장음표시 사용
821쪽
Dominus servo alimenta salubria fosta quantitate es vesies
aptas ad corpus contra iniurias aeris ruendum is ad partes obsiwnas velandum dare debet. Etenim servo dominus alimenta
dare tenetur pro ope iis, quas praestat f. io 8 i. 2. Quamobrem cum servus aliter ipsi obligari non potuerit, quam salvis ossiciis erga seipsum , homo autem uti non debet nisi cibo ac potu salubri g. 399. 8art. I. Pr. not. , eoque justa quantitate . 4o a. to seqq.part. t. Fur. νοι. . utique vestibus ad corpus contra injurias acris tuendum & partes obscoenas velandum aptis f. 4s o.part. I. Fur. nai. ς dominus servo alimenta salubri a justa quantitate & vestes aptas ad corpus contra injurias aeris tuendum & ad partes obscoenas velandum aptas dare debet.
Interest ipsius domini, ut servus si sanus, siquidem operas ipsi proficuas praestare debeat. Quemadmodum enim jus naturae utile est f. 263. Part. I. i LI. Pro I. umv. , etsi utilitas non praebeat jus g. 264. Part. t. Phil. prac I. univ. ; ita etiam in servitute ipsa lex .naturae utilitatem domini cum ossicio erga servum constanter copulat, ut ideo sibimetipsi desit, qui isti satisfacere negligit. Absurdum omnino est eam curam de sanitate servi abjicere, quam in jumentis adhibent omnes, nisi quis insaniat. φDe operis servo exbgenius. g. I O6.
. Dominus a servo exigere potes Fero quas canque, quas pra-sare valet, nisi alter c ventum fuerat, quantum permittit sanitas. corporas. Etenim si de Operis praestandis nihil conventum fuerit, servitus persecta est a 3. , consequenter dominus a servo pro lubitu operas quascunque zκigere potest
h. io 84. . Quoniam lainen nemo obligari potest ad id, quod impossibile, seu ultra posse g. ao9. ραπ. I. rei pract.
822쪽
De Servitute Societate herili. 8o3
Wast clini dominus quoque a servo operas exigere nequit, quam quas praestare valet. αuod eras unum. Et quoniam servus domino ad prassiandas operas obligari nequit, nisi salvis ossiciis erga seipsium f. rio o. , se vus autem naturaliter in labore assiduus esse non debet, nisi quantum permittit sanitas corporis β. I 3 I. para. .Pr.nat. ἰdominus quoque a servo non potest exigere operas, nisi quantum pcrmittit sanitas corporis. od erat aluram.
Operarum quantitas & qualitas in servitute imperfecta manda est ex pacto, quo servitus contracta; in perfecta vero ex voluntate domini f. Io 83. ; non minus tamen pactum, quam voluntatem domini regit lex naturae, quae modum in labore servandum determinat g. 337. Part. t. uat. . ita ut promissa non intelligantur, quae huic repugnant. cum promitti non potuerit g. 67 . part y. Fur. nat. ). nec libertas domini in imperando tollat obligationem naturalem in te immutabilem g. I a. Part. t. Plit. Pract. Mulv. , qua is servo tenetur g. 642. 64 3. Parr. l. Fur. Mai. O II oo, A ). Utrobique igitur habenda est ratio virium ac sanitatis servi, ne operae exigantur, quae illas excedunt, hanc destruunt. h. 11Or. 'tauic σοι serνω per operas soas acquirit, id d-ini Ur si Cuis auquid vero aliunte acquirit, vel ster Fereti suas horas μι-iυu, id acquiras. natura Der iamini non est. Etenim dominus servo pro operis , praestat alimenta. ut ipsi sint utiles . a ORO.). Quamobrem si ei mandat operas, per quas aliquid acquiritur; quod per eas acquiriἰur, domino ut que acquiritur. -d erat
Eliamveto cum domino non competat jus nisi in op ras astruo praestandas, nec in actiones ceteras, nisi quatenus
