장음표시 사용
111쪽
Cio, propter descensum mercurii quoque vesica manebit in Vacuo, quae, quam parum quoque aeris in se concluserit, Vesica e- illico inflabitur, nec prius detumescet, quam aperto ore et1uperiori K aer eXtern US in ipsam graVitare possi. Ejus- Aere in pe- modi aeris in vacuo dilatationem adhuc evidentius obseria diculevavimus in alio vase, Veluti ADB, cui inclusimus ves1- ἡ si
cam agninam contortam, Ut omni aere orbaretur, quar au. t V.
postea penitus in stata fuit hoc modo. Impleatur vas mer U I
orificium inferius E digito clausum sit, deinde eo immer olist mos'. so in mercurium Vasi S FG, detur liber eXitUS mercurio. Tum vesica C in vase ADB vacuo inflabitur, atque in tali statu manebit, donec aperto orificio D, stor eXternus in illam decidat, qui eodem tempore praecipitabit in vas inferius FG cylindrum mercurii sustentati.Εodem modo, si, dum clauditur orificium D, relinquatur supra mei curium parVa quantita S spumae eX albumine ovi, Vel sapone cum aqua conquassato sed hie, prout successive vas AB evacuabitur, aer in carceratus in illis minutissimis bullis, eas tantopere instabit, ut tandem rupto illo subtilissimo Velo, quo circumdatur, liber eva- Spuma iudat, & omnino se separet ab aqua, quae relabetur supra mercurium , liberata ab illa subtilissima aeriS eXPansione, rumpitur.
qui illam in spumam attollebat.
EXPERIMENTA. AE eliquibus ollata covtra pressiovem Aeris,
una cum eorum responsionibus. Du0 fuerunt experimenta, in quibus crediderunt ali- Object)ο- qui nostrorum Academicorum posse fundari argu- mentum ponderosum contra pressonem aeriS in corpora Aerem sa-
112쪽
merelirium ad altitudinem 4 cu
aliquorum contra factum obje-diiovem.
inferiora, quo ab ipso est effus adimeretur, quem alii illi attribuunt, qui consistit in sustentatione fluidorum. Primum suit cum operitUr VaS A, & tUbUS magna campana vitrea B CD , supra tabulam posita, & Undique carmento obturata. Opinabantur igitur, quod si verum e siet, pondus totius superioris Aereae regionis mercurium sursum in tubum impellere, & cum ejuS pondere aequilibrium agere, de sendendo tantum ope interpositi vitri a tam magna pressione mercurium stagnantem , pondus iniensibile parvae aeris copiae sub campana conclusis reddi debere ineptum sustinendo mercurio ad eam altitudinem , ad qUam antea a momento regioniS aereae tam Uast 3 suspensus fuerat. Hoc Vero non obstante Videbatur mercurius ne Vel tantillum descendere infra solitam suam altitudinem E G. Secundum experimentum simile fuit primo, aut potius idem, sed multo meliUS eXcogitatum. ImplevimuS mercurio parUum vas AB quod fuit prima vice sine rostro C D immersoque in illud, cum adhuc plenum esset tubo E F, atque in eo facio vacuo more solito, es usa fuit ex vasculo A B admodum parva quantitas mercurii, ut paucissimus foret aer in spatio A Η, qui premeret superficiem stagnantem H G. Postea vero cogitatum fuit, Ut ponderi & pressioni aeris eXterioris obviam iretur hoc modo, obturando scilicet mistura liquefacta ad ignem spatium circulare Vacuum A, quod intra os vasis & tubum dabatur. Nihilominus neque in tali casu, mole aeris prementis ad nihilum fere redacta , ullus apparuit sensibilis descensus cylindri mercurii J F, infra 1uam solitam altitudinem. Qui vero stabant pro pressione aeris, respondebant,
sari sup3 opinioni, Verum e contrario mire illi faVere; quoniam causa immediata, quae secundum ipses premit & Vehementer sustinet mercurium ad altitudinem cubiti,
113쪽
