Antiquitatum Romanarum quae supersunt

191쪽

κυλινδουμένων, η τῶν αἰσχίστων τε καὶ παρανομωτάτων οὐδενὸς ἀπέχεται θεοῖς αὐτὰ προσκείμενα ορῶν. XXI. λλ' περ με τούτων τοις αυτ μόνον 278 τὸ θεωρητικὸν της φιλοσοφίας μέρος ἀποτετμημένοις ἀφείσθω σκοπεῖν της δ' υπὸ Ῥωμυλου κατασταθείσης πολιτείας καὶ τάδε ηγησάμην ἱστορίας αξια πρῶτον μεν, ὁτι πολλοῖς σώμασιν θεραπεύειν ἀπέδωκετο δαιμόνιον. ἐν γουν ἄλλη πόλει νεοκτίστω τοσουτους ἱερεῖς τε καὶ θεραπευτὰς θεῶν ευθυς ἀποδειχθέντας 10 ουδεὶς αν εἰπεῖν ἔχοι χωρὶς γαρ τῶν ἐχόντων τὰς συγγενικὰς ἱερωσύνας οἱ τα κοινα περὶ της πόλεως ἱερὰ συντελουντες κατὰ φυλάς τε καὶ φράτρας ἐξήκοντα κατεστάθησαν ἐπὶ της ἐκείνου ἀρχης λέγω δε α δε- ρέντιος Οὐάρρων ἐν ἀρχαιολογίαις γέγραφεν, ἀνηρId τῶν κατὰ την αυτην ηλικίαν ἀκμασάντων πολυπειρότατος ἔπειτα, τι τῶν ἄλλων φαύλως πως καὶ ἀπερισκέπτως ως ἐπὶ πολῶ ποιουμένων τὰς αἱρέσεις τῶν ἐπιστησομένων τοῖς ἱεροις καὶ τῶν με αργυρω τοτίμιον ἀξιούντων ἀποκηρυττειν, τῶν δε κλήρω διαι-

20 ρούντων, ἐκεινος οὐτείνητὰς χρημάτων ἐποίησε τὰς ἱερωσύνας οὐτε κληρω μεριστὰς, αλλ' ἐξ ἐκάστης et sφράτρας ἐνομοθέτησεν ἀποδείκνυσθαι δύο τους ἡπερπεντηκοντα ἔτη γεγονότας τους γένει τε προύχοντας τῶν ἄλλων καὶ ἀρετὴ διαφόρους καὶ χρημάτων πε- 2 ριουσίαν ἔχοντας ἀρκομαν καὶ μηδεν ηλαττωμένους τῶν περὶ το σῶμα τούτους δὲ οὐκ εἰς ώρισμένον τινὰ χρόνον τὰς τιμὰς ἔταξεν ἔχειν, ἀλλὰ διὰ παντὸς του βίου στρατειῶν μεν ἀπολελυμένους διὰ την λικίαν, τῶν δε κατὰ την πόλιν ὀχληρῶν διὰ τον νόμον. 30 XXII. Ἐπεὶ δε καὶ διὰ γυναικῶν ἔδει τινὰ ἱερὰ

συντελεῖσθαι καὶ διὰ παίδων αμφιθαλῶν τερα, μακαὶ ταὐτα γένηται κατὰ το κράτιστον, τάς τε γυναι-

192쪽

κας ἐταξε τῶν ἱερεων τοῖς εαυτῶν ἀνδράσι συνιερα- σθαι, καὶ εἴ τι μη θέμις ηὐώπ ανδρων ὀργιάζεσθαι

