Aristotelis Stagiritae Organum, seu libri ad dialecticam attinentes, ad optimorum exemplarium Graecorum fidem nuperrimé post omnes alias editiones recogniti, ..

121쪽

LIBER VI. coquemadmodii medicina in morbo M in ualetudine uensantur quorum in ualetudine ui sua Κ per se, in morbo

temere oc casu cernitur: praesertim cum omnino aliena fit a medicina morbum essicere atq; generare.Ita no ueo

ritus medicinam definiendo aperitis, qui uti uni ci plexus est,quam is qui alterum,imo uero deterius.quado=quide quiuis alius morbii efficere potest. Proximus i cus crit,qua do non ad id quod pristantius est, sed ad id quod deterius ,res quae definitur accomodatur, cu pluora sint in quibus uis elus intelligatur. Omnis .n.arS uisq;. omnis ad id quod continet praestantissimu omnium, referri uidetur. Rursus si res quae definitur in proprio ecaccommodato genere non collocetur,argumeta ex his Iocis generis,quos supra exposuimus,ducentur. Iam si quis superiora genera destiledo dicat,no recte definiet. ut si quis iustitia definiat e Te habitu essiciente aequabiliotatis, aut habitum qui suu cuigi tribuit: is enis ita defioniendo,uirtute transit 5c transilit. Quonia igitur iustitiae genus praetermittit,uina ejus dc natura no explicat: quippe cum cuiust rei uis sit cum genere coniuncta. Hic austiem Iocus ide ualet quod ille: Non in proximo genere. aliquid collocare. Quei.n .in proximo genere numerarit aliquid,is superiora dixit omnia: quandoquidem in inferioribus ea quae supra sunt intelliguntur . inuocirca aut proximum genus in definitione usurpandii est,aut generi quod supra est, adiungendae sunt differentiae omnes, quibus uicinum genus definiatur. Sic enim nihil praeterflmittetur expi imeturq; oratione inferius genus pro nomine. At qui superius genus solum dixerit non etia inferius explicat. ueluti qui planta dicit, non etia arbore desiclarat. Rursum in differentiis eodem modo uidendum est,an generis differentias definiendo explicarit.Nam si rem aliquam non suis propriis differentiis definierit aut

etiam aliquid dixerit eiusmodi,quod nullius rei differeotia esse possit,ut anima ut substatiam, is quoniam nihil tale disterentiae nomen obtinet, certe definiendi genere

. . . . .

122쪽

inon utetur. Atm etiam illud uidendum est, sit ne allosa quod diuisum quasi ex altera parte differentiae que proposita sit,respondeat. Si enim non sit, profecto quἡ daota est,non erit generis differentiis,quadoquidem in diis ferentia, quae diuiduntur ex contrariis partibus, genera Viis omnia tributitur.ut animal in terrenum 5c pennigerum,

i in aquatile dc bipes. Aut si est differentia quam ex alrcra

parte generis dividant,nec de genere uere dicatur, perospicuuin est neutram generiς esse differentia: praesertim cum omnes differentiae in quas genus tribuitur,de prooprio 8c suo genere uere dicantur. Itemq;,si uere illa qui dem dicatur,nem adiecta generi speciem effetat,profeycto non erit generis hare talis speciei procreatrix disse renua,quippe cum speciei effectrix differentia speciem procreet,si cum genere iungatur. Quod si haec in dii orentiis no numeretur,nec ea quide quίe prolata est: quadoquidem in hanc etia genus diuisum est. Illud etia cofiderandum est,an in negationem genus sit distributum. uod ii faciunt,qui lineam definiunt longitudinem es se latitudine carentem.Nam cum nihil aliud indicetinis si quod non habet latitudinem, ita fiet ut genus definti fionis formae sit particeps: quandoquidem longitudo omnis aut caret latitudine, aut habet latitudinem. & de

rebus omnibus aut alentia, aut negantia uere dicuntur.

