[Epikleseis theon], sive, De deorum cognominibus per grammaticorum Graecorum scripta dispersis [microform] : dissertatio inauguralis philologica quam ...

111쪽

Atqui in hoc iudem genere locomam Pausanias auctores inter se discrepantes cum aliquo studio, nonnumquam non sine arie coniungere cupit Exstant autem alii loci, quibus Pausanias ne operam quidem dederit, ut inter se conecteret, quae disersis e fontibus hausisset. Saepius enim ad illud scribemii genus delabitur, quod miscellaneorum proprium solet esse, in quo neque nexus rerum neque discrepantiae animadvertantur. Velia V 14, 1 cum describit Jovis aram Iympiam,

subito interponit primum paradoxon, ad Pio transitum ita efficit: δἐ ετ υλυμπίς βωμὸς παρέχεται καὶ χλο τοιόνδε ἐς Θαυμα. Dexnde

sine ulla intercapedine sequitur Iuppiter 'Ἀπίμυιo ab Hercule cori tus, cuius cultus estiis supra exscripsi Is ne grammatice quidem hae eum proximis cohaererent, ni cincinitio primi enuntiati particula es saltem poneretur. Aut elut ea, quae de Iunonis A Ogho origine II 15, 9 narrantur haec quoque tabula in media perleges collocata

neque cum iis quae antecedunt neque cum iis quae sequuntur conexa

est. Similia exempla sunt Apollo 'Οριος Πυθαευ ΙΙ 35 2 et Diana aris II 18 4. maeo omnia a perieges aliena sunt.

Ab eadem eo locos secernendos arbitror, quibus u επίκλησις ν1 explicetur, Pausanias ad res refugit, quae omnino non pertineant ad eas regiones, quarum in Opomaphia Versatur. Cuius rei unum

exemplum proposui cum de Diana Laphria disputarent. Aliud est III 19, 9, ubi, cum de Belenae 3ενδρίτιδος cognomine agatur, in mediis Laconicis Rhodiorum sacra ad επικλησεω originem deducendam advocantur. Item in Atticis de Veneris Aκραίας, Λωρίτιδος, Εὐπλοίας cultu Cnidio agitur I 1, 3, Minervam 'Aσία Lacedaemoniorum ausanias a Colchis deducit II 24 T, Neptunum Tλικώνιo in media

Acha1ae choroyaphia eni et Mileti coli adfirmat VII 4 5 , Dianam Κορδάκα in Eliacis VI 22, 1 a saltatione prope Sipylum montem usitata, Minervam Tελχινίαν Boeotorum a Telchinibus Cypriis IX I9, 2), Atheniensium Dianam μαρυσία cultu Euboico I 31, 5 explicat. Os praeterea I 23, 5 Dianain Φεραὶ, et VIII Venerem Erycinam).

Supra cum disputandi fundamentum iaceremus, diximus periegesis esse ea, quae ad monumenta conspicua pertinerent aut ad describendas urbes provinciasque aliqua ratione spectant. dem si tenemus, aliena sunt, quae non ad templa aut altaria reserantur, sed ad solam ἐπίκλησιν ita tendunt, ut haec locum obtineat principem. ae iratur explicationes ἐπικλησεω a perieges eximendae sunt, quibus non tam templi conditi aut arae exaedificatae aut statuae exsculptae causa narretur, quam quae sententia in ἐπικλησεω Vocabulis insit exponatur,

velut Bacchi Μελπομένου Ι , 5, Apollinis finis II 35 2 Apollinia

112쪽

Mσί- VI 24, 2, aut quae a numine vel potestate deorum repetitae non ad locum certum, sed ad dei cultum apud omnes gentes vigentem pertineant, cuius rei exempla cum nonnulla protulerimus, addi possunt

haec Apollo Παρνόπιο I 29 8 Venus Μελαινίς VIII 6 6; παυῖτις VIII 31 9 Minerva Μαχατῖτις VIII 36, b Venus Ovρατὶ Πάνδημος, ωποστροφία I 16, 3. 4. y Ne eae quidem explicationes perlegeticae

sunt, quae ad linguae leges aut ad serinonem aut ad dialectos revocantur talia enim non periegetariun, sed grammaticorum sunt Velut

IX 12,2 a Phoenicibus repetuntur Cererem vero 1ρινυν. Iam ad interpretandam Vectum Arcassicum έριττειν adhibetur VIII 25, 5. a 6b causas perlegesis esse supra negavimus. Ne sabellae quidem, quarum auctores non in templor ni conditorrem causis acquieVerunt, sed rebus narratis ἐπίκλησιν ipsam ad originem deducere Volunt, perlegesis sunt; nam qui talia persequitur, non id agit, quod perlegetae agendum egi, ut regionum res memorabiles describat, sed ut επικλησει enarrando explicet. Quibus de fabellis cum supra nonnulla dixerim, vel hic onmna est singula exempla persequi sed satis erit breviter simificavisse hos locos genere et natura inter se esse dissimillimos alii enim brevissimi sunt,

