Tentamina experimentorum naturalium captorum in Academia del Cimento

81쪽

EXPLICATIO

QUORUNDAM INSTRUMENTORUM

INSERUIENTIUM COGNOSCENDIS

VARIATIOΝIBUS AERIS, ORIUΝDIS ACALORE ET FRIGORE

Utationum aeriS accuratam cognitionem ',uiti. habere in eXperimentiS naturalibuS non variatio-

tantum utili stimum est , sed & necessa

rium. Quoniam aer omnia in suo sinu ah-yi' u Eea

s se sorbens, iiique ad summam suae regionis lentis'

altitudinem usque perpendiculariter incumbens , facit ut cuncta sub pondere suo gemant,& vel liberius respirent vel magis oppressia maneant, prout plus minusve pressionis ab ipso recipiunt. Ita in tubis Baro scopicis ad diversas altitudines adscendit vel descendit mercurius; nam Ut nonnullis videtur , secundum Variam temperiem , quam aer a sole, Vel ab umbra, a calore, Vel frigore accipit, nec non prout serenus & puru S est, vel nubibus tectus , vel nebulis aggravatus, sit vel rarior, Vel densior ; & ita levior vel gravior ; unde Varia Vi suppositum premens mercurium, illum cogit ad magis minusve adscendendum in tubum ipsi immersum. Necessarium itaque est, tam pro hoc eXperimento, de quo fuse agetur in prirno loco, quam pro aliis, quae in iequentibus hujus libri memorabimus, ut ejusmodi habeantur instrumenta, quibuS certiores fieri positi mus , verum esse id quod dicitur, non tantum de maximiS mutationibUS aeris, sed si fieri possi, de minimis differentiis. Dicemus igitur de illis , quae nobis inservierunt, quae quamquam

82쪽

cernum.

in diversas Europae partes transata jam sunt; & ideo a multis inter nova non habebuntur, dari tamen nonnulli postent, qui eorum, si non quo ad usum, qui facillime mi, i comprehen si potest , saltem quoad modum & artem, quet psh. elatiorant Lar , ampliorem eXplicationem desiderent. Pytiuum e Primiam instrumentum sit illud, quod in prima sigura Dum viam expressum est. Infer 'it hoc, uti S alia, cognoscendis, si is mutationibu S calori S & frigoris Aeris, & vulgo dicitur

aere tradus Theruiometrum. Est illud eX optimo vitro consei lum 6 st ys opera eorum artificium, qui satum ex ore, Veluti eX sol-A, j labo- te emittentes, illum per Vitretam tubiam versus lucernaerandi mi- flammam transmittunt, quam sive integram, siVe in Varias lingulas divisam, huc illuc prout opus eXigit, flatu

impellunt, atque . hoc modo miranda & tenuissima ex vitro opera formant. Talem artificem vocamus In' torem. Hujus est fplueram instrumenti formare talis capacitatis & magnitudinis , ipsique assigere tubulum talis capacitatis, ut implendo illum spiritu vini ad colli sui Certum usque signum, simplex frigus nivis & glaciei non sus-

sciat ad hunc conden landum infra Viginti gradus in tubulo notatos; nec e contrario maXima radiorum Solarium Monj iij Vis in medio aestatis possit illum rarefacere supra pseudi hoc octuaginta gradus Methodus instrumentum implendi

erit: candescat supra ignem spli ra, & dein subito immergatur orificium tubuli aperti in spiritum vini, qui paulatim intus sugetur. Sed quoniam est dissicile , si

non penitus impossibile, ut ope rarefactionis evacuetur OmniS aer, cumqtie sph*rra, quantitate aeris vel minima in illa remanente, impleri nequeat , poterit eXplementum perfici infundibulo vitreo, quod habeat collum usque inam iij eιη- Ultimam subtilitatem deductum. Hoc optime confici L mydi in- potest, quando vitrum in igne candet, tum enim duci,ti fui' basis potest in silla subtilissima intuS cava inllar canalis & vacua,. armillis mi ut constat unicuique cognoscenti artem tradundi vitrum

