장음표시 사용
41쪽
epistola i , quae sanctis Disivis Lateranensis ecclesiae cordis libus inscripta est. Hi episcopi erant Ostiensis, Portuensis, sanctarum Rufinae N Secundae, alias Silvae-candidae, Sabinensis, Praenestinus, Tusculanus, & Albanus. Quinam presbyteri ex titulis urbanis ministrarent aliis patriarchalibus ecclesiis, docet Appendix nostra ad Ordinem Romanum x I, infra
Praeterea certis diebus festis clerus Romanus conveniebat cum Pontifice in illas basil icas, ubi stationes indictae erant, ibique sacra faciebant, immo aliquando Vigilias nocturnas pro festorum celebritate agebant. Quin etiam in pervigilio Paschae ecclesiae suburbanae in illis conventibus se sistebant rcujus rei argumento est Appendix nostra ad primum libellum de Ordine Romano, pag. 34 & 3s. In ceteris festis & D minicis diebus Vesperas in suis titulis celebrabant presbyteri titulares cum acolythis regionum, ut in eadem Appendice legitur de hebdomadi paschali pag. 38. Item Millam publicam iisdem diebus cum sua plebe celebrabant iidem presbyteri r nec proptera Opus erat clericorum collegio aut schola
cantorum , sed diaconi ac subdi : coni ministerium sulsciebat , qui praeter epistolam Δἴ evangelium, cetera facile explere poterant, omissis forte antiphona ad Introitum , offertorio , S
Quodnam fuerit ante saxulum nonum Romanae ccclcsae ossicium nocturnum ac diurnum, ex Amalarii antiphonario intelligitur. Numerum Icctionum in Vigiliis assignat liber Diurnus in cautione episcopi. Ea autem erat per id tempus Romanorum religio, ut si quando tempus Vigiliarum ex incuria fuisset clapsum, omi aut breviato nocturnali ossicio , Laudes
ad auroram inciperent. Habemus hac de re testem luculentum Anialarium in Antiphonarii cap. iv. Ubi hanc contuetudinem magnopere laudat. Ipsa enim Romana ecclesia quoto- cumque orat ne vel numero lecti. num videris mututam, id est auroram , proceder e, ut audivi, dimitIit nocturnale cium , Oiscipis matutinale. Peri usum es enim transtredi terminos Parrum c. Eadem religione ductus sanctus Pater Benedictus statuit in Regulae suae cap. xi, ut si forte aliquando fratres rarius surrexerint, quod maxime cavcndum ait, aliquid delectionibus aut responsoriis detrahatur : ut scilicet Matutini seu Laudes, quae ineunte aurora canendae sunt, debito tem-
42쪽
pote compleantur. Optandum esset ut haec religio postliminio restitueretur in Italiae plerisque ecclesiis, ubi nocturnae Vigiliae lucente adhuc sole diei praecedentis non tam canuntur, quam
Quod diximus de more Urbis, ut episcopi cardinales depresbyteri titulorum certis hebdomadis ad patriarchiales ecclesias venirent ad sacra celebranda, non caruit etiam exemplo in ecclesiis Gallicanis. Id enim in Virdunensi usu vcnit taculo septi ino , uti ex Pauli episcopi actis disci inus, qui ordinavit , ut forenses prcsbyteri per certas vices ad catheciralem ocisclesiam accederent, officia divina persoluturi. Sed praeclarum est in primis exemplum ecclesiae Auti si odorensis, in qua ex institutione Tetrici antistitis , qui ineunte octavo taculo dc- vixit, abbates, archipresbyteri, immo de rectores ecclesiariim ruralium, per suas quique vices divinum persolvebant sicium, ea lege, ut ex dominico cellario ab ecclesia a et nomo si ex dium s ciens acciperent Haec ipsa verba refero ex actis ejusdem ecclosis episcoporum , in quibus actis qua quique singulorum mensium hebdomada deservire debeant , diserte explicatur. Quae pro mense Septembri desunt apud Labbeum , supplenda sunt ec Saeculi quarti Benedicti ni parte ii pag. 171. Similes aliarum ecclesiarum ritus omittimus.
