장음표시 사용
111쪽
LIBER VI. N TRACTATIONE au I. tem locorui definitionis, quin s ad I reprehendendum nobis propone
re debemus. Primum, omnino no Q ι' uere dici,de quo nomen, eua oraotionem. debet enim in omni ho ' mine uere dici hominis definitio. γΑlterum non esse positum proge μ' .nere,aut pro accomodato genere,id genus quod est i 'definitione. Nam qui definit rem debet ad genus disses rentiam adiungere: cum praeserum eorum quae in delinitione collocantur,rei quae definiendo explicatur naturam genus declaret maxime.Tertium,non esse propria orationem,quoniam debet propria ella definitio, queo admodum supra dixi. uartum,ut omnia quae dixirerfecta sint, non tamen rem definitam esse, nec eius uim explicatam. Postremum est uitium,si omnia expliocata sunt, non autem recte. Ac si de quo nomen,non etiam Gratio uere dicirur,ex locis accidentis ad id deo monstrandum 8c concludendum argumenta ducenda erunt. Illic enim hoc unum egimus,ut uere ne an falso diceretur,cognosceremus cum praesertim quando diis serebamus accides couenire,uere dici,quando non eo quenire,non uere dici fateremur. N on ella autem apta genus id quod positum est,aut non esse propriam Oraotionem quae data est.ex locis generis M oprii, qui sunt expositi,docebimus. quod autem reliquum est,non eis se definitam rem,aut non recte definitam,quemadmodum intelligemus,meditamur dicere. Primum quide, an minus apte res definita sit,uidendum est. Mad ui=
112쪽
dem facilius est facere aliad,quam recte facere. ex quo perspicuum est,saepius in hoc ipso peccari, quandoquidem dilficilius est, ita argumenta facilius in hoc qukm in illo genere suppetent. Sunt autem duae partes eius rei quae non apte definita est. Vna,si dubia θί obscura interpretatione utamur. debet enim is qui rem definit, quam potest apertissima interpretatione uti quadoquide cognoscendae rei causi traditur definitio. Altera est, si ad rem aliam defnitio transferatur:sic enim superuasi caneum erit,quicquid adiectum erit in ea definitione. Rursus utrunque eorum quae exposita sunt, in plures partes distributum est. Ac primus quidem locus adprobandum definitionem esse obscuram,erit, cum alis quod uerbum quod in definitione cotinetur, ambiguuetit.ut si quis desiniat ortum,motum ad naturam ferentem,aut ualetudinem elis aptam caloris ta frigoris temperationem ta moderatione aest enim ut motus,sic mos derationis ambiguum uerbum stat dubium erit, utrum uelit significare eorum quae explicata sunt dc declarata, eo uerbo,quod multis modis dicitur. Quod idem continget,quoties res quae desinitur,multis modis dicitur, neqi explicatur.Sic enim incertum erit,ut ius definitioonem explicauerit: inciduntq; tum cauillationes, quassnon ad omnia quae desiniendo explicata sunt accomomodetur definitio .idq, tum incidet maxime, cum oboscura est M latens ambiguitas. Atque etiam ratiocinatio
confici potest,diuisione 5 explicatione adhibita, quot modis dicatur id quod in definitione concluditur. Si
enim satis explicatum no sit ulla ratione earum quibus id dieitur.rfecto eo modo res recte explicata no erit. Proximus locus est,quando per translationem defini do explicatur,ut si quis scietiam definiat immutabilem esse, dc quae nunquam decidat: aut terram altricem, aut temperantiam concentum.Est enim obscurum quicquid per translationem dicitur.Calumniari etiam poterimus aduersus eum qui translatione usus erit. sv non
113쪽
LIBER VI. Proprio uerbo sit usus. quandoquidem non apte edi
explicata definitio.quod in temperantia contingit, qua doquidem in sonis Omnis concentus cernitur. Praeteo rea,si concentus genus sit temperantiae . idem in duoοbus generibus erit: quorum neutrum alterum continet. neque enim concentu&uirtutem continet,nec uirtus c5
centum. Deinceps locus sequitur,quado aliquis in deo linie do uerois inusitatis utitur .id quod Plato fecit, qui oculum avi σκιον, id est cilii umbram definiuit,lc araoneam σημακι 'id est,ut ita dicam, putrimordace. aut si quis medullam, ossium procreatricem dicat . qui . quid enim inusitatum est,id obscurum est. Sunt etiam nonnulla quae nec per ambiguitatem, nec per translaotionem,nec proprie dicumr.ut si lex definiatur esse modus uel imago eorum quae natura iusta sunt: quae omnia translatione deteriora sunt. Translatio enim illuε strat declaratq, quodammodo propter similitudinem id quod significatur: quippe cum omnes qui trans festrunt uerba,ea propter quandam similitudinem transferant. At uero illud tale nullo modo rem illustrat, quandoquidem similitudo nulla reperitur,propter qualeg,modus,aut simulachrum dicaturi nec id proprie disci solet. ita si modum proprie aut simulachrum legem dicant esse,inentiuntur,iisq; definiant mentiuntur. Est enim simulachrum id,cuius origo ab imitasione proseocta est, quod in lege non repetitur. Quod si improoprie id dicant, certe obscure loquuntur, atque deterius.
