장음표시 사용
71쪽
tem, inquit Micrologus in cap. xv , eamdem antiphonam semper eamdem Ualmum cum Introitu habere , si non habet profrium , ex qao sumpta videatur. Hactenus communionis generalis ordinem ac seriem, qualis ante laeculum nonum in ecclesia Romana servabatur , exhibuimus: in quo quidem ritu si qua remanent obscura, id temportim longinquitati de lituum desuetudini tribuendum est. Quaerat inde aliquis, an tum , cum Pontifex sollemni hoc ritu lacris operaretur, sicque tam episcopis quam presbyteris communionem impertiret, Misa, plures uno die Romae celebrarentur deinde an aliquando etiam plures in una eademque ecclesia
Facilis ad utrumque responso. Presbyteri titulorum vel singuli in singulis, vel plures in lingulis cum essent, non Omnes in illis pontificiis sacris praesentes aderant: ac proinde in suis titulis Missas celebrabant, ut plebi suae facerent satis. Quin etiam si confluentium Fidelium multitudo exigeret, in
una eademque,ecclesia sacrificium iterabatur. Ita enim praecepit Leo M. in epistola v ii ad Dioscorum episcopum At
xandrinum. Ut autem in omnibus observantia nos concordet,
illud quoque volumus cusodiri: ut cum suemniorse visas conventum populi numerosioris indixerit, cir ad eam tunia Fidelium multiιώδε convenerit, quam recipere basilica simul una non possis ιώιrificii oblatio indubitanter itereturi ne his tantum admissu ad hanc devotionem , qui primi advencrint, videantur hi , qui postmodum consuxerint, non reccpti: cum plenum pietatis aιque rationis sit, ut quoties basilicam , in qua agitur, praesentia nova plebis impleveris, roties fac cium subsequens o eraιur, &c. An vero haec sacrificii iteratio per unum aut plures sacerdotes fieret, non satis liquet. Quamquam per illa tempora idem sacerdos aliquando Missaroin ibi lemnia geminabat: quo innumero erat sanctus ille Severinus, de quo Gregorius Turonensis antistes de gloria Confessis rum cap. L. Is enim Severinus, seu sui in vetustissimo codice legitur J Severus, cum duas ecclesias aedificasset, ubi dies Dominicus advenerat, celebratis
Misis uno loco , ad alium pergebat. Sed vetitum fuit in Concilio Aut isodorensi, ne unus sacerdos in uno eodemque altari plures Missas diceret,
72쪽
I X. Muando, se quom δε desieriι communio sub utraque
pecie in ecclesia Romana. CUM laicorum communio in ecclesia Romana haudquaquam ex puro sanguine fieret, non ita dissicilis suit transitus ad recentiorem morem , ut laici ad unius tantum speciei participationem admittercntur. Iam Inos ille receptus erati, culo tertio-decimo. Id enim probant illorum temporum
scriptores, cx quibus Alexander Alensis, Dicendum , inquit, qaod quia Christus integre sumitur sub utraque opecie, bene licet
sumere corpus Christi sub specie panis tantum ,scut FERE UnIoue E p i T a laicis in Ecclesia. Atqui communionem sub utraque specie viguisse ad initia saeculi duodecimi constat ex iis qui tunc florebant auctoribus, Anselmo Cantuariensi antistite, Guillelmo de Campellis, Hugone canonico sancti Victoris, Se aliis. Guillelmi testimonium, antea ineditum, protuli in Praentione prima ad Saxulum tertium Benedicti num , num. 7s. ex quo quae ad rem nostram faciunt, huc adducere juvat. Tuod uiraque species per se accipitur , eo sit, ut memoria corso ris , quod in cruce visibiliter pependit, ct memoria sanguinis , qui cum aqua de latere fluxiι, artius teneaIur, Cr quos prae sentetur. Tamen iciendum , quod qui alteram oeciem accipiι , ιο- tum Chrisum accipis. Et infra. I uod ergo dicitur , uIramque speciem oportere accipi, haeresis plano es Ei ideo licet in alterutra opecie totus sum turi tamen stro causa praedula iacramen rum utriusique opeciei ab Ecctisia immutabiliter re inetur. Haec scripta sunt ante annu n M C x X. quo proinde tempore communio sub utraque specie ab Ecclesia immutabiliter retinebatur. Idem confirmat in Speculi Ecclesiae cap. v D Hugo Victorinus, qui vitam produxit ad annum M C x Li I. Huius rei aris
