장음표시 사용
81쪽
eadem felicitate ad optatum nem a nobis perduci non potuisse, ingenue confessi Dinas. Sed ut insuper Ane erit tem no strae agendi rationis evidentius probemus , expetiamus ut omnes ea libertate si uautar, qua usi sunt, quotquot hasce regiones peragrarunt ves politioris humanitatis, vel doctrinae gratia , aut quicunque ad curiosa videnda ducti :aut de erio experimenta cognoscendi atque conspiciendi
acti fuerunt . Visce enim omnibus segrae sto sisendi concessa fuit potesas, imo horam semper ipsos fecimus sarticipes. Atque id factum es agrimis, gae temporibus , quibus
nostra Academia fuit condita, nempe ab anno I 61 7, quibus non omnia, saltem maxima experimentorum pars, quae nunc typis excuduntur, inventa fuerunt. Notandam deinde est, quod si inter haec, quae nunc a nobis in lucem mittuntur, alia dentur antea vel postea inventa, atque ab aliis divulgata, id nos a non fieri custa. 2uoniam enim omnia nec cognoscere nec videre soluimus, ne alicui mirum videatur, eadem in no stram, ac in alterius, incidisse mentem, quemadmodum revera alios nobiscum eadem cogitasse nou admiramur. Caeterum nos opinari quas in lucem opus consummatum,vel ad minimum ma quaerasoriae emperimentatis defci istionem mitteremus , s i fer suadeat nemo e apprime enim novimus singius tempus majoresque
ingenii vires ad tantam motitionem desiderari, ut unus quirique videre potes ex Titulo TENTAMINUM, quem os ri modo proximus ; quae nunquam cum publico commmnicissemus i plurimi tuo strium virorum simuli acusissent, quorum amicis hortationibus factum es, ut, dum tuis haec
jacra facimus , deponamus ruborem opus adeo imperfectum trapis committendi. Superes tandem, ut ante omnia aferamus, nos neminem aggredi in animum habuise,
si Oe tibidine contradicendi, sive subtiliter disputandi, sautem ab uno ad aliud transeundo experimentum , aut quocunque alio casu vel minima speculationum signa data fuerint, hae modo semper uti conceptus, vel larticulareI B a Aca-
82쪽
Academicorum opinioaes habeantur oportet, nequaquam autem Academiae adscribantur, cujus proso situm duntaxat os, experimenta insiluere , eaque commemora .
Huic enim tantum viae insipere fuit primus noster, ut S Principis scopus, qui nos singulari favore in suam ctienteum accepit, cujus magni sapientiae, amicis S grudentissimis consim empersumwd cum obedientia exacti me obtemperabimus.
83쪽
INSERVIENTIUM COGNOSCENDIS VARIATIONIBUS AERIS, ORIUNDIS ACALORE ET FRIGORE.
Utationum aeriS accuratam Cognitionem Cotriti habere in experimentis naturalibus non variatio-
tantum utilissimum est , sed & necessa- rium. Quoniam aer omnia in suo sinu ab- sis
sorbens, iisque ad summam suae regionis in Expe- altitudinem usque perpendiculariter incumbens, facit ut cuncta sub pondere suo gemant,& Vel liberius respirent, vel magis oppressa maneant, prout plus minusve pressionis ab ipso recipiunt. Ita in tubis Baroscopicis ad diversas altitudines adscendit vel descendit mercurius ; nam ut nonnullis videtur, secundum Variam temperiem, quam aer a sole , vel ab umbra, a calore, Vel frigore accipit, nec non prout serenus & puru S est, vel nubibus tectus, vel nebulis aggravatus, fit Vel rarior, vel densior ; & ita levior, Vel graVior; unde varia vi suppositum premens mercurium, illum cogit ad magis minusve adscendendum in tubum ipsi immersum. Necessa rium itaque est, tam pro hoc eXperimento, de quo fuse agetur in primo loco, quam pro aliis, quae in sequentibus hujus libri memorabimus, ut ejusmodi habeantur instrumenta, quibus certiores fieri possumus, verum esse id quod dicitur, non tantum de maximi S mutationibus aeris, sed si fieri possit, de minimis differentiis. Dicemus igitur de illis, quae nobis inservierunt, quae quamquam
