장음표시 사용
381쪽
ADDITA MEN TU M.FITempus M''. Grad. M M Grad. M'. M'. Grad.
382쪽
34. Experimentum captum suit in Stanno, aequabiliter prius cales dio, tum posito in Pyronactro. Tempus My .
Si calidorum metallorum condensationes , qUae propter avolantem ignem contingunt, cXaminemus ; in omnibus videbimus id obtinere , ut quo metalla sunt calidiora, eo citius sublato igne coim trahantur: quo autem minUS Calent, eo tardius condensentur. Tum quae metalla citissime ab eodem igne eXpanduntur, ea quoque sublato igne , citissime contrahuntur. Aliquando tamen aequalibus aliquot temporibus dantur condens tiones aequales. Frigenunt corpora sibi,vel in vacuo,vel in Aere commissa si vacuum Boyleanum, aut Abr sub aequali volumine minus ignis contineat, quam corpora, tum enim ignis undiquaque CX Corporibus egreditur, impleturus spatium ambiens, donec aequabili copia corpora de spatium impleat: Nituntur vero corporum partes Vi sua attrahente ad se ii vacem . ab igne remotae erant semper tantopere, ut inter actionem ignis 8c vim partium attrahentem aequilibrium fuerit : igne proinde ex corporibus avolante, partes minUS a se TemoVentur, vi attrahente ad se accedunt, hoc est Condensantur; idque eo plus, quo minor
ignis copia in iis superstes manserit. g. VIII. Tandem e minare volui, utrum corpora calida in Vacuo Bo
383쪽
leano, vel in Aere posita', sibique commisia, aeque cito ad idem reis
Digerium tenderent, an vero discrimen daretur. Idcirco duos ex serro fieri curavi cubos , accurate sibi similes icaequales, quorum quilibet pollicis unius magnitudinem habebat :prominebat CX uno latere eXlgUus UnCus, ex quo suspendebantur :Ad aequale temporis intervallum impositi fuerunt Plumbo liquesecto, ut pari caloris gradu impraegnarentur , ambo simul educti suspendebantur, unus in Aere medio in musco, alter in vitreo reci- piente, ex quo Antliae Ope Aer eXtemplo eXhauriebatur : elapso tempore, digito attingens cubum, qui in Aere haeserat, ipsum calorem amisiste deprehendi ; ideo statim Aerem in recipiens admisi, e ploraturus hujus quoque Cubi calorem , quem adhuc sit perstitem, imo insignem fuisse animadvertebam, tantumque inter utriusque Cubi calorem intercedcbat discrimen, ut nullus dubii locus relinqueretur, quin in vacuo suspensum corpus diutius calorem servaverit, quam id, quod in Aere aperto fuerat. MVerum ex hoc eXperimento nihil concludi posse huc usque praevidebam , nam ignis, qui ex Cubo in Aere suspenso egrediebatur, libere statim per totum Musicum poterat dispergi, cum ille, qui eXibat es Cubo in recipiente suspenso, a lateribus vitri utcunque coe cebatur, repellebaturque in ipsum Cubum, quem idcirco non poterat non calidiorem servare , atque impedire, quominus tam cito etiam ignis exiret. Suspendendus itaque erat primo Cubus calefactus in Aere aperto, suspendendus alter, pari gradu Calens in rccipiente, sed Aeris pleno, Ut observaretur , an in refrigeratiotardiscrimen daretur factum fuit periculum ; diutius calidus perstitit Cubus Vitro inclusus, quam qui in Aere aperto suerat, unde eX primo experimento Cum Cubo in Aere aperto dc in vacuo revera
colligi poterat nihil : dc an non Ciabus in Ae e haerens libero Considerandus cst ut serrum calcfactum, quod per mediam Aquam frigidam trajicitur : Cubus vero in recipiente ut idem ferrum, sed in eadem , & eXigua quantitate aquae, semper positum : in priori casu id longe citius frigesieri tenetur quam in altero: Ut igitur eXpcrimenta ejusmodi, spectantia refrigerationem corporum in vacuo dc Acre, accuratissima haberentur, aequalibus recipientibus includenda erant corpora , ut in simillimis conditionibUs ponerentur. Praeterca ope Taetus tantummodo corporum externam superficiem eXplorare poteram, potuisset itaque Cubus, qui in aere ponebatur , ob huius perpetuum affluxum ti contactima, frigidiorem ha-