' ' - Ope ejus uiodi infundibuli igitur potest omnino impleri

83쪽

Thermometrum intramittendo subtilis sinum ejus collum in hujus canalem, & pellendo introrsum vi satus liquorem, Vel eum resugendo, si quid nimis ingressum

fuerit. Insuper notandum est, graduS tubo thermonae- D sotri accurate esse imponendos; ideo necesse est, ut totus tribus circino diligenter in decem parteS aequales clivida' mometri.

tur, & quaesit, et divisio porro encausti albi lapillo notetur. Deinde alii gradus intermedii designentur lapillis MitreiS, Vel encausto nigro, haec vero ultima divisio ad Oculum fieri poterit, quoniam exercitium, studium &industria satis per se docent aequalia indicare spatia, bonamque instituere divisionem, ita ut, qui praX in eXercuit, parum errare soleat. Hisce peraciiS, Ut & Ope eX-Modu, perimenti cum sole & glacie, dos spiritus vini accurate in tenta, claudatur orificium tubuli sigillo , Ilermetico rijs ui vulgo diluo , nempe ad lucernae flammam , confectumque erit Thermo metrUm.

Ratio autem propter quam spiritu Vini potita S, quam Spiritu Aqua naturali in hoc Instruinento utimur. duplex es :

rimo quia est mobilior, Videlicet sentit spirituS Vinimi- vietris adhi

nimam mutationem frigoris & caloris, haec velocius in- ctiir tra se recipit, atque ob magnam suam lex itatem Conti-NUO mOVetur. Secundo Aqua naturalis licet purissima h ac limpidissima sit, tractu tamen temporis aliquod sedi-us caloris mentum seu fices deponit, quae paulatim contaminant Vitrum, ejusque pelluciditatem obfuscant, cum subtilis es . . sinus spiritus vini semper purus maneat Thermo metro A l 'ηβtu' inclutus,nec unquam vel tantillum supe limpitudinis perdat, est ii id fid Cum Vero hac eadem ratione , quia est ita claru S pelluci- menti dep0duique spiritus, primo intuitu haud facile descerni potest ad quem gradum in collo instrumenti terminetur , Con-Venit in ejuS usu , ut tingamus hunc spiritum vini infusione Uermes , vel illius lacrymae, qUT VUlgo Sanguis S is fui draconis Vocatur. Sed observatum est, utcunque leVis misi Iemper

S purgata fuerit tinctura , nihilominus vitrum tractu '

84쪽

Spiritui temporis ita inquinari, ut confusio majoris momenti ma- idcirco hoc tempore usus spiritum tingendi obsolevit; metris tin- idque eo magiS, quo facilius omni dissicultati remedium g tM afferri posse vidimus, oculorhina scilicet aciem magiS intendendo. Plurima nobis dicenda essent de multis aliis opera-ΩRβrc ysty tionibus, & accurata methodo conficiendi illa in flamma

furi lucernae, sed quia haec materia est nimis dissicilis explicatu in charta, imo prorsus fieri nequit ut describatur, necessarium est habere artificem Inflatorem mediocriter TAB. I Veriatum, artificium enim longa experientia & praXi per Fig. a. se ipsum acquiritur perficiturque.D ζηζ im Secundum instrumentum non est aliud quam species

nium tesse primi in minorem formam reclUcti, alia enim cliuerentiaςμ'dum inter illa non est, nisi quod posita in eodem medio am- ωὶ ui biente , ill Ud mo 'eatur aliquanto pluS quam hoc. Primum est divitum in 1 oo gradus, hoc in So. Illud maxime Leviente hieme apud nos reducitur ad 17 & 16 gradus, hoc ordinario ad 1 a & 11. & contigit, sed oppido Taro, ut quodam anno descenderit ad S, alio ad 6 gradus. E contrario postea, Cum primum ThermoscopiurneX ponebatur soli, medio die, & maXime ardente nostra

aestate, non adicendit ultra So gradus, tum hoc secundum Vel non transcendit, Vel parUm, gradum 4O. Regula autem haec instrumenta ita componendi, ut hanc inter se relationem fer Vent, non aliter quam ipsa praXi .

addiscitur , quae docet, quaenam proportio sit servanda inter sphaeram & tubum, inter tubum & sphaeram, tum Thκ. 1. quaenam apta dosis spiritus Vini infundenda, ne irregulares

Fig. g. edent operationeS.