84쪽
IssTRUMENTA ExΡERIMENT Isin diversas Europae partes trans lata jam sunt, & ideo a multis inter nova non habebuntur, dari tamen nonnulli pollent, qui eorum, si non quoad usum, qui facillime comprehendi potest, saltem quoad modum & artem qua elaborantur, ampliorem eXplicationem desiderent. Primum instrumentum sit illud, quod in prima figura frumentum expressum est. Inservit hoc, uti & alia, cognoscendis
mutationibus: caloris & frigoris Aeris, & vulgo dicitur
az, THERMOMETRUM. Est illud ex optimo vitro confectum calorii , opera eorum artificum, qui flatum ex ore, veluti ex sol-f uq le emittentes, illum per vitreum tubum Versus lucernae in f thisis isa flammam transmittunt, quam sive integram, sive in va- foraruum. riaS lingulas dirisam, huc illuc prout opus exigit, flatu impellunt, atque hoc modo miranda & tenuissima ex vitro opera sormant. Talem artificem vocamus INFLATOREM. Hujus est sphaeram instrumenti formare talis capacitatis & magnitudinis, ipsique assigere tubulum talis capacitatis, ut implendo illum spiritu vini ad colli sui certum usque signum, simplex frigus nivis & glaciei non sufficiat ad hunc condensandum infra viginti gradus in tubulo notatos; nec ὰ contrario maxima radiorum Solarium vis in medio aestatis possit illum rarefacere supra octuaginta gradus. Methodus instrumentum implendi haec erit: candescat supra ignem sphaera, & dein subito immergatur orificium tubuli aperti in spiritum vini, qui paulatim intus sugetur. Sed quoniam est difficile , si non penitus impossibile, ut ope rarefactionis evacuetur omnis aer, cumque sphaera, quantitate aeris vel minima in illa remanente, impleri nequeat, poterit eXplementum perfici infundibulo vitreo, quod habeat collum usque in I dis, ebis. Ultimam subtilitatem deductum. Hoc optime confici, potest, quando Vitrum in igne candet, tum enim duciri, stir s. potest mi subtilissima intus cava instar canalis & vacua, avis si ini ut constat unicuique Cognoscenti artem tractandi vitrum.
Ope ejusmodi infundibuli igitur potest omnino impleri
85쪽
IN SERVIENTIA. 3Thermometrum intra mittendo subtilissimum ejus collum in hujus canalem, & pellendo introrsum vi flatus liquorem, vel eum refugendo, si quid nimis ingressum
fuerit. Insuper notandum est, gradus tubo thermom Dis; tri accurate esse imponendos; ideo necesse est, ut totus ominiu-
tubus circino diligenter in decem partes aequales divida si 'tur, & quaelibet divisio porro encausti albi lapillo note tur. Deinde alii gradus intermedii designentur lapillis vitreis, vel encausto nigro, haec vero ultima divisio ad oculum feri poterit, quoniam exercitium, studium &industria satis per se docent aequalia indicare spatia, bonamque instituere divisionem, ita ut, qui prήXin exercuit, parum errare sileat. His CC peracti S, ut & OPO Ox- M 9 se perimenti cum sole & glacie, doli spirituS Vini accurate laudi TMγ- inventa , claudatur orificium tubuli sigillo , Hermetico mometrum. vulgo dicto, nempe ad lucernae flammam, confectumque erit Thermo metrUm.
