장음표시 사용
131쪽
idcirco caecus 8c expers rationis casus aliquid tam artificiosum composuisse assirmari poterit. Quoniam igitur Aer in Volumen tanto majus , ac diXimus, se e pandere potest, liquet in experimento a Florentinis Philosophis facto, admisia utcunque eXigua copia a ris MC in phialae sup riorem partem AB, ab ejus vi elastica mercurium depresum iri, ita ut altitudinem PQ , minorem quam KL, in Fig. 2. acquirere debeat: agitur enim columna PQ deorsum partim a sua gravit te, partim a pressione aEris elastici in A B sese explicantis Constat vero
eX eXperimentis a MARlOTTO, BoYLEO, AMONTONSIO aliisque factis, vires adris elasticas esse in ratione reciproca Spatiorum, qUae Occupat, quamobrem facile supputari poterit, data altitudine vulgaris Barometri, quantitate adris. relIcta, & capacitate tubi, in quo experimentum fit, quousque mercurius post institutum CXperimentum deprimetur. Vocetur enim in fig. i. quantitas adris MC tubum ingressa, b. altitudo ordinaria mercurii KL in fig. 2. sit aequalis R., vocetur is, altitudo P . sit aequalis x. tota Vero capacitas tubi A B sit o. Erit disterentia columnarum h a. facto eXperimento adr Occupat spatium c a. est igitur aeris elasticitas inc- a, ad aerem naturalem b, uti est ad B a. quare sic si bit proportio,c - a, b :: b, B a. hinc bh ch ac ah in a a.
eruitur Caeteroquin ex memorata proportione superiori fit h .
h h - ade his videri potest MARIOTTE, de P Air pag. I 8. MouTem. des Eaux. pag. 16s. BERNOUILLIUs de Grazit. AEtheris. pag. Os dc plurimi alii. Ita quidem vidimus quomodo ahr expandatur, sublato vel imminuto pondere ipsum comprimente: verum inquirendum restat, quantum Aer CXpandetur ab igne , qui omnia rarefacit corpora, aeque
selida ac fluida, uti infra demonstrabitur p observavit HAUΚSBEJUS in Ph sico Mechanical Experimenis, Aeris expansionem a tcrmino glaciei incipientis ad summum calorem aestivum, qualis in Britan-
132쪽
ADDITA MENTUM Onia obtinet, esse uti sex ad septem: Repetii hoc Experimentum in Theatro Ultrajectino, Februarii 2I A'. i 3 o. , mensi trans in tubo vitreo volumen aeris incipienti gelu eX positi, & cum in aqua calescebat, Thermo copio Falirenheytii ostendente gradus 32, &8o. erat quoque in his casibus inter volumina proportio sex ad septem : est quidem calor adtivus Ultrajecti magnus elevato mercurio ad gradum 8o in Thermoscopis, attamen faepe altius adscendit, & quidem usque ad uo gradus, quamobrem cXpansio Acris ab hyemali
frigore ad aestivum usque nostrum calorem hic terrarum aliquando paulum major est. Sed terminus caloris aestivi non est siXus certusve. Tum vero ulterius calefeci aerem sub aqua, donec haec ebullirct ; fuit tum proportio inter volumen ejus a statu glaciei usque
in hunc calorem, uti 2 ad 3 accurate, quemadmodum CL: DisAGDii Li Anius in Phil. Trans . N*. O7 etiam animadvertit. NUGU--ΕΥTUS autem in diario TreTolliensi AR. I os memorat Abrem a naturali suo statu usque ad aquae ebullientis calorem deductum, habuisld volumen, uti i ad 2. Verum phiala, in qua eXpcrimentum
sicbat, intrinsecus humefacta, aeris expanssionem in Aqua ebulliei te decies sexies increvis te. DE EA Hini Us in D Hs. de U Acad. Roν Λῖ. lTO8, fante Zephyro, humido, Baroscopio ad r8 pollices