I sserentia Tertium Instrumentum est adhuc species primi, sed , h, i amplificatum , hinc quidem isto quater mobilius velo-ιὸytitivi ciusque est , & ideo divisum in goo gradus. Hujus t r '' structura est eadem quam duorum aliorum, sed ut dictiun ti, ibit ei est, artificium illud construendi non potest doceri regulis,tὸγ a sed praxi & longissima experientia, tentando & repetendo,

85쪽

tendo, imminuendo & augendo corpus sphaerae, Vel ca- Cooicitur pacitatem canaliS, Vel quantitatem spiritus vini, usque R - dum ad perfectionem reducatur. ArtifeX in hoc opere consummatus, qui Magno Diaci serviebat, dicere solebat, se quidem ausurum suscipere duo, tria, plura te Thermo metra So graduum, qllae posita in eodem medio ambiente semper aequaliter incederent; Uerum non illa, quae forent Ioo graduum, & multo minus ea, quae sunt 3 oo quoniam in majori sphaera, & in majori longitudine colli facilius aliqua inaequalitas datur; quilibet aiatem minimus error, qui in Opere conficiendo committitur, maxima obstacula producere potest, a quibus aequalitatis alteretur proportio, quae inter haec Thermoni etra dari de

bet.

Quartum Thermometrum , cujus tubus ad instar TAB. I. Cochleae con OlutuS est, eodem quoque modo fabrica- Fjg- 4 tUr ac aliud, Verum eandem proportioniS scalam non

ingreditur, cum seri nequit, ut habeatur ejus longi91-mum collum ubi 'iS aequale, aut ejusdem crassitiei & capacitati S ; cum enim, ut in gyroS sectatur opus, sit illud saepius flammae admovere, fieri non potest non, quin, cum vitrea massa ignita mollescat, hinc inde comprimatur , constringatur Ue, sicuti etiam aliis in locis ampliari ac tumescere debet. Quapropter bulbus hujus Quomo tu Thermometri magnae capacitati S conficiendus est, ejus que longus tubus in crebros facilesque gyros ita sectendus , qui leniter adscendant, Ut occupent minimam, quantum seri potest, altitudinem, atque ita minuS Ob-noXius sit tubus contremiscentiis, aut rupturae periculo expositus. Praeterea sit in superiore parte tubi alius exi-gUUS: globUS, Vac UUS, hermetice clausus, qui sit receptaculum AeriS eX canale , qui a vi spiritus vini sursum impulsus huc se recipere possi, ne ille in angustii S Uas S compressus, majorem Vim acquirat, spiritui Vini resistat , & Vas rumpatur. Hoc modo habebitur Ther- Thermo-

86쪽

ΙNsTRUMENTA EXPERIMENT Ismetrum mometrum adeo sensibile , & ut ita dicam , tam exqui- , h. sitae sentationis, ut flammula candelae, ad momentum contactus, possit sursum pellere spiritum vini in ipso conclusum. Quo amplior erit globus , eo major hic effectus conspicietur; quapropter fiat magnitudo globi ad lubitum non observando aliquam regulam; es: quippe hoc instrumentum potius inventum ad quandam animi obtestationem, & curiositatem videndi spiritum Vini currentem per decem gradus ad simplicem ori S halitum, quam ut ejus ope verae ac infallibiles caloris & frigoris proportiones

deduci possint.