Ratio autem propter quam spiritu Vini potius, quam Spisistiti ri Aqua naturali in hoc Instrumento utimur, duplex est: in Thermo-Primo quia est mobilior, videlicet sentit spiritus vini minimam mutationem frigoris & caloris, haec Velocius in- qna d tra se recipit, atque ob magnam suam levitatem continuo movetur. Secundo Aqua naturalis licet purissima nisi
ac limpidissima sit, tractu tamen temporis aliquod sedi-
mentum seu faeces deponit, quae Paulatim Contaminant risi refvitrum, ejusque pelluciditatem obfuscant, cum subtilis Is ra recismus spiritus vini semper purus maneat Thermometro vi , j, inclusus,nec unquam Vel tantillum suae limpitudinis perdat. rabs smpo, Cum vero hac eadem ratione, quia est ita clarus pelluci- feri' dusque spiritus, primo intuitu haud facile descerni potest '' 7 ad quem gradum in collo instrumenti terminetur, convenit in ejus usu, ut tingamus hunc spiritum vini infusione Xermes, vel illius lacrymae , quae Vulgo Sanguis Spiris j fis draconis vocatur. Sed observatum est , utcunque levissemper reti& purgata fuerit tinctura, nihilominus vitrum tractu
86쪽
INsTRUMENTA EXPERIMENT Is Spikittij iiisi temporiS ita inquinari, ut confusio majoris momenti evassu ire is dat, idcirco hoc tempore usus spiritum tingendi obsolevit:
ri. idque eo magis, quo facilius omni difficultati remediumr, . 'λ afferri posse vidimus, oculorum scilicet aciem magis intendendo. Plurima nobis dicenda essent de multis alijs opera-2 e Nora tionibus, Sc accurata methodo conficiendi illa in famina' lucernae, sed quia haec materia est nimis dissicilis explicatu in charta, imo prorsus fieri nequit ut describatur, necessarium est habere artificem Inflatorem mediocriter TAn. I. Versatum, artificium enim longa experientia & praxi per 'g λ se ipsum acquiritur perficiturque. Di excutia Secundum instrumentum non est aliud quam species
istim esse prirni In minorem formam reducit, alia enim disterentiaeuis is inter illa non est, nisi quod posita in eodem medio am- biente, illud moveatur aliquanto plus quam hoc. Primum est divisum in Ioo gradus, hoc in fo. illud maxime seviente hyeme apud nos reducitur ad 17 & i 6 gradus , hoc ordinario ad &11. & contigit, sed oppido
raro, ut quodam anno descenderit ad 8, alio ad 6 gradus. E contrario postea, cum primum Thermos copium exponebatur soli, medio die, & maxime ardente nostra aestate , non adscendit ultra 8O gradus , tum hoc secundum vel non transcendit, Vel parum, gradum O. Regula autem haec instrumenta ita componendi, ut hanc inter se relationem servent, non aliter quam ipsa praxi
ad discitur, quae docet , quaenam proportio sit servanda inter sphaeram & tubum, inter tubum & sphaeram, tumTAh. I. quaenam apta dosis spiritus Vini infundenda, ne irregulares
Di ereuria Tertium Instrumentum est adhuc species primi, sed p - - amplificatum , hinc quidem isto quater mobilius velo i)kiitivi ciusque est , & ideo divisum in goo gradus. Hujus The mome- structura est eadem quam duorum aliorum, sed ut dictum . i. 1. artificium illud Construendi non potest doceri regulis,' sed praxi & longissima experientia, tentando & repetendo,
87쪽
tendo, imminuendo & augendo corpus spheterge , vel Coo itur Capacitatem canalis, vel quantitatem spiritus vini, usque 'h' 'dum ad perfectionem reducatur. ArtifeX in hoc opere consummatus, qui Magno Duci serviebat, dicere solebat, se quidem ausurum suscipere duo, tria, plurave Thermo- metra so graduum, quae posita in eodem medio ambiente semper aequaliter incederent; Verum non illa, quae forent Ioo graduum, & multo minus ea, quae sunt 3Oo. quoniam in majori sphaera,& in majori longitudine colli facilius aliqua inaequalitas datur ; quilibet autem minimus error, qui in opere conficiendo committitur, maxima obstacula producere potest, a quibus aequalitatis alteretur proportio, quae Inter haec Thermometra dari debet.