33 non consistit in pondere incumbentis aeris, quod in primo eXperimento per campanam Vitream aufertur; & permisturam liquefactam in secundo , sed quidem in effectu comprestionis, qui productus fuit ab illo pondere in ae- er B C D primae figurae, & in A H secundae figurae Uymobrem mirum non est, quod remanente illo in eodem statu compressionis ut necessario manere debet propter resistentiam, quam loco totiuS altissimae regionis aereae, recipit a mistura vel a vitro P altitudo mercurii non muniritur, quod ad solitam fiam mensuram. Et quia adhuc nonnulli credebant, vim elasticam in aere Conceptam, omnem partem hujus effectus absolvere, ita ut absque illa nullo modo hoc accidere posset, non defuerunt, qui contrarium sequenti eXperimento ostendere aggressi sunt. Sumto eodem vale AB cum suo tubo E F, ante- A na Deo quam aliquid mercurii effunderetur, & clauderetur in A, eoque immerso in magnum Vas aquae plenum KLMΝ, iat merca-
visus fuit evidenter deprimi mercurius ab A ad GH,& riam odcontra adscendere in tubum ab I ad o. Hic adscensus 'Titi Verat circiter aequalis decimae quartae parti altitudinis aquae nem. ΕF: deinde clauso orificio A, ut sola moles aquae AGH premeret mercurium , hic nihilominus nihil de sua altitudine amisit, quam a pondere totius incumbentiS aquae E F modo acquisiverat supra primam superficiem I. Sed in tali casu aqua inclusa A G H, non per Vim elasticam ut illi dicebant,) nam haec aquae non inest, jam impulsa fuerat a pondere totius altitudinis E F in locum a mercurio reli una, qui adscendit ab I ad O. Idem
aeque recte dicunt accidere aeri. Alii tandem videre voluerunt quidnam OperaretUr major minorve dilatatio aeris inclusi' spatio AGH, instituendo hoc tentameN. Adnexuerunt eidem vasi AB rostrum CD, quod Ori- ΤΑ s. V. ficium metallicum intus cochlea donatum habebat,huic ap- Fig. a
114쪽
plicuerunt os Aniliae conveniente cochlea instructum, tum quotiescunque educto embolo aer AGH attrahebatur, rarefiebat ille, qui intus remanebat, & semper vidimus superficiem I descendisse; contra, quoties per intro prestionem novi aeri S , illum, qui in vase erat, magiS COA- densabamus, superficies altius adscendebat. Idem facit Idem quoque accidit prope ignem vel glaciem vas ' ponendo, quoties enim clauso orificio C igni S proximus Gueluso erat aeri AGH, mercuri US adicendebat, eXtrinsecus au- deductit tem applicata Vasi glacie, mercurius descendebat, quasi pὸyiribis. aer , Ut per ContrariaS Operationes antliae sebat, ab igneto. condensaretur, & a glacie dilataretur. EX quibus omnibus vero similius ipsis apparuit se credere posse eam sustentationem fluidorum non deducendam este absolute a pondere, sed a compressone, oriunda ab eodem pondere in infimis aeris partibuS.
EXPERIMENTUM.Ad cognoscevdum an aer prope super ciem terrae
st compressus a pondere Aeris superioris , S an libere sibi commissis in vacuo , re nondum mittatus novo gradu cal0ris, dilatetur in majus Datium , D quantum 'Ingeniosa observatio a Robervallio facta in exigua aeris Vesica, quae in Vacuo dilatatur, causa fuit, Ut nonnulli crediderint, debere dari determinatum gradum, quousque aer, in libertate positus, dilatari possit. Hinc ipsis admodum verosimile visum fuit, si in dato vase ass-gnari possit spatium vacuum , quod integro incremento ejusmodi molis aereae sufficiat, omneS alia S moleS, majores priori ; quae majus spatium ad se dilatandum postulant, debere magis magisque deprimere cylindrum me curii infra ordinariam altitudinem cubiti 1 . & e contrario omnes illas, priori min0res ut ita dicamus facilius
115쪽
PREssIONEM AERIS. 35lius concessi iras, ut mercurius ad solitum terminum adscendat. Experimentum est ejusmodi. Sit vas vitreum ABC, cujus tubus BC duos cubi- TAB. V.