Ita longitudo cum lineae genus sit,aut non habebit,aut habebit latitudinem. Atqui longitudo non habens latio tudinem, speciei ratio est. itemq; habens latitudinem presertim cum quod latitudinis expers est,& particeps. sint differentiar: ex differentia autem ac genere speciei constat ratio 8c definitio ita genus sibi formae definitios hem uendicabit. Itemq, differentiae, quandoquidem alorera differentiarum quas exposuimus,de genere dicitur hecessario. Hic autem locus ualet contra eos, qui post nunt ideas esse. Si enim no est ipsa longitudo,quonam tandem pacto de genere dicatur, quod aut Iatitudine caret,aut latitudinis est particepsiDebet enim alterum eor

123쪽

OBER VI. strum de omni longitudine dici,siquidem suturum est,ut

uere de genere dicatur. Q uod non fit, cum sint longitudines quae latitudine careant,oc quae habeant latitudine. Ergo hic locus contra eos solos ualebit,qui genus ununumero esse contendunt ,quod ii faciunt,qui ideas poφnunt.b am dc ipsam longitudinem dc ipsum animal uos Iuni genus esse. uanqua in quibusda definiedis negaotio adhibenda est necessario,cuius generis sunt priuationes.Cςcum enim est id quod aspemini non habet,tum cum ei est aptus natura . Nihil autem interest, negationeres definiatur, an affrinatione eiusmodi cui necesse sit negationem ex altera parte in diuidedo respondere .ut si quis lineam,longitudem quae latitudinem habeat,deo finierit. Queod enim habet latitudinem, ei quod ea ca=ret,cum in eas quid diliditur, respondet,preterea nihil: ita rursus in negationem genus tribuetur. Illud etiam uidendum est,speciem ne definiendo pro differentia dixerit.quod faciunt ii qui conuictum,contumeliam cunt Irrisione definiunt.Nam cum irrisio quaedam sit contuo rielia,st,ut non differentia,sed species sit irrisio. Iam ilo hid etiam,an genus in differentia definiendo numeraritet ut si quis uirtutem, habitum bonum definiat. Est enim bonum uirtutis genus.Nisi forte no genus bonum est, sed differetia:siquide uerum est illud'o posse idem ira duobus generibus numerari, quin unum altero contioneatur. Neque enim bono habitus , neque habitu boo

num continetur: quandoquidem non omnis habitus bonus est,neque omne bonum habitus .Ita utrunq3 elle

gentis nullo modo potest. auod si habitus uirtutis genus est,profecto bonum non uirtutis genus, sed dimeβrentia est.Praeterea habitus quid sit,uirtus declarat,boβnum autem non quid sit,sed qualis indicat. Atqui quale quid significat differentia. Videndum etiam est,an quiri non quale quid, quae data est differetia,declaret.quonia, qualitatem omnis differentia declarat. Atque illud etia, forte ne ac temere rei q definiatur differentia coueniat.

124쪽

TOPICOR UMVt enim nullum gentis,sic disterentia nulla in iis numeo ratur quae temere dc casu rei conuensunt, praeser . cum alicui conuenire, dc non conuenire non possit differetia. Ia si de genere dicatur disserenua aut species aut aliquid eorum quae speciei subiecta sunt, nulla definitio est.Nihil enim eorum quae enumerata sunt,de geonere dici potest,quandoquidem in pluribus genus qua omnia reperiatur. Quuod ide fiet, si de differetia genus dicatur cum presertim non de differentia genus,sed de iis de quibus differentia dicatur. Veluti animal in homine bou'caeterliqi terrenis animalibus dicitur, ris in ea olfferentia quae de specie dicitur. Si enim de singulis differensis animal dicetur, certe multa animalia de specie dici poterunt,cum pra sertim in specie differentia intel

