장음표시 사용
351쪽
gradibus ; sed oleum servens quadruplo plus calet quam Aqua ebul-l1ens igitur in oleo fervente Stannum eXpander tur quadruplo
plus, hoc est ad gradum o8 ; verum liquescit jam Stannum igni
nudo eXpositum, cum tumet usque ad gradum 2 I9 sinim, sive cum duplo plus calet quam cst calor aquae ferventis, adeoque cum oleum ad calorem ultra duplo majorem reducitur , quam est aquae ebullientis, Stannum sint impositum liquefaciet. Deinde eXplorandum duXi, quantus foret calor Plumbi incipientis liquefieri : adeoque in eandem capsulam, quae virgam ferream capit, Pyrometro impositam, infudi Plumbum , quod in crucibulo ad principium liquefactionis erat redainim, & vix vix fluebat ; id vi gam 2IT. gradibus cXpandit: est vero plumbum majoris caloris c paX , quippe igniri potest ut candeat, qui calor eodem modo cognosci potest. In Stanno periculum quoque captum fuit, hoc vix vix fluens circa eandem virgam ferream . Pyrometro assXam, fustim fuit, omnibus antea friges entibus usque ad conglaciationis principium, raresectum fuit ferrum io' gradibus, duplo minus quam a Plumbo: adeoques gradus caloris sequerentur ferri expansiones' quod non assi mo)foret Plumbi liquefieri incipientis calor duplo major quam Stanni :aliqui accurati fusores utriusque metalli, se ex crassioribus circa ignis copiam obsiervationibus idem deprehendisse dixerunt. Tum Bismuthum liquefeci, quod vix vix fluens eidem capsulae ferreae, Pyrometro adneXae, & serream virgam capienti, infusum fuit; hoc tantum calorem habebat, ut ferream Virgam ῖOO gradibus rarefecerit.
Marcasita aurea eodem modo tractata dedit rarefactionem 169
Ex hisce patet experimentis, Stannum a minori calore liquefieri, quam qui Marcasitam solvit : mistura tamen eX his ambobus me tallicis corporibus minori in igne fuit , Quam alterutrum seorsum. Sed ita aliae misturae quoque comparatae sint, quippe Plumbum Stanno permigium, facilius fluit ipso Stanno: ita Cuprum Argento additum a minori ignis copia in fluorem abit, quam Argentum.. Redeamus autem ad investigatiories rarefactionum, quam metatila experiuntur in Aqua cbulliente : Vidimus supra Stannum ex fitagore incipientis glaciei ab aqua ebulliente suisse io 1 gradibus e pansiam, Ferrum s 3 gradibus: sed Chalybs pari modo eXploratus longior evasit s6 gradibus, Cuprum rubrum 1 9 gradibus , Ortia chalcum 73 Sradibus. Verum comparans has rarefactiones cum iis
352쪽
ADDITA MENTUM. in s. I. observatis, quas una flamma ardentis Alcoholis produxerat, vidi proportionem obtinere in metallis iisdem similem , quippe una flamma dilataverat Ferrum 8o gradibus, Stannum 1 s3 : Aqua ebulliens dilatavit Ferrum gradibus, Stannum Ioz. est Vero Is 3, 1ΟΣ : : 8o, Ita Chalybs a flamma expansus fuit 8s gradibus ab Aqua cbulliente s6. cst quoque Isῖ, IOZ::8s, atque ita porro in reliquis metallis et Qua obiervata analogia inter haec & priora cXperimenta, confirmabar priora ope flammae facta esse aeque a curata ac posteriora , melioremque esse priorem methodum, quam promittere mihi unquam ausus tui siem. Ex his experimentis, quae rarefactiones Corporum in aqua feria
vente spectant, colligere nunc licebit, in quanam proportione increscant longitudines metallorum a frigore glaciei incipiendo. Gradus quilibet Pyrometri notat partem pollicis, virgae cujuslibet metallicae longitudo est pollicum : Stannum rarefactum fuit in Aqua 1 oz gradibus, adeoque totum ipsius incrementum in Iongitudine suit Plumbum sere tantundem auctum fuit : Incr vit Ferrum modo parte sin totius : Chalybs iἰ-i. Cuprum rubrum Orichalcum Proinde si similis virga plumbea aut Stannea, qualis eXperimentis
hisce inseruiit, su pedes longa fuisset, ex frigore glaciei usque ad
calorem aquae serventi parem calefacta , increvisset longitudine uanius pollicis. Probabile esto calorem aquae ferventis esse in hac regione circiter triplo majorem calore summo , quem Sol aestate in corpora terrestria diffundit, quamobrem masia plumbea II7: pedes Ionga, ejusdem crassitiei ac eXplorata a nobis virga metallica, hy me cum gelat, uno pollice brevior erit, quam aestivo die calidissi mo : clare ideo intelligimus ex hujusmodi mutationibus longitudianum, quare canales plumbei, pluViam tectorum eXcipientes , se
