장음표시 사용
121쪽
ΛDDITA MENTUM. 61 aqua aperuit, quae eas implevit usque ad vcl l, aut paulo plus, prout
calidius clausae fuerant: adeo trie Volumina aeris fuerunt uti I, ad 3 vel 1 ad 4 a frigore redaeti usque ad calorem vitri rubentis. Repetii haec experimenta in tubo vitreo novo siccoque, I 6 Aprilis, A'. I 3I, caelo sereno sicc0, spirante Euro, atque aercalefactus usque ad liquefacti0nem vitri expansus fuit in triplo majus V0 lumen, quam occupabat, ipse usque ad frigoris glaciei terminum deducto: Verum institueram antea idem tentamen A'. 1 3O Febr. a I spirante Austro humido, caelo perquam nebuloso, & Ω- Cundum eandem methodum, tum Aer pari modo calefactus, explicatus fuit in volumen duodecis majus quam ante. Institui ct alia adhuc tempestate, sed diem in adversariis meis non adnotavi, tumque expansio aeris in metallo ad ruborem usque calente lausepties maj0r.
122쪽
Propositum ad ostendevsim, ubi aer premelis de
scit, mercurium non amplius sustineri. I AB. VI, Cit tubus vitreus AB, minor cubito Ib. Claudatur e-3, o jus inferius orificium B Vesica, in illum mercurii plenum immittatur eXigua lancea AC, quae in fundo leviter insistendo Vesicae, perveniat extremitate superiori ad orificium A, quod quoque claudatur Vesica. Sit pariter alius tubus DE, Major cubito 1 ita factus, ut ejus orificium C facile digito obturari possit, qui per aliud orificium D recipere positi parvum tubum AB. . Hic jam mercurii plenus alteri inseratur, ObserUando, ut dum in cavitatem tubi intromittitur, illius orificium B maneat infra altitudinem cubiti 1 , sum tam a superficiei stagnantiS mercurii in vase FG, Versus D. Agglutinetur postea dictus tubus ad D ope mastiches vel carmenti calidi, ut Omne spiraculum, per qUod aer externu S transire posset, perfecte clausum sit. Deinde impleatur mercurio per Etotus tubus ED, digitoque clauso orificio E, & immerso in mercurium FG, fat Vacuum in parte DH, ut tamen os B tubi BA semper maneat in mercurio HI. Denuo claudatur digito orificium L, sed ita ne extrahature superficie FG, unde sublata communicatione mercurii Mercurius FG, tubus DC fit vas immersonis respectu tubi AB.i iu stibis Tunc depressa eXteriUS parva lancea A, rumpatur Vesica minori fundi B,quae simulac aperta es , observabitur tubus ABqVJ si brevior cubito 1 - , penitu S suo mercurio eVacuari, quem A b hi ' e Contrario retineret, si spatium vacuum DH foret aeris aeris preis plenum, ut in sequenti eXperimento manis este appare-liove -- bis '
123쪽
Aeris prepone fluida, quoe sustinebantur, decidant, F
an readmi 0 aere, iterum eleventur.
Sit tubus vitreus AB longitudinis circiter duorum IAB. vi. cubitorum, & Versus partem superiorem A, hermetice clausam, sit rostrum AC eXtractum in eam subtili- ὸ b I tatem, ut facile aperiri possit, illud ope digiti frangendo, & iterum eadem facilitate claudi ad flammam Can- vj, isti delae. Impleatur tubus mercurio per orificium B; quod ut masa mucinini alia ora tuborum & Vasserum similium, quae vacuo faciendo inserviunt) ita sit fabrefactum, ut habeat margines persecte applanatos, atque ita digito claudi tuto possit. Insuper tubus DC sit ei uidem longitudinis ac tubus Artifciti AB, clauius pariter in V, S apertUS in E; apertura up . fiat autem haec non debet esse circularis vel rotunda, sed facile di excissa ad aliquam longitudinem: Hic tubus plenus mercurii, inseratur, Veluti ensis vaginae, tubo AB, ψ qui ita largus sit oportet, ut libere in eo saltare quassi possit. Deinde claudatur digito orificium B inversis ambobus tubis, immersisque more solito in mercurium vassis FG, fiat Vacuum, quod eodem modo continget in utroqUe tubo, nam mecurius tam in uno quam in altero haerebit in H. Tunc digito claudatur orificium B tubi exterioris sub superficie FG, nec mercinritas BH communicationem habeat cum illo vasis FG, sed ut tubus AB sic clausus sit instar vasis interno tubo DE, ut in experimento praecedenti cujus o S Ε, ratione suae exscissurae obliquae, apertum semper manet.ΗiS omnibus peractis rumpatur extremitas rostri A C, tum aer per illud transeuns, & decidens supra mercurium
124쪽
44 EXPERIMENTA CIRCA curium H; qui . tubum internum D E circumdat, eumque premens , essiciet Ut totus tubus E D statim irnplea- Mercurius tur, dummodo in tiabo A B tanta quantitas mercurii re- h f., periatur , qum illum limplere possit; & dummodo vatuum dis V iu- DH, ut diXimVS, majuS non sit cubito 1 . Est hoc ex- j perimentUm factu facillimum, quod saepe repeti potest modo uuis brex istimo temporis spatio.