respectum ad eas habent g. 3o96. ἱ ratio naturalis nulla. I iiii a est,
823쪽
est, cur id domini esse debeat,quod aliunde acquirit Quamobrem cum ejus esse nequeat g. 7o. Onto erit utiquestrui. Σuod erat se nuum. Quod si denique servus horis subsecivis, quibus scilicet voluntate domini a labore vacat, vel quae penso absolutompersunt, per operas suas aliquid lucretur; nulla denuo ratio est, cur id domini QIe debeat. Quamobrem hoc quoque, quicquid est lucri, manet strvi j. ro. tu . αucd
Naturale non est quod servus non si dominii capax, eonsequenter quicquid eiciem quomodocunque obvenit, id domino acquiratur. Nititur hoc falso principio, quasi servi co veniant eum rebus in dominio existentibus & aequiparandi fini jumentis. Quemadmodum nemo humanam naturam exuere potest; ita quoque naturale non est, ur homo accenseatur rebus se moventibus, seu jumentis, & a his fiat argumentario ad servum. Repugnat hoc iis, quae paulo ante demonstravimus 3. Io 99. . Improba est opinio eorum, qui existimant serτhute hominem detrudi in conditionem jumen
Peculium servorum dicuntur res & pecunia, quas servus quomodocunque extra ministerium domini acquirit. Quoniam larvi extra ministerium domini sibi acquirere naturaliter possunt I. tror.); servi naturaliter pecubum tabere ossunt, & quia domino naturaliter nullum jus in ea com peti si quae strvus extra ministerium acquirit cit. ), premtium ipsorum es pleno jure, Ieu in rebus petatior uus aur pecunia peculiari Menu, domtaerum ha/eυ ἔ, 13 7. 'rt. a. Iur. nar. . Similiter cum ad peculium pertineant, quae scrVus quom docunque extra ministerium domini acquirit; ad peculium
824쪽
De Servitute O Societate herili. 8OS
referenda sunt omκia, qua servo ab alias donantur, vel ligetmur, es rua is jure Laereditano, vel fer operas extra numstinum, aut 9 γ istare domini consequιtur. Ex his facile judicium fieri potest de iis, quae circa peculium servorum sint juris naturalis. I. I IO9. Dbminus permittere non Ienetur, ut 'culio suo abutator sese De ahusu
νus. Domino enim competit jus prohibendi, ne servus faci- pecul; sertisat, quae legi naturae adversa sunt, eumque Obligandi, ne fa- non permirisci t . tio 3. , immo puniendi, si secerit l. rio 4. . tendo. Quamobrein cum abusus rerum suarum lege naturali prohibitus sit . t 7 o. pari. 2. Pri nat. ; dominus quoque permittere non tenetur, ut peculio suo abutatur servus.
Non opus est, ut dicatur, quomodo peculiaribus rebus uti debeat servus. Cum enim si pleno jure dominus earundem 3. IIo 8. , iis aliter uti non debet, quam ut satisfaciat oblis gationi cuidam naturali S. I 67. Part. P. Fur. naid. - β. I I O.
Dominus peculiam servi in rem suam vertere π ait. Et- An d minus enim servus in peculio plenum dominium habet ἔ.rio 8 peculiam consequenter dominum omni jure in eodem excludit si ii in Ieto. 8art. I. Iur. BM. ) . Dominus itaque peculium servi rem Lamin rem suam verrere nequit. vertere fi Ita ex peculio servi solvere nequit dominus, quae ipse debeti s . nec pecuniam peculiarem impendere potest in res sibi comparandas. Quodsi consensu servi hoc fecerit, erit servi debitor, cui idem jus competit, quod ceteris creditor; bus. Quamvis haec paradoxa videantur, si jua Romanum, vel mores gen-- tium spectes, apud quas servitus adhuc in usu est; iuri tamen
naturae apprime consentanea sunt, per ea, quae hactenus demonstravimus.