κατὰ νόμον τον ἐπιχώριον, ταυτας ἐπιτελεῖν καὶ παῖδας αυτῶν τα καθήκοντα λειτουργεῖν τοῖς δεαπαισιν ἐκ των αλλων οἴκων τους χαριεστάτους καταλεγέντας ἐξ κάστης φράτρας, κόρον καὶ κόρην, τον μεν εως ηβης πηρετειν τοῖς ἱεροῖς την δε κόρηνίσον 280 αν ρ χρόνον γνη γάμων ἐκ τῶν Ἐλληνικῶν νόμων και ταὐτα μετενεγκάμενος, ἐγὼ πείθομαι. σαμεν γαρ αἱ κανηφόροι κώ ἀρρηφόροι λεγόμεναι λει 10τουργουσιν ἐπι τῶν Ἐλληνικῶν ἱερῶν ταῶτα παρὰ Ῥωμαίοις αἱ προσαγορευόμεναι τοὐτο δὲ συντελοίσι στεφάναι κοσμούμεναι τὰς κεφαλας. οῖαις κοσμεῖται τα της μεσίας ' τέμιδος ἀφιδρύματα παρ' Ἐλλησιν ὁσα δε παρὰ Τυρρηνοῖς και ἔτι πρότερον παρὰ θ Πελασγοῖς συνετέλουν ἐπί τε Κουρητων και μεγάλων θεῶν ὀργιασμοῖς οἱ καλούμενοι προς αυτῶν κάδμιλοι, ταὐτα κατὰ τον αυτὸν τρόπον πηρετουν τοῖς ἱερεs-οιν οἱ λεγόμενοι νῶν υπὸ Ῥωμαίων κάμιλοι. ἔτι προς 28 τούτοις ἔταξε μάντιν ἐξ κάστης φυλης να παρεῖ 20ναι τοῖς ἱεροῖς, ν μεῖς με ἱεροσκόπον καλοῶμεν, Ῥωμαῖοι δε ολίγον τι της αρχαίας φυλάττοντες ὀνομασίας ἀρουσπικα προσαγορεύουσιν. απαντας δε τους ἱερεῖς τε καὶ λειτουργῶς τῶν θεῶν ἐνομοθέτησεν ἀποδείκνυσθαι μὲν υπὸ τῶν φρατοῶν ἐπικυροsσθαι 2b

υπὸ τῶν ἐξηγουμένων τὰ θεῖα διὰ μαντικης. XXIII. αλα περὶ τῶν θρησκευόντων τους θεοὐς καταστησάμενος διηρει πάλιν, ς ἔφην, κα ἐπιτηδειότητα ταῖς φράτραις τὰ ἱερὰ θεοὐς ἀποδεικνῶς ἐκάστοις και δαίμονας ους ἔμελλον αεὶ σέβειν, καὶ 30 τὰς εἰς τὰ ἱερὰ δαπανας ἔταξεν, ας χρην αὐτοῖς ἐκ τοὐ δημοσίου δίδοσθαι. συνέθυόν τε τοῖς ἱερεῶσιν

193쪽

142οι φρατριεῖς τὰς πομερισθείσας αὐτοῖς θυσίας καὶ συνειστιῶντο κατὰ τὰς ορτὰς ἐπὶ της φρατριακῆς

ἱστίας εστιατόριον γαρ ην κατεσκευασμένον κάστη φράτρα και ἐν αυτῶ καθωσίωτό τις, σπερ ἐν τοῖς 2825 Ἐλληνικοῖς πρυτανείοις, στία κοινη των φρατριῶν. ονομα δε καὶ τοῖς στιατορίοις ην, περ ταῖς φράτραις, κουρίαι καὶ μέχρις μῶν οὐτω καλοένται. τοsτωτο πολίτευμα δοκεῖ μοι λαβεῖν ἐκ της Λακεδαιγνίων αγωγῆς της περὶ τὰ φιδίτια κατ' ἐκεῖνον του 10 χρόνον ἐπιχωριαζούσης ην Λυκοsργος εἰσηγησασθαι δοκεῖ παρὰ Κρητῶν μαθων, καὶ μεγάλα την πόλιν 283ώφελῆσαι ἐν εἰρηνη μεν εἰς εὐτέλειαν ἄγων τους βίους