384쪽
1 . ADDITA MENTUM.bere superficiem isto, qui in vacuo h rrebat, dc tamen intus plus
caloris alere ; cum qui in vacuo suspendebatur , calorem aequabiliter per totum suum corpus dispersum haberet; adeoque Tata tis fallere nos posset, cum diversi caloris corpora, aequalem ignis copiam in se Compi chendentia, apparere possent Quid remedii Z Pyrometra nostra accuratissime litem dirimere poterant, atque Ostendere, Utrum corpo a sequalia & seque calida, paribus recipientibus inclusia, quorum unum Acre plenum , alterum eo Vacuum erat, aeque cito ad cundem refrigerii gradum redirent 2Docuit eventus, imo sepius in diversis mei illis reperitus, codem tempore corpora ad idem frigus, ac in atmosphaera tum dabatur, rediista, nec proinde diutius in vacuo calorem occupare corpora, quam in Acre, veluti primo memoratum in Cubis farreis exporimentum arguere visum fuerat : Dico corpora aeque calida ad idem frigus vel Calorem ac in atmosphaera erat pari tempore rediiste, non vero haec a puncipio ad finem in vacuo dc in Aere seque calida semper fuiste, nam contrachiones Corporum in vacuo positorum primae citius fiunt, quam in acre, quia evacuandum fuit recipiens , & ita simul cum aere plurimum ignis auferebatur, cum ex altero recipiente aeris pleno, ignis nullus, nisi per vitri poros exibat: sed tempus datur, quo contractiones in vacuo & in Abre aequo pastili incedunt : Tandem lentiores sequuntur in Vacuo contractiones, in aere velociores; sed desinunt simul : vel tam exigua inter ultimas contractiones fuit temporis differentia, ut observari non potuerit: nunc enim paululo Cutius cessabat contrahi mctallum in vacuo conclusum, nunc alterum in a re positum, nunc simul desinebant; unde concludere tenebar,
omnes contraditiones codem tempore desinere.
Sed en methodum, qua Usus fui , ex qua clarius intelligentur eXperimenta, tum patebit, an iis confidi tuto poterit, an quid aliud prieterea desideretar. Conscci duo Pyrometra tam accurate aeque magna, aeque densa, longa ,δc adeo sibi similia, ut dubitem, an duar machinae sibi magis similes unquam factae fuerint : clegi virgas metallicas accuratisime seque longas, cratias, graVesque, quae nempe eX eodem metalli nere Crant. Duas apposui Pyrometris, quas calefeci sequaliter , saltem ad aequales gradus, tum Pyrometra, extinctis flammis, simul aequalibus teXi recipientibus , cx quorum uno Aerem CXhausi, alterum quietum reliqui : Aere educto incipiebam attendere ad gradus contractionis, dum intctim s.cius acimonebat gradus contractionis
385쪽
ADDIΤA MEN TU . l. Ehionis, qui contingebant in altero recipiente Afris plen6 ; notabam gradus, qui simul observabantur, quos Tabula sequens repraesentat : in qua videbimus contractionem primam in vacuo fuisse observatam in Ferro, contractione It graduum peracta, nam a gradu Iad Ia percurrerat indeX, quo tempore vas Aere evacuabatur, &post evacuationem modo numerare incepimus : sed tum in Aere serrum alterum io gradibus modo fuerat contractum : In reliquis qui in eadem altitudine sibi respondent gradus, eodem tempore observati sunt, hinc datur aliquando intervallum in una serie, quod non obtinet in altera. Aliquando tamen non redierunt ambae virgae simul ad cundem gradum refrigerii, hoc provenit a vitio machinarum, nam aliquando dens unus alterve rotae aut regulae dentatae est paulum tenuior altero, si disterentia sit aequalis iij - pollicis, error fit duorum graduum ; fieri nequit, ut quacunque industria artifices evitent omnes errores, hos candide det gere malui, quam silentii peplo in- volvere: sed satis proligus evasi, alii servans tempori alia , quae ignem & sammam spectant, eXpcrimenta.