tos longus, sit apertus in C; insuper sit cyathus longus Pig- I DEU, in quem mercurii plenum immergi possit tubus BC, quidem ita, ut non modo tubUS ab eo recipi possit, Verum etiam si opus est, Vel totUS, Vel pro magna parte, veluti in vaginam in illum immitti. Sit adhuc aliud VaS ΤΑ s. VI. GHI simillimum priori ABC, quantumque fieri possit Fig. a. ipsi sequale. In hoc facto, solito more, Vacuo, ObserVetUr altitudo KL, in qua eo die mercuriuS aequilibrium cum aere facit. Postea impleatur mercurio vas ABC fgurpe primae per orificium C usque ad Μ, & spatium reliquum M C aeri relinquatur. Manifestum est, digito orificium C claudendo, & inUertendo tubum, par amcopiam aeris relictam in M C , per mercurium adscensuram ad occupandum locum A. Mergatur dein orificium C sub superficie D F, digitoque remoto, set V Chium. Mercurius reducetur ad altitudinem P Q ; haec mensuretur , & si deprehendatur aequalis altitudini K L Signum 'ad
vasis GHI, in quo nihil aeris , qui illi mutationem in-
ducere possit, remansit, signum erit, Cylindro mercia' do Aer psrii P non esse vim allatam a parva copia aeriS M C. 'Νam ad integram illius dilatationem, omnemque explis cationem spatium vacuum relictum ab A usque ad P in mercu-
debet esse superituum. Nunc vero tubus B non so- j iis luna pedetentim deprimatur sub mercurio D F, ut superficies P etiam sensim adscendat, uti in R , & spatium P B A libere aeri relictum, successive imminuatur,
Verum etiam eo usque deprimatur, donec altitudo I Quod tu:e- videatur incipere feri minor quam KL. Tum notetur, punctum R esse terminum siXum & immutabilem Omni- ulf a una altitudinum cylindrorum mercurii aequalium K L. altitudo or- quoniam omnes subsequentes Versus B, proUenienteSa profundiore immersione tubi , successive imminui per de-
116쪽
dilataci . Quomodo in nitur meu laxa r a talis dilatationiy. Proportio inter rem compressum, dilatatum discrepat,
Unde haedisserentia oriri post Aut,
36 EXPERIMENTA CIRCA deprehendit. Hinc apparet, probabiliter credi posse, vacuum remanenS VasiS R B A Omnino occupari ab aere dilatato nam a puncto R Usque in partem superiorem manifesto Videtur, Cylindrum mercurii, qui sub aere
est, vim pati: Et hoc secundum aliquos ) est signum
evidens, copiam aeriS MC, ut possit libere agere, non indigere minori spatio quam A B R. Mensura autem hujus spatii, & per consequens dilatationis aeriS M C, hoc modo habebitur. Supponamus lipec omnia accidisse in vase AB C, in quo aer M C acquisiverit in spatio A R integram & naturalem suam dilatationem. Qu3eritur quantum sit spatium M C, occupatum ab Aere naturaliter compresso, comparatum cum spatio A R, quod eadem copia aeris dilatati implet. Hoc invenietur simplicissima operatione ponderandi aquam, cujus capaX est M C , & quae con
tineri potest in A R. Illa respectu hujus sit verbi gratia uti 1 ad 174; idem de Aere dicemus, illum scilicet se
dilatare, ut occupet spatium 173 ma us, quam in statusu ae naturalis compressionii implet.Νotetur autem , nOS hoc eXperimentiam saepius repetiisse, & diversis temporibus; non autem semper eandem proportionem rediisse. Cum enim in principio hoc eXperimentum institvehamus in vase alterius inventionis, quamvis operatio similis huic fuerit, proportio prodiit uti 1 ad 2o9. Postea usi descripto modo ante Instrumento, ObserVaVimVS proportionem uti ad 18st; & tandem tertio, quum videbatur fieri omnium exactissimum, mensurando ut superiuS dictuna fuit, erat uti 1 ad i74. Haec vero discrepantia admiranda non est, considerandum enim est, cum hoc eXperimentum semper fiat indiVerso aere, modo magis, modo minuS compresso, prout tempestas calidior vel frigidior est, tum etiam prout altiora vel humiliora loca sunt, in quibus instituitur, fieri non posse, ut aer semper eodem modo dilatetur, ejUSM