etcvato, notavit Aerem in aqua fervcnte rarcfactum fuisse in magnitudinem majorem quam ante : vase autem intrinsecus humes.cente, ab eodem Ca ore Aerem intumuime ; si plus. Cum igi ur ab humore Ca esecto multo plus rarescit Aer, quam si siccus fuerit, in hisce experimcntis scmper discrimen, idque non exiguum, obtinebit ; hoc Vero majus erit in vehementiori calore , E quo aqua in vapores elasticissimos deducitur. Est atmosphaericus aer semper humore impraegnatus, ali ando majori copia, aliquando parciori : si igitur per iculum fiat in Aere valdequam humido , multum ab igne rarescet ; si contra aer ViX humorem in se gerit ,
parum ab eodem igne e pandctur : Hinc d prehendit DisAGD1LLI DIUS, ACrem eo Calore agitatum, qui serrum ad rubedinem d ducit, o pandi tantum in volumcn triplo majus. HALEs in Hege-rahle Stati s . Chap. VI. tradit Ac rem inclusum retortae usque ad ruborcin calenti, fuisse in duplo majus vo umen rarefactum : calente vero reto ta usque ad liquefactionem dc candorem, Aerem triplo majus spatium occupasse. HooΚiUs in iis quae edidit D RHAMus, dicitur angusti colli vitreas cepist e phialas, quibus ad rubedinem cal fassis ora hermetice clausit f igidarum colla sub aqua aperuit, quae eas implevit usque ad 1 vel aut paulo plus, prout calidius clausae
133쪽
ADDITA MENTUM luerant : adeoque Volumina aeris fuerunt uti et, ad 3 vel 1 ad 4. a frigore redacti usque ad calorem vitri rubentis. Repetii haec VXperimenta in tubo vitreo novo siccoque, i 6 Aprilis, Aq. t 3I, caelo sereno sicco, spirante Euro, atque aer calefactus usque ad liquefactionem vitri eXpansus suit in triplo majus volumen, quam occupabat, ipso usque ad frigoris glaciei terminum deducto :Verum institueram antea idem tentamen A'. I73o. Febr. 2I spiram rante Austro, humido, caelo perquam nebuloso, & secundum eandem methodum, tum Aer pari modo calefactus, explicatus fuit in volumen duodecies majus quam ante. Institui dc alia adhuc tem pestate, sed diem in adversariis meis non adnotavi, tumque e pansio acris in metallo ad ruborem usque calente fuit septies major.
134쪽
Fropositum ad osendum, ubi aer premens deficit, mercurium non amplius susineri.
Sit tubus vitreus AB, minor cubito a Z. claudatur ejus inferius orificium B vesica , in illum mercurii plenum immittatur exigua lancea A C, quae in fundo leviter insistendo vesicae , perveniat extremitate superiori ad orificium A, quod quoque claudatur Vesica. Sit pariter alius tubus DE, major cubito ii, ita factus, ut ejus orificium E facile digito obturari possit, qui per aliud orificium D recipere possit parvum tubum AB. Hic jam mercurii plenus alteri inseratur , observando, ut dum in cavitatem tubi intromittitur, illius orificium B maneat infra altitudinem cubiti iά, sumtam g superficie stagnantis mercur ii in vase FG, Versus D. Agglutinetur postea dictus tubus ad D ope mastiches vel caementi calidi, ut omne spiraculum, per quod aer eXternus transire posset, perfecte clausum sit Deinde impleatur mercurio per Etotus tubus ED, digitoque clauio oriscio E, & immerso in mercurium F G, fiat vacuum in parte DH , ut tamen os B tubi B A semper maneat in mercurio HJ. Denuo claudatur digito orificium E, sed ita ne eX trahature supersicie FG, unde sublata communicatione mercurii FG , tubus D E fit vas immersionis respectu tubi AB.ν ὴμ Tunc depressa exterius parva lancea A, rumpatur vesica z. ἡ ἡγώ, fundj quae simulac aperta est, observabitur tubus A nmitiori sum breVior cubito I , penitus suo mercurio evacuari, quem es Cμ' e contrario retineret, si spatium vacuum D H foret aeris bisuesciente plenum, ut in sequenti eXperimento manifeste appare-
135쪽
Etiam propositum ad cognoscendum, an fybiata Aeris pressione ' Dida, quae sustinebantur, decidant, Sreadmisso aere, iterum eleventur.
