장음표시 사용
361쪽
sicundo, positis expansionibus ferri aequalibus, ita ut tandem sat fere ut ad I. Sicut patet in ultima expansione primi eaeperimenti
ad 78 gradus elapso tempore I O', I s'. comparata cum eadem in secundo CXperimento, quae contigit elapsis 2', τ'. Sed contemplantes eXperimentum hoc secundum selum notamus,
expansiones post tempus 6 secundorum ad 3o postulasse duo tantum minuta secunda, adeoque celerius peractas fuisse prima : post go' ad 6o' eXpansiones celerrime peractae fuerunt, & quidem singulae unius gradus, quum unum interim clabebatur minutum secundum: ab hoc tempore usque ad minutum primum cum 27 secundis ta ὰius incessit rarefactio, pro gradu quolibet Pyrometri duo temporis secunda postulans; tum aliquid anomali contigit, quippe, iterum sex sequentibus minutis secundis rarefacino celerius incessi, quasi per saltum , quod vel ab igne applicato, paulo tum Vehementiori, vel a cuniculo novo aperto in metallo, quemque tum ingredi batur subito, oriri potuit ; nam postea omnes ferri eXpansiones tardius tardiusque peractae fuerunt. Si comparemus eXperimentum secUndum cum tertio, in quo utroque a duabus flammis calefactum est serrum , videmus primam rarefactionem quidem fuisse aeque celerem, sed posteriores non respondere sibi invicem velocitate, quippe elapsis 6o secundis index
Pyrometri promotus fuit in tertio eXperimento tantum ad 22 gradus , in secundo autem eXperimento ad 29 gradus , imo in quarto etiam eXperimento fuit modo promotus ad 2s gradus : omnesque posteriores rarefactioncs tam in eXperimento tertio, quam in qua to , tardius peractae fuerunt a remotis flammis , quam in secundo perimento a sibi propinquis. Praeterea citissima eXpansio metalli, quantitate unius gradus, postulavit in tertio experimento tempus duorum secundorum , idque etiam in quarto eXperimento obtinet, nisi tribus casibus exceptis,
a M'. 4s ad 48. in quibus celeritas major fuit. Nihilominus videmus expansionem a duabus sibi vicinis flammis productam fuisse majorem, quam a duabus plus a se distantibus, quia vis ignis unita fortior est, quam separata. Plurium autem graduum rarefactio evasit in quarto quam in tertio eXperimento, nam sint in illo IO , in hoc io I gradus notati, quod mirandum, cum flammae duae sibi propiores, ut in eXperimento secundo, majorem rarefactionem suscitaverunt : quamobrem Videretur potius major secutura expanso aflammis Ili poli. a se distantibus, quam quae alterius removentur; repetita tamen pericula contrarium docuerunt; forsitan haec anoma-
362쪽
ADDITA ME N T V M. lia pendebat a soliditate serri, non per totam suam longitudinem aequabili, forte ab alia causa, ad quam non satis accurate attendi. Comparantes CX perimentum primum, secundum , quintum dc sextum inter se, in quibus idem ferrum calefactum fuit a flamma una, duabus, tribus, quatuor ; observamus tempora primarum eX- pansionum aequalium, quae fuerunt unius gradus in Pyrometro habuisse proportionem Arithmeticam 9, 6, 3, Ι . quae proportio Inter tempora reliquarum expansionum aequalium non perstitit ; nam dilatatione quinque graduum facta , fuerunt tempora , uti 2GI , IO, s. hoc est uti s, 2, i. dc dilatatione i O graduum data, fuerunt tempora uti *6, 26, 16, 9. quae sunt circiter inter se, veluti 4, 3, 2, Ι. Quamobrem proportio inter tempora & expansiones perpetuo discrepat.
