장음표시 사용
123쪽
non consistit in pondere incumbentis aeris, quod in primoeyperimento per campanam Vitream aufertur; & per missuram liquefactam in secundo , sed quidem in effectu compressionis, qui productu S fuit ab illo pondere in aere is C f primae ligurae, & in ' H secundae figurae : Quamobrem mirum non est, quod remanente illo in eodem statu compressionis ut necessario manere debet propter resistentiam, quam loco totius altissimae regionis aereae, recipit 1 mistura vel a vitro b altitudo mercurii non mi nuitur, quo ad solitam suam mensuram. Et quia adhuc nonnulli credebant, vim elasticam in aere conceptam, omnem partem hujus effectus absol vere, ita ut absque illa nullo modo hoc ac Cidere posset, non defuerunt, qui contrarium sequenti eXperimento Ostendere aggressi
Sumto eodem vase A B cum suo tubo EF, antequam aliquid mercurii effunderetur, & clauderetur in A, eΟ
que immerso in magnum VaS aquae plenum KL M N, vi- ι ri .h-sus fuit evidenter deprimi mercurius ab A ad GH, & vat mercu- contra adscendere in tubum ab I ad O. Hic adscens H mu erat circiter aequali S deClmae quartae parti altitudiniS aquae dinem. EF deinde clauso orificio A, ut sola moles aquae AGH premeret mercurium , hic nihilominus nihil de sua altitudine amisit, quam a pondere totiuS incumbentis a
quae EF modo acquisiverat supra primam superficiem J. Sed in tali casu, aqua inclusa AGH, non per vim elasticam ut illi dicebant, nam haec aquae non inest, jam impulsa fuerat a pondere totius altitudinis EF in locum amercurio relictum, qui adscendit ab I ad O. idem aeque
recte dicunt accidere aeri. Alii tandem videre Voluerunt quidnam Operaretur major minorve dilatatio aeris inclusi spatio AGH, instituendo hoc tentamen . AdneYuerunt eidem vasi A B rostrum CD, quod Ori- TA 8. V. ficium metallicum intus cochlea donatum habebat, huic ap- Fig.
124쪽
rius ad cen dit, descen diivea
Conelum deducta ex praesenti experimeuto.
plicuerunt os Aniliae conveniente cochlea instructum,tum quotiescunque educto embolo aer AGH attrahebatur, rarefiebat ille, qui intus remanebat, & semper vidimus superficiem I descendisso; contra, quoties per intro pressionem novi aeris, illum, qui in Vase erat, magis condensabamus, superficies altius adscendebat. Idem quoque accidit prope ignem vel glaciem vas ponendo, quoties enim clauso orificio C ignis proXimus erat aeri AGH, mercurius adscendebat , eXtrinsecus autem applicata Vasi glacie, mercurius descendebat, quasi aer , ut per contrarias operationes antliae fiebat, ab igne condensaretur, & a glacie dilataretur. EX quibus omnibus verosimilius ipsis apparuit se credere posse eam sustentationem fluidorum non deducendam este absolute a pondere, sed a compressione, oriunda ab eodem pondere in infimis aeris partibuS.
Ad cognoscendum an Aer prope superficiem terrae t comgressus a pondere Aeris superioris, S an libere s bi
commissus in vacuo, Sinondum mutatus novo
gradu caloris, dilatetur in majus batiam, S quantum 2
Ingeniosa observatio a ROBBERVALLIo facta in eXigua ae ris vesica, quae in Vacuo dilatatur, causa fuit, ut nonnulli crediderint, debere dari determinatum gradum, quousque adr, in libertate possitus, dilatari posset. Hinc ipsis admodum verosimile visum fuit, si in dato vase asii-gnari possit spatium vacuum, quod integro incremento ejusmodi molis aereae susticiat, omneS alias moleS, majores priori, quae majus spatium ad se dilatandum postulant , debere magis magisque deprimere cylindrum mercurii infra ordinariam altitudinem cubiti I . & e contra
rio omnes illas, priori minores ut ita dicamuso faci-
125쪽
PRns s IONEM AERIS. 3stius concessuras, ut mercurius ad solitum terminum adscendat. Experimentum est ejusmodi.
Sit vas vitreum ABC, cujus tubus BC duos cubi-Thu vi tos longus, sit apertus in C; insuper sit cyathus longus Fig. i. D E F, in quem mercurii plenum immergi possit tubus B C,& quidem ita, ut non modo tubus ab eo recipi possit, verum etiam si opus est, vel totus, Vel pro magna parte, veluti in vaginam in illum immitti. Sit adhuc aliud VaS TA A. VI.
