장음표시 사용
51쪽
tempore pigritia immani capta nihil appetant, respuant quoque nihil, sua inertia & otio sint contenta; alio iterum tempore esurire iterum incipiant; quae elegantissime didic runt Florentini Philosophi,nunquam sine honore nominandi, cum Adamantis virtutem diversis annis eX ploranteS, eam nunc validissinam, nunc silentem summo cum stupore adstantium observabant. Omnes nostrae scientiae partes eodem modo sunt comparatae, an enim,utAstronomi Luci S perAtmosphaeram transeuntis rarefactionem accuratius intelligant, necesse non erit, ut refractionem mensurent quotidie,atque altitudinemMercurii in Baros copio aeque ac in Thermometro adnotent, eX quibus inter se compositis tandem tabulaS condere poterunt
multo subtiliores, & Veritati proXimas, quod huc usque neglectum fuit: optime enim notavit quondam Aututus, diversam aeris constitutionem refractioni mutationem inferre. Quotiescunque prima cum corporibu S capimus tentamina, solemta S eXiguam quantitatem eXplorare, aut ut strintibus & labori parcamus, machinis uti minoribus. Saepe contingit, ut parvum instrumentum succestus habeat optatos, qui majori negantur, quod tamen non prius cognoscitur, quam facto periculo : Magna corporUm moleS e contrario aliqua phaenomena praebet, quae nequaquam ab exiliquantitate materiae eXcitari videntur cum magni ad crassiora' nostra sensoria organa movenda desiderantur effectus: imo
si hi fiant in ratione duplicata, triplicata, Vel in altiori quadam proportione quantitatiS corporeae, admodum insignes edentur effectus a notabili copia, nequaquam in eXiguiS Observandi corporum massi S. Extendenda igitur sunt EXperimenta ut sciamuS , an quod in parva copia tentaVimu S, in magna succedat; tum quo modo, & in quanam proportione fiant effectus: Contrahenda sunt quoque, ut in parVO eX ploretur, quod major moles observandum dedit. Tandem sunt quaedam illiu S indolis corpora, ut eorUm
genium fabricamque nunquam intellecturi simus, nisi in di-
52쪽
verssimis Terrae locis stinui cum ii SEXperimenta suscipian tur: Veluti marini aestus sunt comparati: tum Atmosphaera aerea, cujus altitudo in lociS Terrae polo vicinioribus excelsior, quam prope AEquatorem non cognosceretur, nisi eodem tempore Mercurii in Tubo varia observata suillet in iis regionibus profundita S: Nunquam Vicissitudines, quibus aeque Declinans ac InclinanS Magnetica acus perpetuo subjicitur, bene & clare comprehendentur, ut usibus Nauticis inserviant, nisi in pluribu S, tam continentiS Terrae, quam maritimis locis, observationeS quotidie &ssimul capiantUr. Quicunque proinde Physicam eXperimentalem colere &promovere in animum induXit, haec generalia attente consideret: Verum nullus dicendi sinis foret, si ad singularia quaedam descenderem, quae methodos diversas capiendi pericula spectarent. Νatura in sertili gremio innumera concludit corpora, quorum proprietateS non nisi discrepantibus inter se modis cognosci possunt: Sed menti quoque humanae infudit DEUS eas facultates, quibus sagaciter subodorari potest, quid agendum, quo tramite incedendum, ut, quod latet, in lucem eXtrahatur: Cumque Voluit, ut sua pulcerrima & sapientissima cognoscerentur opera , simul infixit animo medullitus desiderium haec perscrutandi, intellectumque dedit, quo pulcritudo, fabrica, indoles & natura eorum percipi possunt. Praei; erunt nonnulli, quorum illustrior gloria est, Philosophi, qui exactissime atque ad summas usque subtilitates
nonnulla e X ploraturi corpora, pulcerrima eXempla tentaminum, quibuS Voti compoteS fierent, imitanda reliquerunt : Quam pulcre, quam sollicite, quam discrepantibus inter se modis varias Galliae aqua S non agitavit experientiss-mus quondam si Clos: Sed nobiliuS eXemplar Reauinurius, naturam Chalybis Vestigans, ferrumque ignobile in hoc utilissimum transmutaturuS metallum, reliqUit, qUO Opere
53쪽
Lux vero & colores quibus indagandi erant modis, quam variis subjiciendi periculis, nunc eos eX luce separando , nunc transmittendo per solida, fluida Variae figurae, densitatis, attractionis, nunc reflectendo illos iterum, perfectissimo exemplo eximius ostendit Newtonus. Horum, similiumque
