Eusebiou tou pamphilou euaggelikes proparaskeues

231쪽

σωτηρος μ.ῶν ευαγγελικης πραγματείας ἀντικηρυτ-τουσης τοῖς εἰρημένοις, και τοῖς των ἐθνῶν παντων νόμοις αντινομοθετουσης.

'Oτι μεν ουν ου θεοὶ τα α λυχα ξόανα προφανες καιαυτοῖς, τι δ' ουδὲ τὰ της μυθικης αυτῶν θεολογίας φερειτινα σεμνον κα θεοπρεπη λόγον εν ω πρώτω δεδεικται συγγράμματι, ἄσπερ ουν καὶ επι τὴ δευτερ- καὶ τω τρίτω τι μηδε α της φυσικωτερας καὶ φιλοσόφου τῶν hμύθων ερμηνείας ἀβίαστον αυτοῖς περιεχει την ξηγη- σιν To δὴ τρίτον φερε σκεψώμεθα, τί ποτε χρη νομίζειν τα εν τοῖς ξοάνοις φωλευούσας δυνάμεις, πότερατον τρόπον στείας καὶ ἀγαθας καὶ ως ληθῶς θείας. η τούτων πάντων τὰ ναντία Aλλος μεν ουν τάχα ἄν ἴσως τον περὶ τούτων φοδεύων λόγον πλάνην εἰναιτο πῆν και γοητων ἀνδρῶν τεχνάσματά τε και ραδιουργίας πεστησατο, καθόλου περιγράφων την δόξαν, ως μη ὁτι θεοῖ ἀλλα μηδε πονηροῖ δαίμονος εἰναι νομίζειν τα περι αιτο θρυλούμενα. α με γαρ ποιηματα καιτας τῶν χρησμῶν συνθεσεις ου ἀφυῶν ανδρῶν ευ μάλαο προς ἀπάτην σκευωρημενων πλάσματα τυγχάνειν, μεσω και ἀμφιβόλω συγκείμενα τρόπω προς κάτερά τε τῶν απὸ της εκβάσεως προσδοκωμενων υκ ἀφυῶς εφαρμόζειν τὰ δε τον πολύν ἀπατῶντα δια τινων τερα

τειῶν θαύματα φυσικαῖς αἰτιαι ἀνηφθαι Πολλὰ γὰρ

εἶναι ειδη ριζῶν και βοτανῶν και φυτῶν και καρπῶν clκα λίθων ξηρῶν τε ἄλλων και γρῶν παντοίας λης

232쪽

δυνάμεων ν η των λων φυσει, α με αποκρουστικακαί τινων ἀπελαστικά, τα δε συνάγειν πεφυκότα και ἐφελκεσθαι, τα δε διακρίνειν κα σκεδαννυναι πυκνουν τε καὶ στελλειν δυνάμενα, ετερα δε αλαν καὶ υγραίνειν και ἀραιουν, σώζειν τε α πάλιν αλλα και τερα κτει- νειν, τρεπειν τε διόλου, και το παρον εναλλάττειν, καιτοτε μεν τὴδε μεταποιεῖν, τοτε δε τὴδε, και τα μεν προς io πλείω χρόνον τὰ δε προ βραχυν τουτο ποιεῖν, και

πάλιν τὰ μεν εἰς πληθος τὰ δε μεχρις ολίγων μόνον

ἰσχυειν, κα των μεν τάδε γεῖσθαι, τι- δε ετ αεπακολουθεῖν, συντρεχειν τε αλλα αλλοις, και συναυξειν p. 13a και συμφθείρεσθαι ναι μην και γιείας εἰναι τινα

ποιητικά, ἰατρικης ου ἄπωθεν πιστημης, τὰ δε νοσοποιὰ τυγχάνειν και δηλητηρια ηδ δε φυσικαῖς