γηρας III 18, 1, alii vel in rebus minimia non sine arte edolati et copiosissime enarrati poetarum manus sapiunt, ut Diana lana nomini VIII

adferuntur, quibus numen dei cognomine expressum illustretur; ut

II 32 8, Minervae Aνεμώτιδος ΙV 35 8. Haec omnia nullo pacto ad

periegeticos ausaniae auctore pertinent. Ρraeterea continua duo sunt apud ausaniam de deorum cognominibus excerpta, inserta Atticis. Quorrem alteram cum sacri tribuum atticarim enumeret I 31, 4-6), praeter επικλησει fere nihil continet at lue ita comparatum est, ut ad nonnullas eXplicandas auctores Etiam Venus e Spartae culta III 13 9 hiae pertinere videtur ea certe quae de hoc cultu addit Pausanias ἐπι δἐ λγατρι γαμουμενη νενομίκασι τὰς

μητέρας τῆ θε θέειν , et explieandae ἐπαλγ σεω causa serIpta sunt et eam ita explicant, ut ἐπίκλησις a Junonis Pronubae numine derivetur.

113쪽

perleges diversas adhibitos esse necesse sit; os Bacchum Κισσόν, Venerem KOMιν- Dianam lamχρυσίαν. Alterum quoque, quod I 32, 2 statua aras lue enumerat montium Atticorum, nihil exhibet nisi ἐπικλησεις. Sed iam finem faciamus disserendi breVique comprehendamus, quid effectum sit iis, Maae de ausania disputarimus.

Pausania eorum quae de deorum comominibus adsert, partem aliquam auctoribus suis perlegeticis debet; quomim tuosnam adhibuerit aut num perlegesim sua opera confecerit, non Osimam est quaerere Pleraque autem apparuit a periegesi esse aliena ei lue a Pausania aliunde inserta Eadem nonnullis locis discrepant a reli suis Pausaniae auctoribus. Atque oInnes si uidem loci tui sunt eclio genere, ita sunt comparati v ἐπικλησεις summa rei sit. Tamen illud quoque inanifestum erat ausaniam non unius auctoris sententiae se addixisse, sed cum est, quae de singulis comominibus adnotabat, inter se quam diversissima solebant esse, an saepius eander ἐπίκλησιν variis modis illustrabat inultorum auctorum manus conspiciebantur. Itaque ausanias, quoniam auctore hos partim remotissimos ipse perlustravisse credi non potest, compilatione usus est, Ia e multis literarum provinciis optima quaeque doctrina de deorum epithetis congesta erat. Quae ἐπικλήσεων sylloge non modo eas Graeciae regiones respiciebat, quas Pausanias descripsit, sed omnes locos, quibus Graeci dii colebantur; at lue ad eas urbes gentes insulas, quastausania tractat, accedunt ex Aetolia Calydon ex Asia Cnid , Ephesua, Miletus, ex insulis Rhodus, Tenus. Praeter Graecos autem aliam1m gentium religiones non commemorabantur; nec Romanomam nec barbarorum ullum apud ausaniam extat Vestiorim Iuppiter certe Capitolinus, quam ἐπίκλησιν II 4 5 voce Κορυφαῖος interpretatur, saeculo post Chri secundo adeo erat tritus, ut tale interpretamentum quiri posset conficere.

117쪽

Is sis quos adhuc tractavimus . auctoribus ne unus tu idem dimus est, quem credamus illam tam exquisitam docuinam, cuius notitiam prae se ferret, ipsum coaeerVasse aut seriptores, quor Imnomina ac Vecta adponeret, inspexisse ipsos. Itaque unusquisque eorum iuriam ali luem, quo επικλήσεις eorrem collectae erant, in usum suum conVertit ac, qvid adhuc disputando effecimus, id lucidum est, hos quinque libros, si exstabant inter se fuisse prorsus consimiles et non modo eadem plane ratione compositos, sed etiam iisdem auctoribus adhibitis confectos. Quodsi quinque libros exstitisse adeo pares cogitari per se Vix potest, sequitur unam ἐπικλησεω syllogenomnibus in manu fuisse. Quae quomodo fuerit constituta, ex iis apparet, quae supra Xposuimus agebatur enim enchiridiorum mythographorum more de eomam epithetis ita, ut si e ἐπικλησει nescio