TAB. I. Quintum instrumentum est etiam aliud Thermonae-Fig- s- trum, sed pigrius ac magiS insidiam quam alia omnia. ,hhi, Alia enim per quamlibet Vel minimam aeris diversam tem- metrum periem illico mutantur, hoc Vero non tam subito, nec huic movendo minimae insensibilesque aeris Variationes sufficiunt. Quia Vero nonnulla quoque instrumenta hujus generis, non solum in diversas Italiae partes, Verum etiam in plureS eXteras regiones tranStata fuerunt, breviter hic loci de eorum fabrica agem US. Quomodo Ad conficiendum ejusmodi instrumentum capiatur VaS

vitreum , spiritus vini subtilis smi plenum, ope glaciei ad

frigus summum redasti, huic immergatur Thermometrian 1 oo graduum. Pr32tera dicto spiritui immittantur aliquod globuli vitrei, ad lucernam facti, intus cavi, qui Omne Santea persedie hermetice sint clausi. Hi per aerem, quem intus in se concludunt, sustineri debebunt, innatantes superficiei spiritus; siquis tamen eorum forte paulum graVior specifice ad fundum descendat, eX trahatur, atteratUrque ejus pars inferior supra laminam plumbeam cum smiride subtili, donec levior seditis, spiritui innatet. Deinde

vas eXimatur eX glacie,deferatur in locum, cujus aer antea

ab igne insigniter sit calefactus, ut spiritus frigidissimuS 32- qualiter & ab omni parte calorem recipiat. Hoc modo prout paulatim spiritus vini calefiet, & rarefactione levior

87쪽

ΙNfERVIENTIA.

evadet, illi globuli, qui in majori gradu frigoris vix innatabant superficiei, ad immuna primi tendent, eodemque tempore spiritus vini in Thermo metro adscendere Videbitur. Globulus igitur, qui descendet, quando spiritus vini in Termo metro erit ad Viginti gradus, primus, hoc est gravisiimus habendus erit, & gravissimus profecto Ceniendus est, cum eo tempore descenderit, quo spiritus vini adhuc valde frigidus erat, & non, Vel parum ad temperatum calorem redactus. Globulus vero qui descendet, quando spiritus Vini ad trigesimum gradum haeret, erit secundus ; ad quadragesimum gradum tertiuS; ad quinquagesimum quartus; ad seXagesimum quintus; ad septuagesimum seXtus , qui ultimus erit & levissimus; atque ita sex capientur globuli, quorum scala est aequalis differentiae, hoc est a decem in decem gradus. Ecce Quintum igitur quemadmodum hoc Termometrum sit crassius rmo

aliis, quia nimirum quilibet globulUS , qui adicendit aut peiὸctui descendit, decem gradus notat in Thermometro cen- auii. tum graduum,& gradus circiter quatuor in illo quinquaginta graduum, in illo autem trecentorum graduum plUS quam quadraginta. SeX globuli electi, qui ut facilus Globuli in spiritu vini conspici possint ex vitro seu crystallo Colorato confessi sint opriet) claudi poterunt cum spiritu is si vini in aliquo vitreo tubo hermedice sigilato. AnimadUer- bent effetendum tamen est tribum non omnino implendum esse, q- β se ut si acium remaneat spiritui se rarefacienti, quum superVenienS tempestatis calor ipsum sursum cogit. Si Uero calor loci non sufficiat ad elevandum spiritum vini in Thermo metro ad septuaginta usque gradu S, VaS Vitreum balneo aquae tepidae inmittendum erit, cui aqua ebullienS, quamdiu opus est, infundatur, ne spiritus vini in Vase Vitreo contentus, plus in Una quam alia parte calesia

sed leniter, ut dictum est, & quoad fieri potest aequaliter , temperetur. Ca

88쪽

ADDITA MENTUM.