Celeritates maXimae eXpansonum contigerunt quoque in omnibus experimentis diverso tempore ; in primo CXperimento inter minutum secundum 28 dc 36. in secundo eXperimento inter minutum secundum 3O dc 38. in quinto experimento inter Io & 28. in se to dc septimo experimento inter 9 dc II minutum secundum : se per eo citius proinde habenda erit maXima celeritas eXpansionis, quo corpus pluribus flammis fuerit simul expositum. Sextum dc scptimum experimentum in principio dederunt sequalibus temporibus aequales eXpansiones, usque ad 22 secundum ; quando tum incepit dari discrimen, id permansit , nam elapso minuto fuit discrimen Io graduum, quale quoque fuit clapsis duobus minutis.
In omnibus his experimentis post celerrimam eXpansionem, quae latis primis temporibus contingit, sequuntur eXpansiones semper tardiores; quae quo plus calefactum est corpus, eo tardius pergunt: Praeterea CXpansiones non sequuntur proportionem flammarum, sed sunt proportionaliter majores ab una flamma quam a duabus, a duabus majores proportionaliter quam a tribus, a tribus proportionaliter majores quam a quatuor, & sic porro: hi effectus ex analogia aliorum fatis clare demonstrari possunt. ignis corpora ingreditur, ea dilatando longiora reddit, atque ita idem praestat, ac si haec corpora a potentia quadam trahente extenderentur, pulsio enim ignis interna, & tractio eXtrinsecus applicata, eundem effectum, hoc est Clongationem corporum producit : demonstravit Magnus Geometra, JoH. BERNoui Lios in L His . de bina .Rυ. Aq. I7Os. Fibras hOmogeneas ejusdem longitudinis dc crassitiei, diversis ponderibus oneratas,
363쪽
neritias, non extendi in ponderum ratione, sed extensionem a maximo pondere esse ad Giensionem a minori pondere , in minori ratione quam sunt pondera ad se invicem : quod eXperimento confirmavit, cum enim chordam, tres pedes longam onerasset nunc 2 nunc q, tum is, tandem 8 libris, ejus extensionem observavit fuisses, I7, 23, dc 27 linearum, cum si eXtensiones ponderum proportionem sequerentur, debuissent est e 9, I 8, 2I, 36. Alio modo acutissimus Philosophus, 's GnΑvps , NDiUs in Part. I. Elem. h sL. I. C. 29. g. 67 . similia eXperimenta instituit, tendendo choi dam horizontaliter pondere uni eXtremitati anneXo , tum medio chordae appendendo pondus flectens ; hoc, ut aequales semper forent flexiones in tensionibus variis, augendum semper erat.
Quibus positis, consideretur corpus frigidum illius instar, cujus partes sibi relicti e nondum sunt tensis, hoc est a se mutuo eX statu sib1
naturali remotae : hoc corpus calefiat; ejuS partes a se remoVentur, adeoque se habent uti in corpore, quod a causa eXterna tensum dc productum est aliquousque : ut igitur hoc corpus ita tensum tantopere CXtendatur quam ante, non requiritur vis CXtendens aequalis
priori, sed multo major; quippe in cXperimento BARNOUILLII vis aequalis priori applicata, eXtensionem modo fecit 8 linearum. Pari modo corpus ab aliquo igne calcfactum eXpansum est, similis ignis copia iterum accedens id non poterit duplo plus eXpandere, sed ad
hoc major ignis copia postulatur ; & quo plus calefactum est , cosint partes magis a se re remotae, hoc est ut in analogo CXperimento plus tensu, adeoque eo major ignis novi copia accedere debebit, ut dilatatio priori aequalis fiat. Manifestum igitur est semper in compore aliquousque calefacto fieri debere lentiores & lentiores eXpansiones, quia longiori tempore plus ignis congregatur in metallo,iquod parem effectum praestet. Sed multa alia hic consideranda restant, quae potius alicui distet
lationi, quam commentario huic conveniunt. Malui breviter nonnulla alia tentamina in variis metallis simili modo capta hic memoriae prodere, eX quibus uniusquisque utilitates diversas colligere,&proprietates ignis rarefacientis proprio marte et Uere poterit. 8. Experimentum. Cuprum rubrum Pyrometro, aere frigente ad
32 grad. impositum, ope unius flammae, medium metalli partem lambentis, calcfactum fuit. PΑns II.