ligatur. Praeterea isto pacto aut in fornili,aut in indiuisiduis.onmes dimerentiae numerabuntur, siquidem ansernalia esse ponantur. quandC quidem omne animal ueIspeciei uel indiui duorum nomen Obtinet. Similiterq; consideradum est,an species uel aliquid eorum quae subiecta,sunt sub specie,de disserentia dicatur,quod fiesi λno potest quandoquidem ad plura disserentia qua foroma transfertur. Isto etiam pacto fiet, ut in specie differentia numeretur,si quid eoru quae speciei subiecta sunt de ea dicatur. Si enim de ea homo dicatur, certe homo differentia est. Illud etiam uidendum est, an specie non sit prior differentia,debet enim ut genus sequi . sic spe cie antecedere disserentia. Illud etiam,an alterius genes tis sit differentia ea que producta est, quod quidem nec

contineatur,nec contineat. Nem enim uidetur duobus.

generibus data eadem differentia,quoru alterum ab altero minime cotineatur. Sin secus,profecto illud etiam fet,ut eadem species in duobus generibus, quorii una non contineatur ab altero. ex differentia enim genus cocluditur,ut ex terreno Zc bipede,animal.Ita fit, ut in quo differentia etiam genus utruque dicatur. Ex quo perspicuum est, formam in duobus generibus esse, quorum

125쪽

LIBER VI . . si

unum altero non comprehendatur.Nisi sorte no omnino fieri non potest,ut eadem differentia duorum sit generum, quorum neutrum alterum contineat: sed adiuno gendum est,quorum utruque eidem minime subiicitur. Nam terrenum animat,ic penigerii animal genera sunt, quCrum neutrum alterum complectitur, quorum utriusque bipes differentia est ita addedit illud est,quorumutruque sub id e genus no subiicitur. hae c enim duo animali subiecta sunt. Illud etiam perspicuum est,no necessario ex omni dissetentia situm concludi genus, quaΠ'doquidem esse duorii generia,quorum unum altero noc5tinetur,eade potest quorumq, altera necesse est ex ea

cocludi 5c probari,eaq; quae supra sunt omnia: quemadmodum animal pennigerum uel terrenu ex bipedelaoo cluditur. Videndii etiam,an iid quod in aliquo esse quid significat,differentiam naturae explicarit. Neque enim inter substatiam id substatiam hoc interest, O alicubi sit. Itam eos qui animal in terrenu N aquatile partiritur, re' preliedunt: ppterea * terrenii lc aquatile in aliquo esse declarat. n. si forte in his non iure reprehedunt. Neque enim in aliquo esse aut alicubi aquatile M terrenum, sed quale quid indicat: presertim cii si sit in loco,sicco tameaeque aquatile: Zc si in humido loco terremi,nsi aquatile

sit futurum. Sed tamen hoc perspiculi est,si quid esse in aliquo significet differetia,in ea exponeda 8c explicada

peccari. Praeterea uidedum est,an perturbationem in dit i ferentia numerarit. Omnis enim perturbatio amplificaΦta,ex statu suo naturam dimouet,ex quo genere non est differentia.Magis enim statum eius cuius est differetia; differentia conseruat neque feri potest omnino,ut sine sua quicq3 differentia permaneat.sublata .n.terreni differetia effe ho nullo modo pol. Quibus aute comutatue

id in quo ea sunt eoru nihil illius differetia est quadost quide omnino eiusmodi amplificata natura e statu suo dimouet. Quapropter a tale aliqua differetia dederit, in so peccauit, quonia differetiis omnino non commu