que dilatationis fixae sint proportiones. Ani-
117쪽
Animadvertendum quoque est, sphaeram G H conjunctam fuisse cum simplici tubo HI, ita ut aer, qui sub
inconspicuis mole culis subtiliter per mercurium disper-1us est, & ad cendendo versus Vacuum spatium bullulas eXcitat, dum mercuri US descendit, campum in hoc magno vacuo habeat se distendendi, nec tamen mutet sua pressone naturalem altitudinem K L, ad quam mercurius sua natura in aequilibiro cum Aere es1e deberet. g
g Hac methodo c0gnosci accurate nequit, quantum 4er sibi libere commissus eλtendi possit : Nam qui relinquitur Aer in M C. Figura I. Tabula VI , cum per mercurium ad Icendit sursum usque in sphaeram A b , non t0tus semper pervenit in A B, sed hinc
inde intricatus manet in mercurii interstitiis, quemadmodum CXisu e bullae , ad tubi parietes semper in hoc experimento conspicuae , ostendunt; pr0 ut igitUr maj0r minorve Aeris copia irretiatur a mercurio , eo maj0r minorve Aeris in sphaeram A B ingressi actio erit in mercurii superficiem P , atque ita proportio inter spatium M C , ct A B P Varia erit. Praeterea si in Fig. a. tubus accuratissime sit mercuri0 impletus, ct in Fig. I. tubus ABMC vel exilem aeris copiam M C acceperit, nunquam mercurius haerebit ad altitudinem P Q, aeqValem K L, sed semper' ad minorem; vebuti qui accuratissime Baroscopia componere norunt, abunde eX eX- perientia didicerunt. Diversis viis pustea Philosephi indagare conati sunt, quousqne Aer se expandere posset: SEN GUERDIUS crassum instituens experimentum , notavit Aerem modo expandi in molem 64 majorem: Longe vero accuratius periculum a se facium prodidit MARIOTTUS in Trac7atu de Aere , cujus Ope prObat , hunc se in volumen 4ocio majus explicuisse. Sed facillime stupenda Aeris expansio videri potest, si attendamus ad ejus bullulas, quas exhibet in superficie Aquae, inclusae recipienti ex, quo educitur JHachina Boyleana Aer: hae quippe ad fundum vasis primum prodeunt minores quam grani sabulum, per A lpam adscendendo increscunt, eXiturae ex superficie Aquae in vacuum recipiens subito intumescunt Aquam , instar veli elevant in hemisphaerii formam , cujus diameter est quidem admodum diversa , tamen Cepe aequalis sesqui pollici , adeoque rupto hoc a queo velo ipsas coercente, ad minimum in sphaeranis diametri
118쪽
diametri sesqui pollicis se expandunt : P hamus nunc diametrum sphaerae minimae, qui ad fundum vasis primo in conspectum prodit, esse crassitiei capilli humani aequalem, sive pollicis, erit diameter liujus sphaerae, ad eam quae rumpitur in superfitie Aquae, veluti Iad 9oo. Verum multo minor aeris bulla fuit antequam in conspectum prodiit: si eam intra Aquae particulas in statu sibi naturali haerentem, diametrum quadruplo minorem habere statuamus, procul dubio eam longe majorem vera ponemus, adeoque diameter aereae particulae intra Aquae interstitia hospitantis, erit ad diametrum ejusdem in vacuo se explicantis, veluti I ad 36oo. Sunt vero sphaerae inter se uti cubi suarum diametrorum , adeoque magnitudo aereae particulae in primo statu, erit ad eam in secundo