ἀνάγκαις συμβαίνειν τινὰ και τ σελην συναυςειν και συμφθίνειν, ζώων τε εἷναι και ριζῶν και φυτῶν αντιπαθείας μυρίας, και πολλὰ θυμιαματων καρωτικῶν τε και πνωτικῶν, τερων δε φαντασίας ποιητικῶν συναίρεσθαι δε οὐχ ηκιστα και τὰ χωρία και τους τοπους εν οἶς τελίσκεται τὰ γιγνόμενα οργανα τε εἷναι και; σκεύη πόρρωθεν αυτοῖς πιτηδείως τη τε χνη προηυτρε-h τισμε,α πολλους δε και συνεργους της μαγγανείας παραλαμβάνεσθαι ξωθεν, πολυπραγμονουντας τους ἀφικουμενους και τὰς κάστου χρεια και ν κε τις δεησόμενος' πολλὰ βε και τὶ ἄδυτα και τους τοις 5 πολλοις ἀβάτους μυχοῖς τῶν ιερῶν εντος ἀποκρύπτειν και το σκότος δε ου μικρὰ συνεργεῖν τ κατ ηυτους

233쪽

υποθέσει καὶ αὐτην δε υχ ηκιστα την προλαβουσανυπόληψιν καὶ την των es θεοῖς προσιόντων αυτοῖς δεισιδαιμονίαν, την τε ε προγόνων προκατασχουσανεν αυτοῖς δόξαν Iροσκείσθω καὶ ἡ των πολλῶν oηλίθιον της διανοίας, τό τε δρανες του λογισμου και ἀβασάνιστον του πληθους, καὶ εμπαλιν τὸ δεινον καικακεντρεχες των περὶ την κακότεχνον ταύτην διατριβην τευταζόντων, τό τε των γοητων ἀπατηλον καὶ πανουργον

διάνοιαν των χρησμῶν ἀμφιβολίαις ρημάτων καὶ

ἀσαφείαις επισκοτούντων, ει το μη τινα συνιε,αι u

εκφεύγειν. Πολλὰ δε συμβαίνειν ,αι 'λλαις τισιν ἀπάταις καὶ τερατείαις. συμπαραλαμβανομένων ποῖς γιγνομένοις πωδῶν δη τινων μετά τινος ἀσημου και εβαρβαρικης επιρρησεως, ἴνα η υπο τούτων σπουοα- ζεσθαι βοκη τα μηδ οτιουν προς δευτῶν γιγνομενα μάλιστα δε του πολλους καὶτῶν ἀπο παιδειας ορμῆσθαι νομιζομένων 'κπληττειν δευτῶν δὴ Θῶν ησμῶν τα

πισμε,α, ε δε τω της μεγαλοφωνία ογκω τετυφωμενα, πολλὴ δε καὶ -- τη. ἀνατάσεως κόμπω - πεπλασμενω τύφω της θεοφορίας σχηματισμενα, και διατης αμφιβόλου φωνης πον πάντα σχεδb- ἀπατῶντα λεών. 52. 'Οσα γουν αὐτοῖς την ἀμφιβολίαν,κπεφευγε τῶν p. 133

234쪽

χρησμων, ου κατα πρόγνωσιν του μελλοντος κατα δε t τινα στοχασμον ἐξενηνεγμενα, τουτων μυρία, μαλλον δετὰ πάντα σχεδόν, λω πολλάκις της προρρησεως ἀποπεπτωκότα, ἐναντίως η κατὰ το χρησθε το των πραγματων τελους την εκβασιν ἀπειληφότος, ε μηποτ αρα σπανίως εν ποτε ε μυρίων συμβὰν κατά τινα φορὰν συντυχ'κην η κατὰ την στοχασθεῖσαν του μελλοντος προσδοκίαν, τον χρησμον παληθεύειν νό-

μίσθη ποιεῖν. δη καὶ μάλιστα θρυλουντας ἄν ἴδοις

κα ὶ στηλαις εγχαράττοντας καὶ πανταχόσε γης βοωντας, οτι μεν, εἰ τυχοι, τοσοίδε τον αριθμον ἀπεσφάλησαν μηδαμ μηδενος θελοντας μνημονεύειν, τι δε τωδε ἀπο μυρίων συνετυχε τι των θρησθεντων νω καὶ κάτω περιφεροντας ως εἴ τις καὶ επὶ δύο λαγχήνουσιν ἀπο5 μυρίων, ε ἄρα ποτε εισάπαξ αυτους κατὰ των αυτων συμπεσεῖν τυχε, θαυμάζοι, ως κατὰ μαντείαν και πρόγνωσιν να και τον αυτον ἀμφοτεροι συνεβη