825쪽
, Si simus dolo, vel culpa sua, sed sine culpa domini δε- ζ is,his ridisti; i pectilis, s quod habet, damnum res ciendo ἔμ ρ με ρ' --. db nu puriendus. Etenim qui alteri dat damnum dolo. vel culpa sua, id resarcire tenetur . 38o.
pari. 2. Iur. nrt Quamobrem etiam servus damnum dolo, vel culpa datum de peculio, si quod habet, resarcire
Quoniam tamen facti servi, quo damnum datum sine culpa domini, eidem imputari nequit, cum tum demum imputetur, si quomodocunque a voluntate domini dependeat I. 6so. yrri. i. Hic Waci. unm. In nulla quoque ratio est, cur de damno dolo, vel culpa sua dato, sed sine culpa domini, teneatur ipse dominus. Vuod erat secundum. Quod si servus non habeat peculium, unde damnum resarciri possit, G n. I. cum dominus de suo idem resarcire
non teneatur, vi n. a. nihil superest, quam ut servus puniatur β. io 6 . par . I. Pr. nae. . Quamobrem cum domino
competat jus puniendi servum ob actus vitiosos j. lio 4.); dominus servum dolo, vel culpa sua alteri damnum dantem
punire debet. αuod erat tera tim. Quoniam servus domino obligatur ad operas praestandas, interest ejus, ne in puniendo modus eΑcedatur, ne ad illas praestandas vel prorsus inutilis reddatur, vel saltem ad tempus. Quamvis itaque alias in statu naturali cuil: bet competat jus puniendi eum, qui ipsum laesit 3. Io6I .part. r. Jur. nat. ), perinde tamen est, sive is puniatur a domino, sive ab eo, qui laetus fuit, nec quicquam committendum contra ius domini f. 9 Io. Para. t. Iur. nat. ἰ ideo qui laesus est, a domino saltem exigere potest, in ipse laedat. Naturale igitur non est, ut vel ipse damnum resarciat, vel servum noxae det: immo potius aequi. tali naturali maxime repugnat, ut dominus ex facto servi, quod
nullo modo ipsi imputari potest, damnum aliquod sentiat. Quando Diqitig d by Coralc
826쪽
De Serpiture 9 Societate herili. 8O7
Quando auteis factum servi domino imputati possit, ut ipse etiam teneatur de darnno resarciendo, patet ex iis, quaet alias demonstravimus de imputatione facti alieni s*. 6s . G seqq.Part. t. PhιI. yra I. uni. . Ceterum cum diversa sit obligatio damni resarciendi & poenam patiendi, facile pater, quemadmodum alias, ita hic quoque servum adhuc puniri polle, etiamsi damnum de peculio ejus resarciatur. Poena enim repetitur ab eo, qui laesiit, ut animum laedendi muter, & ne exemplum ejus sequantur alii g. Ios8. para. l. Furi nat. .
Domιnus servo agroro non modo alimenta, verum etiam Deservo medicamenta fi praeterea operam dare Eebet, ut servus sanitatι re aegroto.
stiluatur. Etenim ideo operae praestantur simpliciter pro alimentis, non facta comparatione utilitatis, quam ex iis percipit dominus, & pretii alimentorum, ut quocunque in casu alimenta certa sint j. io 8z. . Quainobrem cisi servus aegrotus operas praestare non possit, aut saltein non eas, quas praestare poterat sanus; nihilominus ta inen dominus adhuc ei dein debet alimenta. Oderat primum. Quoniam vero servus aliter domino obligari non potuit. nisi salvis ossiciis erga seipsium & erga alios s. i ico. , qui vero in morbum incidit, operam dare tanetur, ut sanitati restituatur I. 433. pari. 1. Pr. nat. θ, & uti medicamentis, si sine iis sanitas restitui nequeat g. 413. pari. I. Pr. nar. 2ό atque prompti conserre debemus ea, quae ad comervationem sanitatis aliorum, consequenter etiam ad restitutionem amisiae, conserre valemus s. 643. 8art. I. Iu . nat. ; dominus utique, qui alias operis servi sua culpa careret, operam dare tenetur, ut sanitati idem restituatur, consequenter etiam dare medicamenta, . sine quibus eadem restitui nequit. Euod erat secundam S teratum.