statu, veluti I ad 46656oooooo. Qu0d licet stupendum videri possit
voluminis incrementum, nihilominus id adhuc ipse actu esse potest in immensum majus quippe quum in superficie Aquae conspicitur sphaera ejusmodi Aerea, coercetur adhuc a gravitate & ab attracti0ne partium Aquae , tum a residuo Aeris, qu0d semper in recipientibus, quae opeantliae B0yleanae simpliciter evacuantur, nullo alio adhibito artificio , manet: si igitur & omnis hic Aer sublatus seret, quantum non raresceret amplius exitura ex aquae superficie aerea particula Optime hoc experimentum conspici potest, si tepida adhibeatur , ignis enim aeris expansionem juvat. Qui hoc simplicissimum vulgatissimumquae experimentum sollicite examinat, n0n poterit n0nfabricam particulae Aereae admirari, quae integra manet, moles sive fueririt decies millies millione fies maj0r , sive min0r praeter Aerem Vix novimus corpus, quod diiplo majus volumen acquirit, ct integrum manet, exceptis forsitan vapuribus fluid0rum ebullientium. Quamobrem divina potentia clarissime in quacunque Aeris particula emicat, quam adeo expansilem creavit, ut fabricam nullo m0do vel acutissimus assequatur Philosephus, sed ejus acies in rimanda es explorando prorsus hebescat : Ecquis enim Arenulam vulgarem in sphaeram magnitudine suum caput aequantem explieari posse, superstite cohaerentia, intellexerit8 non secus tamen particula Aerea expanditur: discant proinde, qui ex fortuito atomorum
brutorum concursu corpora producta statuerunt, Aeream particulamita creatam non esse, nec illam inertium atomorum esse cumulum
expansilis virtus quid aliud hic latere indicat , ea infinitam p0tentiam , ct sapientiam productricem spirat; quae infinitis passibus humanum intellectum post se relinquit , cum illa praestiterit, quae alter nequaquam assequitur , quomodo fieri possint: multo minus
119쪽
idcireo caecus ct expers rationis casus aliquid tam artificiosum composuisse affrinari poterit. Quoniam igitur Aer in volumen tanto majus, ac diximus, se expandere potest, liquet in experimento a Florentinis Philosophis facto, admissa utcunque exigua c0pia aeris M C in phialae superiorem partem A B, ab ejus Vi elastica mercurium depressum iri , ita ut altitudinem P Q , min0rem quam K L, in Fig. a. acquirere debeat: agitur enim collimna P Q. deorsum partim a sua gravitate, partim a pressione aeris elastici in A B sese explicantis. Constat vero ex eXperimentiS a MARIOTTO , BGYLEO , ΑΜΟΝ - TONSIO , aliisque laetis, Vires aeris elasticas esse in ratione reciproca Spatiorum , quae occupat, quamobrem facile supputari poterit , data altitudine vulgaris Barometri, quantitate aeris retitia, ct capacitate tubi , in qu0 eXperimentum sit , quousque mercurius post institutum experimentum deprimetur. Vocetur enim in fig. I. quantitas aeris MC tubum ingressa , b. altitudo ordinaria mercurii KL in fig. a. sit aequalis RQ , Vocetur b, altitudo P Q sit aequalis a. tota vero capacitas tubi A BQ sit c. Erit disserentia columnarum h- a. fasto
experimento aer occupat spatiΠm c - a. est igitur aeris elasticitas inc-a, ad aerem naturalem b, uti est h , ad h- a. quare sic stabit proporti0, c - a, b: .h, h - a. hinc bhT ch---ac - ah Φ aa.