gumentum habemus in vetcri Chartario abbatia: Absiensis apud Pictones, ubi legimus , quemdam Willelmum de Barges de praediis nonnullis in vestrisse Rainerium abbatem Ab
siensem cam calice, Do communionem acceperat, & quidem cir
Vix annis decem Hugonem Victorinum excessit Robertus Pullus, S. R. E. presbyter cardinalis, quo scrἱbente jam contrarius usus praevalere coeperat. Exstat hac de re locus apud cum in Sententiarum parte um cap. m. Primo corpus , Psis
73쪽
fusis a presbyteris essumendus. In tutio Chrsi mutanda n nes..... Verum qualiser a Drcis excMπsia sumi deberti ,spons asea commist judicio : cujus co stilo se pulcres, ui caro risi laicis dinibuatur. Nimirum periculose fret, ut fanguis fab liquida specie multi disi Fidelium in ecclesia dividere- ναν ι longe periculosius si infirmaιis per parrochiam deferretar. Iam tunc ergo laici sub unica specie communicare coeperant, teste Pullo, qui intinctam dari cucharistiam improbat: pro hae vero si cat pervalde infirmato sanguis infundιtur , ut facilius insiti matur. In quibusdam tamen locis diutius persevera vit communio sub utraque specie, quae nullo peculiari decreto , sed paullatim ac sensim abrogata est. Non una, sed plures simul causae huic mutationi occasonem praebuerunt, nullo ecclesiae universae decreto praeeunte. . unde tempore sancti Thomae, immo & Paludant, quaedam ecclesiae , etiam latinae , veterem usum servabant. Periculum e flusionis, prohibitio intinctionis, exempla communionis in firmorum & infantium, haeresis eorum, qui alteram sine altera speciem non valere sentiebant, Ecclesiae pastores paullatim induxerunt ad unius speciei communionem laicis impertiendam. Urbanus VI post suam in Vaticana basilica coronationem , omnes diaconos cardinales sua manu pretioso corpore se sanguine Cissi communicavit ,scut de more sammoram Pont
Iium semper fuit, uti legitur in epistola de eiusdem Urbanielectione, qliae vulgata est in Spici legii tomo iv pag. o 6. quod quidem contigit anno M CCC Lxxv III. Uerum nequidem pre Lyteris in eorum ordinatione altera species a Ponti fi e Romano conceditur in Ordinario Iacobi Gaietani, qui saeculo tertio-decimo desinente Ee quartoe decimo ineunte floruit. Solis id tribuitur episcopis, qui genua non flectebant communionem sumentes. Haec patent ex ejusdem Ordinarii capitibus EvII Be L v 1 II. Attamen sub utraque specie communio regi de imperatori praebebatur a Pontifice ante haeresim Hulsitarum, ex ejusdem Ceremonialis cap. C vri. non tamen reginae eX cap. C lx. Clemens VI referente Odol-rico Rainaldo, Johanni Nort manniae duci cjusque conjugi, modo id privatim fieret, utriusque speciei communionem indulsit, uti de Burgundiae duci: quod regi & reginae Francorum itidem concesserat. Verum cum Fredericus, imperatoreo nomine tertius, Paulo secundo Pontifice Romam profectus
74쪽
esset, commutacavissemmas Pontifex altaris Sacramentam comimperatore, diacono, re subdiacono de sane taAttior de caliceaatem, escossiuetudosis communicantes cum Pom e participare, propter insurgentem tamen Hubptarum ac Boemorum damna tam b.ere , qua calicis florationem ad statem necessariam puras , praeier Pontificem bibit nemo. Haec scribebat testis oculatus Augustinus Patricius in libello de adventu imperatoris in Urbem, quem in Musei tomo primo retulimus. Quo ritu Carolo quinto imperatori communio paullo ante ejus coronationem a Clemente septimo data sit . ex Diario Paridis de Crassis, qui tunc ceremoniarum magister Cratι r ferre non gravabimur. In Natali Domini anno M D x x I x, dicto