장음표시 사용
101쪽
vi rotae vel ponderis ad cadendum semper ab eadem alti- GALiLκ-tudine, & ita mutuo beneficio non solum tempora brationum perfecte aequalia redduntur, Verum etiam de- git amit defectus aliarum partium in hoc horologio Quodammodo pζ' '
diversis eXperimentis, quae temporis divisionem magis Vi N PN- minui e eXactam requirunt, fecimus varias sphaeras me- tallicas, quas affiximus subtilissimis chalybeis filis diversa- primuyrum longitudinum, quae omnia sibi inserebantur ope coch rleae, prout requirebatur; & ut ex sphaera cum parte fili Iu, fhbo in figura et delineata conspici potest. excogita-Horum brevissimum pendulum complet integram vibrationem intra dimidium minutum secundum hO- penduli iurae, quae est minima divisio quam invenire potuimus
Aatti de Horolog. idcirco etiam merito sibi vindicavit inventionem in praefatione eruditissimi operis de Horologio oscillatorio hoc modo. Qui vero GALILEo primas hic deserre conantur, si tentasse elim, n0n Vero perfecisse inventum dicant, illius magis, quam meae laudi detrahere videntur, quippe qui rem eandem, meli 0re quam ille eventu, investigaverim. Cum autem Vel ab ipse GALILEo,vel a fili0 ejus quod nuper voluit vir quidam eruditus , ad exitum perductum fuisse contendunt, horol0giaque ejusmodi re ipsa exhibita, nescio quomodo sibi creditum iri sperent, cum vix verisimile sit adeo utile ut pendulum in Cycloide move- inventum ign0ratum manere p0- retur, quod factum est, ut omnes tuisse annis totis octo, donec a ejus oscillationes, magnae exigu- me in lucem ederetur. Quod si aeve fuerint, aequalibus tempori-
dedita opera celatum fuisse dicant, idem hoc intelligunt a qu0libet ali 0 posse obtendi, qui sibi originem
inventi arrogare cupiat. Itaque probandum quidem id foret, neque eo magis tamen ad me quicquam pertineret, nisi una qu0que0stendatur, id quod omnes latebat, mihi soli innotuisse. Quoniam Vero pendulum primis HUGENIANIs horologiis
anneXum excurrebat in arcus cir
culi, qui si diversae sint magnitudinis, non aequalibus temporibus a gravi percurruntur, sed citius
minores, tardius majores arcus;
idcirco postea HU GENIus huic incommodo obviam ivit, curando
102쪽
ieta EXPERIMENTA CIRCA INSERVIENTIA.monerari omnia enim alia breviora pendula adeo velocia sunt, ut O Q. Ahi Oculus ea assequi nequeat: Verum sussiciat haec dixisse dimidii mi- de instrumentis, quorum frequentior erit uius in sequen-mui; ς tilbus eXperimentis.
bus absilvantur subtilissimum hoc
inventum in Tru Autu de Horologio oscillatorio cum erudito orbe
1673 communicavit; ita adsummam fere persectionem horologia perducta erant Verum uti frigus 10 lida corpora condensat; ita calor eadem relaxat, majoraque reddit; pendulum horologiis annexum eidem legi obtemperans ab hyemali frigore brevius redditur, citiusque proinde suas ab se ivit o cillationes; aestatis calore contra fit longius, tardiusque incedit, atque ita inaequabilibus motibus adhuc erat obnoxium; omnem hanc motus inaequabilitatem egregius Londinensis artifex GRAHAMUS probo sustulit, pendulum construendo cum mercuriali Thermometro, in quo dum mercurius calore adscendit,centrum oscillationis, quod propter calefactum, prolongatumque pendulum aliquantum descenderat, ascendit, ita ut descensum
unius, ascensus alterius compenset, atque ita oscillationis centrum semper a centro motus aequaliter absit; quibus artificiis horologia ad ultimam perfectionem reindueta videntur, cum per anno S sequabilius incedant, quam ullum in caelo movetur corpus; confer Philois Trans. N'. 392. Plurima alia fabricam horol0giorum spectantia videantur in libro, qui vocatur, The. Artisciat Goc aker.