quam ea quae per translatione diciatur. Locus alius erit quando contrarii definitio ex ea quae data est,non intelligetur. Q uae enim recte definitiones constituuntur, etiam contrarias significant,atque eeclarant. At quando per se prolata, non perspicuuin erit cuius sit desini mγ:idq, in iis ulu uenit, quae ueteres pingebant, quae quidem, nisi quis superscripsisset . nunquam cognosci intelligiq; potuissent . ac ex iis quidem locis ad probandum non esse desinitionem dilucidam, argumenta
114쪽
ducentur. Quando autem ea quae ad aliam rem trans ' 'feretur,dabitur Zc constituetur definitio,primum uidendum erit, an uerbum aliquod adhibitum sit eiusmo di quod conueniat omnibus rebus, aut quae sunt O mnino in rerum natura, aut quae subiectae sunt generi eidem rerum earum quae definiuntur. Sic enim ad aliam rem transferatur definitio necesse est 'Nam dc genus a caeteris, sc differentia ab aliquo eorum quae sunt in eodem genere, debet rem quae definitur seium gere. Atqui nec quod rebus omnibus conuenit omnino,a nulla separat,nec quod omnibus quae subie Desunt eidem generi conuenit,ab iis quae sunt in eodem genere secernit . ita superuacaneum est tale illud quod adiectum est. Alius locus erit, quando id quod adleoctum est, est proprium, quo sublato, ic reliqua ora tio propria est,& naturam rei explicat . inuare est in hominis definitione hoc totum, quod adiicitur, natum ad disciplinam,eo enim sublato propria est defonitio,naturamq; rei indicat. atque, ut uno uerbo complectar omnia, id omne superuacaneum est M reduno dans, quo sublato quod reliquum est planum facit rem eam quae definitur. Q ualis est etiam animi defis nitis,si quidem numerus sit,se ipse mouens N agitans. Est enim animus id quod se ipsum mouet,queadmodum Plato definiuit . nisi forte proprium est illud quio dem quod expositum est .sed numero sublato rei uim
naturam q, non declar at,quorum utrum uerius fit,disse ficile est explicare. In his autem omnibus quantum
utilitatis ratio postulat,uidendum est. Qualis est pio tuitae desinitio illa humor primus ex cibo incoctus. unus enim primus humor est, non multi . ita redundat
illud incoctus: quandoquidem sublato illo,propria reliqua est futura defnitio. Fieri enim non potest ut alio quid ex cibo decidat,& aliud ptimum decidat:nisi foro te pituita no est id omnino quod ex cibo primum decidit,sed primum est eorum quae non sunt concocta, ut
115쪽
illud num concoctum addendum esse uideatur Nam si illo modo dicatur,non uera erit definitio, si quidem noest primu omniu. Proximus locus erit, quoties aliqui3 eoru quae in definitione cclinentur,no omnibus iis quae sunt sub eadem specie,conuenit. Qualis definitio detestius M absurdius explicata est iis omnibus,in quibus alio quid adhibetur,quod omnibus naturis conuenit.illo.n. modo reliqua propria erit definitio,& tota propria erit. quadoquidein si ad proprium aliquid quod uerum est addatur,omnino propria est tota oratio. At si quid eoorum quae in desinitione collocata sunt, non omnibus coueniat iis quae eidem speciei subiiciuntur, tota esse oraotio propria nullo modo potest. Neq; enim de re uicis sim dicetur: cuius generis est hoc totum,animal gradies bipes quatuor cubitorum .nem enim eiusmodi definitio de re uicissim dicitur propterea quod non omnibus iis quae eidem speciei subiiciuntur,magnitudo quatuor cubitorum conuenit. illud etiam uidendum erit, an uerbii
