장음표시 사용
551쪽
aEt gloriosium, non superbum, quod gerit
Curam omnium, placens, ' viribus Valens, Ar ut veti, culpae insitum, semper mavens.
v si illa, Opinionem qui adducit, Tamquam duce huc venturus ad Verisiopum. Considera mi Auditor. sunt a profano sacri versus & sensus: ac negem aliquid tam sub-lline Sc augustum ab alio veteris aeui scriptum. Finis ipse Sc clausula, quam damnat non occulte receptas de Numine opiniones ζvana illa gentilium, de a vero longinquat
Sed attributa ipsa de elogia si vides, quid uberius aut verius dici potest 3 Omnia autem in forma illa sermonis i obserua qua
Substantia notatur, ut ante attigi: Deris bonum, rutile, iustum. Et cum pluscula fuit, id quoque obserues, omnia sere ad duo haec capita reuocari, Bonum, Prout umque. Prima est ipsa Bonitas : quam quot nominibus describit, & inculcat 3 Nisi μον,
ipsium Deum initio 'Eonum appcllat. Recte. nam de Dionysius Areopagita consentit, Psti MARivxi PECvLIARE hoc Dei nomen esse : ipsamque substantiam diuinam, Bonitatem appelZari. Tristac stu parit cr: τὸ
num in xu o nisi in Deo esse. Imo mero is sium PorcvM EsT DEvs. Quaret quia Natura eius Bonitas: nec potest aliter esse. Nosterneliari. Seneca: uaerim sunt, quae vacere non pos r stini, nutumque ivn nisi beneficam sebitarem habent: rvt Dii immortales. qui nec νο-lunt obesse, nec pes uni. NATVRA emm altas mitiis ἴδ' placida erit, tam lovge remota ab aliena Prist.xeri iniuria, quam a sita. Item inque alibi: α causa est Diis bene facien i NATvRA. E rat, si re is si os putat nocere Nelli: nou possunt.
nec iniuriam accipere queunt, nec facere. Et vis argumentum Bonitatis certius, quam
ν quod pessimis, & in se ingratis, imo maledicis atque impiis, non celsant cottidie be-sen. v. De ne facere t Ecce celeratis Sol oritur, c pirat, io G . patent maria. Quid ampliust beneficia sua ig- roti re incipiunt, in ratiis perseuerant. Ignorantibus Z viae pueritiam nostram, fa-tcberis: bona percipimus, ante corum sensum. Ingratis i reliquum omne aeuum. Et
quotus quisque agnosci imo cogitati quae
multi dubitant, disputant, abnuunt 3 Et ni
hi minus, more optimorum parentum, qui ma
le i ita Drum infantium arrident, non cessant beneficia congerere de beneficiorum auctore diu
bitantibus. Omnibus, inquam, sine discrimine: non aliter quam Sol ille in promiscuo luccr. Neque enim hic, ut in theatris, sparsio aliqua est aut missilia, in paucos &apprehensuros: est in omnes, est in inam
rentes, est in abnuentes. AEquali tenore bona iis sua per GENTEs POP vi os Qv E distribuum, nam sortiti potentiam, PRODEssE. Atque hoc dogma ita proprium Stoicis, ut Te milianus ab eo errorem Marcionis deri-uet: Inde, inquit, Marcionis D Evs MELIOR, de tranquissitate a Stoicis venerat. Quia scilicet Deum semper Bonum isti statuebant, de nihil ab eo mali manare , Ponticus ille fatue fabricandum alium statuit, huius auctorem. Frustra, & longe a Stoicorum sensu.
Denique Deum irouidum P curatorem omnium esse, atque etiam singulorum. aeui H ter, reteAti.
Suo tertium inter Attributa erat, Proui dentia, s co semper a Stoicis asserta, de Cleanthis etiam illis versibus nomine Ut ι - , itemque inserta. Aiserta autem ab illis sic crebro, sic valide ut ludus iocusque fuerint aduersariis: qui hanc,
tidicam Antim Stoicorum appellabant. Sed ades nostra Anus, ades, amanda nobis su- . per omnes Veneres, oc Venerum Amores. Te asserimus, de cum Seneca , praeesse m- Der m Mersis Prouidentiam, cy- inter se nobis Deum. Ut '
Ita sane. gubernat de praecst illud Numen; sed adest etiam de interest, de scienter dccum inspectione nos regit. Cicero: Provisedentia Dei Mundum, stre OMNES Mus PARTEs, ab initio constitutas esse, e omni tempore administrari. Nota duo Prouidentiae ab co subiici, Constitutionem rerum, de Administrationem. Iungi enim haec auo debent. de Necessee i ait Damascenus j eu
dem esse Con torem rerum in rat rem: uequepossunt, aut debent diuidi. Sic evim imbecil tali alteruter est obnoxius; quasi aut iste Coudore non posset, illi non Administrare conseruare. Sicut parcntis boni est,&gigia re prolem, de dcinde alere atque educare: . ita de magni illius nostri. Cicero ieitur haec duo bene iungit, ex nostrorum sententia:
Materiae Oniuersae FICTRICEM ac MOD
RATRICEM esse diuinam Prouidentiam. Quis enim credet, ait Seneca, ne CusTODE tan- Dς potirit m Vulsi re, , hunc si erum cursum disiis,m
552쪽
fumque fortuiti impetiu is et Quis etiam cre- ν α ιδ 3, δε πισία, υῆ πιανταχοῦ det, haec tam pugnantia seruare ordinem 5e statum, nisi Rector ille sit, cutis consilio huic mundo prouidetur, mi inconcussus eat, actusque suos explicet φ Sed vim huius Prouidentiae, de variantes etiam super ea scia- sub pulcherrime Epictetus exsequitur,apud
tit. Nonne ipsum hoc est, quod supr.inostrae partis Epictetus, Te Deus vec in rarammoi. Pictis. Arrianum: aeuod ad Deos artinet, sunt quinc- falso Atque haec cum ita habeant, quidam gent missum Numen esse. Sunt qui esse donent, Fortunae omnia transcribunt: neque haec, i .Quaest.. sed ignauum, incitrium, gre nulli rei protu ere. Sunt tertij, qui er esse, i r prouidere, sed uoumsi muris caelestibus, terrenorum aut nul2. uarii, caelestibii cin terrestro biu ssed uniuersis dumtaxat, non autem singuli sπnicuique seorsim. At quinti, in qua 'arte V sses Socrates, asserunt statuitviqise, uod