Sit tubus vitreus A B longitudinis circiter duorum T ,. vi
cubitorum,& versus partem superiorem A, herme- Fig. 4. 'tice clausam, sit rostrum AC extramim in eam subtili- modis, Deitatem, ut facile aperiri possit, illud ope digiti frangen--
do, & iterum eadem facilitate claudi ad flammam Can- p. i., idelae . Impleatur tubus mercurio per orificium B; quod ut a vitrea, omnia alia ora tuborum & vasorum similium, quae vacuo faciendo inserviunt) ita sit fabrefactum, ut habeat margines perfecte applanatos, atque ita digito claudi tuto possit. lnsuper tubus DC sit ejusdem longitudinis ac tubus Artifeium A B, clausus pariter in D, & apertus in E ; apertura f symmautem haec non debet esse circularis vel rotunda , sed ' , d. his exscissa ad aliquam longitudinem: Hic tubus plenus claudi po- mercurii , inseratur, vetuit ensis vaginae , tubo A B. qui ita largus sit oportet, ut libere in eo saltare quasi possit. Deinde claudatur digito orificium.B & inversis ambobus tubis, immersisque more solito in mercurium vasis FG, fiat vacuum, quod eodem modo continget in utroque tubo, nam mercurius tam in Uno quam in altero haerebit in H. Tunc digito claudatur orificium fue tubi exterioris sub superficie FG, ne mercurius B H communicationem habeat cum illo vasis FG, sed ut tubus A B sic clausus sit instar vasis interno tubo DE, ut in experimento praecedentio culti S OS E. ratione suae exscissurae obliquae, apertum temper manet. His omnibus peractis rumpatur extremitas rostri AC, tum aer per illud transeuns, & decidens supra mercurium
136쪽
Ex ERIMENTA CIRCA curium H; qui tubum internum D E circumdat, eumque premens, essiciet ut totus tubus si D statim impleatur, dummodo in tubo AB tanta quantitas mercurii re-- ' periatur , quae illum implere possit; & dummodo Va-adseju-Cuum D H, ut diximus, majus non sit cubito ii. Est Hi , 'a- hoc experimentum factu facillimum, quod saepe repeti,I 'Aia. Potest brevissimo temporis spatio.
Progositum in eundem finem ad cognoscendum, an Aer Feretur ad sustentanda suida. T , vii Ioetur parva ampulla vitrea ABC, quae habeat os Fig. i. I C adeo angustum, ut quocunque impleta liquore,
quamvis aperta sit, & orificium deorsum conversum, M. ,- - nihilominus nihil em uat. Haec impleatur mercurio ope te-pondi et larea nuissimi infundibuli vitrei, dein claudatur cera sigillato- 's' si ria vel mastiche orificium C, atque immittatur Vasi Vitreo D si eo modo, ut dictum orificium illud tangat, operculum vero Fῖ accuratissime solita mistura vasi ag-TAB. VII. glutinetur. Impleatur tandem per orificium G, totum Fig- vas DE mercurio, Sc fiat vacuum: Quo facto pat vacandela accensa a parte vasis eXteriori admoveatur prope os C, & tamdiu ibi teneatur, donec liquefacta Cera Exigμη om os aperiatur, statim ac hoc apertum videtur , ampullari, piaisa ista incipiet effundere mercurium & 1e evacuare: si vero hil demiliis Aer in vas DE intromittatur, illico effluere desinet
exinanitar. bl loco, mercurii ampulla impleatur oleo, vino, vel
139쪽
in demonserandam quod tu vasis mercurii plenis , altioribus cubito 1 , dummodo oris angusissimi sui, deorsum infersis S in medio aere positis , Huae spatiam, quod supra altiturinem cubiti
