장음표시 사용
41쪽
omnem opacitatem , quae quotiescunque frigoris accessus concedebatur, redibat, profligata iterum ab exiguo calore '. Adeo discrepantia inter se phaenomena non modo
caloris & frigoris vicissitudines in corporis Ana malis par tibus producunt, sed in quibuscunque sere aliis corpori
bus ; idcirco etiam Physicum monent , ut caloris rationem in omnibus e erimentis quam sollicite habeat. Haessitavi nonnunquam , an non Conduceret in aliquibus
tentaminibus attendisse ad Lunae phases, ad Solis locum in Ecliptica, ejusque altitudinem supra horiZontem quam
constanter enim in hac regione ObserVamus, brumali tempore gelu perseVerare , quamdiu eadem perdurat Lunae phassis ; hac mutata, aut mutationi prorima , frigus remittere consuevit ' Quantam non Vim sua gravitate in universum Oceanum eXercet Luna , Cui recta cum imminet, aquas ipsamque terram eleVando ad se attrahit , manifestos admodum motus. aestuum eXcitans ' hoccine proinde sidus quod in integram operatur terram, otiosum erit in
corpus, quod eXamini subjecimus, atque Terrae pars est 'Nihil tamen affirmo, ne videar Planetarum influgum in
terrena corpora inVOCare , aut renovare opiniones nonnul
las absurdas, optime eX Scholis proscriptas ; aliqua tamen phaenomena in me suspicionem eXcitarunt, interdum ad haec quoque attentionem nostram dirigendam esse.
Quot rerum , & quam sollicita igitur cura est habenda, antequam ad ipsum CXperimentum Pergere fas sit, verum haec 1acra aliter tractari non possunt , si quid elaborare cupiamus, quod semper stabile & verum erit, quod aet tem , doctorum posteritatisque calculum seret Haec tamen omissa fere fuerunt ab omnibus, qui Physicae operam navarunt, quae vera est ratio fluctuantis admodum Scie tiae , & in primis jacentis adhuc incunabulis. Porro in corpore periculum capturus animo diu prius volvat, quomodo scopum directe potissimum attingeret, quomodo ponendum id, quod eXaminabitur, quemadmo-
42쪽
dum dirigenda erunt Instrumenta : primario autem perpcndat, quis sit simplicissimus experimenti modus. Quo enim hoc minori apparatu tentetur, eo facilius instituetur, eo prosperiores exspectari poterunt eventUS, quibuS Otiam magis confidi poterit; abhorret quasi natura a pompa, ab op2rossis moliminibus, a compositis methodi S, amat veritas ii
Inventa jam methodo, determinatisque , quae in usurri vocabuntur, machiniS, prudentia adhuc opus erit, nam deliberandum, an machinae ab actione aut virtute quadam e lorandi corporis turbari nequeant ; Ut contingeret, si Libra tenerior mobiliorve nimio Onere graVarctur ; quo nec praepondium, nec Verum aequilibrium ostenderet turbatur quoque Libra ab eXaminando corpore, si hoc perquam ignitum Lancibus eX funibus suspensis immittatur, nam igne omnem aquam & humidum eX funibus e pellente, corpus ignitum in principio levius fieri apparet, frigefactum postea gravius iterum redditur humido aereo se intra poros funium cancellosque recipiente; quod phaenomenon Philosophos Florentinos, acutissimos alioquin &deXterrimos viros, decepit, atque in hunc conjecit errorem ; ut posuerint, igne calefactaS chalybeas lamellas minoiaris ponderis esse quam frigidas Verum eX aeneis filis vel catenis suspendantur Lances, utcunque calidissimum his in ponatur metallum , idem semper pondus ad stateram immobilem exhibebit non secus ac Florentini, alii solertissimi Viri de Philosophia caeteroquin optime meriti, in Scopulum pari ratione impegere, cum Virgas ferreas magneti prius applicatas, tum funiS Ope eX accurata suspensas Bilance , ponderis magnam partem amisisse deprehenderunt, quarum tamen graVitas manet constanS & immutata , modo filo aeneo, humido aeris non Obnorio, alligentur.
Quemadmodum Libra & ponderandi methodus haec exempla nobis suppeditavit, ita in aliis casibus cum diversa in usum vocabuntur organa , ad ejusmodi minutias omnis diligentia dirigenda est, quod animum attentum, Versa
43쪽
tum, sagacissimumque postillat.