U. De Colli ctis oe sationibus , deque LiIaniis R. manis. STAT io Nis vox ambigua aliquando pro jejunio voluntario , quandoque pro statu orantium usurpatur. In utroque significatu occurrit passim apud Tertullianum, aliosque auctores. Hoc loco sumitur pro concursu populi at locum indictum, id est ad ecclesiam , in qua proccisio clericorum consistit statis diebus, ad statas preces faciendas. Antiquus quippe in Urbe ritus cst, ut certis diebus clerus Romanus in Unam aliquam ecclesiam conveniat supplicationis causa , ubi sacra fiunt, at laque divina ossicia. Cleri Romani processio in illas stationes duplex est Iollemnis aut privata. Haec fit, cum unusquisque privatim in locum indictum se recipiti sollemnis vero, cum sollemni more, decantando litanias aliasque preces, Pontifex aliique omnes eo sese recipiunt. Processiones sollemnes praecedit Collecta, id est coadunatio clericorum in una ecclesia, ut ex ea, quasi
43쪽
agna ine facto, in locum stationis procedatur: sic dicta, quod in eo loco clerus cum populo colligatur ad faciendam processionem sollemnem. Et quia in loco , ubi sit collccta , oratio super populum funditur ante processionem, inde fit quod ejusmodi orationes etiam collectae appellantur, quoniam fu- per collectam populi fiunt, dum colligitur , ut procedat de una ecclesii in aliam adstitionem faciendam , ut loquitur Micrologus in cap. m. Sic in capite jejunii illa oratio, CONCEDERU AESUMus, apud sanctam Anasasium super collectam potiudicitur, quis otionem apud sanctam Sabiηam celebraturus es.
Sed ejusmodi collectae fiebant praecipue in Quadragesima, Scin singulis triduis quatuor temporum, propterea quod illis diebus sollemnis processio celebrabatur: at quia forte privata crat aliis temporibus processio , nullae collectae assignatitur invetcri Indice collectarum Be stationum, quem inferius suo loco ex habebimus. De collectis, quae saeculo duodecimo in usa erant, ita scribit Benedictus canonicus sancti Petri. Cotticta
dragesimam, O in quas uor te cribus totius anni, cir in quinta
feria ad sanctam Mariam trans Tiberim, O ad sanctam Apol
Gregorius M. stationes, antea vagas vel certis ecclesiis scripto non addictas, in suo Sacramentario eonstituit, ordinavitque per basilicas vel beatorum Mar9rum coemeIeria, restante Iohanne Diacono in ejus Vi ae lib. iri cap. xv I I. Primitus vero stationcs illae institutae fuerant vel ob sanctorum natalitia , vel ob dies publicae processonis, sive Misi e sacratiori
tempore celebrandae. Stationes ob sanctorum natalitia fiebant in eorum memoriis vel in coemeteriis, id est in ecclesiis super Corum tumulos constructis , quae ob id coemeteria quandoque appellantur. Hinc cum notissimae essent sanctorum festivitates dc memoriae, non Erat necessarium harum stationum diem
de locum ais gnare in Sacramentariis, in quibus quaecu nque propria: sanctorum Missae habebantur , publicas olim stationes exigebant. At vero stationes aliorum dierum , puta Quadragesimae, quatuor temporum , Adventus , Natalis Domini, Paschatis, desinultum, cum incertar essent , eas delignari oportebat , ne qua oriretur dubitatio , ad quamnam ecclesiam esset procedendum ad publicam stationem. Unde Gregorius eas ceriis diebus in suo Sacramentario addixit, ut a cunctis cognosci
44쪽
gnosci possent. Eas porro constituit passim in basilicis praecipuis, scilicet patriarchalibus 8c titulis i aliquando tamen in diaconiis Se in oratoriis, ut in oratorio sancti Pancratii, in qua idem sanctus Pontifex lao miliam habuit. Gregorius secundus supplevit vacantes aliquot Quadragestir ae dies, nempe in feriis quintis: quas stationes, ne repeterentur in titulis, in aliis ecclesiis statuit. Hoc est quod significare voluit scriptor libri de gestis Pontificum his verbis: me suadragesimali tempore ut in quinta feria jejuniam , id est statio , atque Missarum celebritas erra, in ecclesiis quod non agebaIurὶ instituit. Attamen singulas Quadragesimae ferias quintas ante Gregorium II festivas mille instat Dominicae Micrologus auctor est in cap. L. Et si autem fixae ac ratae ostent in Sacramentario stationes, eas tamen populo denuntiari mos erat. Id fiebat ab archidiacono in publica Missa praecedente. Postquam enim Pontifex
Communicaverat, veniebat archidiaconas cum calice ad cornu