103쪽
Inia intuit jam per universam Europam celeberrimum illud
eXperimentum cum mercurio,quod anno 16 3 magno
ingenio loque Torricellio in mentem incidit; notus pariter est sublimis & admirandus conceptu S, quem de illo, clam Operam in testigandae ejus causae dabat, formavit. Posuit enim causam in aere consistere , qui premens omnia sibi subjecta , ea ad exeundum eX tuo loco cogit, quoties spatium Vacuum , in quod refugiant, habent, inprimis hoc locum in liquoribus habet; quia tam facile moventur. Si autem Corpora solida, uti Verbi gratia, est glarea, arena & similia, Vel etiam frustula saXorum majorum , moVere nitamur, ita haec inter se intricantur,& simul stipantur, propter suarum partium scabritiem& irregularitatem se conjungendo, seseque mutuo sustinendo, ut nimium resistant Viribus , quibuS ea moVere conamur. Sed e contrario liquores juXta se volvitiatur, forte propter suam polituram , vel propter rotunditatem minimarum partium, vel ob aliam , qua donantur, figu- TZm , inclinant ad motum; nam partes quasi vacillantes sibi sunt impositie, & secum invicem in aequilibrio, hinc Pressae cedunt quaquaversum, & turbantur, Veluti VidemuS Aquam a minimo injedio corpusculo moveri, &a parte interiori extrorsum quaquaversum eXeundo, secedere, ut ita dicam, in ordinatissimos orbes. Et quis scit, an haec partium solutio non contingat, quia Aqua L a Iaro,
suidorum optissima admotum. Natura contraria c0rporum
104쪽
EXPERIMENTA CIRCA AD forte es in per
raro, Vel nunquam quiescit, non modo in receptaculis sibi propriis, sed etiam in stagnantibus lacubus. Hincatcidit, ut a, minima spirante aura moVeatur & agitetur, etiam in lacubus, qui stare Videntur; nam quamvis oculis hoc discerni nequeat, nihilominus Aqua in motu est posita, quia ejus natura, Valdequam ad motum prona, uti diXimus, eam reddit obedientissimam iniensibilibus undulationibus Aeris, qui supra i plana positus etiam sorte nunquam quiescit. Quae huc usque dicta sunt,
non magi S conUenitant Aquae, quam omnibus aliis liquoribus; respectu tamen nonnUllorum casuum Videtur aeris vis valde mirabilis, imprimi S quando ita ponuntur, ut aliqua pars superficiei respondeat spatio vacuo, vel quasi Vacuo, quod ingredi possunt Hos enim ab una parte premit Aer proximus, qui & ipse premitur a tot milliaribus Aeris sibi accumulati S., cum autem ab altera parte liquores non habent resistentiam, impelluntur in vacuum, quod nihil gravitat; Aer ergo ipsos in altum tollit, donec pondus elevatorum liquorum sit in aequilibrio cum aeris pondere ab altera parte prementis. Fit hoc aequilibrium cum diversis liquoribus ad varias altitudineS, prout eorum major minor Ue specifica gravitas efficit, ut ad majorem minoremve altitudinem resistant Viribus & potentiae aeris. Nos, uti mos est, & quemadmodum etiam in principio Torricellius fecit, usi sumus Mercurio, qui cum sit Valde gravis, commodiorem operationem suppeditat ad excitandum in minori longitudiane Uac UUna, qtlam ope cujuslibet alterius fluidi fieri posset. Quid vero in hoc negotio videre contingit, sequentia experimenta demonstrabunt. EX
105쪽
incidit in animam Torricellii, primi inet ev-
ad censium Mercurii omniumque aliorum liquorum in tu-bum vacuum ad determinatas altitudines , posse evenire ab externa naturalis Aeris presioue
Sit tubus vitreus ABC, longitudinis circiter duorum T ABIII.