Quemadmodum interest domini, ut jumentum suum conservetur & aegrotum sanitati restituatur; ita etiam ejus interest,
827쪽
ne semis moriatur, sed sanitati restituatur. Enimvero quod secit dominus, si jumentum aegrotet, utilitate sua motus; id facere debet, servo aegrotante, cum sensu ossicii sui. Quamobrem hic ostendendum erat, quale sit domini ossicium , ne ' existimet liberum ipsi esse, utrum servum perdere ac utilitate quam ex operis ejus sperare potest, carere, an eundem servari malit. . I I I 3.
Actiones servi sunt in dominio domini. Etenim dominus non modo servo prcecipere potest, ut faciat, quae legi naturae consentanea sunt, & prohibere, ne faciat, quae cidem adversa sunt Iro 3. J, verum etiam Operas ab eodem exigere quascunque pro lubriu suo, quas praestare valet, aut saltem cas, de quibus conventum cI. ito 6. , & de ceteris ejus actionibus, quae respectum ad illas habent,prou-ti sibi commodum visum fuerit disponere g. ro96. . Qua inobrem cum jus disponendi de re pro arbitrio suo sit dominium . 3 18. 't. a. Jur. nat.)ς actiones servi sunt in dominio domini. iUix concipi poterit actio aliqua humana, quae non certo quodam modo respiciat operas, hoc est , eas, quae in utilitarem alicujus praeliantur. Et quamvis dominus in determinandis actionibus servi non recedere debeat a lege naturae; hoc tamen dominio minime obust, cum nec rebus aliis aliter uti debeat, quam ut satisfaciat obligationi cuidam naturali f. I 67. Para. a Dr. vat. Consequenter rerum quCque suarum usus regulis juris naturae adstringatur. Sane dum non peris mittit, ut servus faciat, quae iuri naturae adversantur; actiones ejusdem contra voluntatem servi sua voluntate determinar, seu tit sibi videtur. . I I I 4.
Potestas dominica imperium es. Etenim domino non
competit nisi jus determinandi actiones servorum pro lubitu
828쪽
De Servitute O Societate herili. 83
suo, salva tamen obligatione naturali, ne iure suo abutatur Ο96. Ο3.11 O. . Quamobrem cum jus determinandi actiones liberas pro lubitu suo dicatur imperium .a94.), & jus in servum, vel ancillam potestas dominica a oga.); potestas dominica imperium est.
Consultius fuisset hoc ius appellare imperium herile. Quo niam tamen potestatis dominicae nomen obtinuir, ab hac appellatione recedere noluimus I. 147. Dyc. praeum. . f. 1 Os.s mi Fujecti sint comiso. Etenim domino competit De sab' mimperium in servum c f. asi 4. 3 . Quoniam itaque is et Oxe μνυο subjectus est. qui imperium in ipsum habet c . ana.); sci virum. subjecti sunt domino.
Atque hinc patet ratio, cur servitutem definiverimus per subjectionem g. Iogo. . Poterat autem subjectio servorum definiri per dependentiam a voluntare domini. Vide, quae supra annotavimua de subjectione liberorum cnon , 66s. .
Quoniam servi domino subjecti sunt I. aris. , fu, De Obed n-ῆectus vero imperanti parere, seu o dire obligatur g. eia simis αo6 M semi domino obedire debent, C laquenter cum alteri ram. obediat, qui actiones suas ad voluntatem ipsius componit, iaciendo scilicet, quod fieri vult, di non faciendo, quod fieri non uult s s. aos. ); serviactiones suas ad damatem domini componere aebent, facere nimirum, 'Me iubet dominus, non facere quod is prohibet. Et quoniam subjectus inobediens esse non debet f. aoS. , servi quoque miserientes esse minime debent, consequenter cum inobediens sit, qui actiones suas
ad voluntatem alterius componere non Vult h. ao I. , non licet servo actiones sos commmere ad 5 - tιus, vel tertis cujus-
829쪽
dam, quam is domini voluntatem, faciendo scilicet, non quod minus vult, sed vel ipsemet facere mavul , aut ut faciat tertia3 quidam uis suadet; vel etiam faciendo. quod dominus non vult, seu prohibet, vel quia i ι lubet. vel quia suadens alii.