altaris, s adnunciabat sationem. quae verba leguntur in primo libello Ordinis Romani num. i9. Non dubium quin etiam denuntiaretur Collecta , ubi res exigebat. Aliquando tam cia Notarius id muneris praestabat loco archidiaconi: cujus rei insigne est exemplum in actis Leonis tertii. qui cum die quadam more solito in Letaniis, qua ab omnibus Majores appellan rar , procederet, ubis bi populus obviam occurrere debιret; os cundum anaetiam consuetudinem Letanias se Missarum Fllemnia cum sacerdoti. bus celebraret, oe fecundum antiquam tradiιionem A NOTA Rio S. R. E. in ecclesia beati Georgii martyris in ejus natali i a Letania praedicata Di et: omnes, tam viri, quamoque femina. devota mente catervatim in ecclesia beati Christi maν Iris Laurentii, qua L urina nuncupatur, ubi es Collecta praedicta inerat, occurrerunt. Collecta itaque etiam in Litaniis maioribus fiebat, tametsi nulla huic tempori in nostro indice assignatur. Pergit liber Pontificum narrare de Leone t. rtio, qui cum
a patriarchio egressus fuset, olviam illi sit e /laneta iniquus , nee di endus Paschalis primicerius oecurris, O in hypocris veniam ab illo per bot, dicens, quia infirmus sum , se ideo sine piri
ne a veni. Ex quo intelligitur, ministros sacros planetis ornatos in illis Collectis Pontifici occurrisse. Ad locum stationum deferebantur ex patriarchio Lateranensi vasa sacra , praeeunte cruce stationali Pontificem in sella gestatoria eo portari mos erat. Aliquando tamen equo vehe. Mus. Doc ram. II. e
45쪽
batur. Leo Iu instauravit crucem auream, quae t ut mos ostia olius es , ait Anastasiusὶ subdiaceat manibus ferebarar , pra-Heuserum Poniscum. Presbyteria etiam, id eIt erogationes . fiebant, tum ob ministrorum obsequia, tum ob laudes & acclamationes. Immo Pontifex quandoque in ipso itinere causis finiebat, aut certe ad ejus nutum nomenculator & sacellarius, ut in primo Ordine Romano num. 2. Cetera expli- eant libelli nostri r in quibus videas, quaenam fuerint olim apud Lateranum, quaenam ad sanctum Petrum sta
Ceterum ejusmodi processiones non raro Litaniae appellam tur apud antiquos auctores. Inter primos numerandus cst Arcadius Augustus, qui in rescripto adversus haereticos, dato ad Clearchum Urbis praefectum, interdicit iιs omnibus A D L 1-T AN IAM FACIENDAM intra civisatem, noctu vel interdiu,
profanis coire convemibus. Ubi Litania pro supplicatione , seu procellione videtur usurpari. Quamquam temporis processu preces & rogationes , quae in ejusmodi supplicationibus fiunt, letaniae vocabulo magis proprie significari mos fuit, sed maxime Sanctorum invocationes. Apposite valafridus Strabo
in cap. x x v i II. Notandum autem litanias non tantum dici illam recitationem nominum , qua Sancti in adyuIoriam vocan aris firmitatis humana, sed etiam cuncta , qua in supplicationibas . flunt, Rogationes appellari. Principio tamen litaniae nomine significabatur solummodo initium nostrarum litaniarum, ita ut Xyrie eleison pluries frequentaretur. quo sensu accipitur non semel in Regula sancti Benedicti. Eodem sensu usurpatum legitur in vetusto Rituali Romanae ecclosiae , quod nobis exhibet codex Casinensis , ubi de Assiimtione beatissimae Virginis supplicatio praescribitur cum ter centena repetitione lutaniae nostrae initialis. Uerba ipsa huc adscribo. In Assumptione saxeta Muria, in i a Vespera vigiliarum, praeparataν quoddam portatorium in sancto Laurentio apud Lateranoso seu laque tabula , imagine Chrisi Domini nosiri insignita , a medio noctis concurrente populo , exeunt cum letania ad sanctam Mariam-minorem, mu datis per viam piareis, esses ensis per domos iacernis r ibique in gradibus sancta Maria depos Ia aliquamdiu itona,
omnis chorus virorum ac mulierum, genibus humiliser ante eam flexis , pugnis etiam pectora caedentes , una voce per numerum diacunt centies ΚYRIE ELEIso N, centie/ CHRISTE ELEISON ,
46쪽
per Lanctam Adrianum recta via vadunt ad sancIam Mariamiam orem 1 audi saque Missarum celebritate , ad palatiam reverruntur. Unde quidam cam interesset ora mirando pr rapit rsisActu Maria quid es e scali climata scandis ,
Eso benigna tuis. Et post aliquot versus, tempus scripti carminis indicatur his versibus r tius O T T o tua nixus solamine palma PraHique sit venia.