Cit tubus vitreus A B cujuslibet crasitiei & longitudi- TAn. Vii. nis, modo non sit minor cubito 1ό, clausus in A , & Vi S 3 apertus subtilissimo foramine in B. Impleatur mercurio ,& orificio converso versus terram, suspendatur in aere perpendiculariter; mercuriuS statim eXibit, non gutta-t,si initim, sed continuo rivo, donec perveniat ad punctum C, io sui, Osolitam altitudinem cubiti 1 , tumque emuere desinet. - ' '
Propo situm ad clarius demonstrandum, de ciente propone ' Abris, flaida non susineri ad quamvis altitudinem tubi, redeunte vero gressone, tu et iterum elevari. Sit vas vitreum AB, altum circiter cubiti, subtilissi-T a. VII. mo donatum rostro BC, aperto in C. impleatur meria Fig, 4 curio per os AD totus globus GF B, ita, ut successive , cum mercurius in rostro adscendit ad eandem superficiem cum eo, qui in globo continetur , aer, qui ibi est, expellatur, cum Vero mercurius pervenerit in C, rostrum claudatur flammae ope. Sit praeterea subtilis tubus EF , clausus in E , sectus ex obliquo transverse in F, aliquantum minor altitudine interiori vasis AB. Hic propter angustiam cavitatis,& quia est minor cubito I , poterit introduci plenus mercurii in aerem vasis AB, ut ejus os H merga-
140쪽
mergatur in mercurium GH, & nihil effundatur. Tubo
ita immisse impleatur vas AB aqua ebulliente donec emu-at, deinde obturetur orificium AD Oper Culo vitreo, paulum ampliore, & in medio CXiguo foramine pertuso, et bus mer- tum claudatur vesica, quae arcte alligetur. Pedetentim ' V ρ- με, incipiet aqua refrigerari, & frigescendo ita condensabi-ιob. 11 sub tur, ut hac Condensatione parS Vasis CVadat vacua , qua- ιάρ sibis. lis est AJ, & eodem tempore tubus EF evacuabitur us-- ii ev*' que ad certum signum, Veluti ad K, quo cum pervene- ὰ ,. ἡ . rit mercurius, quiescet sine ulteriori descensu. Tunc periretur vesica ea parte, quae respondet foramini vitri, hoc est ubi maxime intropremi videtur, & statim ac aer ingredietur, mercurius cum maXimo impetu iterum adscendet, implebitque totum tubum EF, qui etiamsi adhuc altior esset, nihilomlnus impleretur, dummodo altitudinem cubiti I: non eXcederet.
Animadvertendum est, altitudinem KL, secundum,m ea quae infertuS dicemus 9 elle debere circiter decimam
d quia solo quartam partem altitudinis Aquae M L. Verum tamen si mi re hanc altitudinem excesserit, ut saepissime accidit, hoc a ,.s, duabus causis oriri potem Prima est, quod aqua, qua1n tinetur. .impletur va S, non tantopere calefacta fuit, ut vacuum, CausAE quae quod condensatione sua facit, capax sit recipiendi omnem mercurium, qui effluere deberet eX tubo EF, unde M, tiris p - si minima Copia mercurii CXeuntis aqua repellitur in partem superiorem Vasis, quod adimpletur, priusquam tota quantitas mercurii, quae is tubo egredi debebat, descenderit. Altera, quod licet hic locus vacuus susticiat recipiendo mercurio tu bi, non tamen sussicit acri egredientieX poris mercurii in globo, vel eX aqua in vase, nam hic aer postulans majus spatium, in quo dilatetur, quam est illud fit, potest aliquando Vim aliquam supra aquam e-Mercere, & per consequens pellere mercurium in tubum, eumque in eo aliquantum pluS sustinere, quam caelero