καὶ σωφροσύνην της καθ' ημέραν διαίτης, ἐν πολε- μω δ' εἰς αἰδῶ καὶ πρόνοιαν καταστήσας εκαστον τοs I μη καταλιπεῖν τον παραστάτην, ω καὶ συνέσπεισε καὶ συνέθυσε καὶ κοινῶν ἱερῶν μετέσχεν καὶ ου μόνον της περὶ ταῶτα σοφίας χάριν ἄξιος ἐπαινεῖσθαι ὁ ἀνηρ, αλλὰ καὶ της υτελείας των θυσιῶν, αἷς γεραίρεσθαι του θεοὐς ἐνομοθέτησεν ων αἱ πλεῖσται διέμενον et ἐως της καθ' ημῆς ηλικίας, εἰ μη καὶ πάσαι κατὰ τον ἀρχαῖον ἐπιτελούμεναι τρόπον ἐγὼ γοῶν ἐθεασάμην ἐν ἱεραῖς οἰκίαις δεῖπνα προκείμενα θεοῖς ἐπὶ τραπέζαις ξυλίναις ἀρχαῖκαῖς ἐν κάνη σι καὶ πινακίσκοις κεραμέοις, ἀλφίτων μάζας καὶ πόπανα καὶ ζέας καὶ 2 καρπῶν τινων ἀπαρχὰς καὶ ἄλλα τοιαῶτα λιτὰ καὶ εὐδάπανα καὶ πάσης ἀπειροκαλίας ἀπηλλαγμένα καὶ σπονδὰς εἶδον ἐγκεκραμένας ου ἐν ἀργυροῖς καὶ 284 χρυσοῖς ἄγγεσιν, ἀλλ' ἐν ὀστρακίναις κύκιξι καὶ πρόχοις, και πάνυ γάσθην τῶν ανδρῶν, τι διαμέ-30 νουσιν ἐν τοι πατρίοις ἔθεσιν ουδεν ἐξαλλάττοντες τῶν αρχαίων ἱερῶν εἰς την λαζόνα πολυτέλειαν. ἔστιμεν ουν α καὶ Νομὰς Πομπίλιος ὁ μετὰ Ῥωμύλον

194쪽

- - 143αρξας της πόλεως κατεστήσατο μνήμης ἄξια καὶ λόγου, περιττος την γνώμην ἀνηρ καὶ τὰ θεῖα ἐξηγήσασθαι σοφὸς ἐν ολίγοις, περίν ἴστερον ἐρῶ, καὶ Τυλλος

υστίλιος τρίτος απὸ Ῥωμύλου βασιλεύσας καὶ πάντες οἱ μετ κεῖνον γενόμενοι βασιλεῖς Ἀλλ' ὁ τὰ 5 σπέρματα καὶ τὰς αρχὰς αὐτοῖς παρασχων καὶ τακυριώτατα καταστησάμενος των περὶ τὰ θεῖα νομίμων Ῥωμύλος ην.

XXIIII. Aoκε δὲ και η αλλης εὐκοσμίας, χρώμενοι ' μαῖοι διεφύλαξαν εὐδαιμονοῶσαν την 10 πόλιν ἐπὶ πολλὰς γενεὰς ἐκεἶνος ἄρξαι νόμους κα- λοὐ καὶ συμφέροντας ἀγραφους με τοὐς πλείστους, ἔστι δ' υς καὶ ἐν γράμμασι κειμένους καταστησάμενος, ων ἐγὼ τοὐς με ἄλλους οὐδεν δέομαι γρά-

28 φειν, ους δε πάντων μάλιστα τεθαύμακα καὶ α ων 15ὐπείληφα καταφανῆ καὶ την ἄλλην του ανδρος γενησεσθαι νομοθεσίαν, ως αυστηρὰ καὶ μισοπόνηρος ην καὶ πολλην ἔχουσα προς τοὐς ρωικοὐ βίους μοιότητα. δι' ὀλίγης πομνήσεως σημανῶ, τοσουτον προειπὼν, ὁτι μοι δοκοsσιν ἄπαντες οἱ διατάξαντες 20 τάς τε βαρβαρικὰς και τὰς Ἐλληνικὰς πολιτείας το μεν κοινὸν ορθῶς ἰδεῖν, τι πόλιν ἄπασαν ἐκ πολλῶν οἴκων συνεστῶσαν ὀρθήν τε πλεῖν εἰκὸς ὁταν οἱ των ἰδιωτῶν εὐσταθῶσι βίοι, καὶ χειμῶνα πολὐν ἄγεινοταν κακῶς ἔχη κάστοις τὰ ἴδια, καὶ οτι δεῖ τον νουν θἔχοντα πολιτικὸν ἐάν τε νομοθετης ἡ ἐάν τε βασι-