team aut factam. Ecce pulchrum adscensum, de vere adscensum, a tenebris de impietate paullatim ad lucem de veritatem : quam quinta illa sententia est amplexa : id est, nostra. Ita enim de Platonici, de nostri omnia minima, maxima, Prouidentiae subii ci: nec sine Rutione, quamuis subita, accidere. Nihil est a casu, ubi casus maxime apparet: sed occultum aliquid diuini consilii est, quo diriguntur. Plato sermoni suo toti de Diis hoc velut fundamentum p
': αuod curent omnia, magna ea sol aut parua. Atque id ratione etiam scita do Lib. x. De cet alibi, his sere verbis, aut sensu: cum Di j P sint, non conuenire it otiosi degavi: crerare ergo res humanas. Cum autem oram sint, etiam inrusma udere es' nose censendum est, eaque igitur curare. Euid ni procul enim ab iis ignavia , ιnertia: nec minor potestas e
rum in minutu, quam in magnis: neque ivd in Eriis
ait Seneca j intra vis uis dementia eri, sed 'r' Sapientiam quoque profisos couti it. Sunt enim qui putent, sibi psis animum isse, quidem
ali eua : hoc autem Vmucr um, tu quo nos quo
que sumus, expers esse con iij, aut ferri Temeritate quadam; aut Natura nesciente quid
faciat. Errant hic prosccio, mi Seneca etiam sapicntiam prostat: nec Epicurus ille solum,cuius nota delitia, & qui de Beaca illa
Natura profatur, Immortali aetio, v I cum pace, fuatit Semota a nostris rebus, ii Liaque longe. longe semota, atque adeo extra Mundum
ci iam proiecta. Non ille, inquam, solum: sed quod miremur, Plinius, ille in plerisque
Stoicus germanus. At hic quam de ne rat3 Irridendum, inquit, agere curam rerum LM. i. humauarum icta , quidquid est, Summum. Et Pr' caullam addit: An tam tristi atque multiplicι ministerio non pol i credamus, dubitem et Nea abitemus quidem, Plini adeo non credamus. Quid enim censes, humano more
quodam agere dc curare, sollicitum, distri diuin, distractu in , iratum Z Erras. ille cumsutiam a quiete , dc placide agitans, haec
metit Iradum ad maiora iiD habent. Optime, . a Moic: non diuisio, aut distractu
dc varia ac valida ratio in paucis verbis. Itaque apud Ciceroncm Stoice dicitur: m uerso geueri hominii solum, Metiam pinguidi, a Diu immortalibus consub ac prouideri. Quid non transiens e loco in alium, sed ubique semper exsistens, di nusquam circu Uriptus : totiu
meus, totus lux, totus oculus, omnia madens,
omnia audiens, omnia fleus. Et quam pro- hominibus singulis 3 imo animalibus, imo num tibi haec credere, si vel eadem his ver animalculis dc insectis: de iidena Stoici idem Cicero Dei maiestatem usique ad apium formi carumque perfectionem keducunt. Si persectionem, etiam curationem. Bene de hoc Damascenus: ne resά A, G - Θεω, δἰ ἔν
que Alexandrinus ille Clemens: c- - - ba tua attendisses 3 diu qui, eia D m csi
Mundo Hl aliuio ces quacumque in parte, t tus e i sensu , toti us, totus auditus. Talem de tantum cum facias. uid metuis,cum
Epicuro aliquo, pollui aut fatigari Et ta-inen i Sapientia cum hoc dogma spernas,
Prudentiae trani scribis, de ais: Deos curam agere rerum humanarum, credi ex Uu vitae e LImo ex ratione est. quam,ut alios omittam,
553쪽
I V s T Imerus agnouit. Ille quam non saepe, sed ubique eam adstruit 3 Alibi, de Ioue:
Mortalesi videt,delinquentes quoq; punit. Ecce inspectionem, ecce & animaduersionem. Quin idem apud eum Iupiter effatur:
--- uis; μοι, - νερα- habeo curae in pereuntes.
Non potuit longius penetrare in adyta Pr uidentiae, quam ut diceret, tunc quoque cum pereunt non negligi a Deo; seὸ bono aliquo sine perire , aut denique se disponente. Plura in illo sublimi poeta sunt, omitto: de Stoicis hoc testimonium a Tullio attribuo, Rationem de Prouidentia deorum ab il f sANCTIssIME ET PRO v IDENTIS- si ME esse constitutam.
DISSERT. XII. E Prouidentis Fatum consequi. quid i Zul eq
quomodo libertatem Deo non Dilat.
Es τ ita. & gradum ab hac ad Fatum conuenienter prosero : quia illud ab ista est, & valde cum ea nexum , imo innexum. Itaque ab ipsis Stoicis confunduntur haec saepe: si tamen discerni placet, sic fiet. Vt Prouidentia in ipso Deo sit scientia, vel sententia, omnium; haec distincticis lex ipsa de decretum singulis datum. Itaque a Deo est illud, magis quam in ipso. Addo, quod illa velut Prota consul est, qui decernit de statuit; istud, velut lictor, qui sententiam illam factoi minit, dc omnibus propalat. Ita Apu- eius, ex sententia Platonis: Fatum esse, per
quod ineuitabiles cogitationes Dei atque in epta complentur. Nota, cogitationes: Ita enim
Primam Prouidentiam s summi Dei) definisbant Platonici, ut ei sct - σε - - - M m: supremi Dei cogitatio siue motu tas. Secundam autem volebant dici secundorum Deorum , caelum permeantium, perquam inferiora est mortura omnia aes enserentur,
generi cuique siue speciei ipsi tueudae O si
uandae. Tertiam dcnique, quae Genios circa terram taurit, humanorum actuum arbitros
tu Ddes. Ita per gradus distinguebant, de ad nos derivabant : ut prima Frouidentia Fatum contineret , secunda, ima est Fatum stertia, quod ex Fata est. Plutarchum, si
des, vide libello huic rei proprio: dc Apulei qui ista consormiter, sed breuius, lu-
cem ab eo mutuare. Nos ad Stoicos imus tot discriminum incuriosos. Ab uno Deo illa omnia ; imo confundunt saepe cum Deo. Seneca: Vis ilium Fatum vocare ' non .Q-iberta s. hic est, ex quo subtensa sunt omnia,CAvssA CAvssARv M. Optimὰ, optime. ratione tamen de intelli latia dis linguimus, ut saepe dixi. Lex est a Deo. ut i
se Seneca: Omnia certa . . ιn aeternum m-LII Lege decurrere: id est, Fato. Cicero: Omnia aeter me Legis imperio fieri. Plato, ac νομα, o frustae Legem dixit. An in P id. non de Pindarus intellexit, cum νόμαν τὐ-PPi p.