περιελθεῖν ριθμόν. Οἴτω γὰρ Ἀχειν , ἀπο μυρίων λεπὶ μυρίοις Ῥησθεντων ἀπαξ ποτε συμβὰν κατὰ τύχην

O και συνιδόντα τον μηδεν στερρον εν βάθει ψυχης κεκτημενον περεκπληττεσθαι το χρηστηριον, ω πολὐ κρεῖττον ν το μη ἀφραίνειν συλλογισαμεν οσοις αλλοις θανάτου γεγόνασιν ιτιοι στασεως τε και πολεμων οι δεδηλωμενοι, σκεψασθαί τε των παλαιῶν

τὰς στορίας, καὶ συνιδεῖν, ουδ το τηνικάδε ἀρετης τι θείας εργον πεδείξαντο, πηνίκα νθει με τὰ Ἐλληνικά, συνειστηκε δε τὰ πρὶν βοώμενα νυν δε

235쪽

ηξιωμεν προς των ἐπι χωρίων των δὴ πατρωοις νόμοις τε και μυστηρίοις σεβόντων τε αυτ και θεραπευόντων. Και τότε γουν μάλιστα το μηδεν δυνασθαι m)λεγχθησα εν ταῖς των πολεμων συμφοραῖς, εν αἱ βοηθεῖν αδυνατουντες οἱ γενναῖοι θεσπιωδοὶ δι' αμφιβολία των p. 134

χρησμων λωσαν σοφισαμενοι 'ους πρόσφυγας, ωσπερ υν κατα τον δεοντα καιρον ἐπιδείξομεν, παριστωντες πως καὶ ις τον κα ἀλληλων πόλεμον τους χρωμενους παρώξυνον, /H QP οὐδε περὶ σπουδαίων επραγμάτων τα αποκρίσεις ποιουντο, και ως πλάνων δια των χῬησμων παίζοντες τους ερωτωντας, και ς τωτης σαφειας σκότω την σφων αγνοιαν πεκρύπτοντο.

Σκεψαι si και δευτο in πυθόμενος, ἰς και ἀρρώστοις hπολλάκις ρῶσιν και ζωην και σωτηρίαν ποσχόμενοι, κἄπειτα πιστευθεντες ὐδη θεοί, και η ενθεο ταύτης εμπορίαν μεγάλους πους μισθου εἰσπραξάμενοι ου μετὰ πλεῖστον οῖτινες ησαν εφωράθησαν. γόητε Λἄυδρες ἀλλ' Ἀν θεοὶ διελεγχθεντες, ου αἰσιας καταστροφης τους πατημενους διαλαβούσης. a δε λεγεινῶς ουδὸ τοις αυτῶν συνοίκοις, τοῖς δὴ κατὰ την αὐτην πόλιν ιατρίβουσιν, οι θαυμάσιοι μάντεις τὰς ξ αυτῶν παρεσχον Ἀπικουρίας, δελλὶ και νοσοῖντας ' ἴδοις cαὐτόσε και αναπηρους και πῆν το σῶμα λελωβημενους μυρίου δη ποτ' ουν τοῖς με ε και πόρρωθεν ξ

ελπίδας, ουκετ δε και τοῖς κατὰ τ αυτ συνοίκοις, οἶς

δὴ και προ πάντων ε ην ς αν οἰκείοις φίλοις και

236쪽

παρεχειν, αλύ τι τους μεν ξένους ἀγνωτας οντας της ραδιουργίας ψον αν και ἀπατησαιεν, ουκέτι δε τους συνηθεις ως αν της τε χνης ου απείρους συνίστορας εοντας της επι τοῖς τελουμενοι παιδιας υτ δε τοπαμ ον θεῖον, ουδε ανθρωπινης πινοίας κρεῖττον ην, 5 στε καν ταῖς μεγίσταις συμφοραῖς, ταῖς δη νωθεν κτου παμβασιλέως Θεοῖ κατα των ἀσεβων παιωρου-