Agnus Dei in Missa, cardinatis Farnesius assistens accepit pacem a Papa , distribuens aliis, osculato prius altari , 5c P pa ipso in facie Zc in pectore, tum caesare. quem, Cum vel let osculari altare ad suasionem sacristae, ego expresse , inquit Paris , prohibui: quia neque caesari, neque diaconibus cardi-nalibus licet osculari in tali casu altare. sed solum episcopis μde pressiyteris cardinalibus. His sic peractis , Pontifex detecto mcapite ex altari venit ad solium suum: ubi stans cum devoti ne expectavit Sacramentum. Cardinalis vero evangelii in in altari genuflexus capiens Sacramentum cum patena, in alsitudinem oculorum suorum gyravit circum altare, fle illud in dedit subdiacono epistolae in cornu evangelii genuflexo ex- spectanti. qui consurgens ad Papam detulit, fimbrias altero in magistro elevante εἶ 8c ad sinistram Papae cum Sacramento fe - mavit. id est se stitit. Tum idem cardinalis gen flexus , calicem cum sanguine accipiens , pari modo gyravit, Sc ipse , rne fimbrias elevante, portavit ad dexteram Papae, ubi se fir- α mavit. Tum Pontifex lectis orationibus ut in libro, sumpsit in
partem Sacramenti, inde part m Sanguinis ex calice cum Ca. lamo aureo. Caesar dc alii principes voluerunt Communicare : αPontifex alteram partem Sacramenti fregit, Ac unam cardina. αli Cibo, aliam subdiacono dedit, osculata manu de facie Pa- iapae prius. Qui inde recesserunt ad altare , ubi partem singlii- nis quilibet eorum sumpsit cum particula intus posita, ut mo-
uibusdam tamen ex privilegio concessa est communio sub utraque specie , ut regibus Francorum in sua coronatione: diacono M subdiacono ecclesiae sancti Dionysii prope Pa.
75쪽
risios in Dominicis de diebus sollemnibus, & ministris altaris apud Cluniacurn in singulis dominicis & sestis. quae praerogativa a Concilio Tridentino probata est. . X. Ritus peculiares infabbato ore Palmas, ct in ipsa
EXrosi τ is quibusdam singularibus ceremoniis , quae in
Mi sta pontificali generatim in usum olim veniebant, nunc alii ritus lingulares, qui certis anni dictus Occurrunt, paucis praestringendi sunt. Incipimus a sabbato ante Palmas , in quo magna est ritualium librorum varietas. Haec circa tria potissimum versatur, nempe circa stationem , eleemosynam Papae,.& fermentum.
In libris Sacramentarii Gregoriani, quos Amalarius suo tempore vidit, nulla statio assignatur, ut pitet ex officialis
lib. i. cap. ix. ubi de sabbato ante Palmas haec leguntur. Prae- risulatur in Sacramentario nosro se in Antiphonario e SABBATO
VACAT. DOMINUS PAPA ELEEMOSYNAM DAT . quasγ
diceret, hoc sabbatum vacare a Statione, atque adeo ab officio proprio , propterea quod Papa ipso die occuparetur eleemosyna eroganda. Et sane hactenus Missae ossietum , exceptis collectis, epistola & evangelio, in eodem sabbato repetitur ex feria sexta praecedente , quod in diebus , qui a statione Scolscio vacant, fieri solitum Micrologus jam dudum observavit. Verum tamen in nostro indice Collectarum & Sationum ais gnat ut hoc sabbato Collecta ad sanctam D m e Statio ad fancrum Iohannem in porta Larina. Consentit Sacramentariuiueditionis Pamelianae, in quo, omissa Collectae mentione , SI
tio a sanctum Johannem ante portam Latinam indicatur. Contra vero in codice Christinae reginae, qui litteris majusculis saeculo octavo exaratus est , Kaec verba leguntur: Sabbatum ad fanctum Petrum , qMando eleemosyna datur. Ubi vides, hic Stationcm poni ad sanctum Petrum . in aliis superiori bos ad sanctum Jola innem in porta Latina . Utrumque simul componitur in codice Vaticano 1 Sabbato ad ahctum Petrum , cornis eleemo syna datur. Collecta ad sanctum X sum. Statio ad Lamctum Iohannem in porta Latina. At in Capitulari epistolarum de CV in geliorum, quod eruditus Johannes Fronto sub Kalendarii Aomani titulo vulgavit, alia occurrit diversitas eodem die r