de his videri potest MARIOTTE, Nature de P r pag. Ι 8. Mou-vem. des Favx. pag. 165. BERNO UILLIUS de Gravit. AEtheris. pag. II 5 ct plurimi alii. Ita quidem vidimus quomodo aer expandatur, sublato vel imminuto pondere ipsum comprimente: verum inquirendum restat , quantum Aer expandetur ab igne , qui omnia rarefacit corpora, aeque selida ac fluida, uti infra demonstrabitur ὸ observavit HAURsBE-JUs in Phico Mechanical Expertinenta, Aeris eXpansionem a te G a mino
120쪽
mino glaciei incipientis ad summum calorem pestivum, qualis in Britannia obtinet, esse uti sex ad septem: Repetii hoe Experimentum in Theatr0 Ultrajectino, Februarii a I A'. I 3 o. , mensurans in tubo vitreo volumen aeris incipienti gelu exp0llti , ct cum in aqua calescebat, Therm0sc0pi0 Fahrenheytii ostendente gradus 32, ct 8Ο. erat quoque in his casibiis inter v0lumina proportio sex ad septem : cst quidem calor aestivus Ultrajecti magnus elevato meo curio ad gradum 8o in Thermoscopio, attamen spepe altius adscendit, ct quidem usque ad 9o gradus, quam0brem eXpansio Aeris ab
hyemali frigore ad aestivum usque nostrum calorem hic terrarum aliqvando paulum major est. Sed terminus cal0ris pestivi non est fixus certusve. Tum vero ulterius calefeci aerem sub aqua, donec haec ebulliret fuit tum proportio inter V0lumen ejus a statu glaciei usque in hunc calorem, uti a ad 3 accurate , qHemadmodum CL: DISA GUILLIERI Us in Phil. Trans. Ν'. 4or etiam animadvertit. NUGUETΥUS autem in diario Treuolliensi A'. I os memorat, Aerem a naturali suo statu usque ad aquae ebullientis calorem deductum, habuisse volumen, uti I ad a. Verum phiala, in
qua experimentum fiebat, intrinsecus humefacta, aeris expansionem in Aqua' ebulliente decies sexies increvisse. DE LA HIRIUS in Uras. de UAcad. Roν. A'. IIo 8 , flante Zephyr0 , humido Bar0scopio ad 28 pollices elevato, notavit Aerem in aqua fervente rarefactum fuisse in magnitudinem 4 maj0rem quam ante: vase autem intrinsecus humescente, ab eodem cal0re Aerem intumuisse 35 plus. Cum igitur ab humore calefacto multo plus rarescit Aer, quam si sicclis fuerit, in hisce experimentis semper discrimen, idque ii onexiguum obtinebit hoc vero majus erit in vehementiori calore, a quo aqua in vapores elasticissimos deducitur. Est atmosphaei icus aer semper hum0re impraegnatus, aliquando majori copia, aliquat do parci0ri : si igitur periculum fiat in Aere valdequam humido, multum ab igne rarescet ; si contra aer vix humorem in se gerit, parum ab eodem igne expandetur: Hinc deprehendit DISA GUILLIERIUS, Aerem eo calore agitatum, qui serrum ad rubedinem deducit, expandi tantum involumen triplo majus. HALES in 'getabis Stati f. Chap. VI. tradit Aerem inclusum retortae usque ad ruborem calenti , fuisse in duplo majus volumen rarefactum: calente vero retorta usque ad liquefactionem es candorem, Aerem triplo
majus spatium occupasse. HOORI Us in iis quae edidit DE RHAMUs , dicitur angusti c0lli vitreas cepisse phialas, quibus ad rubedinem calefactis, ora hermetice clausit; frigidarum colla sub qua