126쪽

iare solemiis.Iam si quis definiedo aliquid eorum quae

tam aliquo conferinitur,non constituerit differentiam, quae ad aliud aliquid referatur,errabit. Eorii enim quae cum aliquo conferuntur, tales etiam debent esse diiseorentiae. Q uod in arte perspici potest,quae animo cernebre,agere, dc moliri dicitur . quae ad aliquid referuntur omnia Nam 8c rem omnino cernere,& aliquid agere, M aliquid moliri ac efficere dicitur. Illud eun consideradum est,an ad id definitionem accomodarit is qui rem definit,ad quod natura apta sunt omnia quae cum alis quo conferuntur. Sunt enim quaedam,quibus adlici sostium uti licet,ad quod natura aptum est unumquodque eorum quae cum aliquo conferunturi sunt quibus etiam ad aliud licet,ueluti aspectu ad cernendum latummodo Dii licet.at labro etiam quis hauriat , tamen si quis defontal,labrum Instrumentum et se ad hauriendum, peccaohit,quoniam ad id non est natum A comparatum. Destrinitio autem illius, ad quod natum M institutum est, haec est,id ad quod prudes quia prudes sit utitur, prorsia cuiusque rei ars ta scientia .Peccabit etiam definiendo,qui rei,cui primum conuenit,non accommodat deo initionem, quotlas in pluribus intelligetur: ut si quis exempli causa, prudentiam definiat,hominis aut animi uirtutem, non eius partis animi quae rationis est partis ceps. Est enim prima sedes prudentiae in parte animi quae ratione utitur: quandoquidem ex ea & animus, ta homo prudens esse dicitur.Preaeterea si no habeat uim

ad recipiendum id ad quod exposita est perturbatio quae definitiar, uel affectio, uel quiduis aliud, uisiose,

definiuit. Omnis enim assessio omnisq, perturbatio in eo sita esse sole cuius assectio 3c perturbatio: quemado modum ars in animo cuius est affectio,sita est. Interdsi autem in his ipsis peccatur,uelut ab iis qui aiunt somnii Esse sensus imbecillitatem V dubitatione, aequalitatem rationum contrariarum ,& dolorem discordiam parotium coniunctarum natura,vehemensore motu excitast

127쪽

LIBER VI. 63 tam meque enim somnus inest in sensu: quod neteta

esset si esset sensus imbecillitas . Itemq; ne dubitatio quidem in contrariis rationibus inest,nec dolor in coniuntiis natura partibus. dolebunt enim res inanimae,si quidem dolor eis aderit.Atl etia illa ex eo genere ua: letudinis desinitio est,apta compositio caloris & frigo9ris. Sic enim necelse erit ualere res calentes L frigidas. Nam cum cuius ii rei apta compositio in illis sit, quos rum est apta compositio,certe in eis etiam ualetudo insisit necesse est. Praeterea ita siet,ut ii qui sic definiunt, id quod fit,in eo numerent necessario,quod uim habet adessiciendum,aut contra.Nel enim dolor dissensio pattium natura coniunctarum,sed quod ad eam essiciedam uim habet:nec imbecillitas sensus somnus .sed alterum alterius emciens est.quippe cum aut propter imbecillistatem sensus somno opprimamur, aut propter somnii

sensuum munere non fungamur. Itemqi dubitationem afferre solet contrariarum rationum aequalitas . Cum

enim in utrant partem de aliqua re cogitamus , N pasiria sunt momenta rationum,tuin deniq; quid nobis agedum sit,dubitamus. Iam Omnium temporum habenda ratio est,sicubi discrepent: ut si quis immortale animal, nunc non quod interit,definiat. Sic enim fiet,ut animal quod nunc interitus expers est,hoc tempore sit immortale.Nisi forte in hoc id non est uerum .est enim ambismum,nunc interitus et se expers aliquid. Aut enim non interiisse nunc significat,aut non posse interire hoc tempore aut eme hoc tepore eiusmodi ut nund intereat. Cuigitur dicimus,hoc tepore interitus expers else animal; no hoc dicimus,tale esse nunc animai,ut nund occidat: hoc enim idem ellat quod immortale . Ita minime eis scitur,ut id nunc sit immortale. Attamen sicubi id accidat, ut quod oratione eXplicetur,hoc tempore insit, aut superiore, id autem quod nomine declaratur nouinfit,nunquam idem erit. Vsus ergo huius loci talis est,