76쪽
Sabbdis datar feν mentum in confisorio Lateranensi. Unde tanta
Forte Gregorii tempore non fiebat illa eleemost na ad sanctum Petrum; atque adeo statio ad sanctum Iohannem in porta Latina fieri poterat. quod quidem inde probari posse videtur, quod Zacharias papa statuit , ut crebris diebus alimentoram famistus , qui ct Eleemosyna usque nunc appellaIur, de venerabili patriarchio a procancellariis pauperibus se peregrinis , qui ad bearum Pe rum morantur, deportarentur, ei seque erU. rentur. an
etiam sabbuo ante Palmas Num etiam huc referri potest id quod de Hadriano I legitur qui resecit formam , qua vocatur Sabbatina, per qaam H carrebat aqua in gratiam pauperum , quia accipiendam eleemosynam inpashalem se vitatem annue .ccurrere , O lavari solebant. alii judicent. Quamquam si rito expendantur ea, quae de statione ad sanctum Petrum praemisimus , ea non ordinaria fuisse forsan videbitur , sed arbitraria nempe , quando eleemosna dabatur. quod ex Pontificis forte voluntate pendebat. De sermento etiam , quod in consistorio Lateranensi dari praecipitur, non minor difficultas. Nam fermentum istud aliud esse a praedicta eleemosyna colligitur non solum ex vocis, sed etiam ex loci discrimine. quippe eleemosyna ad sanctum Petrum in Vaticano, fermentum in palatio Lateranensi erogabatur. Quod si fermentum hoc interpretemur de eucharistia , quae omni Dominico die per titulos ex consecratu Pontificis mittebatur; cur potius sabbato ante Palmas, quam alia die facta ejus mentio An quod presbyteris titularibus sequenti Dominica occupatis , non ipsa Dominica de more, sed sa bato praecedente facta fermenti seu eucharistiae distributio iideoque ob ritum extraordinarium notata Fateor haec mihi non bene comperta esse: sed tamen ea notare, de aliorum examini permiter re visum est.
Ad eleemosynam ejusdem sabbati quod attinet, Romani Pontificis exemplo etiam aliae ecclesiae pauperibus pedes ipso die lavare consueverant:- in his provincia Rotomagensis, teste Johanne Abrincatensi episcopo , cujus haec verba sunt. Insa baro, quod Palmas praecedit, episcopum aut majorem ecclesiae pedes pauperum lavare ecclesia cus ordo pr.ecipit, o fratrum ΜΠ-mquemque, se potes, unius pauperis, & quidem ob exemplum Mariae, quae pedes Domini lavis. Nec dubium , quin Mos Dal. Tom. II. i
77쪽
ipsis pauperibus itidem eleemosina tribueretur. In Dominica Palmarum solebat deferri feretrum cum texistu Evangeliorum: ut honor, qui eo die Cluillo Domino ex hibetur , uice ejus sacrosancto Evangelio impenderetur. Quadere ite habet Cencius in capite ix . Die Dominica Palmaram prae aratur quoddam ortatorium honestis me, in quo intromitin tur sanctum Evangelium , quod intelligisar Chri se orsa tuitar in ecessa aute aram , unde clerus processurus es.
Idem olim fiebat in aliis etiam ecclesiis dc monasteriis. sic
enim legitur in libello ms. Consuetudinum Germaniae mon steriorum. Mane in Palmis cusodes praeparent diligenter quoddam porsatorium in modum feretri, in quo reponantur parva caraa, sive textum Evangeliorum. Desuper quoque anendantur Ilacteria sλe baxa reliquiarum. Ferans autem illia latenter ante horam primam ad ecusam , ad locum quo procedere debent, cruces, or candelabra , o thuribulam , or aquam benedictam, tu
rextum Evangeliι, se albas, flores, palmas, s omnia, qua pro-ctioni illi conυeniunt. In quibusdam locis loco Evangelii reponebatur in seretro sacra eucharistia; isque usus in Nortnianniae monasteriis olim obtinebat etiam ante Berengarii haeresim. Hujusce ritus ordinem describit in Statutis suis Lan francus, Berengarii adve
farius. Cani re incipiense antiphonam, OCCURRUNT TURA AE .