bumque esse puto, intellexit. Et certo iam
Manilius: Sed nilut in tota magis e I mirabile mole, Liba. Quam RATIO , certis quod LEGi Bus
Habes Prouidentiam, quae Ratio est, de eius prolem, Fatum, Legum nomine dictam. Homerus pulcherrime Nuta Sis, statim initio operis: - α δ' mλGI M: Iouis ea perfecta voluntas. siue potius, consibum γ' decretum. Atque odiuinum vatem l qui caput hoc Sapientiae latam an ita mihi videtur statim operi praeseripsit, suae indicem vel testem. Narrabo, inquit, de canam haec atque illa: iras, ita, funera: sed iamnunc praedico de moneo, ab hominibus illa, sed ex Dei voluntate, administrata. Neque enim, quae vel sortuita putantur,abhac lege secludimus: neque incidunt eaipsa, sed veniunt. Caussa pendet ex se a. mcause, PRIvATA AC PvBLICA Lorius omaeo rerum trahit. Sophocles ' μάλα Σφωλ. id est mmcῆς:E'γώ μω ἔν-r, οῦ , e ia H ἀεὶ et n.
Ego quidem igitur ista, γ' aba item omnia, Accidere nobis censeam Fato Deum.
uod si uis haec in mente non probat sus, Issi aha teneat γ' sequatur; ista ego.
Sed aiebat Seneca Longum ordinem rerum
elle: quid ita quia caussarum impi a serus e i, ut idem alibi: siue ut Stoici, apud Lae lium : Hria AP ατων ἐιυμ : caussa rerum im- pq - cata. quia scilicet ει ρ quidam est, de nexus ac catena. Id quo sensu dicant, Chrysippus apud Agellium explicet, seria de
554쪽
mi uic: Fatum esse, naturalem compositionem uersorum, ab aetemo, mutuὸ sese conseque lium, immutabili in ini labin hac compiscarione Obserua & scrutare est Natura s compositior nelnpe rebus insita a Communi & prima illa Natura, id est Deo: ideoque &Naturam, Fatum appellant. Sed quia snostro intellectu in Ratione quadam de discre-
tia. Mi autem Prouidentia, ins perfecia Eatio caelestis iei. Cui duae suus cognatae facultates, Necessitas ω Fatum. Pulchre distinguit, & has ex illa deducit. Quid ergo Z inquiunt . Necessario haec sic fiunt λ & nee Deus mutat3 nec Deus. Asper initio sermo,
nem, perquam facia, sunt iacta; sunt, quae Deus Necessitati. sunt, sient, quae sient. Et discernentes dein- Etiam noster doctor: Eadem Necessitas p
dea Prouidentia: λον. OG κοσι προνοία Deos a Igat: irrevocabitu diuina pariter atque humana cursus Vehit. I eipse omnium conditor
ac rector si sit quidem Fata, sed sequitur.
SEMPER PARET,semel tu fit. Haec talia, parum decore ex dignitate Dei dicta: etsi, ut tetigi, interpretatione ad verum liquidumque deducas. Hoc enim volunt, semel sta
tuta Deum non mutare. Finxit in aeternum caussas: qua cuncZa coer- Luc M. cet
Non quia imbecillitas aliqua in Deo sit, aut Fatum dominaur : sed quia placuit ei
stare Decreto. Nimirum ut noster Sensca in imminutio maiestatis sit, sist confessio erro- i. min. r: Rationem eorum quae in Mundo Prouidentis administrantur. Anteriorem caussam hic vides, & illam ex ea natam aut
subsequentem. Sed additur in Stobaeanis :
sippus ίν pro Ratione supponit Veritatem, caussam, Naturam, Necessitatem. Ut sit Fa- tum nempe Veritas, Causa, Natura, Necessitas eorum quae sic fiunt. Sequcbatur, Ab
aeterno. Ita . nam in Dei mente haec constitutio, & cum A terno illo aeterna. De complicatione ιmmutabili additur : quod ad oriadinem seriemque caussarum facit. Prima
illa caussa Deus) alias atque alias subserit, ris, mutanda fecisse. Necesse Hi et eadem Ἀ- miro & incomprehenso nobis nexu: sic,ut cere, cui nisi optima placere non possunt. Dic quae Fato eueniunt, euenire per Naturam mihi, nonne et ir bonus squatenus bonus in sis M. de Rationem videantur. Haec est illa Sa- non potest non facere, quod facit non enim erit pientia inscrutabilis: a qua ea omnu -- bonus, nisi fererit. Simile siquid tamen sidus, omnis Jecies, omnis ordo, mensiura, nume- mite x in Deo: qui ut Deus, nihil mauult, rus, pondus: a quaesi, qui quid naturaliter aut mutat. gnum hoc a timentum ea si i ti est, cuiusiumque generis est, cui cumque aesti- mae voluntatiis, ne mutare quidem posse. Quod mationis est: a quasunt femina formirum, sum si aliunde eueniret, aut cogeretur; sane immae seminum, motus feminum atque formarum. potentia esset . at iam non externa DEOs c ima.