λεῶς, ταυτα νομοθετεῖν, α ποιήσει δικαίους καὶ σώφρονας τοὐς τῶν ἰδιωτῶν βίους ἐξ ν δ αν ἐπιτηδευμάτων καὶ δι οῖων γένοιντο τοιοsτοι νόμων, οὐκέθ' ομοίως ἄπαντες δοκοsσί μοι συνιδειν, ἀλλ' ἔνιοι 30 γε πολλοί και του παντὸς, ως εἰπεῖν, ἐν τοῖς κυριωτάτοις καὶ πρώτοις μέρεσι της νομοθεσίας ἀμαρτεῖν.

195쪽

ἀφ' ης ἄρχεσθαι δει τον νομοθέτην, σπερ καὶ φύσις ὁρμόττειν τους βίους μῶν ηρξατο, οἱ μεν ἀπὸ των θηρίων το παράδειγμα λαβόντες ἀφέτους καὶ

κοινὰς τὰς μίξεις ἐποιησαντο τω αρρενι προς το θῆλυ, ως ἐρωτικῶν τε οἴστρων ἐλευθερώσοντες του βίους καὶ ζηλων ἀλληλοκτόνων ἐξελούμενοι καὶ πολλῶναλλων ἀπαλλάξοντες κακῶν, α καταλαμβάνει τους τε ἰδίους οἴκους καὶ τὰς πόλεις ολας δια γυναῖκας οἱ δε 10 ταύτας με ἐξηλασαν ἐκ τῶν πόλεων τὰς γερωχους καὶ θηριώδεις συνουσίας ανδρα συναρμόσαντες εἰς γυναῖκα μίαν, περὶ δε φυλακης γάμων και σωφροσύνης γυναικῶν νομοθετεῖν οἴτε μειζον ου ἔλαττον δεν ἐπεχείρησαν, αλλ ως δυνάτου πράγματος

15 ἀπέστησαν οἱ δὲ ἴτε ἀνεγγύους ἐποίησαν σπερ ἔνιοι τῶν βαρβάρων τὰς φροδισίους μίξεις οὐτε

ἀφηκαν σπερ Λακεδαιμόνιοι τὰς τῶν γυναικῶν φυ- 287λακάς, αλλὰ πολλοὐς ἔθεσαν ἐπ' αὐταῖς νόμους σωφρονιστάς εἰσὶ δ' o και ἀρχην κατεστησάν τινα ἐπι- 20 μελησομενην εὐκοσμίας γυναικῶν ου μην ἀποχρῶσά γε η πρόνοια αυτῶν της τηρησεως, ἀλλὰ μαλακωτερα

δαία φύσει κεκραμενην εἰς νάγκην βίου σώφρονος

ἀγαγεῖν.

25 XXV. V δε Ῥωμύλος Οἴτε ἀνδρὶ κατὰ γυναικὸς ἐγκληματα δοὐ φθαρείσης η τον οἶκον αδίκως ἀπολιπούσης οὐτε γαμετὴ κα ἀνδρὸς αἰτιωμένγὶ κάκωσιν ἰδικον ἀπόλειψιν οἴτε περὶ προικὸς ποδόσεως κομιδῆς νόμους θεὶς οἴτε ἄλλο τῶν παραπλησίων