idem itera m est: ut si quis appetitionem definiat, uoluptatis 5c delectationis cupiditatem . Rei enim iucundae omnis appetitio est, ita idem ualet iucundi cupiditas quod appetitio. Non erit igitur appetitionis definitio cupiditas rei iucundat lc suauis .nihil enim interest,appetitionem dicamus an cupiditatem rei iucundae, ut utrun que eorum proprium sit uoluptatis, nisi forte hoc alienum uideri non potest. homo enim cum bipes sit, certe bipes idem est quod homo. Est autem idem quod homo, animal gradiens bipes: ita animal gradiens biores, bipes est. Sed non ex hoc alienum quicquam re incommodum edacitur, quado quidem in animate qui gradiens est solum, bis bipes non dicitur. Sic enim bis de eodem bipes diceretur: cum autem de animante gradiente oc bipede nomen bipedis dicatur,semel tantumo modo bipes dicitur. Eadem est ratio appetitionis, proopterea quod non in cupiditate intelligitur illud esse deblictationis, sed in tota oratione ita fit ut semel etia hoc
116쪽
loco ratio dicendi exprimatur. Atqui iterare idem uerbum non est incommodum, sed illud demum incommodum est,repe idem de aliqua re dicere, quod Xenocrati usu uenit,qui sapientiam ait esse constitutionem dc cognitionem naturarum quippe cum constitutio quae dam sit cognitio: ita bis idem dixit adiecto uerbo cognitionis . In eodem errore uersantur ii, qui refrigerationem caloris naturalis priuationem eis e definiunt. nam cum eius quod insiluin est omnis sit priuatio .superuacaneum est nomen naturalis addere, satisqi erat addere caloris priuationem quandoquidem ex ipso nomine priouationis rei naturalis esse intelligitur. Rursus uidedum
est,an ad id quod omnino dicitur , aliquid etiam quod in parte sit,adiungatur. ut si quis aequitatem definiat imo
nutionem rerum utilium atque iustarum. Cum enim
2 quod iustum est,etiam utile sit quidam, profecto in reobus utilibus cotinetur. Ita illud rerum iustarum; reduno dat.ex quo fit, ut quod omnino id in totum dicitur, id adjectum sit in parte. Quuod idem fiet si medicinam ali He Hi/ quis definiat scientiam rerum salubrium animali ta ho
rnini: aut legem imaginem eorum quae natura dc ut sua bona sunt M iusta.Nam quoniam quod iustum est,quaedam pars est boni,is qui ita definit,saepe idem dicit. Ac III. recte,nec ne definitio explicata sit, ex his locis taaliis eiusdem generis intelligemus. Ad probandum autem naturam rei explicatam esse aut non ella desiniedo, ex iis quod deinceps exponemus, argumenta stamentur. Primum uidebimus, num prioribus V mag sperspictus uerbis exposita sit definitio. Definitio enim rei cognoscendae gratia traditur. Et rem cognoscimus non ex rebus 8c uerbis quibuslibet, sed ex prioribus oc magis perspicuis: quemadmodum in demonstrationibbus contingit.ea enim uis est omnis doctrinae ic disci plinae.Ex quo perspicuum est. eum non explicare rem definiendo, qui non rebus eius generis rem illustret ta aperiat definitione Si enim rem definiuit, certe multae
117쪽
erunt elusdem rei definitiones quippe cum perspicuum sit eum qui rebus magis perspicuis N notioribus defisnierit,aptius X commodius rem definiendo eZplicasse. ta ejusdem rei utraque definitio erit propria, quod non
ita est. Sua enim cuiusq, rei una est uis atque natura. Itaque si multae eiusdem rei definitiones erunt,uis ec natuora rei eius quae definitur,erit eadem quς utraque definiotione declaratur. Atqui Zc naturae non sunt eaedem, quado quidem aliae N diuerta sunt definitiones. Perspicua est igitur, eum non definiuilla rem qui non magis perospicuis neque notioribus rebus definierit. Ad probanodum igitur no esse explicatam desinitionem magis per spicuis rebus,duplex locus suppetet . di am aut uidebio mus,an ex magis dubiis omnino M ignotis, aut an noν his magis ignotis N dubiis exposita sit res definiendo, quoniam utroque modo id fieri potest. Quod enim prius est,id eo quod posterius est,notius est omnino .ut
punctum linea,ta linea plano,ic planum solido: quem/admodum unio numero notior est, quoniam prior inlatiumq; est omnis numeri:itemq, elementum syllaba. Acuero in nostra cognitione contra interdum contingit.