Post totidem malunas deliberrationes tandem capi poterit Experimentum : quod fiat lente, attentissimo animo , in loco quieto, & adeo accurate, ut nullus nobis maneat
scrupulus, id subtilius curatiusve fieri potuisse
Imo quamvis prima fronte non videatur e erimentum tot curas desiderare, nihilominus impendendae sunt omnes ; quia enim nos homuncioneS non creaVimuS corpora, eorum fabrica, viresque nos latent , ignoramuS quantum mutationis minima curcumstantia asseret : Longe majores
errores hujus moniti neglectus Physicae intulit, quam credi posset, nec maximi Viri sibi satis caverunt, quorum nominibus ut parcam, jubet humanitas, & reverentia eorum debita meritis ; errare humanum est, atque ignoscendus eo Citi US error, quo res magis intricatae, obscurae, dissicilesque fuerint. Juvat tamen ostendille quanta discrepantia inter- Cedat inter E erimentum utcunque factum, & id, quod cum omni sollicitudine instituitur. Nota apud omnes & pervulgata res est: hac tempestate tubum Torri cellianum mercurio impletum, atque ab aere crassiori purgatum, ut vulgo rudi ter fieri solet, in tenebricoso concussum loco lucem de se spargere, supremae fluidi superficiei inhaerentem , pulcram , jucundam, ei similem , quam Luna plena Terrae reddit quod inventum aequo jure adscribendum Geometrarum hujus temporis principi JOANNI BERNO UILL 1o, quam illustri PICAR Do. Quid autem contingit cum eundem tubum impleveris mercurio, ab omni aere prius purgato, curando ne minima aeris particula inter fornicem canalis supremam & hydrargyri superficiem superstes maneat' hunc concute, in quascunque undulationes agita, ne minimam scintillam e- iure videbis, opacissimumque corpus tantum in Vase , per se non lucente , undulat. Quam discrepans a priori tent mine phaenomenon ' luce privatur mercurius, accuratissime impleto tubo ; lucem de se spargit Mercurius tubo r diter impleto.
44쪽
Sed magis stupendum phaenomenon e ibebit idem tu-bus , sollicite omnique industria inpletus eodem fluido :quamcunque enim longitudinem habuerit, imo etiamsi sex pedum , perpendiculariter erec tuS, Vasculoque CXcipienti parte sua inseriori & aperta leniter impositus, continebit hydrargyrum omne, quod quasi continuam cum ipso columnam componit, non priuS deserentem clausam superius sornicem , quam concussionibus aliquot cum vitro communicatis, & tum modo solitam altitudinem cum ea, quam Vulgare Haroscopium servat, acquirit erum si rudiori methodo mercurius tubo insusuS, fuerit, simulac invertatur,
descendit fluidum, ad vigilati novem pollices plerumque
hic Terrarum suspensum, sed nequaquam, uti prius forniaci adhaeret. Quantum igitur non disserunt tentamina cum omni sollicitudine, aut levi manu institutat seXcenta similia proferre possem, verum patientia vestra A: O O H abi terer satis CX tam paucis liquet, nunquam festinanti animo, nunquam perfunctorie capiendum ullum in corpore periculum: profecto saepe vehementer doleo, Viros, laudabili instructos diligenua in elegantibus ornatisque componendis voluminibus, tam parum sibi constitisse in perficiendis e perimentis, & tam levi brachio ea peregisse, ac mendose descripsisse, quae tamen basis totius operis eXi1buit: ita sibi non tantum imposuerunt, sed quoque aliis , eorum opera utentibus. Quot & quam clari non ablati sunt Britannico experimento Philosophi, quo elasticitas metallorum, subetaris, lanae & vesicae ab aere atmosphaerico pendere ostendebatur , cum in Vacuo haec corpora Clasticitate spoliari auda dier asserebatur : sed turpissimum hoc commentum agitavit merito HAU KsBEJUs, Vir deXteritate nulli secundus, qui ab ejusmodi sordibus Physicam purgavit, vere probans a