30 τούτοις διορίσας ουδ οτιοῶν, να δε νόμον περαπάντων ε ἔχοντα, ιαυτὰ τὰ ἐργα ἐδήλωσε, καταστησάμενος εἰς σωφροσύνην και πολλην ευκοσμίαν

196쪽

- B - 145ηγαγε τὰς γυναῖκας ην δε τοιόςδε o νόμος γυναῖκα γαμετὴν την κατὰ γάμους εροὐ συνελθοῶσαν ἀνδοὶ 288 κοινωνὸν απάντων εἶναι χρημάτων τε καὶ ἱερῶν. ἐκάλουν δε τους ἱεροψ καὶ νομίμους οἱ παλαιοὶ γάμους Ῥωμαῖκῆ προσηγορία περιλαμβάνοντες φαρραχείου 5 ἐπὶ της κοινωνίας του φαρρὸς, ο καλοῶμεν ημεῖς ζεαν. αὐτη γαρ ν αρχαῖα καὶ μεχρι πολλοs συνήθης ἄπασιν αὐτοῖς η τροφη φερε δε πολλην καὶ καλὴν Ρωμαίων, την ζέαν καὶ σπερ Ἐλληνες τον κρίθινον καρπὸν ἀρχαιότατον πολαμβάνοντες ἐπὶ των 10 θυσιῶν κριθαῖς καταρχόμεθα οὐλὰς αὐτὰς καλο -

τες, οὐτω Ῥωμαῖοι τιμιώτατόν τε καρπὸν καναρχαιότατον εἶναι νομίζοντες τὰς ζεας δια τούτων ἀπάσης ἐμπυρου θυσίας κατάρχονται μενε γαρ ἔτι καὶ ου 28 μεταπεπτωκεν εἰς πολυτελεστέρας παρχὰς το ἔθος 15τὀ δη κοινωνοὐ της ἱερωτάτης τε καὶ πρώτης τρο- φης γενέσθαι γυναῖκας ἀνδράσι καὶ ἐπὶ πολλη συνελθεῖν τύχη την μεν ἐπίκλησιν της κοινωνίας τοs φαρρὸς εἶχεν, εἰς σύνδεσμον δ' ἀναγκαῖον οἰκειότητος ἔφερεν ἀδιαλύτου, καὶ τὸ διαιρῆσον τοὐς γάμους 20 τούτους οὐδε ην. Ῥυτος ὁ νόμος τάς τε γυναῖκας

ηνάγκασε τὰς γαμετὰς, οἷ δη μηδεμίαν ἐχούσας

επέραν ἀποστροφὴν, προ ενα τον το γεγαμηκότος ζην τρόπον, καὶ τοὐς ἄνδρας, αναγκαίου τε καὶ

αναφαιρετου κτήματος της γυναικὸς κρατεω. χω - 2d φρονοῶσα μεν ουν καὶ πάντα τω γεγαμηκότι πειθομένη γυνὴ κυρία os οἴκου ον αὐτὸν τρόπον ην,ονπερ ὁ ἀνὴρ καὶ τελευτήσαντος,νδρὸς κληρονόμος ἐγίνετο των χρήματων, ς θυγάτηρ πατρὸς, εἰ μεν

ει απαις τε καὶ μηδεν διαθέμενος ἀποθάνοι πάντων 30ουσα κυρία τῶν ἀπολειφθεντων, εἰ δε γενεὰν ἔχοι τοῖς παισὶν ἰσόμοιρος γινομένη. μαρτάνουσα δε τι

197쪽

δικαστην τον αδικουμενον ἐλάμβανε καὶ του μεγέθους της τιμωρίας κύριον ταῶτα δε οἱ συγγενεῖς μετὰ τουανδρος ἐδίκαζον ἐν οἷς ην φθορὰ σώματος καὶ,