Na 5c quod solidum est magis sub sensum cadit,quam quod planum est: dc quod planum est magis quam lionea,ta linea u punctum: quippe cum haec plerisq; nota sint omnia. Haec enim cuiusuis, illa subtilis N otiosi inogenii est discere. Et quanquam praestat omnino enis, ut Posteriores res ex prioribus intelligamus ta cognoscamus habet enim id maiorem tum ad scientiam ) tDmen apud eos qui rem ex his talibus non possunt cognoscere, necessie est profecto rem definiendo aperire iis rebus,quae illis notae sunt M perspicuae . Cuius generis sunt M puncti eclineae N plani definitiones . omnes enim res antiquiores posterioribus explicant, ut lineae punctum, plani lineam, solidi planum exu emum effedefiniunt. Sed tamen illud intelligendum est, eos qui
ita definiunt, uim dii naturam rei quae definitur explicia
118쪽
TOPICOR UMre non posse. Nisi forte idem sit Κ nobis notius,& n
tius omnino. siquidem omnes qui recte rem definiunt, genere differentiisq; definire debent, quae in iis sunt reo hus, quae omnino bc per se notiores sunt,dc magis perospicue, quam forma: quippe cum sublato genere,subν lata differentia forma tollatur. Ex quo sit,ut specie pri ra sint,lc antiquiora. Atque etiam notiora eise, ex hoc
intelligi potest, quod cognita specie genus V differen
nam cognosci necesse est . qui enim hominem nouit, etiam animal ta bipes nouit at cognito genere, aut co vita differentia,non necesse est speciem ella cognitam. ita species minus nota 5c perspicua est. Iam uero ita siet, ut ii qui definitiones eiusmodi ueras esse confirmat, ς ex iis constant quae cuiq, perspicua sunt 8c nota, multas eiusdem rei definitiones elis fateantur. Nam quoniam alia aliis, nec eadem omnibus notiora sunt, una cui bre alia assignanda erit definitio . siquidem definitio ex iis quae cuiq, planiora sunt ic notiora, constitui debet. Praeterea eisdem alia alias magis aperta uicientur.N an a primo ortu, ea quae sub sensum cadunt: ubi autem acriori sunt iudicio,contra. Ita ne eidem quidem sem=. Per eandem definitionem dare debent ii qui definitione rebus, quae cuil magis perspicuae sint tractari uolunt Ex quo perspicuum est non iis talibus, sed iis qua onas nino clariora sunt, rem esse definiendam. quippe cum ita demum una dc eadem semper sit futura definitio. Ac. fortasse quod omnino S ui sua notum est, non omni hus perspicuum est, sed iis demum, qui bene animo constituti sunt quemadmodum id etiam quod omnino salubre est, iis salubre est, quorum bene affectum est corpus . Tractari ergo haec debent.omnia accurate tasubtilIter: adhiberi autem in disputationibus pro rerum tisu. Sed consensu omnium euerti desinitio tum motest facillime, cum nec omnino perspicuis ta notis, nec iis quae nobis nota sunt explicabitur. Ac una quidem. Latione ita intelligetur, non esse perspicuis traditam ta
119쪽
LIBER UL Dapetiani definitionem, si posterioribus quemadmoο