Propo situm in eundem Hem ad cog Iosicelidum , sili
r operetur ad D tintanda fluida.
TABUL. V etur par 'a ampulla Vitrea ABC, quae habeat os VlI. I C adeo angustum , ut quocunque impleta liquore, Ejg. I quamvis aperta sit, & orificium deorsum con Versim, Modus ivi nihilominus nihil essuat. Haec impleatur mercurio Ope
tenui is mi infundibuli vitrei , dein claudatur cera sigilla-
sis iis besti. latoria Vel mastiche orificium C, atque immittatur Vasi vitreo D E eo modo, ut dictum orificium illud tangat, operculum Vero F accuratim me solita mistura Vasi ag- TABUL. glutinetur. Impleatur tandem per orificium G totum vas DE mercurio, & sat vacuum: Quo facto par a, g a candela accensa a parte Vasis eXteriori admoVeatUr pro pe os C, & taindiu ibi teneatur, donec liquefacta Ceramigua os aperiatur, statim ac hoc apertum videtur, ampullaiuesisti, i incipiet effundere mercUritam & se evacuare : si vero plena nihil Aer in Vas D E intromittatur, illico eiu uere desinet
Setinisu Si l OCO mercurii ampulla impleatur oleo, vino, vellem exina- alio liquore, erit effectus idem .
125쪽
auioribus culito 1ἱ , dummodo oris angustissimi sui , deorsum inverss ae in medio aere postis, totum illud spatium, quod es si pra altitudinem cubiti 14,
Sit tubus vitreus AB cujuslibet crassiti ei & longitudi-Tλή. VILniS, modo non sit minor cubito 14, clausus in A , 'ViP3 apertus subtilissimo foramine in B. Impleatur mercurio ,& orificio converso versus terram , suspendatur in aere iii perpencliculariter; mercurius statim eXibit, non gutta- li mi. tim, sed continuo rivo, donec perveniat ad punctum e siti. solitam altitudinem cubiti 1 tumque effluere desinet. Trebi,
Proso tum ad clarius demonstrandum, de ciente
pressione Aeris, siuida non sustineri ad quamvis altitud nem tubi, redeunte vero pressione , illa iterum elevari. Sit vas vitreum AB, altum circiter j cubiti, subtilissi-TAa VILmo donatum rostro BC, aperto in C. Impleatur mer- 'g'curio per os A D totus globus G F B, ita , ut successi ve, clam mercurius in rostro ascendit ad eandem superficiem cum eo, qui in globo continetur, aer, qui ibi est, eX-pellatur, cum Vero mercurius pervenerit in C, rostrum Claudatur flammae ope. Sit praeterea subtilis tubus E F , clausus in E , sectus ex obliquo transverse in F, aliquantum minor altitudine interiori vasis AB Hic propter angustiam cavitatis, & quia est minor cubito D , poterit introduci plenus mercurii in aerem vasiS A B, ut ejUS OS
126쪽
Ex PERIMENTA C Inc Amergatur in mercurium GH, & nihil est undatur. Tubo ita immisso, impleatur vas A B aqua ebulliente donec effluat , deinde obturetur orificium A D operculo vitreo, paulum ampliore, & in medio eXiguo foramine pertruso, T libus mer- tum claudatur Vesica, qtNe arcte alligetur. Pedetentini
b , incipiet aqua refrigerari, & frigescendo ita condensabi-
aere imple- perforetur vesica ea parte, quae respondet foramini vitri, hoc est ubi maxime intropremi videtur, & statim ac aer ingredietur, mercurius cum maXimo impetu iterum adscendet, implebitque totum tubum EF, qui etiamsi adhuc altior esset, nihilominus impleretur , dummodo altitudinem cubiti non eXcederet. Ω alis esse Animadvertendum est, altitudinem KL secundumetistii altitu ea qUT interiuS dicemUS) este debere circiter decimam do, quia is quartam partem altitudinis Aquae ML. Verum tamen si