πάντων ἐλάχιστον μαρτημάτων Ἐλλησι δόξειεν αν υπάρχειν, εἴ τις οἶνον ευρεθείη πιοsσα γυνη. αμφότερα γαρ ταsτα θανάτω ζημιοῶν συνεχώρησεν ὁ ' μύλος, ῶς αμαρτημάτων γυναικείων ἔσχατα, φθορὰν μεν ἀπονοίας ἀρχην νομίσας, μέθην δε φθορὰς καὶ μέχρι πολλο διέμεινε χρόνου ταμ αμφότερα παρὰ Ῥω I μαίοις ἀπαραιτητου τυγχάνοντα οργης μάρτυς δε του καλῶς ἔχειν τον περὶ των γυναικῶν νόμον ὁ πολὐς χρόνος ομολογεῖται γὰρ ἐντὸς ἐτῶν εἴκοσι καὶ πεντακοσίων μηδεὶς ἐν Ῥώμη λυθῆναι γάμος κατὰ δε την

ἐβδόμην ἐπὶταῖς τριάκοντα καὶ εκατὸν ὀλυμπιάσιν υπα- sti τευόντων Μάρκου Πομπωνίου και Γαῖου Παπιρίου πρῶτος ἀπολῶσαι λέγεται την ἐαυτos γυναῖκα Σπόριος Καρουῖλιος ἀνηρ υκ φανης, ἀναγκαζόμενος υπὸ τῶν τιμητῶν ὁμοσα τέκνων ενεκα γυναικὶ συν

20 τούτω καίτοι δι νάγκην γενομένω μισούμενος υπὸτos δημου διετέλεσεν. XXVI. Λ μὲν Ουν εις γυναῖκας ευ ἔχοντα ὁ Ῥωμύλος ἐνομοθέτησεν, ἐξ ων κοσμιωτέρας αυτας περὶ τους ἄνδρας ἀπειργάσατο, αὐτ ἐστιν ἀ δ' εἰς αἰδῶ

25 καὶ δικαιοσύνην παίδων, να σέβωσι τους πατέρας ἄπαντα πράττοντές τε καὶ λέγοντες ὁσα αν ἐκεῖνοι κελεύωσιν, ἔτι τούτων ην σεμνότερα και μεγαλοπρεπέστερα καὶ πολλην ἔχοντα παρὰ τους μετέρους νόμους διαφοράν οἱ μεν γὰρ τὰς Ἐλληνικὰς κατα- 30 στησάμενοι πολιτείας βραχύν τινα κομιδ χρόνον ἔταξαν ἄρχεσθαι τους παῖδας υπὸ τῶν πατέρων, οἱ μεν ως δεύτερον ἐκπληρώσωσιν ἀφ' ηβης ἔτος, οἱ δε

198쪽

147 2s οσον ἰυ χρόνον ίθεοι μένωσιν, οἱ δε μέχρι της εἰς τὰ αρχεῖα τὰ δημόσια ἐγγραφης ώς ἐκ της Σόλωνος

νομοθεσίας κα Πιττακου καὶ πιρώνδου ἔμαθον, οἷς πολλὴ μαρτυρεῖται σοφία τιμωρίας τε κατὰ των παίδων ἔταξαν, ἐὰν ἀπειθῶσι τοῖς πατράσιν, ου βαρείας ἐξελάσαι της οἰκίας ἐπιτρέψαντες αυτους καὶ χρήματα μη καταλιπεῖν, περαιτερ δε ουδέν εἰσὶ δου ἱκανα κατασχεῖν ἄνοιαν νεότητος καὶ αυθάδειαν τρόπων ουδ' εἰς το σῶφρον αγαγεῖν τους ἡμεληκότας των καλῶν αἱ μαλακαὶ τιμωρίαι πιγάρτοι πολλὰ ἐν Io Eλλησιν υπὸ τεκνων εἰς πατέρας ἀσχημονεῖται ὁ δετων ' μαίων νομοθέτης ἄπασαν, εἰπεῖν ἔδωκεν ἐξουσίαν πατρὶ καθ' υἱου καὶ παρὰ πάντα τον του

βίου χρόνον, ἐάν τε εἴργειν, ἐάν τε μαστιγουν, ἐάντε δέσμιον ἐπὶ των κατ' ἀγρὸν ργων κατέχειν Ibἐάν τε ἀποκτιννυναι προαιρηται, καν τὰ πολιτικὰ