Quid opus periit biniat aqua est, quid- gunt, illas IN LEGEM aeterna voLvN- quid est : Peccatum autem ab ea non est, TAS i. Itaque non pollunt videri non quia nec est. Pelagus hoc, mi Auditor, lino polle, quia nec volunt. An tamen non ista abrous, imo chaos, si ingredetis: & sic se seruitus est minime. Seneca egregie: P e i. Q. habere potius, quam quomodo habeat,sci- leus ob hoc minus liber aut potens ea: i miis. Est igitur feries in connexio, atque ea enim eii Necessitas sua. Vides pium sensum: immutabilis : quia ab immutabili Deo. nec fortasse aliter apud germanos Stoico in Ideoq; Sc Necessitas cohaeret: quae soror est, in tota illa re Fati fuit. Quod Augustino ut se dicam & gemella fati. Trismepistus: etiam arbitro dicam. qui reiecto Fato Apro
555쪽
tum cum eu de verbi controuersilia certandum
atque laborandum eIZ: uandoquidem Usum
caussarum ordinem, ω quamdam conuexIonem, SUMMI DEI tribuunt voLvNTATi. Addit
r. ib. alia, & alibi ex ipso Seneca approbat hanc
obtemones contra Prouidentiam di Bouitatem Dei: quaesitumque primo, Vnde Poturabama at AV D. Attenta equidem aure iamdiu bibo: sed quid si animo nonnihil renitenti alibi, aut assensum certe retinenti Nam sunt in istis spinae vel aculei, ut pungunt : Se das mihi operam in euellendis ZLi Ps. Curiosum ingenium hic asperner,
NE Fusicipere Prauidemiae operas etiamsi multis iniuga. videantur. quia scit ut ignota ea, imo COMPREHENDI nobis IMPOTENs ἀπι-na Providentia. Audin' hoc, de tutius sanctiusque sic este 3 Alioqui pelagus est, ut dixi: de cynabulam ingeni j si immittis,
fluctuabit, aut merget. AvD. Curiosain inquisitionem tecum abdico: sed quae prima fronte omnibus occurrunt de obtumbant, quae culpa sit me attigisse, te reieci Lscὶ Neque enim alio fine quaero: &fauebo, equidem Dei caussam agenti. Dic igitur, sodes. si a Prouidentia dea Deo omnia b ira: unde Monstra, unde Venena, & N is in isto orbe sunt 3 Vnde in nobis ipsis interna haec vere mala, Se Vitia ac pestes animorum quis genuit, quis sustinuit &seruauit 3 Denique in ipsa gubernatione, quanta iniquitas apparet cum boni tolluntur, aut premuntur; mali vivunt, vuvent: & praemia ac poenae iniusta plurimum ance pensantur. Haec quantumuis sedatum ingenium excitent, compositum turbent: utique sic in oculos sensusque incurrentia, α cottidianis exemplis prompta. Rem ue obsecro, quamuis leui manu: & quodit enim testor, pronum ad fidem me habe& sequenteiri. Lips. Vetera moves, rem
j- ta pleraque aliis, δρ' alibi ipsi mihi, certe in parte. Nunc tamen ordine, quia valde
vis, faciam: sed compendio, qua potest, &ut dicta non iterem, quod odi. Tria visus
obiicere Bonitati de Prouidentiae, Natur ba mala, Interna, de Externa. Naturalia, quae primo & per se a Natura videntur; eaque duplicia, Rara de Vulgata. Rara, quae non via solita, nec semper, sed ob caussam eu niunt: ideoque Monora aut Prodigia v camus. Ea fere sunt, in Excessu, Defectu Mixtione, Modo. Excessu, ut homo biceps, quadrimanus, tripes. Defectu, ut Unipes aut Vnimanus. mixtione, ut Homo porcinno capite, Vitulus humano. Amri, siue in magnitudine &mensura, magnanimis, imue parua: vi Gygas, ut Nanus. siue etiam in Suu membrorum partiumque, ut Caput in seniore, Oculi in pectore: Sc uno verbo, quidquid extra communem ordinem legemque profertur. At Vulgata sunt,
quae semper dc sua indole talia: de facta
nataque videntur in malum aut noxam. vi sunt Serpentes, Ferae quaedam, Venena,&quae eius sortis occurrunt. Haec obiicis,& iam olim alii: breuiter Sc leuiter refutamus. Primum de Earis: satemur ea contra , aut praeter, Particularem cuiusque generis naturam esse, sed non contra Communem. Aristoteles: Eo si is πιυς et ζ -
mHI. O si si αυδ ἀῶ , - τίω ἀνάγ- ωο-φ-: Mongrum est aliquid praeter Nasurum, sed non omnem, ιΓ- tantum quae solens in m Pata eLI. Nam praeter istam Se 'ternam, quae ex Necessitate ent, nihil om' vino sit. Hoc dicit. respectu cuiusque sp ciet, Homo aut Vitulus talis, Monstrum de Malum videtur: Communem illam si adspicis, de Deum, non est. imo velut lusus aliquis eius aut oblectamentum. Itaque ille idem scriptor has appellat Naturae
quasdam Φραγ κ, ex rationes aut exces
sus: non aliter quam in longo magnoque cursu extra lineam leuiter, nec indecore, licet transiliae. Et caussas tamen haec suas L bent, faciles indagari: a Materie nimia, aut pauca; sic aut sic disposita; a Gignentium adsectione aut habitu, in opere aut post opus. Plura sunt, non hic inquiret da : sed Vniuersum si spectes, mala aut s da haec ne amus, imo inornatum esse, α plenis perrectisque illis magis adgnoscendis. D. Vulgaris autem, scio apud Cic
ronem esse qui inclamet: Cur omnia no- i . in stri causa Deus ei fecerit, tantam vim natri cum miserarumque fecit cur mortifera multa, multa
556쪽
multa perniciose, terra mari lue di pergit Esacris nostris prompta erat responsio: te faciente, o homo, secit. In prima origine
haec omnia sine noxa erant, nobIs obia xia : in Deum surrexisti, communem conditorem: ergo illa etiam in te, ut vindicatura , 5: a prima sua natura demutarunt. Sed pro communi etiam Philos phia hoc licet dicere: ista tam diuersa, tamo varia, facere & requiri ad ornatum per