cubitorum, & apertus tantum in C, impleatur ut . Fig. I. cunque Mercurio , & claudatur vel applica' o digito, Vel vesica aliquantum humida, sed bene circumligata, tum in Vertatur , te Viterque immergatur in Mercurium Vasis
D Ε, tumque aperiatur, Mercurius qui est in tubo su bito descendet per totum spatium A F , ibi ad suam pervenit libellam; tumque post aliquot liberationes quiescet. Cylindrus Mercurii sustentatus F B, qui restat supra superficiem Mercurii D E in tubo erecto ad di lam superficiem stagnantis, erit altitudinis circiter cubiti. ςHaec altitudo, etiamsi admodum parum, d ab accidentibus
c Cubitus Florentinus est ad pedem Rheno landicum, secundum observationes PIC ARTI,uti I 29O ad 696. adeoque erit altitudo mercurii stagnantis, secundum mensuram Rheno landicam, et pedum, a pollicum ' linearum, hoc est circiter 28 pollicum quemadmodum e)usmodi altitudo inter humillimas mercurii stationes in Hollandia quoque datur, satio autem altissima fere ad 3o pollices usque pertingit, quod observandum est, quia nonnulli valde imperiti statuerunt, in Hollandia terminum mercurii altissimum esse ad 28 l digit0s, infimum ad 26 dgitos, nemo enim in hisce terris mercurium infra a digitos vidit, 0rdi aria ejus statio est ad 29 pollices, altissima ad 3o.d Altitudo mercurii in Tubon0n m0do pendet ab Atmosphzerae pondere, sed quoque ab ejus B a cal0-
106쪽
3 densum tibus externis caloris & frigoris, & aliquanto plus a V M h. ii ' rii S tempestatibUS, & Aeris diversis conditionibus obser-
in tabo ma- Vatur Variare , Uti eX longissima serie nostrarum observa- Ο tionum manifesto apparet: verum sunt ejusmodi varia-aedi levi i- tioneS iati S par Vae , qUia eadem mensura, Ut modo cl1
λιμ ext 'Lim est, semper est cubiti, saltem haec est proxima
4tit m Spatium A F manebit aere vacuum ; quod manife- . .' sto liquet, quia inclinando totum tubum A C, eumque
calore I frigore: nam constat ex experiment o A M o N T O N SI I iuΙ si de LV Acad. Γον. A'. I O mercurium a summo frigore hy-berno usque in maximum calorem aestivum prout haec in Gallia obtinere sulent, expandi in mxjus Volumen, quod fit sui totius; ita ut idem mercurius II 5 lineas hyeme frigida in tubo altus, aestivo regnante ardore in hoc ipso tubo II 6 linearum altitudinem occupet: Cum vero Ordinaria mercurii statio in Hollandia
ad 29 p0llices, sive 348 lineas: contingat; aliquand0 ad 36o lineas , cum altissime adscendit; aut
in humili statione 336 lineas si haealtitudines aestate contingant, hyeme eadem quantitas mercurii alta erit tantum in tribus memoratis
occasi0nibus 3 6 l, 344. 333- lineas; discrimen inter ha altitudines pestivas ct hvemales nimis magnum est, quam ut negligatur: si quis igitur p0udus At-m0sphaerae congnoscere cΠpiat ope mercurii in tubo suspensi, ad varios caloris & frigoris gradus attendisse. oportebit : nam pondus Atmosphaerae cum pari p0ndere mercurii in tubo , cui imminet, sequi librium agit: est hoc pondus idem, cum hyeme mercurius ad
336 lineas adscenderit, aestate
vero ad 36O. Hisce detectis, condidit Tabulam A MONTONSIUS , comprehendentem corre-itiones altitudinis mercurii in Variis caloribus, quae quamVis perfecta n0n sit , quia uni altitudini mercurii, & quidem mediae tantum est accommodata , tamen abS-que notabili errore consuli potest: correctiones aliae spestantes duplex Bar metrum videantur in 12 His . de Uiud. ROM. A'. IT aT , qVas hic addendas non judicavi, quia Barometrum duplex in ipso usu &praxi non Valet, quemadmodum summi artifices mecum testabun
107쪽
moVendo circa punctum C, tanquam centrum, videbimtur interna superficies F succesive moveri versus Aὸ nunquam tamen altius adscendet, ita ut radat semper li-