virorum scripta qui evolvit, sibi ingenium aperiri, fertilius
aptiusque ad inveniendum reddi, continuo eX perietur. Generalioribus propositis ad alteram ThematiS me accingo partem, in qua demonstrandum suscipiam, quomodo
corpus hucusque incognitum eXaminandum sit, ut ejus structura, genium, Vire S latenteS, proprietate S tandem omnes detegantur, atque hae ordine maXimgr naturali memoripe
Lubet aperire campum Experimentorum patenti stimum, in quo qui spatiari desiderat, semper nova invenire poterit, aeternam sibi comparare famam, & optime de Philosophia, imo interdum de uni Verso humano genere, mereri, sibique& suis non male rebus consulere : Artes enim quemlibet alunt artificem, nec ingratae sunt unquam cultoribu S. Induxerimus igitur in animum aliquod corpuS eX regno qUO-
lihet sive Animali, sive Vegetabili, sive Fosiili petitum, eXaminare: primo hoc omnibus apponatur organis sensoriiS; notetur quomodo te visui offerat, qua gaudeat magnitudi ne, qua figlara; an pelluceat, an opacitate lucem reddat, quomodo coloratum, homogeneae an heterogeneae substantiar appareat: distinguat in hoc corpore Tadius mollitiem, duritiem, elasticitatem, gravitatem specificam, quantum caleat, frigeatve, siccum humidumve fuerit. Deinde e ploretur, qtaemnam odorem naribus suppositum spargat: Quemnam saporem detegat Lingua & palatum: percussum qualem edat sonum: aut si quocunque alio charactere sedistinguat, observandum erit. Utile quoque est cogno 'isse locum ejus natalem, quomodo colligatur, CrescatqUerita eXternam superficiem explorandi corporis didicimus, ignari tamen quid intus alat, e quibuS partibu S compona tur, quasnam vires in substantia interiori concludat, a facilioribu S
54쪽
ribus incipiendum, &ab iis, quae ultro se Osserunt, pergendum ad ea, quae abstrusa & abscondita in intimis vliceribus
Deinde nostri examinis objectum, sive quietum, sive leni
perfrictum motu, opponendum est Omnium Corporum generibus, quae Uni 'eria Tellus producit, admovendum est a majori intervallo ad minus, successive, donec tandem ipsa illa attingat: hoc tentamine e Xplorabitur, an vi attractrice in alia corpora agat P quaenam attrahat Θ quantisque viribus P tum quoque, si perfrictum fuerit, an vi electrica donetur ) diligentiores hujus saeculi Philosophi animadvertentes hac methodo eXaminata corpora, in alia operari, nonnulla ad se allicere, alia respuere, Vim attractricem Universalem esse, eam omnibuS a DEo aeque infusam corporibus, ac impenetrabilitatem, in eorumque haerere meditullio detexerunt: hac methodo inventu S estMagne S, praeterquam quod virtute universali gaudeat, vi attractrice, a priori distinguenda, donari, qua ad insigne intervallum alterum Magnetem moUet, neque lapidem hunc tantum, sed quoque Ferrum, tum Arenam Virginientem , in qua nihil forsitan est metalli, etiam Granatum gemmam prae rubore eleganti magno in pretio habitam, tum cinereS combustarum plurium herbarum, caput mortuum eX oleo Therebinthinae, lateres coctOS vulgare S, lapidem Lough neagh, aliaque plurima corpora trahit: imo neminem fugit hac tempestate,
qui modo Physicam a primo limine salutavit, insignem ejusmodi vim Electricam,ab Attractrice prorsus diτersam,aliisque gaudentem proprietatibus, dari in omnibus resinis Vegetabilium, in Omnibus resinis durioribus Fossilium, in omni gemmarum pellucidarum genere, in omnibus Vitrorum speciebuS, eamque ad centenorum pedum distantiam produci, tum quoque deprehendi in omnibus setis, crinibus, capillis quorumcunque animalium, uti & in avium plumis; Ilis omnibus, tam electricis quam attrahentibus
corporibu S, adderem ingentem aliorum corporum catalogum, nisi angustiis temporis excluderer, eaque potius vasto
55쪽
volumini, quam Sermoni Academico convenirent: & ne plus de Attrahentibus affirmare videar, quam probari posissit, considerent quaeso periti, quotnam diversa fluida permistione secum effervescant: quotnam eXplodantur: qUON nam selida a variis fluidis solvantur P quae omnia a viribus
attrahentibus corporum mutuiS pendent.