h. . hZnc altitudinem eXcesserit, ut Cepissime accidit, hoc acti tu tubo duabus causis oriri potest. Prima est, quod aqua, qua
jWiivetur, impletur vas, non tantopere calefasta fuit, Ut Vacuum , φυμ οφ quod condensatione sua facit capax sit recipiendi Om-dinem ini-nem mercurium, qUl emuere cleberet ex tubo Er, unde mutare potis a minima copia mercurii exeuntis aqua repellitur in par-
' tem superiorem vasis, quod adimpletur, priusquam tota quantitaS mercurii, quae e tubo egredi debebat, descenderit. Altera, quod licet hic locus Vacuus susticiat recipiendo mercurio tubi, non tamen sufficit aeri egredientieX poris mercurii in globo , Vel ex aqua in Vase, nam hic aer postulans majUS spatium, in quo dilatetur, quam est illud AI, potest aliquando vim aliquam supra aquam eXercere , & per consequens pellere mercurium in tubiam, eumque in eo aliquantum plus sustinere , quam Caeteroquin a solo pondere & pressione aquae sustineretur. EX-
127쪽
mercurii pressio alterius Auiri addita preponi aeris. Supponatur Vacuum jam factum in tubo ABC, in quo Thas L, mercurius a simplici pressione aeris scistineatur in D, ad solitam scilicet altitudinem cubiti 1 . Deinde supra 'ue superficiem stagnantem E B fundatur tanta aqua' quantitas, quae per 'eniat Us Ue ad A. t Una superficies Dadscendille videbitur ad F, eritque DF circiter decima quarta pars altitudinis aquae AB. Hoc vero accidit, quia pon-Omnia via ius cylindri mercurii DF aequale est ponderi alterius cylindri aquae, aequalis baseos , & altitudiniS AB. Si Vero hi, Ἀρωρο- loco aquae idem spatium AB impleatur oleo, mercurius 'η- adscendet tantum ad S, si spiritu Vini, ad H. Unde eX fletis proportione altitudinis fluidi AB circumfusi circa tubum, ordinariam ad altitudinem incrementi pro luditi ab eodem fluido in '' ,
cylindrum mercurii 1upra primam altitUclinem CVbiti I , tanto minus
possumus habere proportionem gravitatis specificae ejus- elevant 1 odem mercurii, cum illa cujUSlibet fluidi. ' haesis itere Hinc vero etiam facillime deduci poterunt proportiO- pec camnes gravitatis specificae, quam haec eadem fluida inter se 'Vἶς'
Hoc idem experimentum fieri poterit, quam 'iS VaCUUm Thaut Anon fiat tantum ope cyathi cylindrici AB. et enim im- Vil Limila par a mercurii quantitate, atque huic immerio te- 'nui tubo, ut CD, cujus eXtremitates apertae sint , &fundendo deinde supra superficiem E F varia sui da , omniaque ad eandem altitudinem, a variis elevationibus mercurii, quae ab illis pro lui me erunt pondere eorum in tubo , non solum habebimus proportiones specificae gravitatiS eorum cum mercurio , Verum etiam illam, quae inter ipsa fluida obtinet. Notandum est in hoc similibus H a Ve
128쪽
8 EXPERIMENTA CIRCAve eXperimentis, in quibus superficies mercurii, cum interioreS, tum eXterioreS, sive prestione alicujus fluidi, sive quacunque alia eX cauta, mutent altitudinem , litteras in figura, demonstranteS illas operationeS , tranSserendas etiam esse quo necessitas. postulat , quoniam illae successive sequi debent superficies, atque poni, ubi hae pro diversiitate operationum reperiuntUr.