lineam horigontalem F G, productam a putam, F, quod est prima statio Mercurii in situ perpendiculari tubi. Statim vero ac hic tubus, supremo sui puncto A tangit F G , evadet plenus Mercurii, eXcepta tamen aliqua minima parte in A, nam supra superfici in suspens1 Mercurii , congregatur semper aliqua quantitaS aeriS, quo forte impraegnatus est, vel alii invisibiles colliguntur VaporeS , qui ex eo eXhalant. Hoc manifestissime videtur, quotiescunque in tubum immittitur aliquantum Aquae, quae, dum sit vacuum, adicendit supra Mercurium, per quem medium dum transit, eXcitantur subtilistim e bullul32, quae sursum Vers S locum vacuum adscendunt, uti in alio loco dicetur. ψHaec
e Est manifestus error in tubi Torricelliani parte superiori supra Mercurium semper Aerem colligi
hoc modo contingit, cum tubus ruditer, non vero accurate impletur mercurio: nequaquam quoque ex eo exhalant alii liquores elastici, quorum .hic fit mentis, quippe si tubus exacte , methodo, in Dissertationibus notris physico ges- metricis indicata, impleatur, neminimum ullius exhalationis indicium Observabitur sed tubo valdequam horiZontem versus inclinato , audietur vehemens mercurii
sornicem tubi percutientis ictus atque immediatus illius cum tubo
conspicietur usque ad summum contactus. Si quis facilem tubum utcunque accurate implendi mercurio modum desideraverit, ecce
municavit philosophus. Capiatur ex ligno buxino satis crassus cylindrus, 36 pollices l0ngus, intus cavus , ita ut liberrime tubum, quem impletum desideramus , capiat : si cylindrus ab una parte clausus, ab altera apertus, ibique
in modum patinae aliquantum latius excavatus, ut digitum capiate veluti est in Tab. VI. Fig. I. VasQDFMCE. illi usque ad summum infundatur mercurius, optime ab
gregatur id quod levius est Mer
108쪽
Aqua cum impetu a Lycendit adimplendum
aB EXPERIMENTA C I B c o Haec exinanitio aeris demonstrabitur ex aqua. fusa supra Mercurium D Ε, nam elevando eX Mercurio orificium C eo modo, ut semper maneat in Aqua, statim decidet Mercurius, Aqua adscendet ad summum, totum impletura tubum, modo hic non eXcedat altitudinem circiter III cubitorum, ad quam, ut alibi dicetur, i solet sustinere Aqua, orsitan ab eadem illa potentia, quae Mercurium sustinet ad 14 Cubitum. In hoc casu non apparebit in summitate tubi notabilis Aeri S copia, quoniam ibi tum tantum congregantur in spatio fere invisi-hili, tenuissimi vapores, qualeS, Ut diXimus, & mercurio elevantur , Vel aliae materiae subtiles, quae quolibet modo in eam penetrare potuissent.
omnibus purgatus sordibus: tubivitrei alterutram extremitatem, li
queladiam in lampadis flamma, eX- trahe in capillarem angustiam , apertam, ita ut aer per orificium
h0c transire queat: tΗm alteram tubi extremitatem immitte mercurio in ligneo cylindro , tubum lente deprime, assurget mercuriUS, expulsurus per exiguum orificium omnem aerem : tubus autem immergatur, donec mercurius ingrediatur qu0que partem capillarem: apparatum totum inclina parum,ut mercurius esiluere incipiat ex tu-b0 , atque operculo tege Oram cylindri , ne ex eo manet mercuriuS: tum flammae ope claude tubum, ita ut clausura mercurium contingat; erit que tubus optime impletus mercuri0, tubum eX liSueo cylindro extrahe, lateraliter assundendo mercurium, ita ut cylindrus ligneus semper plenus maneat, p0teritque tum ex ligno eximi, atque vasculo cum mercurio immissus, in usus quo1cunque asservari: si accuratissima tubi impletio desideretur adhibenda est methodus in 130stris Di sertationibus phsicis OGeometricis sub suem priae scripta, qua perlatii0r huc usque mihi non innotuit. f Instituit Nob. BoYLEUS hoc experimentum cum aqua, deprehenditque eam ad altitudinem 33 pedum 6 pollicum in tubo suspensam fuisse, postquam sollicite exe0 , ad partem superiorem applicata antlia pneumatica, eduxerat aerem : vid. Continuar. Prim. Exper.