364쪽
o. Experimentum. Idem Cuprum rubrum, frigens ad gradum 32, secundum Thermoscopium Fah nheytii, expositium duabus flammis 2: pollices a se remotis, dedit sequentes rarefactiones. M .
Grad. M'. M'. Grad. M'. M'. Grad. M'. M'
365쪽
. ADDITA MENTUM. Tempus M'. Grad. M'. M'. Grad. M M'. Grad.
' Io. Experimentum. Captum in Orichalco prius frigente ut reliqua, tum in Pyrometro exposito uni flammae , medium metalli calefacientis : quia Orichalcum cito eXpanditur, in principio notatum modo fuit tempus quo quinque gradus promovebantur. TemPUS
366쪽
367쪽
Isai R. Experimentum. Eadem plumbea virga iterum frigefacta, exposita fuit in Pyrometro duabus flammis , at pollices a se re
r . Experimentum, captum in stanno, calefacto ope unius flammae in medio, quod quia citissime in principio rarescit, notari modo quinque gradus Pyrometri potuerunt.
368쪽
I s. Experimentum. Factum cum eadem stannea virga, cales
cta a duabus flammis 2; pollices a se distantibus. Tempus M'
Si intueamur experimentum primum, octavum, decimum, duodecimum, decimum quartum; in quibus ferrum, cuprum rubrum, orichalcum, Plumbum,Stannum uni flammae exposita fuerunt, liquet omnium
369쪽
citissime rarefieri Stannum, tum Plumbum, tum orichalcum, tum Cuprum rubrum, tardissime Ferrum, quippe elapsis temporis minutis secundis expansum jam erat Stannum quinque gradibus, Ferro post o minuta secunda duntaxat producto ad unum gradum, unde plus quam novies velocius a primo applicato igne cXpanditur Stannum quam Ferrum ; hoc est a novies minori ignis copia Stannum rarescere incipiet quam ferrum, frigefactiim in 32 gradu Thermo1- copii Fahrenheytiani : expansionis primae velocitas in Plumbo erit ad eam in ferro , uti o ad i. in Orichalco ad eam in Ferro, uti s ad i. Discrimen expansionis quoad velocitatem, pendeta Varia pororum fabrica in metallis, qua facilius vel dissicilius ignem admittunt, tum a vi attrahente ignis, Vel cum repellente Varia, Ut dc a cohaerentia, magnitudine, dc fabrica partium. In eXperimentis omnibus cum diversis metallis institutis patet dari quoque tempus velocissimae eXpansionis, veluti in ferro observavimus ; tardissimae sunt quoque eXpansiones, quo metallum plus incaluit : dc proportionaliter minus rarefaciunt plures flammae quam pauciores, quemadmodum in ferro notatum atque cXplicatum fuit. g. IV. Explorandum erat quantum ab eadem flamma eXpanderetur metallica virga ejusdem ac praecedentium quaelibet longitudinis, sed cujus altitudo foret duplo major, latitudo tamen eadem ac in superius iae- scriptis. 2'. Tum quomodo raresceret virga ejus Am altitudinis , sed cujus latitudo foret duplo major. 3'. Quomodo rarefieret me tallum duplo majoris altitudinis & latitudinis 8Hunc in finem usis fui virgis Plumbeis, adeo accurate secundum indicatas proportiones elaboratis, ac ulla industria fieri potuit. 16. Experimentum. Captum fuit hoc in Virga plumbea, ejusdem Iongitudinis ac illa in EXperimento i2 : latitudo , quae faminam excipiebat, erat quoque ut in EXperimento ia, sed altitudo erat duplo major: exposita fuit haec masia Plumbea Uni flammae, paris cum omnibus praecedentibus magnitudinis, effectus hi fuerunt. Tempus M'. Grad. Is
370쪽
I7. Experimentum. Postea periculum feci in eadem virga Plumbea, eXperimenti I 6, sed inversa, ita ut latitudo, quae flammae CX- ponebatur, fuerit duplo major quam in Experimento is, altitudo nunc erat eadem ac in Experimento I 2, incensa fuit una flamma, medium virgae, ut supra in EXperimento I 6, calefaciens. Tempus M'. Grad. M'. M '. Grad.