GHI simillimum priori A BC, quantumque fieri possit Fig a,
i pii aequale. In hoc facto, solito more,Vacuo, observetur altitudo KL, in qua eo die mercurius aequilibrium cum aere facit. Postea impleatur mercurio vas ABC figurae primae per orificium C usque ad M, & spatium reliquum M C aeri relinquatur. Manifestum est, digito orificium C claudendo, & invertendo tubum, parvam copiam aeris relictam in MC, per mercurium adscensuram ad occupandum locum A. Mergatur dein orificium C sub superficie DF, digitoque remoto, fiet vacuum. Mercurius reducetur ad altitudinem PQ.; haec mensuretur, & si deprehendatur aequalis altitudini Κ Lxatis GHI, in quo nihil aeris, qui illi mutationem in--m qnando ducere possit, remansit, signum erit, cylindro mercu- er relictus i ii PQ non esse vim illatam a parva copia aeris MC. ' μ''
Nam ad integram illius dilatationem , omnemque eXpli- cit in mercu-cationem spatium vacuum relictum ab A usque ad P μm,q
debet esse superfluum. Nunc vero tubus BC non solum pedetentim deprimatur sub mercurio DF, ut superficies P etiam sensim adscendat, uti in R, & spatium P BA libere aeri relictum, successive imminuatur, Verum etiam eo usque deprimatur, donec altitudo I Qvideatur incipere fieri minor quam KL. Tum notetur, quod Ave- punctum R esse terminum fixum & immutabilem o-
mnium altitudinum cylindrorUm mercurii aequalium ira quem KL. quoniam omnes subsequentes versus B, provenien- ηδε ρ 'tes a profundiore immersione tubi, successive imminui
126쪽
Cρές μ μ , deprehenduntur. Hinc apparet, probabiliter credi posse,
te dilarando. dilatato, nam a puncto R us' e in partem superiorem manifesto videtur , cylindrum mercurii, qui sub aere est . vim pati : Et hoc secundum aliquos) est signum ' evidens, copiam adriS M C, ut postit libere agere, non indigere minori spatio quam AR R. ensura autem hujus spatii,& per consequens dilatationis aeris NIC, hoc modo habebitur. Supponamus haec omnia accidi se in vase ABC, in quo , Ur MC acquisiverit in spatio A R integram Mnaturalem suam dilatationem Quaeritur quantum sit
eis,m,du ;is spatium M C, Occupatum ab Aere naturaliter compres venitur so, comparatum cum spati O Α Α, quod eadem copia me fur cer aeris dilatati implet. Hoc invenietur simplicissima ope- eatisisti. ratione ponderandi aquam , cujus capax est MC , &quae contineri potest in A R. illa rei pectu hujus sit ver-hi gratia uti 1 ad 174; idem de Aere dicemus . illum
scilicet se dilatare, ut occupet spatium 173 majus, quam in statu suae naturalis compressionis implet. Notetur autem, noS hoc CX perimentum saepiuS repetiisse, & diversis temporibus; non aut Cm semper eandem proportionem rediisse. cum enim in principio hoc eXperimentum instituebam VS in Vase alterius inveniationis, quamvis operatio similis buic fuerit , propolito prodiit uti 1 ad ro9. Postea usi des CD plo modo ante Proportio Instrumento, observavimuS proportionem uti I ad 181, his' ostiis & tandem tertio, quum Videbatur fieri omnium exactis
ta dilata- simum , mensurando ut superiuS dictum fuit , erat uti rium insere' ad i Haec vero discrepamia admiranda non est, consi- siderandum enim est, cum hoc eXperimentum semper fiat in diverso aere, modo magis, modo minus com-
ει ιι, prest O , prout tempestaS calidior vel frigidior est , iumἐf. his, , Ctiam prout alii ora Vel humili Ora loca sunt, in quibus instita .riri p. t. tuitur, fieri non posse, ut aer semper eodem modo dilatetur, ejusque dilatationis fixae sint proportiones. Ani-
129쪽
PRxssio NEM A E R I s. 37 Animadvertendum quoque est, sphaeram GH conjunctam fuisse cum simplici tubo HI, ita ut aer, qui sub inconspicuis moleculis subtiliter per mercurium dispersus est, & adscendendo versuS vacuum spatium bullulas excitat, dum mercurius descendit, campum in hoc magno vacuo habeat se distendendi, nec tamen mutet 1 1 pressione naturalem altitudinem KL, ad quam mercurius sua natura in aequilibrio cum Aere esse deberet. S
g Hac methodo cognosci accurate nequit, quantum Aer sibi libere commissus eXtendi possit : Nam qui relinquitur Adr in M C. Fig. i. Tab. VI, cum per mercurium adscendit sursum usque in sphaeram A B, non totus semper pervenit in AB, sed hinc inde