386쪽
y6 A. D D I T A M E N Τ U M. Ferrum in Ferrum in
Aere Aperis. in vacuo. in Aere. in Vacuo. Gradus Pyrometri.
387쪽
Anni TAMENTUM. Rurichalcurri Cuprum I Cuprum 1 Plum m
388쪽
Nod non semper experimenti ope ad veritatem perveniamus, id ideo non fit, quia sepe primus conceptus ideatis experimenti non satis commodatust esset ad eam eruendam, sed evenire hoc aliquando potest a materialibus substantiis, & organis corruptilibus, quae necessario cogimur
Impossimoου- in usum VOCare, quae quamvis per te Theoreticarum speculara quae o- tionum salubritatem contaminare nequeant, nihilominus ob
vitium materice , non semper ad iiSi succurrendum prieparari his,4 is possimi. Non ideo tamen in investigatione naturalium even- ab i/oi-- tuum experimentata methodus fallax in inutilis habenda os p. ;. enim non semper illico ejus opes ad veritatis pri--jhbdis, mo quaesitae fundum penetremus, Plerumque mirum tae e men- men est, si non aliquid luminis attulerit, laut non valuerit 2 ἡ- , his ad detegendam falsitatem contrariae qualiscunque hypotheseos istis issitivi Hoc ast amussim nobis accidit in invin ando, an aqua, vel-γ'cu'que uti r, compressionem patiatur, in quO.tentamine, quam- s sp vis prppleri instrumentorum vitreorum infirmitatum, quibus ob pelluciditatem necessario uti debuimUS , non pervenerimus ad internant veri cognitionem,nihilominus didicimus, aquam viribus ma imis comprimi non potuisse, uno experti sumus,
vim, quae aerem sti spatium trigeses minuS , quam ante O Vis emitur,cupabat, reducit, non potuista condensare molem aquae; imo forte mi, quamvis haec vis tricies, aut centies , vel forte millies major exstiterit, ne quidem aquam id minus volumen quam natum rem weducis raliter habet, imo ne quidem capilli latitudine, aut adhuc sim Do Vm quid minus' observari pqtest intervallum , constrinxit. M P., . . . mi, autem quOSTenuimus ad lio anquire0dum, sunt sequen
detur aquam teL I lsomprimere. i
389쪽
Sint ad extremitates duorum tuborum vitreorum A B, A C TA'.
duae sphaerae etiam vitreae, quarum una major altera. Ima XXVI.