109쪽
Ex hoc fundamento quaesivimus a priori in majori brevitate spatium AF, & quod quiaque aliud, quod in similibus vasis a mercurio in descensu relictum fuit, spatium
vacuum, hoc est Vacuum aere; saltem illo, qui ne vel tantillum mutatus a statu suo naturali circumdat tubum,& libere in sua regione sibi est commissus. Animadvertendum tamen est noS non eXistimare, quasi ex hoc vacuo eXcluderem US Ignem Vel Lucem, Vel AEtherem, vel subtilistimas alias 1ubstantias, quas alii hic dari volunt Aquae, Vel pro parte Una cum subtilissma expansione minimorum spatiorum Vacuorum, Vel omnino illud spatium, quod observatur Vacuum, implerent. Scopus enim noster tantum fuit disserendi de spatio mercurii pleno, Veramque rationem admirabilis aequilibrii illius ponderis quaerendi; idque eo animo, ne Contro Uersiam susciperemus cum impugnatoribuS Vacui: Quamobrem cum in hunc finem fadia sunt multa eXperimenta, tam ea quae ab aliis memorata sint, quam quae a nostri S Academicis inventa fuerunt, non hic quid aliud conspicietur, quam fida na ratio successuum, observabimia Sque semper nostram methodum historice modo narrandi, neque tanquam in 'entorem laude suae in tentionis defraudandi.
EXPERIMENTUM Robbervallii pro pressimve Aeris ire o p ra ivse
riora confirmatum in nostra Academia. Sit vas vitreum A, cujus fundo B C perforato in D st Tha. s.
annexus tubus D E duorum cubitorum, ponatur si- Fig. a.
pra armen poculum quadratum F, & vas A claudatur operculo GH etiam vitreo, quod habeat HI rostrum apertum ipsum vero sit per ratum in G, per hoc transeat tubus KL, infra & supra apertus, duorum quoque C Ubi-F torum,
110쪽
di postri. 3o EXPERIMENTA CIRCA
toriam, aut non minoris longitudinis quam cubiti 1 . Hic poculo imponii tur, non tamen Ut findum tangat, in hoc situ firmetur ope mastiches vel alterius misturae ad ignem in foramine G operculi. Εjusmodi mistura componatur
ex lateribus in pulverem impalpabilem longo tritu dedi iciis, & permistis cum Terebinthina & pice graeca, haec erit
aptissima vitris ita obturandis, ut aer eXternus ea ingredine JUeat: hac quoque mistiira claudantur rimae vasis &operculi, opseratoque inferiori orificio Ε ope vesicae, per superiorem aperturam K infundatur mercurius, donec superando oram pociali F relabatur in fundum B C, & inde per foramen D descendens impleat tubum E D, & tandem totum vas A, aer enim suum eXitum habet per rostrum apertum H I. Quando mercurius per hoc emuere incipit, claudatur eXacte ope Vesicae in I, deinde pergamus implere totum Canalem Us Ue in K, imo partam emineat mercurius, Ut cum Clauditur quoque hoc orificium, nihil aeris remaneat. Obserato ore superioriΚ, pe foretur Uesica, quae claudit aperturam E sub superficie
stagnantis mercurii M Ν, cui tubus est immersus, tum per E evacuabitur canaliculus superior KL, & vas A ; po- Culo F tantum pleno manente, ut & parte O P tubi D Ε, qu 93 erit ad altitudinem 1ἱ cubiti supra superficiem M Ν. His omnibus peractis detur ingressu S aeri, aperiendo vel pro rando Vesicam I, tum illico mercurius cylindri O Ppraecipitabitur in vas inserius, & alius cylindrus R mercurii elevabitur, qui continebatur in poculo F, hic lue
cylindrus erit in tubo L K, aequalis primo O P, & ideo
altitudinis 1 cubiti, hic non prius decidet, quam aperto orificio superiori K, quo aer eXternus in ipsum ruat deorsum per tubum K L. Si vero in eodem vase A ponatur eXigua vesica, quae ipsi alligetur, sit autem nitide exscissa ex visceribus piscis; dein eX primatur prius aer, qui in ipsa naturaliter deprehenditur, ut modo parva admodum ejus copia intra ru-