exeaat dua sacerdotes albis induti, qui portent feretrum, quod parum a/te diem ab eisdem sacerdotibus illuc G, t esse delatam , in quo se corpus Chri si debet esse reconditum d ad quo eretram praecedant salim qui vexilla portant, se cruces , or cetera, qua
superius Acta hunt. Et stantibus iis, qui feretrum portaηt, boni o Vs a dextra se a sint a sicut venerant. Et infra :
liter his peractis, abbate vel cantore incipiente antiphonam, ATER EX NOSTER, transeant portitores feretri per medium sationis , praecedentibus his qui vixilla portant , ct cereris fuispirius dictis portitoribus , ferυato ab omnibus ordine in redeundo , quem sabaerunt in eundo. quibus transeuntibus sectent genua , ron simul omMes , sed Anguli hinc se inde, secui feretrum
humilem ritum describunt liber Usuum Beccensium nostroru ra & Coa suetudines monasterii Lyrcusis eiusdem provinciae: in quibus variae ad sacru D feretrum genustexiones praescribuntur, quae sacrosanctae euchartitiae venerationem inani. Di ilir
78쪽
feste probant. Sed haec prolixius referre non juvat, quando in opere de Ritibus monasticis , quod unus e nostris E ad mundus Marienne sub prelo habet , haec omnia tractabuntur accuratius. Unum hic addo, scilicet hanc sanctissimi Sacramenti sollemnem delationem longe praecessisse institutionem Urbani IV. qui felium eiusdem sanctissimi Sacramenti instituit primus, & annuam ejusde in Sacramenti in eodem festo gcstationem. Porro idem , quem ex Lanfranco ni pra descriptimus, ritus hactenus, ut audio , servatur in ecclesia Rotomagensii, cujus praecipuum studium in expugnanda Berengarii haeresinat cente, ea, quae in tomo secundo Analectorum retulimus, manifeste probant. Hunc Rotomagensis ecclesiae ritum antiquum esse patet ex Actis subjunctis libro de ossiciis ecclesiasticis Iohannis Abrincatensis, in quo tamen nulla ejusmodi ritus mentio Est. XI. Singulares ritus in triduo ante Pascha, se primo quidem in Carna Domini s in Para ve.
IN die Coenae Domini pamitentes , qui seria quarta Cineiarum praecedente reclusi fuerant , absolvi mos erat; chrisina novum consecrari, novum item ignem benedici, atque euia charistiam in crastinum reservari ,3 de i quod ab annis fere quadringentis institutum cst i Processus ut vocantὶ generales seu excommunicationes pronuntiari adversus quosda in criminosos. qui processus etiam in Ascensione Domini de in dedicatione basilicae Apostolorum fieri solebant. De his omnibus fuse agitur in decursu sequentium librorum , de quibus hic quaedam observanda sunt. in primis reserendum videtur id, quod ex vetultissimci libro Sacramentorum Egberti Eboracensis episcopi, in Ebroicensi ecclesia asservato, de feria quinta in Coena Domini legitur In Carna Domini hora sexta celebratur Missa ad Lateranis. Me incipiens Pontifex dicit, o R E M U S. Tunc ponuntur in
altare Sancta, - altare es cavum. Omnibus rite in aliare comis
79쪽
clerus opopalus, SANCTU s. sic intrat in Missam usique V FDAE
QUAESUM Us DOMINE LARGiTOR ADMITTAS. Tunc diaconus
ea, inulis sumens oleum pro insismis , for/et inque ad Pont ficem es illa paullulum divertens se ab altar , sans in Do gradu,
Agxans oleum in manu diaconi, es orati nem supra tacite dicens. Oratione Amta , ponatur oleum sver Folumnam quamdam. Sacer d. s Missam ordine suo celebrat, dicis, PER MI E M HAEC OMNIA, dcc. Pos Orationem Dominicam , Pontifex tacite ghat calicem cum oblata sancti Data , nemine re*.ndente. Diaconi cooperiant Sacram nIa. Tunc aνchialaconus ascendens cam
chrisma , ampullam auream cum paulo albo in manu sua sterebe . edicendam Ponii ci. Finita oratione consecrationis, ab acob this adstutandum proferatur, se infervetario ponatur. Communicante clero omnique popalo, dicis Pontifex omnibus communicantibus , Ac CEPIT IESUS PANEM. O REM Us. Data oratione respondet omnis populus, Α M E N. Huc usque