d Dei potentiam sapientiamque no-adam. Potes tu illas Araneorum subtiles & intextas telas intueri, sine admiratione conditoris 3 potes viperae col res, volumina, indolem potes vel molestum illum de susurronem Eulicem, sine ipsb hoc cogitationis fructu ρ At enim, aiebat, nostri causa Devi haec fecit: contra nunc est, de nocent. Nostri 3 secundati 5 quidem, sed primum , sua. Gloriae eius haec seruiunt, mundo toti serviunt: nec sohus hominis adspectu in haberi, verecunde quidem petas. Tamen an non de ista humanis usibus se praebent Omitto,quod imperium in haec tam aspera , dc calide
nocentia, cxercemus, de cuncta a natura
nos fugiunt': sed vim etiam de usum occultum habere, prior de haec aetas docuit, ac postera docebit. Ne stulte de propere damna : sed ut Naturae quidam peritus v nator, indaga magis de inquire. Aia ilia
M. Dec - nus eo vocat : Diuina, inquit, nos αἰ--net irouidentia, usu REs INSIPIENTER
vi TvPERARE , sed vDLITATEM rerum dulgenter INQvi RERE: 6ν ibi m si mingenium mel infirmitas deficit, ibi credere
occulta: sicut aba, qui potuimus iuu nare. 4Atque haec ima aut Ilv MILITAT is EXERCITAT io e i, aut ELATIONI siATTRITio. Pulcherrima clausula . quid vis 5 homo 3 stuporem tuum diuinae Sapientiae opponere quidquid non capis, O pere 3 Demitte dc inclina te potius: de scito arcana hic Naturae adyta, magno illi Pontifici adeunda tantum : fortasse minoribus etiam sacerdotibus , id est .G nus , haud semper aperta. Quid nobis pro- sanis 3 caligamus , & in primam illam Cauisa in frutica oculos immittamus.
Secundo quaesitum, V . Interna mala, id AZ peccata / Stoicos etiam a Fato Ur Deo remouere: gst quomodo. SED Naturalia haec in paruo sunt, nec nisi obstrepeti opponant: Interna, id est vere Mala, magis angunt. Peccata de scolera sunt, suerunt, de erunt: unde ea, si non
ab omnium factore 3 Quin de Plutarchus Chrysippo obiicit, dixisse : nugam esse intemperantiam, nusiam fraudem, cui ur non sit Iupiter architectus. Sed haec vane obiici, dea parte non a iudice dici, ex ipso Chrysippo liquet. Palam ille detestatur: ad tu . eos se applicat potius ait Cicero qui nec φtate motus animos liberatos molunt. Apud 'Ciceronem, scd de Agellium, excerpta etiam sunt eorum, quae Chrysippus pro hac sententia scripsit: in adfirmatione certa, inexplicatione inuoluta. Cloero ait, Caussas eum distinguere Perfecto ω Principales, aliasque Ashuuantes gu Proximas. Se i dom illas igitur, principium quidem in tus de actionis dari; sed talis talisque m tus , a caustis Proximis, id est a Volunt
te de nobis. Ut, inquit, qui cybiarum pro- Cimo trusit, dedit ei principum motus, molubila ' intem autem non isdit: sic et Uum obiectum ima
primet ni auimo suam eciem , assensio autem erit in minia potestare: eaque, quemadmodum in plindro dictum est, extrinsecus pulsa, quod
rei quum est,suapte νι in natura motiebatur.
Sed quod ii Viue Cicero dicit, de haere parum pro interiore ipsa re videtur: dc credo plura addidisse, quae aeuo exciderunt. Agellius magis accedit aut init, nisi fallor: εο Chrisippea haec sic compendio resat, hausta e libris eius De Prouidentia, qui utinam exstarenti etsi nec Laertius eorum meminit, notabili in hac parte desectu. Sic, inquam, refert: ruamquam ita sit. im in Utiquit Chrysippus, et ratione quadam principali necessari) coacta atque conexa Faro sint omnia 1 enia tamen is a mentium nostrarum proinde
sunt Fato obnoxia, et i PROPRIETAs eorum
omnem ligam Nim quae EXTRINSECUS ingruit, in sensius tractabiliusque tramittuut. Sin V
rosunt as era, insilia, s r rudia, nultasque artium bonarum adminiculis fulta ι etiamsi paruo, siue nudo, Fatalis lacommodi consti-
557쪽
vocatur. Est enim renere ipso quasi futuis syconsequem, ut mala moenia peccaris sibi errorι-bus non meret. Additque ipsum illud ex emplum, siue imaginem, de cilindro. Haec si bene examinas, signate ab illo de ὀ cscripta : hoc colligas Chrysippum Fatum in caustis primis constituere, vi qui talis &talis a natu a de ingenio suo est, talia faciat excipiatque: qui alius, alia. Sed ipsum illud ite facere, a voluntate sit, quam tamen bonitas aut scaeuitas naturae huc illuc inclinat. Vt lignum illud rotundum, siue tu ben, in pronum labanar suopte ingenio;quadrum non itein, de resistat. st Udcbat amplius, non debctefrri audirique homines
cui nequam, aut ignavos, nocentes, in au
daces s qui cum is culpa maleficio res msunt, erfugiunt ad Fati necessitatem, tamquam
O aliquod e luim : or quae pusime fecerunt,
buenda esse dicunt. Haec ex illo: ipsum, uti dixi de itero , utinam te isse fas nobis siti Sed haec non alio mihi quidem videnturire : quam per NATvRAM, sine Deum quae prima caussa est homines alios aliter saetos ideoque ad bona aut mala inclinare; sed tamen caussas illas primas Sc insitas temperari aut flecti leuiter a voLvNTATE Oile, quae inter proximas iuuantesque censeriar. Cum ergo inclinamus; aut praemium nobis uve est e si ad Bona, ain poenam, si ad Mala. Manilius his interpres, aut adsc
tor: Omnia, inquit, Fato eueniunt: Nect meu h re ratio facinus Aefendere tergit, intutemυe suis si audire in praemia vivis. Nam neque mortiferas qui quam minas oderith, π, Guod non arbitris veniunt, sed femine certo: Gratia nee leuior tribuetur talcibus es iis,.quod N ATvRA dedit fruges, non a a vo-
. Sic se num menti tanto sit gloria maior, iad caelis Pudente venit: rursusi nocentes
erimus magis IN POENAM CvLPAM . CREATOS.