Hic tibi ,si quid habet, devoto pectore praesar,
Spargere non dabitat. Gaudeat ι mnis homo , quia re ει tertius o T T o.
Hactenus codex ille Casinensis. Ceterum in basilica Lateranensi sunt tantum stationes octo, quarum duae antiquissimae, nempe Dominica prima Quadragesimae, de Dominica in Albis; feria tertia ante Ascensi nem recentior. In basilica sancti Petri stationes viginti , pleraeque antiquissimae r in basilica sancti Pauli extra muros stationes quinque i in basi ica sanctae Mariae- majoris duodecim tin basilica sancti Laurentii extramurana tres. Sed has aliasque aliarum ccclesiarum stationes veteres inferius exhibebit libellus singularis. Onustius in Historia basilicae Vaticanae enumerat quadraginta quatuor ecclesias, in quibus hodie stationes fiunt: stationes autem octoginta septem, diebus octoginta tribus. De his hactenus: nunc ad majora veniamus. V I. Singulares ritas Missa pomissatis secundum ordinem Romanam I O prιmo ab inuio ad Canonem. PRAETER Miss Is communibus sacrosancti Mis, sacri ficii ceremoniis, utpote quae ab expositoribus, praesertima piae memoriae cardinate Iohanne Bona illustratae sunt: singulares dumtaxat hoc Ioco persequemur Missae pontificia: aut epi copalis ex Romano Ordine ritus, ne actum agere videa mur. Sic autem hoc argumen cum tractabimus, ut ii quid n his occurrat ad singularia haec i l lustranda, breviter asseramus: sin minus, rem uti est, indicare nobis satis fuerit.
Insigne est in primis vetierandae antiquitatis momentum ,
47쪽
quod in primo nostro Romani ordinis libello occurrit num. 8 in processione Pontificis ad altare, nempe quod duo aco, νει tenentes ea as cum SANCTIs apertas , orsubdiaconus se quens cum Vsis renens manum suam in ore capsae , osendit SANCTA Pons es, vel diacono qui praecesfris, id est & diacono. Tunc inclinato captie Pontifex vel diaconus salutast SANCTA, se comemplatur: ut fuerit superabundans , praecia piaι ut ponatur in conditorio. Quid sint haec Sancta , nemo hactenus, ni fallor, exposuit. Attendat velim lector, an ea quae allatuti sumus, probent, hoc vocabulo eucharistiam signis ficari. Principio ubicumque hoc nomen Sancta in plurali solitari eo currit, maxime in his libris ι aut semper, aut fere semper eucharilliam significat , exemplo Graecorum , qui appellant: SI Tertullianus Sanctam absolute appellat tum in libro de Oratione , tum in alio de Praescriptione. Idem ordo
Romanus num. II. Cum dixerit , PAX DOMl NI SIT SEMPER Vo Bis CuM , faciens crucem tribus vicibus manu suas fer calicem , mitιit SANCTA in eum. Hunc locum de eucharistia intelligendum nullus dubitaverit. Mihi vero nihil aliud esse videtur, quam particula consecrata ex illis Sa inis , quae Pontifici ad altare procedenti in capta ostensa sunt, quae MCum d: acono adoravit. Neque enim particula haec in calicem sic iiii missa facile explicari potest de parte hostiae in ea Missa, quae tunc peragitur, consecratae. siquidem proxime post superiora subditur , Pontificem rumpi re oblatam , or de i a Sancia,
quam momorderit, ponere in manus archidiaconi , dicendo in ca-tice , FIAT COMMIx Tio, &c. Duplex itaque particula mittebatur. in calicein, una scilicet ante oblatae fractionem: alia post fractionem , ex ipsa oblata. adeoque prima nihil aliud esse videtur , quam particula ex antea consecrata eucharistia , quam Pontifex ad altare procedens adoraverat, in capsa ostensam : ex qua partem , quae superabundani fuisset, praeceperat reponi in coxditorio, id est in eo loco, ubi eucharistia soleret assiervari. In secundo libello duplex etiam particulae sacrae in calicecommixtio praescribitur, sed utraque ex praesente sacrificio econtra quam in primo libello , ubi prima commixtio , meo quidem judicio, fit ex praecedente , altera ex praesente. Et nequis dubitet duplicem particulam missam fuisse in calicem , id diserte notavit Α-larius, qui relato hoc ritu, ita commt
48쪽
mentatur In lib. iri cap. xxxi. Si hoc ita agitur in Romana
ecclesia, ab iliis potes addisci, quidsignfet Bis ros ITUS
PANIS IN CALICEM. Non enim vacat a m ieris qui ou in osticio gitur Iuxta consisatioηem Patrum.