Quartum Thermometrum , cujus tubus ad instar co- TAB. s.chleae convolutus est, eodem quoque modo fabricatur ac Vig aliud, verum eandem proportionis scalam non ingreditur, cum fieri nequit, ut habeatur ejus longissimum collum ubivis aequale , aut ejusdem crassitiei & capacitatis; Cum enim, ut in gyros fleetitur opus, sit illud saepius flammae admovere , fieri non potest non, quin, cum vitrea massa ignita mollescat, hinc inde comprimatur, constringaturque, sicuti etiam aliis in locis ampliari ae tumescere debet. Quapropter bulbus hujus t Ther, Otombia mometri magnae capacitatis conficiendus est, ejusque confri n- longus tubus in crebros facilesque gyros ita fle- μ'ctendus, qui leniter adscendant, ut occupent minimam , quantum fieri potest, altitudinem, atque ita minus obnoXius sit tubus contremiscentiis, aut rupturae periculo eXpositus. Praeterea sit in superiore partet ubi alius exiguus globus, vacuus, hermetice clausus, qui sit receptaculum Aeris ex canale, qui avi spiritus vini sursum impulsus huc se recipere possit, ne ille in angustiis vasis compressus, majorem vim acquirat, spiritui vini resistat, & vas rumpatur. Hoc modo habebitur Ther' ThermοM
88쪽
6 INsTRUMENTA EXPERIMENTI strum multi mometrum adeo sensibile , & ut ita dicam , tam exqui-sς io, sitae sensationis, ut flammula candelae, ad momentum contactus, possit sursum pellere spiritum vini in ipso conclusum. Quo amplior erit globus, eo major hic effectus conspicietur ; quapropter fiat magnitudo globi ad lubitum non observando aliquam regulam ; est quippe hoc instrumentum potius inventum ad quandam animi oblectationem, & curiositatem videndi spiritum vini currentem per decem gradus ad simplicem oris halitum , quam ut ejus ope verae ac infallibiles caloris & frigoris proportiones deduci possint.
TAL. 1. Quintum instrumentum est etiam aliud Thermometrum,s, sed pigrius ac magis infidum quam alia omnia. Alia enim bis. per quamlibet Vel minimam aeris diversam temperiem il-
enim. lico mutantur, hoc Vero non tam subito, nec huic movendo minimae insensibilesque aeris variationes susticiunt. Quia vero nonnulla quoque instrumenta hujus generis, non solum in diversas Italiae partes, verum etiam in plures eX-teras regiones translata fuerunt, breviter hic loci de eorum fabrica agemus. sitioibis Ad conficiendum ejusmodi instrumentum capiatur vas confici rar. vitreum, spiritus vini subtilissimi plenum, ope glaciei ad frigus summum redacti, huic immergatur Thermometrumacio graduum. Praeterea dicto spiritui immittantur aliquot
globuli vitrei, ad lucernam fasti, intus cavi , qui omnes antea per fee te hermetice sint clausi. Hi per aerem, quem intus in se concludunt, sustineri debebunt, innatantes superficiei spiritus ; si quis tamen eorum forte paulum gravior specifice ad fundum descendat, eXtrahatur, atterat Ur-que ejus pars inferior supra laminam plumbeam cum smiride subtili, donec levior sactus, spiritui innatet. Deinde
vas eximatur eX glacie, deseratur in locum, cujus aer antea
ab igne insigniter sit calefactus, ut spiritus frigidissimus aequaliter & ab omni parte calorem recipiat. Hoc modo prout paulatim spiritus vini calefiet, & rarefactione levior
89쪽
evadet, illi globuli, qui in majori gradu frigoris viginnatabant superficiei , ad imum primi tendent, eodemque tempore spiritus vini in Thermo metro adicendere videbitur. Globulus igitur, qui descendet, quando spiritus vini in Thermo metro erit ad Viginti gradus, primus, hoc est gravissimus habendus erit, & gravissimus profecto censendus est, cum eo tempore descenderit, quo 1 pi ritus vini adhuc valde frigidus erat, & non, vel parum ad temperatum calorem redactus. Globulus vero qui descendet, quando spiritus vini ad trigesimum gradum haeret, erit secundus; ad quadragesimum gradum tertius; ad quinquagesimum quartus; ad sexagesimum quintus; ad septuagesimum sextus, qui ultimus erit & levis limus, atque ita sex capientur globuli, quorum scala est aequalis differentiae, hoc est a decem in decem gradus. Ecce quintum