Non me fugit multos adhuc dari eruditos, qui hoc tentamen tanquam inutilissimum proscribent, irridebunt, imo quasi inter ludibria fingentis ingenii numerabunt; neque nos Attractionis esse memores, nisi ut partes in Philosophia sectaremur, in Britannorum gratiam haec tantiam apponendo, qui hac Voce suis in disciplinis frequentissime uti non dubitaverunt: Verum libere liceat loqui, ut Batavo licet,& ut cordatum decet Virum, Veritatis amantissimum, &partium studium summopere perosum, dicam igitur me plUS quam Viginti annorum spatio,quo non parvam in Naturae ei sectibus colligendis, observandis, perscrutandi S, eorum ille causis investigandis, in omni fere artium & scientiarum genere, operam impendi, perpetuo didicisse in omnibus, quae sese mihi obtulerunt corporibus, motus dari aut effectus, qui nequaquam per externam pressionem alicujus ambientis fluidi explicari, aut intelligi possunt: imo ipsam Νaturam tibi Vis clamitare, dari aliam, corporibus insulam Legem, qua ad se absque eXterno impulsu aguntur: quod si haec eadem sapientissma Britannorram Natio animadUerterit, consulens ipsa opera Naturae, admirandum non est; illam egregiam gentem, quae in promovenda &cognoscendaPhysica reliquas tantum superat hac tempestate, luantum Sol stellas minores, nobiscum sentire, iisdem Attractionis VocibuS uti, quemadmodum Veritatem aliquam inventam eodem nomine appellandam esse, omneS aequi rerum arbitri fateri tenentur: Quotiescunque ideo videmus Philosophos, qui Attractionis voce offendantur, illico eos hoc cli radiere se distinxisse, luce meridiana clarius animal tertimus, atque probasse, se in suo nauseo tantum de corporibus cogitaste, forte nonnulla ex antiquis quidem legisse, intel-
56쪽
lexisse, compilasse, jucundeque compilata scripssse, verum
se nequaquam Physicae eXperimentali manum admovisse, accurate aliquod phaenomena perpendisse, corpora explorasse diversis modis, praejudicia eXuisse, acute cogitaste: fieri enim nequit, etiamsi quis Vel monoculus fuerit, modo ipsa corpora periculis subjecerit, quin visurus sit evidentissime diversistimas corporum Attractiones: Non eXHypothesi hae originem capiunt, quemadmodum illa ludicra Cartesi materia subtilis, quae nullibi nisi in cerebello somniantium hominum datur, quam chimaeram fingunt resinguntque adhuc nonnulli, sed quam actu dari nemo vel ullo verosimili argumento plausibilem reddere, taceo demonstrare potuit: non est vera Physica, Scientia possibilium, quippe tum quoque innumerarum chimaerarum doctrina foret, sed agit tantum de corporibus in Universo existenti bus, ut & de eorum proprietatibus, quas DCVS in illis posuit; inter quas quoque attrahenS VirtUS est: Veluti nonnullis corporibus vis electrica inest, quae tamen non est universalis, atque ab eis uviis pendere Videtur: idcirco alia vi tute utraque pollent tam attractrice, quam electrica In his similibusque tentaminibUS Valde quam necessarium est, ut eadem Cura adnotentur effectu S magni, parvi, nulli; ut consulamus tempori S labori posterorum, ne super Vacanea repetant. Ecce igitur novorum tentam iniim promUS CondUS: Omnibus enim corporibus, quae tellus in suo fert gremio, id quod examinamus apponi potest: Sed hoc nihili est instar,
si comparetur cum eorum eXperimentOIUm numero, quem
Mansit huc usque integrum , quod eXaminandum proposuimus Corpus: id magnum est, eX partibuS constat, adeoquere luendum est Omni arte in ea simplicia, eX quibus componitur, & qu se collecta ipsam molem constituunt. Haec resolutio fieri potest, lente S caute secando corpus in subtilissimas usque particulas Variisque modis; tum singularum fabrica eXaminanda Micros copiorum beneficio,
57쪽