Constat itaque duplicem cucharistiae particulam fuisse immissam in calicem , unam ex priori sui quidem opinori consecratione, alteram ex praesente. Cur autem Particula ex Cu-
charistia asservata immissa fuerit in calicem fortasse ut sacrificii unitas & perpetuitas hoc ritu inculcaretur. Il enim colligi potest ex alio perlimili ritu , qui in eodem primo libello
nostro subsequitur num. it. ubi contigerit, Pontifice absente , Millam in loco, in quo statio fuerit, ab episcopo celebrari. Sem Ἀ loco quando dici debιt , P Ax Do M lNI si ΤsEMPER VOBISCUM , deportatur a subdiacono oblationario particula rimmenti , quod ab Apostilico consecr atum es , se datur archidiac ino: ille vero porrigit episcopo. At ille consignando tribus vicibMI, or
in calicem. Hic locus insignis est ad probandum id , quod alias diximus, fermentum illud , de quo agit Innocentius primus in
epistola ad Decentium , esse ipLammet eucharistiam consecrata n , non Eulogias seu panem benedictum. Dcinde ex hoc ritu Mistae episcopalis, ab Lente Ponti fiae celebratae, illustrari similem ritum Millae pontificalis in qua particulam eucharistiae antea consecratae deferri ad altare , dc postea immitti in calicem modo observabamus. Denique hoc ritu sacrificii unitatem Commendari, atque unionem Pontificis cum Sacerdote , qui Sancta prius consecrasset , & episcopi cum Pontifice , fermenti , id est eucharistae, particulam a Pontifice antea consecratam in calicem immittentis. Ex his non obscure conficimus, Sancta haec, quae Pontifici ad altare procedenti praeferebantur , eucharistiam fuisse. Consi milis ritus in Parasceve observabatur saeculo xlv, teste Iacobo Gaietano in Ordinarii sui cap. xCii. ubi cum doscripsit processionem Papae cum suo clero ab ecclesia Lateranensi ad basilicam sanctae Crucis cum corpore Domini, haec subdit: Presbyter , qui portat corpus Domini , ponat illud in secretario, dum dominus Papa praeparat se. Illo praeparato , reportet illud ante Papam in proce sione ad altare. Hinc illustrati S: confirmari possunt ea, quae hac de re superius diximus.