πράττων ὁ παῖς δ τυγχάνη καν ἐν ἀρχαῖς ταῖς μεγίσταις ἐξεταζόμενος καν διὰ την εἰς τὰ κοινὰ

φιλοτιμίαν ἐπαινουμενος. κατὰ τουτον γέ τοι τον

293 νόμον ἄνδρες ἐπιφανεῖς δημηγορίας διεξιόντες ἐπὶ 20των ἐμβόλων ἐναντίας με τλβουλῆ κεχαρισμένας

δε τοῖς δημοτικοῖς, καὶ σφόδρα ευδοκιμουντες ἐπὶ ταυταις κατασπασθέντες απὸ του βήματος ἀπήχθησανυπλτων πατέρων, ηνῶν ἐκείνοις φανῆ τιμωρίαν φέ-Dντες ους ἀπαγομένους διὰ της γορῆς ουδεὶς των re

παρόντων ἐξελέσθαι δυνατὸς ν ουτε πατος ουτε δήμαρχος ουτε ὁ κολακευόμενος π αυτῶν καὶ πῆσαν

ἐξουσίαν ἐλάττω της ἰδίας εἶναι νομίζων χλος. ἐῶ γὰρ λέγειν ὁσους ἀπέκτειναν οἱ πατέρες ἄνδρας ἀγαθους π αρετῆς καὶ προθυμίας τερον τι διαπράξα 30σθαι ἔργον γενναῖον προαχθέντας, ο μη προς έταξαναυτοις οἱ πατέρες, καθάπερ ἐπὶ Μαλλίου Τορκουάτου 10.

199쪽

και πολλῶν αλλων παρειλήφαμεν, υπὲρ ων κατὰ τον οἰκεῖον καιρον ἐρῶ.

XXVll. Καὶ Ουδ' ἐνταυθα ἐστη της ἐξουσίας ὁτων ωμαίων νομοθέτης, ἀλλα καὶ πωλεῖν ἐφηκε τον υἱον τω πατρὶ, ουδεν επιοτραφεὶς εἰ τις ώμὸν ποληψεται το συγχώρημα και βαρυτερον η κατὰ τον φυσικὴν συμπάθειαν και o πάντων μάλιστα θαυμάσειεν 204αν τις υπο τοῖς Ἐλληνικοῖς θεσι τοῖς ἐκλελυμένοις τραφεὶς ως πικρὸν καὶ τυραννικὸν, καὶ τοὐτο συνε-

10 χώρησε τω πατρὶ μεχρι τρίτης πράσεως φ υχυχρηματίσασθαι, μείζονα δους ἐξουσίαν πατρὶ κατὰ παιδος η δεσπότρ κατὰ δούλου θεραπόντων μεν γε ὁ πραθεὶς απαξ, ἔπειτα την ἐλευθερίαν υρόμενος αυτου το λοιπον ηδη κυριός ἐστιν, υἱῶν δ' ὁ πραθεις id πο ου πατρος εἰ γένοιτο ἐλευθερος υπο τω πατρὶ πάλιν ἐγίνετο καν το δεύτερον ἀπεμποληθῆ τε καὶ ἐλευθερωθῆ δοὐλος σπερ ἐξ ἀρχῆς του πατρος ην μετὰ δε την τρίτην πράσιν ἀπηλλακτο οὐ πατρός. τούτο τον νόμον ἐν ἀρχαῖς μεν οἱ βασιλεῖς φυλατ-20 τον εἴτε γεγραμμένον εἴτε ἄγραφον ου γὰρ ἔχω τοσαφες εἰπεῖν απάντων κράτιστον γούμενοι νόμον. καταλυθείσης δε της μοναρχίας, τε πρῶτον ἐφάνη 295Ῥωμαίοις πάντας Ους πατρίους ἐθισμους τε καὶ νόμους ἄμα τοῖς ἐπεισάκτοις ἐν α γορῶ θεῖναι φανε - 2 ρους ἄπασι τοῖς πολίταις, ἶνα μη συμμεταπίπτη τὰ κοινὰ δίκαια ταῖς των αρχόντων ἐξουσίαις, οἱ λαβόντες παρὰ τοs δημου την ἐξουσίαν της συναγωγης τε καὶ αναγραφης αυτῶν δέκα ἄνδρες ἄμα τοῖς ἄλλοις ανέγραψαν νόμοις, καὶ ἔστιν ἐν τη τετάρτη των λε- 30 γομένων δώδεκα δέλτων, ας ἀνέθεσαν ἐν ἀγορα. τι δ' ου οἱ ἄνδρες δέκα, οἱ τριακοσίοις ἔτεσιν στερον ἀποδειχθέντες ἐπὶ την ἀναγραφην των νόμων πρῶτοι