pissime si sitiras agant, inprimis si nocturnum frigus subito diurnus
calor eXceperit. Docuerunt ope Pyrometri capta CXperimenta, tenuius metallum ab eodem caloxe plus dilatari quam cras vis unde iterum sequitur, Plumbum tenui memoratis aquaeductibus inser viens, multo citius a frigoris dc caloris vicissitudinibus fistum iri, quam crassius : quemadmodum etiam eXperientia quotidiana confir
Hucusque quidem vidimus metalla ab. igne rarefieri ; sed indata
353쪽
ri uuantitate expandantur, an in principio citius, postea lentius, an aequabili quadam proportione, utrum per saltus rarescant Z Subtilissima hoec experimenta non minorem curam , quam deX teritatem postulaverunt : ecce vero satis facilem ea perficiendi methodum, quam inter tentandum deprehendi esse commodam. Primo conscribebam in charta, in decem seqUales columnas divisa, numeros naturales omnes ab unitate usque ad sexaginta, ita ut numeri seXaginta unam composuerint columnam, quales decem juXta se scribebantur : Hanc tabulam prae oculis habebam, manu tenens eX atro carbone stylum,
quo citis me alicui numero signum assigi poterat, & postea deleri ,
ut diu in usum vocaretur tabula : Erat ad laevam Horologium ol-cit latorium, cujus pendulum accurate minuta secunda notabat, edebatque in singula vibratione clare distinguendum sonum, quem tacita mente numerans, idem praestabam , ac si in indice minuta secunda vidissem ; quia 6O minuta secunda constituunt minutum primum , tabula, cujus memini, in qualibet colamna 6o numeros ab unitate complectebatur, & quia eXperimenta raro majus tempus quam Io minutorum postulabant, deCem columnas modo conscripseram. F rat ad deXtram socius, motum indicis in Pyrometro nostro observatas, atque signum edens, simulac indeX uno gradu promotus erat, aut Cum nimis cito movebatur, CVolutos quinque gradus monebat; signo edito, notam carbone assigebam numero tempus elapsum experimenti r Postet hic rogari, quare tantus apparatus, cur non modo literis scribantur tempora dc expansiones 8 rationem dabo ; mobilissimus est Pyrometri index ab exigua flammula metallum ultra fidem A subito expanditur, nec tempus peritissimo scriptori id notandi concedit. Exercuimus nos ambo aliquamdiu, anteqUam eXperimenta, quae memoriae hic traduntur, instituebamus, ut deXteriores evaderemus, nec ego in numerando sonos vibrantis penduli Sc notando, nec socius in observandis indicis gradibus & edendo signo Criar t. Praeterea notatum Velim, me iisdem metallicis virgis usum fuisse,
ac in praecedentibus CXperimentis : eas aeque frigidas fuisse , stanta Thermometro in gradu g 2 ; flammas ope ejusdem Alcoholis eXcitatas; idem cotoneum adhibitum ; quodlibet elychnium , L pollicis extra lampadem eXstitisse , totum Pyrometrum vitro inclusum fuisse,
excepto indice. . I. Experimentum. Captum fuit cum virga ferrea, quae ab Una calefiebat flamma, medium virgae lambente, clapsum tempUS minu
354쪽
: ADDITA MENTUM.torum secundorum fuit, quo index Pyrometri a gradu ad gradum
355쪽
3. Experimentum. Idem serrum calefactum ope duarum flammaiarum , intervallo I L pollicis a se remotarum, aequaliter ab utroque ferri extremo distantium. Tempus M'. Grad. M'. M'. Grad. M'. M Grad.
356쪽
4. Experimentum. Idem ferrum calefactum ope duarum flammarum at pollicibus a se distantium. Tempus M
357쪽
IGIO Is Experimentum. Idem serrum calefactum ope trium sibi proximarum flammarum, in medium Virgae agentium , cum vero Pyrometri index nimis cito a gradu ad gradum promovebatur , quam ut tempus notari potuerit, observatum est tempus indice promoto quinque gradibus.
11'. Grad. M'. M'. Graii. M'. M'. Grad.
358쪽
Idem serrum calcfactum ope quinque flammarum, totam fere ejus longitudinem occupantium. Tempus M .