με,αις, αὐτοῖς ἀφιερώμασι καὶ ξοάνοις φθοραν σχάτην

κοὰ πτώσεις θρόας τους νεὼς αυτων πομειναι. Ιου γαρ σοι το εν Δελφοῖς ιερον παρα ἀσιν Ἐλλησιν ξio αἰωνος βεβοημενον : που ὁ ΙΠύθιος ὁ Κλάριος που και ὁ Δωδωναῖος μεν γε Δελφικον χρηστηριον p. 135 τρίτον πο Θρακων εμπρησθηναι κατεχει λόγος, ουδεντου μαντείου εις την του μελλοντος γνωσιν, ἀλλ' υδὸτου IΠυθίου οικεῖα προφυλάξασθαι βεδυνημενου ταὐτον δε παθεῖν καὶ το εν Ῥώμη Καπιτώλιον στορεῖται κατὰ τους των IΠτολεμαίων χρόνους, καθ -υς λεγεται

1 και αλλοτε φασι τον νεὼν του Καπιτωλίου Διος

εμπρησθηναι και τό γε ΙΠάνθεον π κεραυνου ta διαφθαρηναι, τό τε ε Ἀλεξανδρεία Σαραπεῖον μοίως καταφλεχθηναι. Και τούτων παρ αὐτοῖς Ελλησιν ἀνάγραπτοι φέρονται μαρτυρίαι Μακρὁ δ αν εἴη λόγος, ει μέλλοι τις τὰ καθ εκαστον ξαριθμεῖσθαι,5 παριστάναι πειρώμενος ἰτι μηδε τοῖς οἰκείοις ἱεροῖς

237쪽

ἐπαμυναι οἱ θαυμαστοὶ χρησμοδόται δυνατοι πεφώρανται OP si μηδε σφίσιν αὐτοῖς εν συμφοραῖς γενόμενοι χρήσιμοι 'χ'λη 'ν ποτε ,αν πιλλοις ἐπαρκέσειαν. i δε οι προσθεὶς τοῖς εἰρημενοις μεγιστον πιν εἴη καθεωρακως κεφάλαιον, ὼς δη και των ἄγαν θεοφόρων, αυτων δὴ των μάλιστα ἱεροφαντων θεολόγων τε αυτοῖς και προφητων, πλείους, ου μόνον πάλαι ἀλλα και χναγχος καθ ήμας ηυτους επι τηθεοσοφία ταύτη βοηθεντες, δια βασάνων αἰκίας επι των 5 Ρωμαῖκων δικαστηρίων την πασαν ξεφηναν πλάνην ἀνδρων ἀπάταις γίγνεσθαι, γοητείαν τετεχνασμενην τοπὰν εἷναι ὁμολογησαντες οι γε και τον παντα τροπον της κατασκευης και τὰς μεθόδους της κακοτεχνίας ταῖς

προ αυτων ε ὐπομνημασιν ἀφεθείσαις φωναῖς ενεγραψ d. αντο. Δι, και την ἀξίαν της ὀλεθρίου πλάνης οίκηνεκτίσαντες πάντα λόγον ἀνεκάλυψαν , αὐτοῖς εργοις την των δηλουμενων ἀπόδειξιν πιστωσάμενοι. Oποιοι δε ησαν ουτοι may δη νόμιζε των ἀπερριμμενων και αφανων τινας οι μεν γε αὐτοῖς π της θαυμαστης ταύτης και γενναίας φιλοσοφίας Αρμωντο, των 'μφιτον τρίβωνα, και την ἄλλην ὀφρυν ἀνεσπακότων οι δε

ἀπο των ε τελει της Ἀντιοχεων λίσκοντο πολεως, ιδη μάλιστα και ἐπι ταῖς καθ' ημων βρεσιν ν τω καθ ο ημὰς βιωγμὸ λαμπρυνάμενοι. Iσμεν δε και ηον p. 136φιλόσοφον ὁμου και προφητην τα ὁμοια τοῖς ιρημενοις κατὰ την Μίλητον ὁπομείναντα.