Pleatur utrumque vas aqua vulgari usque ad D dc E, tum si h S mul jungantur lucernae ope, observando ut in junctura transitus aeri liber relinquatur, tum tantae longitudis ac fieri potest, fiat rostrum AF, quod maneat apertum. Postea his ambabus sphaeris applicentur duo pocula glaciei contritae plena, sub qua sepeliantur, ut aqua condensetur, atque in C vitatem tubi tantum aeris ingrediatur ac fieri potest. lino ut adhuc melius impleatur tubus, capiantur frusta glaciei, quibus totus tubus D E extrinsecus fricetur, quo constringatur pedetentim actione frigoris aer, qui per orificium F influit, ita novo aere successive tubus implebitur: hoc postea hermetice sigillato in flamma manebit aer condensatus & compres sitis. Simulac tubus clausus est, ex glacie eximatur sphaera B, temperetur primum in aqua tepida, tum immergatur in cal dam , denique in ebullientem: Interim vero semper sphaera Cteneatur in glacie, ut ejus aqua servetur in statu maximae con densationis. Sit haec in puncto E, ultra quod eam comprimere nititur cylindrus aeris G E, reductus ad summam densitatem, a viribus aquae elevatae usque ad G, per rarefactionem, quam ipsi conciliavit calor Aquae , quae supponitur actualiter ebullire in sphaera B. Si nunc Aqua patitur compresisionem, debebit ad qualemcunque gradum cedere cylindro aereo prementi, descendendo infra punctum E. Nobis vero quid aliud accidit, quando enim aqua in E revera reducta erat ad statum maximae suae condensationis, vis aeris GEprementis nihil operata est, sed potius fundum sphaerae C diffregit, quam quod superficiem E Vel tantillum depreserit. Cum c 'ris .
vero, ut instrumentum majorem firmitatem haberet, fecissξ- Aquilentimus duas sphaeras cupreas, nihilominus Aqua sphaerae C tran-
siit per serrumen metalli, & momentum virium prementium H a cum
390쪽
cum insuperabili resistentia in E paulo post diffregit tubum,
qui, ut observarentur interiores Aquae motUS, non eX alia materia quam ex vitro fieri potuit, Cum quo perfecte cuprum conjunctum fuit ope Mastiches, vel solitae nostrae misturae.
Ex hoc experimento liquet, Florentinos cognovisse Aquam calore in vapores resolutam, dc esse elasticam , atque ingentes vires pressionis eXserere, ideo enim vaporem aquae ad ipsam comprimendam Aquam in usum vocaverunt. Verum in praefatione huic e perimento priumisia unt, Sim, quae Aerem in spatium trigeses minus , quam ante occupabat, reducit, non potuisse condensare molem quae , imo ne quidem, quamvis haec vis tricies , aut centies , Uel forte millies major exstiterit Prima fronte non ita manifestum est, Philosophos in hoc eXperimento tantas compressionis vires adhibuisse, dc cum id non detaonstrent, videri postent hoc magis ex hypothesi, quam firmorum argumentorum ope conclusisse ; utinam descripsis- 1ent, diametrum cavitatis & amplitudinis tubit tum enim accuratissime vim , quam adhibuerunt, determinare potuissem, ea re neglecta, id fere conjectando tantum assequar : ad finem hujus experimenti affirmant, cupreis usurpatis sphaeris vitreoque tubo, hunc ob
vim elastici vaporis diffractum fuisse Supponamus tubi cavitatem fuisse i: pollicis Rhyni. dc annularem tubi superficiem fuisse aequa
lem circulo cujus diameter est. O, 23. poli. quali tubo ver militer usi fuerunt experimentatores : tum per CXPerimentum nostrum Si in Dissertat. de Cohaerentia corporum firmorum. pag. 3 O7. ejusmodi tubus perpendiculariter distractus sustinere posset fere m 118. idem vero est, sive frangatur tubus a pondere extrinsecus apposito dc distrahente, sive a pondere interno , agente in latera veluti in fundum tubi ; supponamus igitur tubum ala experimento a Florentinis adhibitum , hujus diametri fuisse, & distractum , quaeritur quanta haec vis fuerit, atque an aerem in spatium millies minus condensare potuisset; sive an fuerit aequalis ponderi Mercurii, quod in tu bo aerem millies densiorem reddidisthi ; pondus vero Mercurii hoc fecisset, cum perpendicularem altitudinem intubo habuisset aequalem 3o poli. X iooo. sive M pedum X POOo. hoc est: asoo pedum. nam altitudo Mercurii 3o pollicum solet aliquando Aerem duplo densiorem facere, cum haec fuerit statio Barometri, soletque volt