quo ordine collocatae enumerarentur, loci nominarentur, quibus colerentur, deinde quid ἐπικλησεις Valerent, unde essent ortae, explicaretur. Quae explicationes aut a se inviis et historia repetitae erant, aut edoctrina philosophorum vel theologorum prosectae aut e grammaticorumve etymologorum officina egressae itaque passim acci sit, ut eadem ἐπιαλησις non semel, sed bis vel ter Vel saepius alia ratione ab aliis explicaretur; neque Ver mirum est, ad unum cognomen diversas interpretationes adnotatas esse, siqvidem eadem inίκλησις eiusdem de aliis locis aliis de causis in usu erat aut aliis locis deorum aliorum erat. Nomina autem auctoriam accurate erant addita Talem libriim cum quinque nostri adhiberent, necesse erret hos non omnes eo eundem in modum usos esse. Nam ut erant natura inter se dissimillimi, ita cum sylloge describerent, diVersa agebant. Ita factum est non solum, ut

alius alio parcior vel uberior esset, sed etiam ut alius de eadem realia exscriberet; nam si in illo ἐπικλήσεων corpore eidem epitheto Varii loci, variae explicationes, Varii interpretes adscribebantur, fieri non potuit, quin e diversis veriloquiis alter hoc alter illud eligeret vel in eodem cognomine hic locum ille explicationem tertius auctorem omii teret Vel quin si vilem taίκλησις alioriun deorum locis aliis erat,

118쪽

alius alium deum aut locum expilaret. Quod si facturn esse censemus, nihil aliud statuimus nisi luod de quovis compendi a posterioribus excerpto Valet. Praemittenda haec duxi, non quo ea demonstrata iam esse crederem, sed ut accurate definirem, tuo tota haec tuaestio tenderet. Efficiam autem quod volo singulis singulorum locis inter se collatis. Nam consensu remam Vincitur eosdem auctores adhibitos esse; si autem ostenditur, non modo in uno, sed in multis auctoribus adhibitis Consentire Omnes testes, Aequitur non illo ipsos, sed collectionem Variis libria consectam unam Xscriptam esse. Quam ita et dispositam et expilatam fuisse, ut antea significavi, loci ipsi docebunt. Atque e re erit eam iam ingredi, ut a Clemente Alexandrino proficiscamur eiusque επικλήσεις singulas cum Diogeniano, amphilo, scholiast Ibycophronis, ausania comparemus Clemens enim unus exhibet continua ἐπικλεισεω excerpta quae cum saepissime cum reliquis testibus concinant neque cum uno alterove ex his aliqua ratione coniuncta sint, Sed cum Omnibus cohaereant, tuam maxime sunt idonea, in quibus argumenta collocem1A.

Remini consensus manifestus est. Sed Clemens Staphyli nomine uberior est quam scholiasta, qui eo excellit, quod Vectis εις τιμ ovῆρωος leviter significat, non narrat, qua de causa templum Spartanum conditum sit. Haec quomodo ad expilatores perVenerint, cogitari non potest, nisi in sonte primario et nomen Staphyli et αἴτιον allata fuisse

Locum vi sequitur de Venere Argynnide a quaestione nostra alienum esse in capite quarto docui. Tertia est apud Clementem Diana παπομ-q, quo de comomine ausania cum illo conferendus est: Clemens ausanias

119쪽

Αἰτίοις. και φωράσαντες ἐδει Καφυεῖς τα ποιηθέντα πὰ των παμΚονδυλῖτις ει δίων καταλευουσιν αὐτά καί σφισι τειτα εργασαμένοις Μηθυμν ἔτμ ες-εσεν ἐς τὰς νυναῖκας νόσος, τα ἐν τ γαστρι προρα ετίμηται τοκετο τεθνεῶτα ἐκβάλλεσθαι, ε μὴ Πυθία θάψαι τε Ἀρτεμις τα παιδία ἀνεῖπε και ἐναγίζειν αυτοῖς κατὰ ετος - - .θανεῖν γαρ αυτὰ σὴν δίκη Καφυεῖς δὴ ποιοῖσι τά τε

ἄλλα τι και νυν κατ' ἐκεῖνο το μά-ευμα, και την σταῖς Κονδυλέαις Θεόν, προςεῖναι - καὶ τόδε τι τε χρησμ* φασι, καλουσιν Ἀπαπομμην ξ κείνου.