Satis apoire mihi Stoicorum mentem V manus Stoicus videtur: etsi nimis fortasse ad fatalia sua altra nos ligat. Sed heus Chrysippe, si a Natura Ilaxe constitutio aut dcuergium : Deum a malo qui excuses quomodo non ille Naturae auctor, atque
ipsa Natura malum malosque genuit, sim-les secit Z Hoc caput est. & arx, vi sic dicam, caunx, nunc adeunda dc occupanda.
Aio Stoicos Mali principium non in Deo. sed in Materia i quae tamen Deo, ut ipsi
aliique volucrunt, aeuo aequalis, & aeterna in Materia, inquam, constituisse. Itaque cum Deus bona incis aliaque faceret, omnia bona de in bonum finxisse : sed repugnantem aliquam vim de malitiosam in milla mille, atque est e, quae alio trahere . que hinc Intra , atque etiam Externa Ei,
la exstitilla. Valde notabile, de vetus do- . .gma: inter religionis etiam nostrae proceres decertatum. De Stoicis, Seneca aperte dixerit : Vtram Deus quod muli escias , an in multis rebus ictum tractanda de tuum: ω lis piat. a mus no artifice FORMENTvR PR v A mu ta, non quia cessat ars, sed quia i D iN Qvo ERCETvR Materia ii bsequens arti eli. Nota, Materiam inobsequemran, & ab ea Praua csse. Plato tape haec tangit, de huc transit: ut cum dicit Materiam, aut in ea
alii , id est Deo. Animam siue Vim in Materia dicit: neque enim ipsam per se vult malam, sed latens in ea aliquid, quod in generatione se exsciit de promit. Imo
duas mundi auitas ab eo statui, natu iam misi
grandiore, in Libris de Leribui, euis diu - sus esset. Benesicam ce Mad ovis Pluta chus est auctor. Npn abit ab hoc sensu et
, - , ἐκ sic ri n: iiDira Deo nu lum malum aut turpe ad ignavilum . nam hae sunt a feritiones genetratoris ofectae, sicut aerimm aeris, fordes corporis. Paria Tyrius etiam Maximus, inter Platonicos, Sermone huic argumento. Vcrba haec pauca eius habe:
opificio manualium artium, aliud ipsi ars ex pro-
558쪽
PHYSIOLOGIAE STfessos cit, intendens operis sui mem; ala consi-
quuntur opificio, non artis opera, sed materiae affectus ut si tiri ex incude resibentes, mituligo e fornace, , aliud ex aba materia quae
necessario adiarent operae, nec tamen artificis proposito: tale nimirum in his quae circa terram eueniunt,quaeque incurses humanorum malorum voca us. In quibus innoxiam , inculpatam
artem censenaum, sed esse haec Fabricae totius. Vniuersi velut necessarias quasilum sist consequentes naturas. Quae ad Externa etiam aut Naturali a mala ex mente eius ducas : sicut nε piovi. de Senecae ista: aeuare tamen Deus tam in Ur quos in distributione Fati fuit, νι bonis Muris paupertatem, Vulnera, , acerba funera adscriberet NON POTEsT ARTIFEX MvTARE MATERIAM. haec passae L Itaque, ut addit, languida de ignaua ingenia inertibus ne Iun. tur elementis; νt usiciarur Nir cum cura dicendus, IORTIORE FATO opus eii. Neque abnuit,in principiis Fati aliquid esse, id est in natura ipsa singularum rerum, quod huc aut illuc ducat: sed si in malum, a Materie sic assecta. Vetus, ut dixi, hoc dogma: de an non Pythagorae etiam 3 cuius illud tradi
rum esse Unionem, id est Deum ω Bonum: a
terum infinitum Binionem,ide si Daemonem di Malum, circa quem Materialis multitudo est.
Sed de prisci aliquot in Ecclesia nostra, siue
cxtra eam , tenuerunt. ut Hermogenes,
Tertulliano oppugnatos: qui ut huius ver-
civ x. x ba sunt) Materiam aeteream cum creatore pro-- ' ρ nebat, it Malum a Materia, non a Crearore
deduceret. Oppugnauit de Liaximus libello, ut apparet, docto dc arguto: cuius ma- De P- gna lacinia Eusebianae vesti eli inserta: de ligna videri. Tangit hanc sententiam de D tW Arnobius, eruditus ille Aser ; sed parum sertiter reiicit, imo propior videtur Ulia Lib. i. renti. Scribit alibi: Quid si prima Materies,
quae in quattuor rerum elementa Egesta eL Mi-sERI ARVM OMNI vM CAvss As suis continet irritationibus inuolutas λ Ita enim prisca lectio, antehabenda editae, in rotarionibus:
quia significat, aliquid in ea esse occultum, quod mala prouocet de irritet. Siquid
tamen mutandum, in rationibus magis vel
lem. Hoc ibi, velut adsentiens : sed alibi
Ocii, spernit, oc impugnati mala ergo, dicitis, unae haec omnia i Ex elementis, inquiunt, si T cxeorum inaequabrate, sapientes. αuod qui sieripssit, ut quae sensium c iudicium non habent, I. Lips I Operum Irim i v.