dum supra dixi priora declarabuntur. Alia autem ratione,si eius rei quae stabilis V certa est,incertis ta mutabiotibus nobis statuetur definitio . quippe cum prius sit 8c clarius quod stabile dc certum est, quam quod incero tum K mutabile. Ad probandum autem non prioribus apertam definitionem esse, tribus ex locis argumenta sumentur. Primus erit,si contrariis contrarium definieno A. do aperietur:ut si bonii malo definiatur.simul enim nata , De ordine sunt contraria ta quibusdam eadem ars in iitroque uersari uidetur. Ex quo fit, ut alterum altero inon sit notius. Sed tamen illud ignorare non debemus, quaedam esse,qua aliter definiri non possunt. cuius generis est duplum, quod sine simplo definiri non potest. Itemq; omnia quae per se cum aliquo conferuntur.Nacum eorum omnium uis re natura idem ualeat quos ad aliquid quodammodo affectum esse, profecto utritoque sine altero cognosci non potest, ut necesse sit alteo tum in alterius definitione contineri. Ac sunt cor scenda illa quidem eius generis omnia, eisq, in his ut res feret ita utendum est. Alter locus nobis argumeno
in suppeditabit, quando in definitione aliquid adhibeo tur, quod idem ualet quod res quae definitur: id quod
obscurum est, tum cum non eodem uerbo utuntur,
quod est rei quae definitur. ut si solem astrum luce perospicuum definiant , qui enim lucis uocabulo utitur, etiam solis utitur. Vt autem haec manifesto deprehen 'dantur, pro nomine definitio sumenda est hoc modo: Dies est solis motus super terram. sic enim perspicuunt erit, eum qui motum super terram , dixerit, etiam χρlem nominasse, ut solis nomine usus sit qui diei usus fuerit. huius etiam loci usus erit, quando eo quod in eadem diuisione numeratur, alterum eiusdem generis definitur. ut si quis imparem numerum definiat,qui paorem uno uincit. Sunt enim simul ordine naturae ea quae
ex eodem genere distribuutur in partes,cuiusmodi sunt
120쪽
impar N par,quae numeri sunt differentiae. Quod stent fiet, si superiora inferioribus definiendo aperiantur . ut . si par numerus definiatur esse qui bifariam diuiditur,authonum habitus uirtutis . Nam 5c bifariam h duobus quae sunt paria ductum est, dc uirtus quaedam est pars honorum: Ita haec illis subiecta sunt. Necesse est etiam. eum qui eo quod infra est utatur, etiam superiore uu
i csi cum praesertim qui uirtutis nomen usurpat, boni effam. ., . nomen usurpet . quandoquidem uirtus in numero boo
horum habetur . Itemq, is qui bifariam dicat, pari utio tur: quoniam illud bifariam aliquid in duas partes dio stributum declarat, H duo paria sunt. Atque hic qui
dem locus unus est, ut generatim dicam, ex quo ad docendum definitionem non prioribus oc magis perospicuis esse illustratam, argumenta ducentur. Cuius parotes erunt duo superiores . Secundus locus erit, quanodo res quae definitur ex aliquo est genere, neque in geonere ponitur. qui error in iis omnibus uersatur, in quio hus non ponitur genus definitionis . ut si quis coropus definiat, id quod habet tres dimensiones: aut hostminem, id quod rationem numerorum tenet, is genus non dicit magnitudinem esse, quae tres habeat dimens hones : aut genus hominis animal, quod rationem nuo merorum tenet. Genus autem quid res sit, declarat, reprimum eorum quae in definitione dicuntur, collocasitur. idem fiet, si res quae definitur,in multis dicatur,nestque ad omnia pertineat definitio. ut si quis grammatio cam definiat, artem esse scribendi id quod dictatur scprofertur. Deest enim,dc legendi: quandoquidem non Potius scribendi qu in legendi eam artem tradidit is qui eam definiuit: ut non qui alterum . sed qui utrunm dixerit, definiisse uideatur . siquidem eiusdem rei mulotae definitiones esse non possunt. Ac in nonnullis quis dem hoc uere dicitur quod expositum est, in quibusedam uero non item. cuius genetis ea sunt omnia, in quorum utroque non per se res quae definitur cernitur,