igitur quemadmodum hoc Thermometrum sit crassius 'γὸς 'χρnne altis, quia nimirum quilibet globulu S, qui adscendit aut sectius aliis. descendit, decem graduS notat in Thermometro centum graduum, & gradus circiter quatuor in illo quinquaginta graduum, in illo autem trecentorum graduum plus quam quadraginta. Sex globuli electi, qui ut facilius Globuli in spiritu vini conspici possint ex vitro seu crystallo colorato consecti sint oportet) Claudi poterunt Cum spiritu beisi esse oo- vini in aliquo vitreo tubo hermetice sagillato. Animadver- Arari. tendum tamen est tubum non omnino implendum esse, ut spatium remaneat spiritui se rarefacienti , quum superveniens tempestatis calor ipsum sursum cogit. Si vero calor loci non sufficiat ad elevandum spiritum vini in Thermometro ad septuaginta usque graduS, vaS vitreum balneo aquae tepidae immittendum erit, cui aqua ebulliens, quamdiu opus est, infundatur, ne spiritus vini in vase Vitreo contentus, plus in una quam alia parte calefiat,
sed leniter, ut dictum est, & quoad fieri potest aeqvg-liter, temperetur.
90쪽
SUnt THRRVO METRA instrumenta , quorum ope conantur Philosophi mensurare gradus caloris & frigoris ; sive copiam ignis Corpora, vel datum spatium occupantis: Primus ejusmodi
instrumentum invenit DREBBELIUs , Batavus, quod Compone batur CX vitreo tubo Cum anneXa sphaera; postquam eX his exigua aeris copia eXpulsa erat, tubus imponebatur vasculo Aquam
aliudve fluidum continenti, erigebaturque perpendiculariter ad horizontem, ita ut sphaera suprema foret ; tubum ingrediebatur fluidum eo usque, donec sua gravitate, simul cum vi elasti-Ca aeris rarioris interni, aequilibrum cum pondere Atmosphaerae agebat: Aere autem interno in sphaera plus caloris recipiente, dc se eX pandente, expellebatur ad certum usque gradum ex tubos uidum ; eodem Aere autem a frigore condensato, adscendebat fuidum in tubum ; quo modo caloris frigorisque incrementa primum observari coeperunt ; verum pluribus vitiis desectibusque obnoxium est hoc, & omne aliud ejusdem generis, instrumentum, atque ideo non amplius in usu, de quibus consuli possunt autores varii, uti Tractatus Anon 'mi Gallice editus Ams o . A'. 1688. tum CHAUI INUs in Lexico Philosophico ad vocem Thermo metrum. MULLERUs in Collegio Experim. pari. I. pag 62 plurimique alii, quos de industria omittimus. Quamobrem Philosophi Florentini aliud genus invenerunt, ad quod quatuor priores hic descriptae ab ipsis Thermometrorum species pertinent:
Quae quamvis non omnibus Vacent erroribus, nihilominus mulato meliores sunt praecedentibuet, atque huc usque in usum Vocantur. Methodus implendi haec Thermos copia infundibuli ope, veluti praescribunt Florentini, est admodum dissicilis, praeterea cum tubi angustissimi adhibentur, prorsus immitti nequit gracilior tubus: multo facilius hoc modo impleri possunt ;sphaei a lente supra ignem calefiat , successive ipsam propius
igni admovendo donec valde calescat , quo aer raresat, atque CX aperto tubo egrediatur, tum subito tubus spiritui vini immittatur, hic a pondere atmosphaerae abi eae introrsum
in tubum sphaeramque pelletur, simul ac sphaera frigefi: I in prima hac operatione sphaera penitus impleta non sit, iterum imponatur igni, donec spiritus mox mox ebullire inciperet, tum illico Imponatur tubus spiritui ut ante , atque eo omnino