malitiosa esse perhibeantur noxias aut noupotius illa sit malitiosius m noxii, qui res pes nocentissimas futuras, in alicuius operis assumpsit assecIum; eorum esse, qμia serunt, pervidere. Bene, dico, impugnat. quomodo enim bruta de inscias a Materia, sit prauat viditque Plato, de fugit: qui Vim in ea, δί imum maleficam ponit. Tamen iicium Arnobius iudicium a se abdicat, de alibi satetur libere, Non liquere. Muid ergo nos ninquit: mala mnde Rufonsionis nec sitas nuda est. Aue enim possumus dicere, siue minus
valemus nec possumus: Virumque apud uos parum Hir nec in magnis ponderibus duximus vel
ignorare istud, Vel scire. ωαμm flum risivisse contenti : Nilata Deo principe, quod sit nocens atque exitiabile, Rroficisci. Vides fluctuatio nem eius in Mali causia: assertionem tamen Boni seni per de soluto Dei.
busique suius auctor assignatus. QVANTo autem clarius haec gentilis eius, dc amo paullo anterior, Tertullianus. δ magnum Ecclesiae lumen, nisi c duo stella Hiiseti Is distincte admodum obiectiunculis de Gentilium, de Haereticorum, respondet: quorum adsidua ista, de mala Interna, aut Externa 8 Et Marcionille famosus, ut elideret, duos Deos inducebat . Bonum de Malum : de utrumque, talium auctorem. Quod sumptum a Qasis Chaldaeorum aliquis dicat: quorum fuit, ' Duo principia rerum esse, Bonum D monem . γ' Malum: quorum i e Iupiter siue i . Moro fides, i orum lingua ι isti Pluto, siue Ar, munius Alceretur. Ab illis, inquam, propius de vicinius hoc sumpserit, quam a Stoicis; qui Materiam caussam Mali, sed non Deum, faciebant. Sed ad rein . in illum ita scribit: Mala dicuntur, , Debcta, , SV- Lib. i. ncia. Sed adhibita distin Aone miri quire Me mae, separatis malis Delicti O malis Supplici, malis culpae or malis Parnae; suum curque parti
desiuimus auctorem. Malorum quidem Peccatior culpae, Diabolum; malorum νero Supplicijor Parnae, Deum creatorem. Vt ilia pars, Mah-tiae deputetur; isti ultic, mala condentis iudicia, uersus mala Diadii. Optime. Malaculpae,vere mala, non sunt a Deo; mala poenae,
dictione de opinione mala sunt audacter dicimus ab illo. Damascenum audi, Gr
559쪽
cum Afro congruentem: Dupliciter Malum dicitur. Natura, quod virtuti aduersatur, diuinae toluntati. Opinione, quod sessu nostroiae est: vi sunt calamitates, gre ad mones. Nam haec in s PEC iE MALA, RE BONA sunt, si mentibus conuersionis sysalutis carast. Addit deinde scitum corollarium: Iς. A, ρ,
riis . nα : Sciendum, quod odi horum nos caussse simus. Nam ni lorum quae a Noluntate
sunt, haec quae contra eam, sunt proles. Quid potest verius aptiusque Z Externa mala tuaccusas ξ te potius, & interna tua, quibas haec prouocasti, & illius metaphora princreasti. Ante sanctum virum, quam sapienter hoc magnus ille Homerus 3 Apud quem Iupiter:
culpant ita uobis namque ese mala aiunt. at i ii
Nequitia propria, aeter Fatu,mala et nunt.
Potui illa aliquem profundum hoc Prouidentiae penetrare, ii non a caeles si aura prouectum Z profecto fuit. stulti, inquit, mortales Deum inscribunt cladibus buciorem: sese debent. Non enim ille, nisi ob proprias eorum culpam haec immittit; nec Fato simpliciter, nisi adtextu caustae talis. d stinauit. Punit, sed quia peccarunt. Nexa haec sunt: & ideo Zeno nosteroli in , seruo in surto deprchenso, cum castigaret, atque ille reclamaret, Fatale mihi erat furari: Et caedi, inquit. Igitur non haec Mala, sed opinione tantum , siue ut Seneca. Specie. Ita cnim alibi: D nec dant malum, uec bent: ceterum castigant quosdam, coercent, irrogant poenas, aliquando sPEC iEMALI puniunt. Iam haec capis, &adsentiris 3 AvD. Capio, adsentior: nec vel ius est in hos testes refragari. Tamen explicatius, quaeso. Malorum culpae da auctorem. Dirabolum, aiebas ex Tertulliano. Sed quid Z an non de hunc Deus secit 3 ergo malum, Scmala. LIPs. Respondeo. Diabolum auctorem sui sibi mali fuisse, nostri suasorem. Quomodo 3 nam Deus hunc quoque bonum secit primitus, sed liberi sui arbi-t ij dc spontis : clegit autem malus esse. Itaque ii quaeris, Vnde malum 3 cum Da
boli inuentum. Ipse sibi, de ex se, fecit: si eo
verbo in re nihili est vi cndum. Malum enim non est aliquid, quod Mi haud magis quam Tenebrae aut Caecitas: sed dumtaxat priuatio de deliquium boni. Et inde
aptissima voce Latini Delictam dicunt. Ergo non proprie dixerim Factum, aut Productum: magis admissum & inductum: sicut luci tenebrae, Soli no succediti Creationem igitur non quaere: caussam potes. atque ea est Voluntas. Augustinus subtiliter, ut solet: Mala moluntas e i e ciens ope- νυ in Ciris malis massa autem Volumulis escient, ea ' '' NIHi L. Item inque : Nemo quaerat e ciem op tem causam malae Voluntatis. non enim eiu Eficiens , sed Deficiens: quia nec ilia EFFECTIO Hi, sed DEFECTIO. Tenebras nemo videt, si latium nemo audit: intelligunt ut ab sentia contrariorum, quae sunt. ita hic, quod Malum est, non vides,neque proprie subsistit: neque omnino, ut verbo dicam, est. Ecce in cxemplo. Fornicatio actus est
de malus : subsistit de est aliquid, sed ea
parte non malus, qua est amor, coniunctio, actio: ea tantum, qua pra ter aut contra Deum eiusque legem exercetur. Itaque initium habet, Boni absentiam; auctorem, Voluntatem; incitatorem, Diabolum. Heu subtilia , de nostrae Theologiae t inquies. Sunt, de non sunt. nam & Plato, & Plat nici sic adstruxerunt. Ille alibi, in oratione
bera eiu quam vi qui que colit aut nungit, plus minusve ex ea habebit. CAVSSA ELIGENris: DEvs atitem EXTRA CvLPAM. In arbitrio de voluntate utrumque est nostra, Virtus Viti unque: e - μοχ αν ait Tyrius Maximus η της κώ-l e m σφρρει:ιν Militiam libertas animav parturit, in parit. Satis iam dedi Deum non auctorem: decu Platone hoc claudimus: G Θεα ri, e uia. in via E in , πα η αὐ- hu: Deio, 6, omnia quae a Deo, emper in νbique OPTIME babent.
