea semina ex sui natura cum sint mobilia , quoties sementatione laxantur particulae heterogeneae mixtorum, tunc praedicta ignea corpuscula, sblutis vinculis, libertatem nanciscuntur, & si oinde ex illorum corporum
porulis, in quibus arcte nidulabantur , e Xilium, alia circumllantia corpora penetrando calefaciunt, & sic ex ignicul
169쪽
rum adnatorum commotione caliditas illa sermentativa pro
Idem in liquoribus chimicis obseruamus, qui absque praeuia praeparatione statim sei mentescunt, & calorem concipiunt , ut rates liquores alchalici, seu lixiviales,& acidi. Infundantur aliquae guttae olei clial canti in tartari oleum per deliquium,st tim ambo liquores, qui frigidi erant, vellementissime serme tescunt.& incalet cunt. Haec phaenomena confirmat exemplum aquae sale martis imbutae, qui est alchalicus; mixto enim citauchanti spiritu acido , confestim sermentatio, Se calor excitan tur. Igitur si cl. Cornelius comparat illum halitus subtilissi mum sanguinis cum liquoribus chimicis, & cum aqua sale ferri . de spiritu vitrioli impraegnata, cogitur asserere sanguianem incalescere, quia sermentescit. Notandum est hic obiter caliditatem potentialem a Scholasticis pro quadam specie caloris distincta ab actitati habitam, nil aliud esse, quina ipsum calorem actualem, idest ipsa corpuscula ignea Rapita, seu potius commixta, & illigata nequeuntia suas vires exercere , quae ob vinculorum diliolutionem expedita , turmatim ad auras exiliendo , igneum splendorem, & calia ditatem ostendunt. Ignis seminarium , ut docent chimici, sunt bitumina, de olea, sulphuris nomine insignita. Non inficior calorem potentialem interdum ab affectionibus mechanicis , idesta partium contextu dependere , ut demon- strat Regia Burgundia tractatu i in phisicae generalis. Quocunque id peragatur modo, illud videtur clarum , calorem , qui potentialis dicitur, qualis a corporibus frigidis emergit, esse quid posterius consequens causam altiorem illius
Ex his, quae de calore memorauimus, facile est intellectu, calorem in sanguine esse ejus sermentationis essectum , non causam, ut perperam putarunt Bellichius, Conringius ,&alij, qui Platonis mentem non attigerunt fermentandi vim acido tribuentis. Cartesiani ostendunt in his omnibus, quae sei mentescunt, particulas aetereas. i ouarum motu Caloris ratio coi
sistit, multi seriam agitari; atne adeo bullae aeris plenae , ut in Timaeo scriptum est. excitantur. Ex hac porro actione , acidus ut plurimum sapor emergere solet; quare acidum non
170쪽
est sermentationis causa, sed essectus. De fermentationis natura, eiusque causis nihil hactenus a natura inuestigatum memini, quod ad assenium persuaderi potuerim . Disquisitionem de illa instituit Thomas Willisius,
aitque fermentationis naturam in motu intestino particularum elementarium mixtum componentium colisistere , aut naturae ipsius sponte, aut Occa sionaliter in motum concitarum,quae Obheterogeneitatem se mire exagitant, & exagitantur, inuicem diducunt, obuoluunt. Subtiles, ct magis activae sese quaquaversus explicant, de avolare nituntur, quae tamen ab aliis cras Itoribus implicitae inter avolandum detinentur; interim cralliores ipsae i subtiliorum nitia, motu , de expansione ait
Duantur, seu comminuuntur; & ipsae Driter iubtiliores m gis attenuantur, seu comminuuntur et scorpora. quae simul agitantur, simul quoque colliduntur) quare ex hac collisione dis Iociantur corpuscula ignea, & adunata seruorem concupiuia P. Hςterogeneitas, seu principiorum omnium confusio consistit in gravitate, & levitate, ideli ponderis inaequalitate, quippe homogeneae particulae. & ejusffem ponderis torpidae, &qui re manenti interdis limites vero , seu inaequalis ponderis pro cominio statim lis exoritur, di aliae alias in motum provocant. Demum statuit particula Elementares cujuslibet mixti
esse illa quinque principia Clumicorum, spiritum videlicet,
silem, sulphur, aquam, & terram, ex quorum combinatione, motu intestino, & dissicessu fieri fingit generatiotWin, accreti nem, alterationem, & corporum interitum.
illisius supponit numerum quinarium principior ni soldς principiorum clumicorum numero , & qualitate adhuc sub iudice lis est. Videatur Chim ista scepticus Roberti EOyle llisi; conterranei, qui de Spagyricorum principijs hyposta. ii is recte dubitato Secundo demonstrat ignem non esse cutinum anatomicum; seu verum , dc adaequatum corporum Analystam ; proinde principia chimica non este actu in mixtis ea formi, seu textura , de numero, in quo separata obserualditur, sed ab igne magna ex pase ea generari; quare ex vi ignis Unge plura principia, quam quinque ex mixtis erui res iunt.