Clementem et Pausaniam eadem refere in aperto est. Nam quod Clemens Arcades nominavit, ausanias autem Condyleas, non sigerepant, quia apiti Pausaniam in Arcadicia sumus. Ergo in cognomine Diaenae et loco consentiunt. Praetereaiausanias u-ιo narrat, Clemens auctorem Callimachum nominat, id quod explicari non potest, nisi in communi sonte post narrationem auctoris nomen positum erat. Quod si est, ausanias elegiae Callimacheae argumentum exponit ). Verum ausaniae et Clementis cotisensus latius patet ac facile animo

memoriam auctoris communis resuscitamus. Nam uterque eum Dianam

Κονδυλῖτιν nominet, tamen in hoc cognomi paullulum dissemini: ausanias enim de Arcadum Diana loquitur, quam appellat Κονδυλεῶτιν, Maod o omen a nomine Condyleamam derivat contra Clemens Lesbiam Dianam habet, viam Kονδυλῖτιν cum Vocet, non a nomine loei, sed aut a voce κονδυλ auit a Voce κόνδυλος Videtur deducere: nam id illo capitulo agit, ut epitheta deorum radicula congerat atque suspicari certe illud quoque licet Clementia auctorem, ut 'Aπαγχομένη , ita etiam hanc ἐπίκλησιν aliqua fabula illustravisse. Haec igitur quamvis nune inter se videantur discedere, tamen aliquando in uno libro coniuncta exstitemini. Nam ac aliquem ἐπικλησει deorum sive compilando colligere sive disputando tractare is, ubi Dianae παγχομένης mentionem iniecit, atque in hac quidem Clemens et

Ρausanias utique conspirant, necessario debebat Oνδυλεατι Arcadicam commemorare, quam ausanias noVit et eandem esse atque

Dπαγχομένην diserte testatur. Quod simulac factum est quid erat

facilius aut aptius vel potius magis necessarium quam adneetere KOν-

andem in coniecturam incidit Rauchius, cui obloquitur Schneiderus ad Callim. In b, assentitur vilamowitgius apud naachium Analecta Alexandrino-Romana p. 25, 35ὶ. Malisannus verba facit p. 127, 2.

120쪽

δariis Methymnaeorum potaque non solum non est cur offendamus, sed illud nisi statui sinus ibisse, omnino non intell8gimus, cur pud Clementem Dianam 'Aπαγχομένην excipiat Eoνδυλῖτις. Immo, hic locus

praecipue est idoneus, quo indolem ac naturam eius libri cognoscamus, quem de deormn cognominibus ausanias et Clemens Aseripserunt: erat sylloge vel compendium mythographorum more compilatum ad eandem enim επίκλησιν Κονδυλων duo cultus loci erant adnotati, locorum diversitate expostulabatur interpretandi varietas, duo auctores ambantur, quorum nomina quin olim fuerint adsempta, quamquam unus Callimachus superest, iam nunc non licet dubitare. Quodsi uno eiusdem libri loco eiusdem ἐπικλήσεως duae formae Κονδυλωτις, Κονδυλδεις commemorabantur, perspicimus quam facile potuerit fieri, quod

saepius saetum esse Infra ObServabimus, ut complures homines cum eundem eodem de cognomine locum exscriberent, alii alias eiusdem ἐπικλησεω formas eligerent. tiam illud lucramur, ut 11ominem eum, cuius sylloge ausaniae et Clementi in usu erat, επικλήσεις non ad elementorum ordinem intellegamus vigessisse: nam una Κονδυλῖτιν et

Dπαγχομμm Dianam absolvit; s. quae de Diogeniani et Athenaei fontibus in capitibus I et II eruimus. Dianam Noxδυλῖτιν apud Clementem excipit Ποδάγρα, Pannpraeter illum nemo commemorat, Ποδάγρα Apollo cuius duo epitheta Clemens assert, Κεχηνότα et v φοφάγον. quibus Kεχηνώς Clementis proprius est, Dφορῆro etiam apud Athenaeum occurrit: Clemens Athenaeus II 38 Πολέμων δε εχηνότος Ιl 346 , προς τούτοις τοῖς φο- Ἀπόλλωνος οἶδεν ἄγαλμα καὶ φο φάνοις, ἄνδρες εταῖροι. οιδα και τον νάνου πάλιν Ἀπόλλωνος αλ ετ παρ υλείοις τιμώμενον ' οφάνον Ηλιδι τιμώμενον. πόλλωνα μνημονεύει δεπιντου Πολέμων - τῆ προς Ἀτταλον ἐπιστολῆ.

Athenaeus non modo eundem Polemonem eosdemque Eleos affert, quos Clemens, sed etiam libriam Polemonis laudat, quo Clemens caret quantopere alter cum alter conspiret, in aperto est. Eleorum mentio effecit, ut leniens alterum cultum leorum adiungeret, Iovem Gπόμνιον. Eundem Jovem Pausania commemorat: Clemens ausanias