Sunt haec experimenta aliquoties repetita codem die , fatendum est repetita non semper accuratissime inter se convenisse, sed exiguum dedisse discrimen, minus tamen quam quinque graduum , quod proinde negligi potest, idcirco si quis iniiciat Tabulam Rarefactio num in prima Sectione propositam, confici atque cum hisce, in quibus simul temporis ratio fuit habita, aliquando convenientiam, aliquando disserentiam notabit : fuit tabula semonis primae cre plurimis Cjusdem generis observationibus condita, ita ut aliquam mediam exhibeat rarefactionem: verum in iis, quae tempus additum ii bent, experimentis, licebat tantum ipsos conscribere eventus, et
359쪽
ADDITA MENTUM. 29gi eos, quibus tanquam accuratissimis potissimum fidebam, & quae
ordinem optimum servaverant. Qui machinarum indolem novit, lacile perspicit, non posse inter se penitus haec eXperimenta convenire, nam vel minima in hoc illove dente rotularum inaequalis crausities, diflerentiam necestario adducet ; atque ideo cunctis hisce observationibus quaedam laXitas concedenda erit ; praeterea considerandum est, aliquos eXiguos errores necestario irrepsisse, si enim index ad gradum aliquem processerit, tempus vero elapsima fuerit alicujus minuti secundi cum ejus dimidia, tertia, vel quarta parte, id
nec notare, nec distinguere potui, sed tantum tempus proximum minuto secundo: haec praemoneo, ne incautos decipiam , tum ne ipse videar defectus machinae, & aliquos errores, qui certo certius in haec eXperimenta, utcunque repetita, irrepserunt, ignorasse. His autem Utamur, donec praestantior detecta sit methodus, minoribus obnoxia defectibus & erroribus. Nunc videamus, an aliquam colligere eX descriptis observationibus utilitatem queamus. Ob oculos ponamus experimentum primum ; in quo noto , Itempus longum , 9 nempe minutorum secundorum eXcurristh, antequam ferrum rarefieri coepit, dc quidem quantitate unius gradus in Pyrometro : tempus sequenS, quo cXpansio unius gradus contigit , suit brevius, dc modo is secundorum : tum quatuor sequentia tempora, a Is ad 28 secundum, iterum breviora, & singula censenda sunt modo trium secundorum : Sequuntur iterum quatuor tempora, quibus eXpansiones unius gradus fuerunt, scd quae singula sunt modo duorum secundorum, a 28 ad 36 secundum, haec sunt brevisSima tempora, adeoque tum citissime eXpandebatur se rum: ab hoc tempore sequuntur rarefactiones, quae longiorem moram nectebant, quippe post 36 secundum usque ad minutum unum cum s secundis habendae sunt rares ictiones singulae trium secundorum , intermistae quidem sunt aliquae duorum tantum secundorum, sed hae inter irregulares utcunque ponantur : tum iterum contigerunt eXpansiones tempore quatuor secundorum, nempe ab elapso minuto uno& quinque secundis, usque ad secundum quinquagesimum :posteriora tempora sunt longiora, minus tamen regularia , ita ut tandem 3s secunda elapsa sint, quo toto tempore indeX tantum uno
gradu fuit promotus. Antequam igitur ignis in serrum penetrare potuit, sibique patulas aperire vias, tempus satis longum postulavit: cum aliquousque metallum aperuerat, majori vi in illud ruit, velocissimeque id rarefecit, nam quoad expansonis celeritatem da-
360쪽
tur lik in experimentis aliquod maximum & minimum : maxima velocitas non est frigente metallo, tum pori sitiat nimis angusti ; atque eXiguam modo ignis copiam admittunt; sed tum est maxima velocitas dilatationis, cum pori ampliores plus ignis admittere pos-ιunt , ut Zc crassiss ejus tenuesque partes, quae Vi se repellente donatae, tum potissimum & in se in partes metalli agent, eas a se dimovendo, cum sibi adhuc sunt proximae, ut & ab angustis metalli
interstitiis interceptae : simulac vero haec interstitia auXerunt, atque a se magis remotae sint, minus se repellere positiat, hinc lentius iterum metallum expanditur, usque ad eum gradum , quo metalli cohaerentia sequi valet ignis adi toni ; atque propter apertos undiquetque metalli poros, tantundem ignis avolet, ac accedit; nam avolat cx omni latere ignis, licet a parte inferiori flamma ardeat. Quia proserpit ignis a loco flammae utrimque, oriuntur anomaliae quaedam in expansionibus posterioribus: & si ignis in ipso metallo hinc inde cuniculos inveniat, eos subito intrabit, atque majorem tumorem, quam eo tempore par erat, eXcitat: si ignis e contrario solidioribus minusque porosis metalli partibus occurrat, sistitur, longiusque tempus elabitur, antequam regularis fiat eXpansio : quae omnia in sequentibus experimentis intelligenda hoc modo quoque
Ad secundum nunc nos Convertamus CXperimentum, in quo prima ferri expansio a duabus flammis Citius dabatur quam in praecedenti , nam scX nunc tantum secunda CXCurrerunt, cum in priori experimento elapsa sint novem secunda, antequam indeX uno gradu promotus erat ; idem tempus in prima expansione ferri a duabus fiammis calefacti indicat quoque experimentum 3. & . Qtiamobrem colligendum est, Tempus primae rarefactionis ab una sanama ad tempus a duabus esse Uti ῖ. ad 2. Imo attendentes ad rarefacti
nem in primo eXperimento elapso minuto, deprehendimus post susecunda indicem Pyrometri promotum fuisse i8 gradibus ; in s cundo autem CXperimento, indice promoto I 8 gradibus, tempus elapsum mise 37 secundorum ; in his binis aequalibus expansionibus tempora sunt iterum proXime inter se uti 3 ad 2. Verum haec proportio inter posteriores eXpansiones dc tempora non datur : nam in primo experimento elapsis tribus minutis erat rares so 6 graduum, in secundo autem experimento facta eXpansione etiam 6 graduum, tempus impensum erat I', 29'. quae tempora sunt inter se proxime, Uti 2 ad I. atque in posterioribus temporibus semper
increscit proportio tamporis in primo eXperimento supra illud in