ut, quod nudos prae subtilitate sensas effugit, amplificatum iis sistatur, & figura, textura, appositio solidarum partium,&interstitiorum inanium forma clare conspiciatur: ita non nullarum plantarum structuram,prisciS penitu S incognitam, exposuerunt Gretallis, Hookius, Malpigbius, Leewenboe ius, Linirius, aliique industrii Bolanophili, quorum eXempla imitari oportet in plantiS nondum hoc modo perlustratis: ita corpus humanum aliorumque aliquot animalium perscrutari inceperunt Medici, quorum industria nonnullorum tenerrimorum Viscerum, mus Uloriam, aliorum te organorum fabrica felici si me patefacta fuit; verum multo plura indaganda hic restant, imo & in solo corpore humano cultri ope eruenda, sed spe S fere decollavit, ea quae nunc latent, in lucem positum iri, propter foedam plurimorum Medicorum socordiam, qua, qUOS perpetuo ruspari, ut morbos melius addiscerent, Oportebat, Cum Voluptate turpiter trahuntur. Restant Fossilia, quorum nonnulla non respuunt eXamen cultri, sed haec pro maXima parte inculta jacuerunt, feliciora desiderantia fata & tempora. Fatendum tamen est, nec cultro, nec contritu corpUS in
sua simplicissima posse resolvi, nihilominu S in partes separatur subtiliores; eXternisque remotiS,. interiora in oculosiaacurrunt, quo detegiliatur, nunquam aliaS Cognoscenda.δliam resolutionis 4peciem ignis absolvit, qui incomprehensibili subtilitate donatus, & forte ipsis constans elementi S, nec ampliuS eX particuliS compositu S, facillime poros quoscunque corporum majorum ingreditur, usque ad meditullium penetrat ;& quia ignis qhi libet particula absolute solida est, atque rapidissime mota, non potest non est e-ctus insignes edere, partes corporum, in quae penetra it, a se mutuo remo 'ere, separare, atque id omne, quod divisionem pati potest, resolVere: Idcirco potentiorem causam moventem vel dividentem quam ignis est, hucuique
Corpora majora fere omnia concre Verunt ex minoribus
58쪽
diveris indolis, haeterogeneae est substantiae quodcunque
hadlenus eXaminatum suit, utcunque homogeneum primo intuitu apparebat: non aequali Vi inter se cohaerent attractae
corporis partes, facilius ab igne resolvi solent subtiliores mobilissimaeque, aliae sortiorem ignem, Ut removeantur, postulant: Quamobrem id , quod eXaminatu S subjectum, exponendum erit primum igni lenissino, postea copiosiori, ut seorsim colligantur, separenturque mobiliores partes ab iis, quarum pigrior est indoles hoc modo proeiverunt Chemici, demonstrantes Vel tantillo igniculo eX qualibet planta mobilissimum odorem segregari posse, aucto parum igne aquam plantae propriam, ted inertiorem Odore, expelli;
majori igne oleum leve, fortiori igne oleum crassius, reli diis falsis cineribus quorum omnium productorum in corpore integro nec oculUS, nec microscopium, volam quidem aut vestigium offerebat; an igitur ita in propiorem CorporiS cognitionem non penetra 'imus PSed supra monuimus methodo S examinis diversas semper quaerendas esse; idcirco objectum nostrum poterit committi aperto igni quieto, vel flammam alenti; poterit igni eX poni in vase clauso; quanta hinc productorum di ferentia oriatur, docet quotidiana eX perientia: Sed poterit offerri igni purissimo coelesti, quo Sol Terram perfundit,
qui collectus maXimorum Dioptrorum ope, aut per caVaredditus specula, summum impetum a mortalibus observatum eXercet, fere Omnia Volatilia reddendo, aut in vi
Tandem comburendum est in Recipiente, eX quo prius omnis Atmosph aeric tis aer est eductus: nonnunquam enim hoc modo eX ploratum corpuS alia prorsus suppeditat producta, quam in Aere, & a totius Atmosphaerae pondere premum, examinatum unquam eXhibuisset: ita deprehendi Sulphur vulgare in Vacuo accensum elasticas genuisse particulas, quae se mutuo magna Vi propellebant, quas tamen nunquam in aere, aut Vase quocunque Aeris pleno ardens
progignit, ut praeteream alia hujuS ejusdem corporis produ- Ela
59쪽