codex Egberti Eboracensiis, qui medio saeculo octavo floruit. In hoc fragmento quaedam ampliori luce indigent. Et primo quidem ante Missam ponuntur in altare SamIa e quo nomine eucharistiam , ex praecedente sacrificio reservatam, significari existimo , ut nempe in calicem una cum fragmento eucharistiae recens consecratae commisceretur sollemni ritu , quem superius explicavimus. Nam sanguis ille miraculosus, in concavo lapide asservatus, qui hoc die in Coena Domini super altare afferebatur, ut mox videbimus, non tantae videtur amri quitatis. Secundo Lateranensis ecclesiae altare est cavam: unde Ponti. x remota inensa, quae aditum ad interiora occludebat, intra ipsum altare hac die sacris operabatur. Ordo Romanus ex codice Mali ano hic editus ordine x , rem exponit in hunc modum. Levatur mensa de aliari, palliis desuper complicatis , O cum reveremia es omni devotione ab eisdem reportetur ad capetalam sancti Pancratii juxta clauserum canonicoram, quia ibi eslocus conservationis: se cum omni cautela usque in diem fabbati cisoriatur. Deinde Pontifex veniι ad altare , accipiens ampullam vitream, qua intus se coηtinet quoddam vasculum aureum , se in vasculo es lapis pretiosus concavus, est in illa conrasitate lapidis es sanguis Chosi diligenter inclusius, qui dicitur miraculose de quadam imagine Chrisi perculsa profluxisse. qui annualiter extrahitur, O reponitur ibi in concavitate lapidu
80쪽
a a r , iunc levatur a Pontisice, or osenditur, ut tota turba valeat cum timore or reverentia se omni devotione videre. Posea traditur cui odienda priori or canonicis quisem ecclesia inrue in die abbati. Tunc Pontifex ad fur candum intrat solus infra arcam: ut signi scetur quod in veteri Tesamento scripιum es, quιa solus Pontifex intrabat solus in anno in SanctasAritorum , dcc. Eamdem hu)usce facti rationem affert Innocentius tertius in Sermone de Coenr Domini: cui accedit Guillelimus Durandus in lib. vi cap. LXXV. Facta chrismatis benedictione , Pontifex ablutis manibus revertebatur ad altare, ubi commmunicabat, & post eum omnis fluuius ordine suo, quae verba sunt primi ordinis Romani; serυabatur de SancIa urique inera inum. Ea vero die hora nona faciebunt excali ignem de lapide in loco foris basilicam , itast pust candela accendi, ex qua lumen servabaIur inrue in
Sabbatum sanctum ad inluminaxdum cereum , qui eodem die benedicendus erat. Modo haec novi ignis benedictio in sabbatum ipsum remittitur. In vulgato Ordine Romano praescribitur, ut facta chrismatis benedictione Pontifex redeat ad altare, & diaconi dscooperiant ba/ cia: dein Pontifex dividat oblatas ad frangendum, se communicet omnis populus ordine suo: , sumat de usis oblatissintegras adservandam Urue mane diei Parasceves , de quibus communicent absque sanguine Domini. Sanguis vero eadem die penitus consum Iur. Ita etiam legitur in codice Vindocinens.& post pauca: Fractis autem oblatis, communicent primo presbyteri, pistra diaconi or cereri omnes. Et ita perficiatur Misia pleniter ordine suo. In ordine Massaeano mox laudato solus Pontifex hac die communicare dicitur, ubi apud Lateranum sacra facit. Non praetermittendus hoc loco codex Corbeiensis , in quo habetur ordo Romanus pro triduo ante Pascha , ritui monastico ante annos octingentos accommodatus. Quae enim in eo leguntur de communione in Coena Domini, videntur ob. servatione digna. Sacerdos vero cam fregerit Saηcta, mittat unam partem in caticem, or ex alia communicet. Porro tertiam in altare dimittat, or confirmetur a diacono de calice, se uis tantummodo die. Posquam confirmaverit sacerdotem , ponat calicem seuper aliare, es accipias diaconus patenam majorem , mir-ιarrue in ea de Sancta oblatas integras, ct ponat Iuxta calicem