Sunt THER ΜΟΜETRA instrumenta, quorum ope conantur Philosophi mensurare gradus caloris es frig0ris sive c0piam

ignis corpora , vel datum spatium occupantis : Primus ejusmodi instrumentum invenit DR EBB ELI US , Batavus, quod c0mponebatur ex vitreo tubo cum annexa sphaera p0stquam ex his exigua aeris copia expulsa erat , tubus imponebatur vasculo Aquam aliudve fluidum continenti, erigebaturque perpendiculariter ad horiZ0ntem, ita ut sphaera suprema seret tubum ingrediebatur fluidum eo usque , donec sua gravitate , simul cum Vi elastica aeris rarioris interni, aequilibrum cum pondere Atmosphaerae agebat: Aere autem interno in sphaera plus caloris recipiente , ct se expandente , expellebatur ad certum usque gradum ex tubo fluidum eodem Aere autem a frigore condensato, adscendebat fluidum in tribum quo modo caloris frigorisque incrementa primum obser Vari cceperunt; verum pluribus vitiis defectibusque obnoxium est hoc , ' omne aliud ejusὸem generis , instrumentum , atque ide0 n0n amplius in usu , de quibus consuli possunt autores varii, uti Tra atus tonymi Gallice editus Amiselod. A'. I 688. tum C HAU VINUS in Lexico Philosoplaco ad Vocem Thermo metrum. MULI ERUS in Collegio Experim. pari. I.

pag. 6 a. plurimique alii, quos de industria omittimus. Quam0brem Philosophi Florentini aliud genus invenerunt, ad qu0d quatu0r priores hic descriptae ab ipsis Thermo metrorum species pertinent:

Quae quamvis non omnibus Vacent err0ribus, nihilominus multo meliores sunt praecedentibus, atque huc usque in usum Vocantur. Methodus implendi haec Therm0χ0pia infundibili ope, veluti praescribunt Fl0rentini , est admodum difficilis , praeterea cum tubi angustissimi adhibentur prorsus immitti nequit gracili0r tubus: multo facilius hoc modo impleri p0ssunt; sphsera lente supra ignem calefiat, successive ipsam pr0pius igni adm0vendo donec valde calescat,

quo aer rare fiat, atque eX aperto tubo egrediatur , tum subito tribus spiritui vini immittatur, hic a pondere at mo phaerae aerepe introrsum in tubum sphaeramque pelletur, si ritu lac sphaera frigefit : si in prima hac operatione sphaera penitus impleta non sit, iterum imponatur igni, donec spiritus mox m0X ebullire inciperet, tum illi-

89쪽

ADDITA MENTUM 9co imponatur tubus spiritui ut ante, atque eo omnino implebuntur sphaera tribusque : Est haec simplicissima methodus & bona, caeter0- TAB. IV. quin multo usu compr0bata mihi quoque haec est, quamvis paulum g ψ oper0si0r, est A F E tubus cupreus incurvus, qui ope c0chleae in A, adnestitur Antii ae pneumaticae extremitati ejus alteri E inseritur

Thermo metri tubus, rimaeque eXteriores cera muniuntur est hic tubus du0bus instructus epist0miis, quorum C clauditur, aperitur Vero B , tum ope Antitae pneumaticae ex toto hoc apparatu educitur Aer,

quo fasto clauditur epist0mium B , atque in infundibulum D infula vini spiritu , aperitur episto inium C , tum ruit spiritus a p0ndere Atmosphaerae pressus in Thermo metrum vacuum , illudque implet. Praestat ad hos usus spiritus vini rediificatissimus, qui vulgo Alcoh0lappellatur, sive 0pe praecipitationis cum sale Tartari, sive destillatione conlaetus, est enim ejusmodi spiritus, levi stimus, atque facilius magisque rare fit ab eodem calore, quam spiritus vini vulgaris: Qui scunque tamen fuerit, obnoxius est aliquibus vitiis , atque ita, quo minus haec Thermo metra accurate scopo inserviant, impedit: quippe aetate videtur aliquando suae elasticitatis facere jaituram, nec tam promte suo adscensu obedire calori, quam cum recens erat: praeterea eum gelat atque frigido aeri exponitur in ordinatis motibus Lbjicitur, qui ex c0mparato adscensu cum aliis Thermo metris, sive spiritu eodem, sive Mercurio impletis , atque eodem in loco p0sitis , detegitur; nam aliquando cum incipit regelare adscendit spiritus in uno Thermometro , eodem in altero quiescente ; ct si duo Therm metra prius accurate incesserint , nunc inaequabiles percurrunt gradus, quando etiam frigus fit adm0dum intensum , uti opudiitri vel Salis ammoniaci de industria excitatur, s sepe stat spiritus immotus , etiam si Mercurius in Therm0metro mercuriali descendat, quas a nomalias cum saepissime observaverim, n0n facile huic Thermo metri generi in omnibus accuratissime instituendis experimentis iidem adhiberem: prpestat id, qu0d Mercurium in se comprehendit, de qu0 statim, id enim e Xpers est horum Vitiorum. Prseterea haec Thermo metra Fl0rentina non sunt admodum universalia, quippe eorum ope calor, qui spiritum mox m0X ad ebullitionem rediget, tantum detegi potest , nequaquam maj0r, qui Aquam, aliudve fluidum