intricatus manet in mercurii interstitiis, quemadmodum exiguae bullae, ad tubi parietes semper in hoc cXperimento conspicuae, ostendunt ; prout igitur major minorve Aeris copia irretiatur a mer- Curio, eo major minorve Adris in sphaeram AB ingressi actio erit in mercurii superficiem P, atque ita proportio inter spatium M C, A BP varia erit. Praeterea si in Fig. 2. tubus accuratisime sit mercurio inpletus,& in Fig. I. tubus A BMC vel exilem atris copiam M C acceperit, nunquam mercurius haerebit ad altitudinem P V, aequalem KL, sed semper ad minorem ; veluti qui accuratisime Baroscopia componere norunt, abunde ex eXperientia didic runt. Diversis viis postea Philosophi indagare conati sunt, quousque Aer se eXpandere posthi: SpNGu En Di Us crassum instituens eXperimentum , notavit Aerem modo expandi in molem 6 majorem :Longe vero accuratius periculum a se factum prodidit MARIo et Tusin Tractatu de isere, cujus ope probat, hunc se in Volumen 42OO
majus eXplicuisse. Sed facillime stupenda Acris eXpansio videri potest, si attendamus ad ejus bullulas quas exhibet in superficie Aquae, inclusu recipienti ex quo educitur Machina Boyleana AEr: hae quippe ad fundum vasis primum prodeunt minores quam grani sabulum, per Aquam adscendendo increscunt ; CXiturae eX superficie Aquae in vacuum recipiens subito intumescunt ; AqUam, in-s ar veli, clevant in hemisphaerii formam. cujus diameter est quidem admodum diversia , tamen saepe aequalis sesqui pollici, adeoque rupto hoc aqueo velo ipsas coercente, ad minimum in sphaeram
130쪽
diametri sesqui pollicis se expandunt : Ponamus nune diametrum
sphaerae minimae. quae ad fundum vasis primo in conspectum prodit, este crassitiei capilli humani aequalem, sive Aὴ pollicis, erit diameter hujus sphaerae, ad eam quae rumpitur in superficie Aquae, veluti 1 ad 9DO. Verum multo minor aeris bulla fuit antequam in conspectum prodiit: si eam intra Aquae particulas in statu sibi naturali haerentem, diametrum quadruplo minorem habere statuamus, procul dubio eam longe majorem vera ponemus, adeoque diameter aereae particular intra Aquar interstitia hospitantis, erit ad diametrum ejusdem in vacuo se CXplicantis, veluti I ad 36on. Sunt vero sphaerae inter se uti cubi suarum diametrorum, adeoque magnitudo aereae particulae in priamo statu, crit ad eam in secundo statu, veluti I ad 466s6COOOoo.Quod licet stupendum videri possit voluminis incrementum, nihilominus id adhuc ipsis actu este potest in immensum majus: quippe quum in superficie Aquae consp1citur sphaera ejusmodi Adrea,
coercetur adhuc a gravitate, & ab attractione partium Aquae, tum a residuo Acris, quod semper in recipientibus, quae ope antliae Boileanae simpliciter evacuantur, nullo alio adhibito artificio, manet :si igitur dc omnis hic Aer sublatus sol et, quantum non raresccretampliUs eXitura CX aquae superficie ac rea particulaῖ Optime hoc experimentum conspici potest, si tepida adhibeatur, ignis enim aeris e palationem juvat. Qui hoc simplicissimum vulgatissimumque experimentum sollicite eXaminat, non poterit non fabricam particulae Aereae admirari, quae integra manet moles sive fuerit decies millies millio sies major, sive minor ; praeter Aerem ViX nOVimus colPUS, quod duplo majus volumen acquirit, & integrum manet, eXceptis forsitan vaporibus fluidorum ebullientium Quamobrem divina potentia clarissime in quacunque Aeris particula emicat , quam adeo eXpansilem creavit, ut fabricam nullo modo vel acutissimus assequatur Philosophus, sed ejus acies in rimando dc explorando prorsus hebescat : Ecquis enim Arenulam vulgarem in sphaeram magnitudine suum Caput a quantem eXplic ri posse, superstite cohaerentia, intelleXerit ῖ non siccus tamen particula Aerea expanditur : discant proinde, qui cX fortuito atomorum
brutorum concursu corpora producta statuerunt, Aoream particulam ita creatam non esse. nec illam inertium atomorum esse cumulum ;expansilis virtus quid aliud hic latere indicat, ea infinitam potentiam , & Sapientiam productricem spirat ; quae infinitis pastibus humanum intellectum post se relinquit, cum illa praestiterit, quae iter nequaquam assequitur, quomodo fieri possint : multo minus