rem nihil ad eorum corporum Vim CXpansivam adferre. Pari modo Eruditos in similes conjecit errores rudissimum MoNΤANARII Observatum, misturam eX Plumbo& Stanno compositam esticere molem Plumbo specifice graviorem , quod si verum foret , actum jam esset de
45쪽
AαCAIM DEO invento, quo Aurifabri furtum, Aurum& Argentum pro regis HIERONI s Corona miscentis, detexit : sed quoque reclamat frequentissima a diligentioribus
capta C erientia. Nec minus a veritate abduxis et HoΜB ERGI ANUM C
perimentum , coram expertissi, nis observatoribus Gallicis institutum repetitumque , quo Lucem per tubum Aere vacuum transmissam oblique in vitrum atque atmosphaeram non alia deferri via adserebatur, quam si tubus Aere imple tus fuisset, nisi acutissimi atque deXterrimi Britanni accuratioribus periculis ostendissent, Lucem revera refringi CXe undo eX vacuo in Aerem obliquo tramite , quem ad modum Astronomi unanimi consensu sydera propter atmoLphaerae aereae refringentem vim , altius conspici quam par
erat, demonstrant. 'Utinam unanimi opera solertissimi hujus aetatis viri Physicam ab Husmodi erroribus liberare in animum inducCrent i Utinam omnia tentamina, negligentius quondam ab aliis instituta, iterum ad incudem vocarent i tum tandem vera nancisceremur data & inconcussa fundamina , quibus superstrui scientia posset. Praeiverunt acutissimi, sub auspiciis magni ducis Hetruriae, FLOREN FINI, eidem viae institit illustrissamus BouLΕus, cujuS Candor nunquam in suspicionem incidit ; Praeiverunt HU GENIUS, HAU KSBΕ-
industria , subtilitate & accuratione suPeraVerunt omnUS, quorum tentaminibus tuto confidere licet. Sed in viam redeamus: Factum jam est EXperimentum,& cum instituebatur, ad omnia phaenomena sollicite attendimus , cuncta annotavimus, quae in sensus incurrerunt, id tamen nondum susticit, nec acquiescendum : repeten dum est tentamen , imo conducit aliquoties instituisse :quum enim prima vice capitur, non, aut saltem rarissime omnia phaenomena observari possunt : quia quaedam non
46쪽
praevisa contingunt, haec clarius repetito periculo intelli guntur, tum quippe didicit animuS ad quaenam attendendum sit. Si reiteratus priori respondeat eventuS , Certiores sumus tentamen rite fuisse factum, neque errorem irrepsisse Exemplum prudentissimi NEWTON1 imitari oportet, qui oravium delapsum per Aerem, aliaque resistentia fluida examinaturus una cum praestantissimis observatoribus, aliquoties diverta molis & denssitatis corpora ex altissimo Londinensi templo dimisit, ut si1 in uno eXperimento non satis diligens facta fuisset observatio, alterum
veritatem melius ostenderet. Prseterea geminando CXamina , dexteriores evadimus ;nam quotquot sumus, utcunque periti, quotiescunque primum cum corpore incognito eXplorabimus periculum, semper aliquantum rudes & imperiti sumus. Id circo etiam magnus C As s 1NUs in praecepti S Astronomicis , quae dedit VARINO, DE s HAVES, DU GLos, petituris Goreana , in qua observarent sydera , inseruit, ut die, qui praecederet aliquod insigne in caelo phaenomenon , in on- 1ervatorio eadem hora 1e accingerent omnibus peragendis; atque observationem quasi instituerent, ita visuri, an aliquid Instrumen is deesset , atque promtioreS CVaderent ad contemplandum stato sequentis diei tempore phaenomenon.