Nihil magis servituti contrarium est, quam inobedientia, modo domini non praecipiant, quae legi naturae manifesto contrariantur. Tum enim eos obedire non posse, & talia a domino nullo jure praecipi, per immutabilitatem obligationis, quae a lage naturae venit, abunde manifestum est f. I x. I 42. para. t. PAL Pract. uuis. . III T.
De libertate Quoniam liber non est, cujus actiones dependent aper simum voluntate alterius I. ssa. pari. I. Pr. nat O, servi autem rem amissa. actiones dependent a voluntate domini I. ii 36. h. N L8s r. Ontia. ρ Iemi liberi non sunt, consequenter quando quis semitutem subit, libertatem suam amitiis. N qui se in simustem
dat, libertatem suam in dominum transfert, consequenter eam alienat. Datio itaque sui in servitutem nihil aIiud est, quam transalatio libertatis suae naturalis in alium. Nimirum qui se in servitutem dat, domini voluntatem loco propriae sibi esse viat, quasi propriam nullam haberet. Quemadmodum vero liberistas, quae homini natura competit it - 146. Part. l. Iur. aeat. , non tollit obligationem naturalem f. 169. pari. Iur. uat. , sta quoque in dominum, quando quis servitutem subit non aliter eos transferri potest, nisi salva obligatione naturali. Quamobrem nec actiones servi in dominio domini esse possunt, nisi quantum permittit ista obligatio. Quodsi haec
Probe consideres, protinus evanescent nebulae, quae offundi Poterant circa ea, quae ininterioribus de jure domini in acti nes servi demonstrata sunt, ac facile praecavetur, ne abusuidem in licentiam degeneret. Ceterum hinc patet, cur status servitutis opponatur ualui libertatis, quem natura habemus.
830쪽
De Servitute ct Societate herili. 8 II
f. 8. Nemini licet alterum invisam sine fusa causa in semitatem an invisanred gere. Qui alterum in servitutem redigit, is libertatem insemitu- naturalem, consequenter jus, quod natura habet g. 346.tem redigestari. I. Pr. nat. , adeoque connatum g. a g. 8art. I. Furi re liceat. nat. , eidem aufert l. iii I. .' Quamobrem cum jus connatum nemini hominum auferri possit I. 64. part. ι. Iur. nat. , dentur tamen causae justae, ob quas eidem libertatem auferre liceat, dominiis introductis f. so9a .ro 94.),& quoque sponte quis eandem in alium transferat snemini licet alterum invitum sine justa causa in
servitutem redigere. Quemadmodum justae dantur causae, ob quas introductis ,- dominiis alterum invitum in servitutem redigere liceat; ita adhue aliae dantur in statu civili, de quibus hie dicendum non est. Quoniam jus omne nascitur ex obligatione quadam β. 23. Part. I. Dr. nat. ἔ justa Causa, ob quam quis se in se vitutem dat, aut vel invitus in eam redigitur, consistit in obli- 'gatione quadam, cui is, qui servitutem subit, aliter satisfacere nequit I. IS9. Part. t. Phil. Proct. unis. γ. Atque hinc in casu particulari facile patebit, utrum quis ob justam causam in s
l. O I9. Domihus serium alienare potest pro lubita, cui es qηomo o De Dre alie--luctu. Etenim domino competit jus in serVum s o 8 i. nandi sera obsi .fθ' .). Quamobrem cum dominus jus suum pro υum. lubitu transferre possit, in quem Voluerit f. ra. patri. 3. Jur.
quoque in servum pro lubitu transferre potest, in quem & quomodo voluerit. Enimvero jus istud in dominio ipsius est , et 16. para. 2. Iur. nat. , & rem alienat, qui dominium , quod in