s m. videri etiam minima ligorum a Deo
ternis malis leui sermone , & ut transiens, libasti. Non tanti sunt 3 Atqui,
Deus bone, quam culpanti Poetae, Oratore
ipsi pbilosophi inclamant. & ab hoc adspectu
560쪽
ΡMYsIOLOGIAE STOICORUM LIB. I. s s s
spectu non Prouidentia tantum, sed Deum paene tollunt. Iuvenis aliquis obiit Z vir bonus vita dignus, obiit 3 audi voces. t Inscitesessis, Sosiicitor vulgos esse putare Deos. Alterius i conualesce. ne optimi Senatoris longa vexatio faciat si em, mihil curare caelestes. Quid muliercula,quae e sepulchro clamat 3
PROCOPE MANvs L Evo CONTRADεvM , Qui ME INNOCENTEM CITO susTu LIT. Quid ergo Z melius crat vocentem iterum alius: Haec maxima mersatur Deorum iniquitas, quod optimum quemque non
sinunt diurnare. Iam ubi boni iacent, mali florent & vigent; quot querelae ZMarmoreo Licinus tumulo iacet, at Cato paruo,
Pompeius nullo: credimus esse Deos lIason ad Medeam, in scelere felicem: T stare nullis es , qua Neberis, Deos. Alius Tragicus:
Audeo prosem: Sunt ne vel regnant Dei te Namque improborum me attonat felicitas. Iterum poeta: uinetiam iUel x Virtus, ω noxia felix Et male consultis pretium OL Prudenti assit: Nec Fortuna probat causas,sequiturque me
Sed νaga percunctos, nul criminefertur. Feratur: quid deinde insertur ramiam neque Dij regi W, Neque profecto Deum seminus rex omnibus
Non sit finis eiusmodi sermonum quos impios scio, de exspuo: sed cogitationum umbram illas quis potest statim & sortiterpellere nisi Ratione munitus 3 quam a te exspecto. Lips. Ego vero transiui, ut ais, de at
tigi: quid enim opus dicta mihi aut aliis
iterarefolim in non iamia satis ostendi caussas suas de tu stulam haec omnia habere,quae in prima fronte alienis lima ab ea videntur. Quid ipse noster Seneca, nonne proprio libello Prouidentiam satis asseruit contra eiusmodi vellicationes aut morsiusὶ Et pleraeque istae Afiectuum voces sunt, non iudici rum. Matrem tu illam audi cs, ut ratione loquentem, quae amisso filio, Atque Deos, atque astra vocat crudelia laudies, sed ut matrem. Tale in aliis, qui de immatura aliqua morte queruntur: in qua sensus de rationis compotes gratulari de gaudere debebant. Nugatoria haec sunt. I. LipsI Operum Tom. IV. At floret & diues est aliquis malus. Magnum I habeat sibi, in curam, angorem, ruinam. Pauper,bonus. Quid mali 3 nisi iis qui haec sola mala autumaut , qttae non faciunt m Dς ei malos: in iis erubescunt ab Augus inomutuor si Villam malam habeant, quam si Vitam. Alibi distinctius de caussis diximus: sed semel nunc de uniuerse, in illis omnibus opinione Malis, aut Punit Deus, aut Excr-cet. Punit malos aut iuni hos malis: exercet suos de firmat. Iunctos dixi. nam saepe contagione quadam,ut mali bonorum, sic boni malorum consortes fiunt , utrique ob utrosque. Nec Homerus hoc nesciuit: qui de Graecis adflictis caussam reddit,
quia nec spientes edioque iusti
Audis, omnes t ob mixtos malos, male fit igitur de probis: sed ob probum aliquem finem . Augustinus : Iustis quidquid malarum irroeatur, non enl POENA criminis, sed mirtutis EXAMEN. Stringo, cui in lato ad cuilum campo: alia nos vocant. AvD. Ego
tamen leuiter teneo, aut suus Seneca: huiac
audi, &te indulge. Ille vero in his Exte, nis non agnoscere aut approbare Prouidentiam videtur: ccrte non seinper. Verbacius perpendenda: Deos esse, vNIvER- pui SA mi Fua temperant, qui .umani GENERI stutelam gerunt, iNTERDvM curiosi si NGv-LOR v M. Scis eum vcrba bene librata dare: quid hoc est , Dcos Umuersa curare sGeneris totius humani tallelam gerere, etiam Singulorum, sed Duerdi Quid, inquam , nisi interdum neglegi & seponi 3
Consequitur, quoquo te vertas: nec aliud
in mente sensit. Est nempe hoc, quod Balbus ille Stoicus apud Tullium adfirmat,
Deum singulos homines curare: sed cuin exia it De Na-ceptione, quam addit: Nec vero hoc ita re ' fagendum est, ut si se tibim aut metis cu- iusiuam tempessu nocuerit, aut siquid e v I TAE' COMMODIs casus ab lxrat; eum, cui quid
horum acciderit, aut mulsum Deo, aut negle ictum a Des iudicem, . MAGNA DlI Cv-RANT, PAR v A NEGLIGvNT. magnis .it tem miris p Jere eum uisemper omnes res:
si uulem saris a nostris istoicis a principe Phili ophorum Socrate di tam e i. de ubertati bus Virtutu μ' copiis. Haec illuc eunt, ut Deus insuper haseat, & quasi conniueat, . dentur Externa, non aemur singulis, dona siue Mala:& satis, si Virtus adsi in qua una Raa 1 Feli-