Hoc modo acquisii vimuS primum, uti Geometrae Vocant, datum ; cui utcunque sollicite capto Ct repetito confidendum tamen non semper erit, priusquam diversa in thodo in eundem scopum experimentum in hoc ipso corpore factum sit : si eadem CXcitentur phaenomena, tum demum certissimi evasimus primam Observationem recte fuit se institutam, nec res circumstanteS noS decepisse, Est hoc adeo necessarium , ut satis inculcari nequeat, est enim tam angustis intellectus humanus inclusus cancellis, ut in rebus compositis intricatisque distinguere cuncta nequeat, his uno tantum modo eXploratis; sed iis se altera obvertentibus facie , in conspectum prodeunt, quae prius latcbant, sensus fugiebant, aut obscure leviterque eos assicietabant. Est
47쪽
st prosecto res admodum miranda Veritas; quia dari
novimus, eam sollicito quaerimus labore, invenimus autem raro; inventa cuni sit, pulcritudine sua tantopere placet, ut stupefactos teneat animos, & amore in ipsius amplexus ruamus: idcirco perpetuo in omnibus rebuS allicimur, incitamur ad eam investigandam, nec sudore, nec labore deterremur a proposito non tamen Veritatem inventile sum-cit, quippe quid & qualis sit, penitus pernoscendum est Virgo est, sed velamentis investita, haec tollenda sunt,
nuda inspicienda est, propius CXaminanda, ne quid mentis nostrad aciem subterfugiat In rerum naturalium scientia
tantum modo e erimentorum ope Velamenta auferuntur deorum id, quod prima sit methodo, pallam adimit: quod altera via instituitur, aliaque conspicienda praebet phaenomena, tollit stolam ; si & tertio fiat periculum modo, CXuitur indultum ita tandem nuda restat veritas, quae sceptrum fulgenti stima luce splendens vibrat, quo omnia, utcunque Ob-1cura, atraque antea obducta caligine, illustrat, tum rerum pulcritudinem, simplicitatem, ordinem, fabricam clarissime intueri datur. Verum mortales nimium festinare plerumque solemus, Veritatem jam nobis penitus patere opinamur, cujus enimum Velamentum duntaXat removimus interdum forma, variis fulgentibus coloribus, ac splendore residui amictus eXcaecati,ab ulteriori reliquorum cuneta adhuc velantium integumentorum investigatione desistimus interdum indusii tenerior teXtura hebetioreS oculos effugit, nudam-mie jam veritatem dari, quae tecta adhuc est, opinamur: Est hic in scientiis magnorum errorum promUS condUS : Omnia, quae Veritatem Circumdant, quaerenda deponendaque sunt vestimenta, quae ut varii S corpus cingunt, Coni gunt atque CXOrnant modi S, ita quoque diversis viis solvenda eXuendaque rursus sunt.
Utinam hanc regulam animo praesentem stitissent Philosophorum elapsi seculi principes, consideraturi corporum motorum Vires, & percussionem Mollium atque Elasticorum in sese mutuo ruentium t observassent enim virium
48쪽
corporibus motis insidentium copiam non esse in ratione composita eX mole & celeritate, qua seruntur; veluti exEXperimentis MARIOTTIAN1s conclusum fuit verum vires aliis, simplicioribusque e lorando modiS, animadvortissent duplicem in prioribus errorem, atquC VCram earum proportionem componi eX massarum simplici ratione & ve locitatum quadrati S. Ita quoque N E W Τ o N U s in paucis primo captis CXpdri
mentis conspiciens Lucem in se colores Omnes comps Chendere, non iis acquiescendum esse judicavit, sed variis pluribusque modis Lucem agitavit, quo Certior fieret, an Omnia tentamina conspirarent : his ad amussim consentientibus, tandem eam condidit doctrinam, quae parad O eventu omnium eruditorum animos percellit.
MagnuS Boui Lus, quo in Experimentali Philosophia
peritior unquam nemo fuit, CXaminaturuS relationem, quae in
ter aerem & flammam intercedit, periculum cepit in pulvere Pyrio, qui omnium celerrime & facillime ignem concipit in aperto aere, hunc Vacuo inclussit suo, deinde accendit, VisuruS an eXploderetur, Cumque id una methodo non fiebat , non acquievit Philosophus, sed diversissimis modis ignem applicuit, nunc Solis radios ope Vitri caustici, nunc ope Speculi concavi reflectentis, dirigendo in pauca &separata hujus pulveris grana, nunc in cumulum P postea injecit grana ferro candenti in vacuo simul posito ; nunc scin tillas ope silicis in chalybem adacti demisit ; nunc vas vitreum