ebullire cogit, hujus tamen cognitio in experimentis nonnullis valde- quam desideratur. Denique scala divisi0nis in his Florentinis Ther- nometris nequaquam est stabilis & c0nflans , nam si calor aestivus spiritum in unu rarefecerit usque ad 8O gradum, hic cal0r non est

qu0libet die . aut qu0cunque anno idem, sed valde quam diversus

90쪽

IO ADDITA MENTUM.frigoris terminus melius sumtus fuit: Ex quibus omnibus inter se comps sitis satis manifesto liquet, Thermometra haec Fl0rentina nunesse accurata instrumenta , nec satis universalia. Hoc cum Phil0Ω-phi dete Xerant , animum appulerunt ad aliud fluidum , quod distribute moveretur dum rarefieret, atque majoris caloris, antequam ebulliret, foret capax: nonnulli confugerunt, ad 0leum Lini, alii ad Mercurium, quem adm0dum idoneum Thermo metris est e adseruerat HALLEYus in Phylos. Trans. N'. I97, modo a calore magiS eX- panderetur , quippe deprehenderat, cum Mercurius hyeme in aqua fervente p0nebatur, eum duntaXat parte suae molis increvisse ;cum spiritus vini usque ad suam ebulliti0nem calefaetus A sui parte rarescebat: notante vero AMONTONSIO in P l. de P cad. Rπ.A'. I o4. in Gallia Mercurius a maximo frigore ad summum cal0- rem in aere pestivo redustus, voluminis parte incresceret. Attamen hoc incommodum nullum est, composui enim ex Mercurio Thermo scopia mobilissima, quae ab eodem calore multo magis agebantur , quam vulgaria ex spiritu vini, licet satis sensibilia : quippe longe angustior tubus, qui Mercurium recipit, fieri potest, quam qui spiritui vini adscensum descensumque concederet: praeterea hactenus n0n innotuit Fluidum, quod adeo ordinatim a cal0re expandiditur, quam Mercurius, veluti quoque HALLEYUS animadvertit: Operae pretium esse judicavi breviter describere , quomodo Thermo- metra ex Mercurio fabrefieri accuratissima possint, imo ut quam plurima eidem scalae respondeant, nihil autem dicam, quod non frequens praxis ct longa experientia me docuit. In ossicina vitraria conficiantur tubi ex optimo vitro tam accurate cylindrici ac fieri potest, longi 6, , vel 3 pedes, quia hi

semper in medio sunt tenuiores quam ad ambo extrema, exscindatur pars media , duos vel duos cum dimidio longa pedes, ita tubus satis bene cylindricus habebitur; cavitas hujus sit adeo angusta, ut modo fetam porcinam, vel fidem clavicymbali crassissimam infimum tu num C Bassi se nantem, admittat; ne multo angustior sit, poterit tamen esse absque ullo vitio duplo, triplove amplior: oportet Vero ex eodem crucibulo vitri pleno ut plures c0nstruantur tubi, tam accurate aeque crassi, ct aeque cavi, ac ulla dexteritate fieri potest quod cum fere superat artificum industriam, requiritur ut ex plurimis eligamus saltem eos, qui sibi simillimi videntur; hoc autem sit eum in finem, ut aequabilissime incedant duo, tria , plurave Thermost0pia; doinde requiritur, ut eodem temp0re ex eodem vitro tubi larmentur