Quo demonstratur, ubi descit pressio aeris non
solum ope mercurii, sed etiam ope Aquae Cacuum seri posse in qualibet altitudine tubi, quamvis minori illa,
IX. Fig. I. TAu. IX. Fig. a. Tubus cubitum altuS, siqua plenus jublata pref- one aeris
Sit vas Vitreum AB, quod continere circiter possit seX libras aquae , cujus orificium A capere queat tubum C D , altum unum cubitum , clausum in C , &obliqui apertum in D. Idem tubus circa E, ubi ex vase AB eminere incipit, habeat duos parvoS circulo S, a se invicem parum distanteS, ita ut vesica F Ε G, perforata in E , possit inter hos ambos frictissime ligari. Impleatur totum vas AB aqua calidissima , tubus vero C Dfrigida , super hunc trajiciatur ab ejus parte D parva
lamina vitrea, qua os A vasis claudi possit, cui immergatur hic tubUS , tum reVolvatur Vesca, crispetur, &stricte ligetur circa collum ejusdem VasiS, antea Vero eX-pellatur aer ex illius partibus rugosis & crispatis. Cum Aqua refrigeratur pars colli AI inanis fit, & eodem modo ut in praecedenti eXperimento evacuatur tubu Squadam parte, ut CK, quo cum aqua pervenerit, quiescit, nec ampliuS moVetur, nisi forte eXtrinsecus noVUS calor vel frigus accesserit, & mutationem induxerit. Ρerforata deinde vesica, ut Aer iterum supra superficiem Aquae
129쪽
IL premere possit, tubus ut antea implebitur. Aliqui crediderunt Aquam in tubo non descendere di- ad eandem superficiem cum aqua in Vate , in , his , 2 principio cum Vacuum sit , supponamVS spatit m Ua- evacuatur. cuum AI eam recipere posse) propter eandem causam quam attulimVS in eXperimento praecedenti , nam aer , qui ex Aqua egreditur , se recipit in spatium Vacuum, forte nimis angustum , quam in quo se penitus explicare possit ; Quapropter eXistimarunt, fa- VonnulS
nori, quod in tubo remaneret, cognosci posse, quod-oqhor issetnam fluidum majorem aeris quantitatem per suas parteS is, 'f. dispersam habeat. gnati.
ΕXPERIMENTUM Priwo in Gallia factum, deinde in nostra Acad
mia comprobatum , e quo videtur fortius argumentum deduci posse pro pressione ueris. Scribit pec uetus in Libro noCorum suorum experimentorum Anatomicorum a multis observatum fuisse , altitudinem mercurii in tubo barometrico discrepare pro Varietate locorum , in quibus experimentum instituitur; eam nempe esse minorem in locis elevatioribu S , majOrem vero in humilioribus & profundioribus, dummodo talis altitudo sit valde insignis , uti est illa altillimorum Averniae montium , in quorum apicibus infra solitam altitudinem mercurius sustinetur. HOC dictum fuit evenire, quoniam altior aer, qui in eX celsiS montium jugis datur, minus oneris supra se habet, minusque premit, nec tantam vim habet, quae sussiciat sus-stinendo mercurio ad eandem altitudinem , ad quam aer vallium & humiliorum locorum eum elevare Valet.
130쪽
5o TXPERIMENTA CIRCA PRESSIONEM AERI s. Stilus Aca-Scopus noster non est inquirendi, an ratio assignatae caU-: sis ictus. .im Vera se Z potius afferemuS ObserUationem circa eundem iri causis ex- effectum, in quadam eXcelsistimarum turrium Florentiar,pζη ζ' Φr 1 a cubito alta, nec non in diversis collibus , quibus haec civitaS, cingitur, captam. Visum igitur fuit manifesto, altitudinem mercurii discrepare in diversis turris, aut collium locis; adscendendo enim, erat mercuriS minia Saltus, qui nobis descendentibus adscendebat, cum Vero ad imum perveneramuS, ad solitam rediit altitudinem; ut autem hic effectus satis sensibilis fat- non opus est majori altitudine quam 5 O cubitorUm.
Nonnullo- Haec observatio ita facta nonnullos eo deduxit, utri 'μ 'pim' mercurium exactissimum mensorem compresioni S aeris cui pZ ad habUerint, eXistimanteS, VariaS altitudines cylindri mer- ,
iudicandam curialis AB procul omni dubio demonstrare posse diversam pressionem , quam aer ad Varias altitudines suae reguuὸM. OniS in superficiem mercurii stagnantem CD exercet. AN '' tamen pluriniae varietates & irregulares effectus, qui post Fh disjhii multis S ObierVationeS apparuerunt, hanc opinionem du-jus opinio-biam reddiderunt: Rei cto enim hoc instrumento firmo& immobili in eodem loco, minimae, & raro majoreS duobus aut tribus gradibus erant Variationes illae, quae a sola temperie caloris & frigoris oriebantur; insigne S Vero,& ultra numerum duodecim graduum erant aliquando illae, quae ab aliis causis nobis ignotis & invisibilibus pro-
ducebantur. Nihilominus ut alio tutiori modo eadem cognosceremus, ad alia instrumenta animum applicuimuS, quae quam Vis ab externis accidentibus caloris & frigoris multum, quod eorum fidam operationem attinet, alterari queant, nihilominus accidentia ita se non habent, Ut non ostent ab industrio & accurato observatore facillime evitari. hAD-