49쪽
II. De fermento per titulos Dominicis diebus singulis mittendo ita scribit Innocentius primus in epistola xxix ad Decentium. De firmento vero , quod die Dominica per titulos mitiimus ,supersiae nos consulere voluisti, cum omnes eccles nostrae ira civisasem sint co si tu .e: quarum preabyteri, quιa die Vsa, propter plebem Issi credisam, nobiscum convenire non pessunt, idcirco fermentam a nobis confectam per acolythos accipians, ut se a nostra communione, morme illa die, κon judicent separatos Unde videas, fermentum illud fuisse communionis ecclesiasti. cae symbo 'um, uti mox dicebamus. Addit Pontifex: suadper parochias fri desere non puto, quia non longe floraanda βιnt Sacramenta e nic nos per carmetiria diversa co sit Iutis presbyteris desinamus, cum fresbyteri eorum conflendoram us habeant, atque licentiam. Mittebatur itaque fermentum iiiud lingulis Dominicis per titulos, id est per titulares Urbis ecclesias; non vero per parochias, seu per ecclesias suburbanas; neque per Coemeteria , seu per ecclesias super Martyrum tumulis erectas. Innocentii decretum praecessisse fertur Miltiadis constitutio , ut Alationes c. nsecratae per ecclesias ex consecratu episcopi dirigerentur, quod declaratur fermentum. Similis Siricii p.ipae circumfertur constitutio , ut nullus presbyter Missas celebraret per omnem hebdomadam seu Dominicam, nis cosicratum episcopi loci designati susciperet declaratum, quod n. -natu e
Hoc porro fermentum nihil aliud esse quam eucharistia in , jam superius observavimus, constatque ex vetustissmo codice Ratisponensi, in quo habentur glossae super decretalos Pontificum epistolas, cujus codicis haec vorba sunt, in itinere nostro . Germanico iam relata. De fermento quod dicit, Mos es Rιmanis , ut de M a qua cantamur in Caena Domini , ct in Sabsistasa rito, or in die fa/cto Pasha , se in Pentecosten , se in Natali Domini, de Sa/ sic legendum , non die Sancto) per totum annum servetur: s ubicumque per suinis .es .si e Papa ad
Missam praesens non fuerit, de qsa Missa forte Sancta ) mittitur in calicem, cum d citor , PAX DOMINI S i T SEM P E Ruo Erς Cu M. Eι hoc dicitur fermentum. Hinc illustrantur ea quae superius notavimus, tum . e fermento sumto pro euchariastia, itidemque de Sanctor tum de asservata eucharistia ex primri sacrificio ad immittendam particulam consecratam in Mis, Diqitigod by Corale
50쪽
sis subsequentibus: tum denique de ritu usitato in Missaepiscopali, ubi statio fuisset absente Pontifice. Ei uidem glos larverba proxime addita sublunpo. Tamen Sabbato sancto Paschae
nullas presbyter per eccusas bastismales neminem communicat , antequam mittatur ei de i a Sancta, quam obtulit dominus Papa. Verum non tantum Sabbato sancto, sed etiam qualibet Dominica id fiebat, ut ex praemisso Innocentii testimonio intelligimus. Secus fiebat in coemeteriis , id est in ecclesiis super tumulos Martyrum erectis: in quibus non exspectato Pon. tificis fermento presbyteris sacra licebat celebrare, quemadmodum in parochiis, id est in ecclesiis suburbanis. Consimilis ritus servabatur in ordinatione episcoporum &presbyterorum, ut postea videbimus: quibus ab ordinatore
Iorrisebatur integra oblata consecrata, ex qua communica-ant iii certos a sua ordinatione dies, immittendo scilicet particulam ex accepta prius oblata in calicem a se consecratum: ut sic suam cum suo ordinatore communionem, atque sacrificii unitatem protestarentur. quae duplex ratio erat Pontifici
mittendi eucharistiam ad titulos Urbis singulis Dominicis per acolythos. Tertiam afferre licet ex Innocentii verbis mox relatis, ut scilicet potestas fieret presbyteris titularibus Missam celebrandi, siccus quam presbyteris parochiarum seu ecclesiarum suburbanarum, atque coemeteriorum : quod presbyteri eorum conssciendorum Ius haberens atque licentiam. Cur autem , inquies, per acolytos deferebatur fermentum,s ipsa eucharistia erat. & non per majores ministros aut cur tandem eucharistia fermenii nomine donata est an quia panis , ex quo conficiebatur, fermentatus erat
Ad primum, acolythorum id officium erat, ut sacculos ad confringendas in Missa oblatas consecratas portarent, easque sacerdotibus confracturis exhiberent , uti patet ex libellis Ordinis Romani. Quapropter in sua ordinatione sacculos ab
episcopo antiquitus accipiebant in signum hujus muneris Mofficit. Id probat libellus octavus hic editus de Ordinationi-hus sacris. Unde acolythi duo in Missa pontificali, cum Pontifex procedebat ad altare, deferebant ca is cum Sanctis , id
est eucharistia , easque tenebant apertas , dum Ponti sex Sancta adorasset, atque ex eis particulam assumi jussisset in usum saerificii, quod mox ab ipso celebrandum erat. Huc forte spe