200쪽

τούτον εἰσηγήσαντο τον νόμον Ῥωμαίοις, αλλ' ἐκ πολ- λου κείμενον παραλαβόντες οὐκ ἐτόλμησα ἀνελεῖν, ἐκ πολλῶν μεν κα αλλων καταλαμβάνομαι, μάλιστα δ' ἐκ των Νομὰ Πομπιλίου του μετὰ ' μυλον ἄρξαντος νόμων, ἐν οἷς καὶ ουτος γέγραπται ἐὰν πατηρ θυω συγχωρησ γυναῖκα ἀγαγέσθαι κοινωνὸν ἐσομένην ἱερῶν τε καὶ χρημάτων κατὰ τους νόμους, μηκέτι την ἐξουσίαν εἶναι τω πατρὶ πωλεῖν τον υἱόν οπερου αν ἔγραφεν εἰ μη κατὰ τους προτέρους νόμους 2 Ἀπαντας ἐξῆν τω πατρὶ πωλεῖν τους Γούς. λλ' υπερ Ιομεν τούτων ἀλις, βούλομαι δε καὶ τον αλλον ἐπὶ κεφαλαίων διελθεῖν κόσμον, ω τους των ἰδιωτῶν οῬωμύλος ἐκόσμησε βίους.

XXVIII. Ορῶν γαρ οτι το σωφρόνως η απαντας καὶ τα δίκαια προ των κερδαλέων αἱρεῖσθαι καρ- Ibτερίαν τε την προς τους πόνους ἀσκεῖν καὶ μηδεν υπολαμβάνειν χρῆμα τιμιώτερον αρετης ου λόγων διδαχη παραγίνεσθαι τοῖς πολιτικοῖς πλήθεσι πέφυκεν, ἐν οἷς το πλεῖόν ἐστι δυσάγωγον, αλλ' ἔργων

ἐθισμοῖς τῶν προς καστην αρετην γοντων υ πανάγκης τε μὰλλον η κατὰ γνώμην ἐπ αυτὰ τους πολ- λοὐ παραγινομένους, εἰ δε μηδεν εἴ το κωλῶσον ἐπὶ την φύσιν λισθαίνοντας εἰδώς, ἐπιδιφρίους μεν καὶ βαναύσους καὶ προσαγωγοὐς ἐπιθυμιῶν αἰσχρῶν τέχνας, ως ἀφανιζούσας καὶ λυμαινομένας τά τε σώ- 2bματα καὶ τὰς ψυχὰς τῶν μεταχειρ ιζομένων, δούλοις καὶ ξένοις ἀπέδωκε μεθοδεύειν και διέμεινεν ως πολλοὶπάνυ χρόνου δι' αἰσχύνης οντα Ῥωμαίοις τὰ τοιαίτα ἔργα καὶ π οὐδενὸς τῶν αὐθιγενῶν ἐπιτη-2s δευόμενα. δύο δε μόνα τοῖς ἐλευθέροις ἐπιτηδεύματα 30 κατέλιπε τά τε κατὰ γεωργίαν καὶ τὰ κατὰ πολέμους, ορῶν τι γαστρός τε ἄνθρωποι γίνονται διὰ