cum nitrato pulvere, aere vacuum, pruniS ardentibus imposuit : Et dum his diversis viis examen instituit, etiam admodum inter se discrepantes deprehendit effectus ; cum ope unius methodi pulvis tantum liquescebat, fumum eructans ; ope alterius, Sulphur modo combustum latiorem Flammam alebat ; ope alteriuS, accensio a grano ad granum fiebat, iterum modo e lolio dabatur cum Crepitu. Quam diversa igitur phaenomena idem corpus non spectanda praebet variis methodis cXaminatum ' nonne turpiter errasset, qui memorati pulveris phaenomena descripturus, eum
49쪽
eum in vacuo tantum ope speculi historii accendens, statuis set, ipsum durataXat a grano ad granum incendi poste abs que aliis phaenomenis ; & ideo de ejus causa valde insudas set, multisque mirum in modum contortis ratiociniis animum vexastet. Religio igitur Physicis sit, unum tantum modo in corpore e lorando instituere periculum i & quotiescunque ejusmodi nobis obtruditur, ne multo plus fidamus , quam si actum non fuistbt. Ita comparatum est in Physica Experimentali ; sed an aliter in illa parte Scientiae, quae Astronomia audit Z nonne diversis usus est viis C As-SI N U S, ut parallaXin Martis, atque eX ea illam, quae Soli competit, erueret, idque tantum, ut si hac methodo non satis Lucis feneraretur, alia melius feret Voti compOS, aut ex conspirantibus veluti sustragiis, ope variorum modorum collectis, certior fieret se veritatem attigisse. 'Proderit etiam n nulla experimenta diversis anni cepisse temporibus, Coelo tam humido quam sereno, spirantibusque eX Variis coeli partibus ventis, quorum annales fideliter custoditi non raro discrepantes valdequam inter se effectus praebebunt. Insuper tam accurate instituta, totiesque repetita, &memoriae mandata tentamina CXtemplo patefaciunt, digitoque quasi demonstrant effectuum variorum CausaS, quae secus in aeternum senultae mansissent.
Religiose observando hoc, quod apud animum firmiter decreVeram, propositum, didici saepius nimi a perfusus voluptate, quam diversa phaenomena CXhibeant eadOm Corpora Hyeme aut aestate, Vere aut Autumno, regnante siccisiimo Borea, vel amante humenti Austro : atque una deteXi, quamobrem quaedam tentamina a Philosophis infida appellantur, quorum nunc insperati periculosique effectus propter ingentes impetus & e losiones, quae aliis temporibus silent, inertesque sunt, nec alia phaenomena
edunt, quam si lapidem quiescenti lapidi tantum imposueris, vel aquam aquae affuderis.
Vide Elemens de l'Astronomie de Cassiii.
50쪽
EXperimentum volo, quod effervescenς recenti stimum oleum Vitrioli cum aethereo Therebinthinae oleo, lana CX-cepto, exhibet, quod 1aepe eXploditur ingenti cum impetu, fumo, calore, flamma, fragore : eadem vetustiora sibi permixta fluida hyeme, aut coelo humidiori servent, aut non majores motuS Odunt, quam si oleo puro alterum asia fudiTOS.
Olim explorandum duxi, an Atmosphaericus aer per c nere9 Clavellatos in recipiens evacuatum transmissus, idem ponduS, quod modo ante habuerat, retineret; factum est periculum, neque in gravitate dabatur discrimen repetitum fuit cum pari eventu ; imo & sequenti anno nihil aliud ostendit sed coelo sicco, sereno, aestivo capta haec Crant; an igitur concludere mihi non licebat semper idem datum iri ' vix ab animo impetrabam meo, quin hanc, ut mihi tum videbatur, legitimam inferrem sequelam; nec dubito, quin uniuscujusque ardentior animus, novoque hoc invento sibi gratulans idem conclusisset ; quippe saepissime evenit, ut ingenio os homines inventioni S calor decipiat, quaeque OCCUrrant dissicultates, non intento satiS animo prospiciant, monente judicioso viro HAMELIO, quamobrem hujus monitim Or, Hyeme, quando Aer torperet frigore; & Vere
cum humido abundaret, ropctendum ratuS CXamen, quantam non observavi differentiamt aliquando dimidium Aeris per sal sos cineres transmissi pondus aequilibrium cum atmosphaera agebat interdum pars gravitatis tertia, quarta, minorve OX aere tollebatur,prout ille copiosiori humido scatebat. Monstrabant tam varii eventus, quomodo frigidus humor per Atmosphaeram distributus, aeris elasticitatem imminuat, quae in pristinum vigorem instauratur, eXpulso Omni humido Videtur haec nostra regula religio e observanda, quotiescunque corporum virtutem Cled tricam indagare in animum indurimus; stuat enim haec ita comparata, ut hoc anni tempore Validas eXserant vires, atque omnia avidissime ad se attrahendo, avarissimum Pygmalionem imitentur : alio a