Ταυτα δη τις και τούτων τι πλείω συναγων ειποι νμη θεοῖς Πναι, μηδε μην δαίμονας, τους των χρηστηρίων θαἰτιους, πλάνην δε και ἀπάτην ἀνδρων γοητων. λαι

238쪽

ησάν γε παρ αυτοῖς Ἐλλησιν λαι δια φιλοσοφίας

διαπρεπεῖς αἱρεσεις ταυτης προῖστάμεναι της δόξης, ως οἱ ἀπο Ἀριστοτελους, καὶ πάντες οἱ καθεξης του b Περιπάτου, Κυνικοί τε καὶ πικουρειοι, ους και μάλιστα εγωγε εθαυμασα, πως εν τοῖς Ελλη νων ηθεσι τραφεντες εξέτι τε σπαργανων παῖς παρα πατρος θεους εἶναι τους

δηλουμενους παρειληφότες, ου θατέρα ληπτοὶ γεγόνασιν, ἀλλα κατὰ κράτος και τα βοώμενα χρηστηρια και τὰ παρὰ πῆσι μεταδιωκόμενα μαντεῖα οὐδε φερειν αληθες ἀπηλεγξαν, νωφελη τε εἰναι ἀπεφηναντο, και ἀλλον επιβλαβ' πυγχ άνειν. Mυρίων δε οντων και διὰ

πλειόνων την των μαντείων ἀνατροπην πεποιημενων, εξαρκεῖν μοιγε μαρτυρίας χάριν των εἰρημενων πι του παρόντος γουμαι και μίαν ἐνος τούτων παράθεσιν ἀπαντωσαν προς τὰ Ἐρυσίππω περι ειμαρμενης ἀπο5 ης των μαντείων προρρησεως κατασκευασθεντα.

Γράφει δ' οὐν ὁ συγγραφευς προ αυτον ἀπελέγχων τι

κακῶς εκ των μαντείων σημειουται την ειμαρμένην, καὶ Oτι εν τοῖς πλείστοις τὰ των Ἀληνων μαντεῖα διαψευδονται, και τι σπανίως αὐτοῖς κ συντυχίας ποτέ τινα συμβαίνει, τι τε α ηστος αὐτων και επιβλαβης

πρόρρησις. Aκουε δ' ουν α φησι κατὰ λεξιν

239쪽

την νάργειον ν προλέγουσιν οἱ μάντεις Ου του μαντικην επιστημην εἶναι σημεῖον ν εἴη ἀλλ του τυχικῶς συμπίπτειν ταις

240쪽

ὰλλ τυχικης αἰτίας εργο αν εἴη Ου γαρ το μηδε πώποτε του p. 138 προκειμένου τυγχάνειν, ἰλλα τε μ ν πάντοτε, μηδ' ἰς επι ποπλεῖστον, μηδ' ἁ εξ επιστημης ταν τις καί ποτε τυγχάν)ὶ τυχης εργ0ν καλεῖν προειληφαμεν οἱ διειλ)ὶφοτες uς ψ εxaστον νομα τεταγμένa εναργεῖς νυ0ίας εαυτῶν Ε πειτα εἰ και καθ υπόθεσιν ην ληθες το δὴ την μαντικην των μελλόντων ἁπάντων εἶναι θεωρητικην τε και προαγορευτικην, o μὲν πάντα καθ' μαρμένην εἶναι συνηγετ ν ούτως, O μέντοι χρειῶδες αυτης καὶ βιωφελες ου αν ποτε ἐδείκνυτο, δι' o και μάλιστα δοκεῖ ρυσιππος μνέ

b την μαντικην. γαρ ἄφελος ἡμῖν ην προμανθάνειν τὰ πάντως σόμενα δυσχερη ἁ ουδε προφυλάξασθαι δυνατον α εἴ T γαρ καθ' μαρμένην γινόμενα πῶς αν τις φυλάξασθαι δύναιτο s στ'