cta, diversae indolis in vacuo, ab iis quae in aOre generantur: Nonne Minium in Aere igni expositum liquescit modo, atque in flavum vitrum commutatur P sed id ipsum in vacuo igni exponatur, pulveris pyrii instar displodetur, quam diversa phaenomenal sed ea solummodo addiscimus,
corpora diversissimis methodiS eXaminando; nunquam quantum elastici fluidi corpora combusta generent noscemus, nisi in vasis probe clausis secundum aliquod tractentur artificium, veluti experientissimus Halesius elegantissime nUper probaUit. Possunt etiam corpora malleis, & pistillis resolvi; possunt diuturno attritu supra porphyritem durissimum in pulverem redigi subtilissimum, antequam igni proponantur; tIam non rara probavit eXperientia. per ignem in subtiliores abiisse corpora partes , quam si nullo attritu comminuta fuissent: nonne ita Aurum prius aliquot mensium spatio contritum, in Aquam conversum fuisse Langelotius animadvertit; quod metallum integrum intactumque per annos perstat in summo terrestri igne, & concentrati coelestis ope tantum in densum fumum flavum partim avolat,& purpureum partim in vitrum ante speculum causticum
Dissolvuntur saepe corpora in minimas moleculas ope Putrefactionis, vel Fecinentationis, quibus intestinis motibus peractis in alia simplicia abeunt, quam quae igni S ex iisdem eduxisset: nam hoc modo generantur Vina, eorumque ardentes Spiritus, nequaquam ex Musto solo igne eliciendi hoc modo Salia Volatilia Alcalinae indolis produ-CUntur, summopere attenuata, quae ViX alia arte eX animalium cui pore colligi potuissent. Aliquando corpora optime solvuntur in fluidis menstruis, qualia sunt Aquar, Spiritus ardentes, Spiritus Salini acidi, olea; quibus iterum sublatis, corpora relinquuntur in exilissimum pulverem soluta, his modis praecipue Metalla & Fostilia tractanda sunt, quorum pollinem ViX alia methodo obtinere licet.
60쪽
Quacunque tandem Via Gorpus in subtilissimas partes redactum sit, perinde erit: lipe omnes seorsim iterum organis fensoriis subjiciantur, omni diligentia eX plorentur; ubi sensus nudi deficiunt, in usum micros copia VOCentur, qUR: Ostendant partium magnitudinem, figuram, & quaecunquem eX terna superficie dantur: indagetur Odor, sapor, macilentia, pinguetudo: Ut examen ulteri US promo Veatur, &Ut par est, eXtendatur, Omnia producta, in qu*2 corpuS superioribus artibus abiit, separatim in vasculis aperto Aericommittantur, ut quibuS obnoXia sint mutationibus discatur, Utrum avolent 8 an fiXa maneant 8 an ponderis augmentum acquirant, an Odorem & saporem conservent Pquodcunque modo contingat diverso tempore ph32nomenon, sedulo notandum erit: Quam pulcra, quam stupenda phaenomena, quam ineXspectatas mutationes observare mihi contigit in eorum Chemi corii in ossicinis, qui hanc regulam in eXamine Omnium corporum religiose sequebantur lVerum similia producta ejusdem corporis vasculis includantur Vitreis, ut iplo coercita vitro nullum exitum habere videantur; in his etiamsi nullius mutationis suspicio supersit, nihilominus plures nonnunquam sunt: Aonne Cethereum illi id herebinthinae oleum quod modo Confectilinlimpidissimum & fluidissimum existit, tempore spislescit,
tenacitatem induit, etiamsi in phiali. hermetice sigillatis conservetur Νonne odores ex stillatitiis Aquis relate pereuntΘSunt Sales Volatiles eX Animalium partibus collecti adeo subtile S, ut per vitrorum poros brevi facileque transeant: Sunt spiritus acidi omnis fere generis, Vitris probe clausi Simmim, & quatuor annorum spatio leni calore digesti, immutabiles, earundemque in solvendis metallis virium, sed solus Aceti Spiritus insipidus pene evadit, odorem prie se ferens Aromaticum, quemadmodum diligentissimus Hom- bergius animadvertit: Dum Vero ejusmodi examine prC- tracto longissimas usque in moras delediamur, sollicite notandum est, e quonam vitii genero phial32, quae conser-