Rique etiam illud uidendum est,id ne quod definitum

128쪽

m,alla oratione,ac ea quae allata est,aptius expliceturnat si iustitia definiatur,tus suum citique tribuens: iustus est enim potius,qui suum cui uult tribuere, quam qui id potest.ex quo fit ut non sit iustitia, ius suum citique trio huens: praesertim cum is demum iustus sit,qui sua cuimpro dignitate tribuere uelit. Illud etiam ultiosum est deliniendi genus ,culii res accessionem recipit, id autem

quod oratione explicatur,non recipit. aut contra, cum id quod oratione explicatur recipit,res autem non recipit accessionem . Aut enim urrunque, aut neutrum Capere debet,si quidem idem est quod oratione e xplicaotur ,8cres ipsa. Vitiosum etiam illud genus est, cum utrunque accessionem illud quidem recipit,sed non si

mul. ut si amor, cupiditas concumbendi definiatur. Cum enim is qui uehementius amat, non magis concubitum appetat fit,ut non recipiat simul utrunm accessionem: quod quidem deberent si quidem idem ualerent. Quod ide fiet,si propositis duobus,de quo magis res dicetur,de eo minus dicetur oratio. Ut si ignis definiatur corpus tenuissimum.Nam H ignis luce magis flamma est,ia corpus tenuissimum flamma est minus luce. Atqui uimiaque eidem magis conuenire deberet,si quidem idem ualent. Vitiosum etiam est definiendi genus: si duobus propositis unum utrique aeque conuenit, alterum non aeque,sed alteri magis.Item clim duo comφplectitur definitio .quorum utrunque compleatur.ut si pulchrum definiatur id esse,quod uel octilos uel aures

demulceat:& id quod est,quod pare uel facere quid potest. Sic enim simul idem 5s pulchrum erit K non putochnim, itemq; idem erit 6c non erit . quandoquidem

quod aures mouet ac demulcet, idem erit quod pulsechmm.Ita quod non demulcet aures,idem ualet,quod id quod minime pulchrum est. Rebus enim eisdem,eadem data sunt contraria. Cotrarium autem est pulchro

id quod pulchrum non est,eiq; quod sensum auri u su Muitate quadam mouet,id quod non mouet sensum aus

129쪽

L I E E R VI. 64 l . riu. Perspicuum est igitur,idem ualere id quod no mo est uel aures suauitate quada,lc id quod non est pulchra.

i Si quid igitur est quod sensum oculorum moueat,nor . aures,id dc pulchrum es non pulchrum futurii est. Eoo. deniq; modo idem esse Κ no esse doceremus. Iam ue oro si orationes pro nominibus sumamus ic generuta differentiarum,& eorum omnium quae desinitio com=, plectatur,an aliquid eorum discrepet,uidendum est. Quod si res,quae definitur in iis sit quae cum aliquo IIII. conferuntur,uel per se,uel generis societate, consideradum erit,an in definitione expressum no sit id cum quo uel ipsa per se uel generis communione conferatur .ut si quis scientiam opinionem immutabilem definiat,uel

uolutatem cupiditatem ab aegritudine vacuam .EOrumi enim omnium quae chim aliquo conferuntur natura ad alterum refertur,quandoquidem uniuscuiust eorum,

quae ex illo sunt genere natura idem ualet.quod ad alio quid quodammodo affectum esse. Debuit ergo scientia definiri,opinio de eo quod scientia continetur,lc uoluntas boni cupiditas. )uod ite fiet,si gramatica literaoxum scientia definiatur. Exprimendum enim fuit definio

tione,cum quo ipsa genus ue conferretur. Aut illud uiodendum est,an alicuius eorum quae cu aliquo confersio tur,non ad fine directa sit definitio,finis autem unicuimae positum est quod optimum est.aut quo cetera omnia referuntur. Ita aut qd optimum est,aut finis Rextremuexprimi debet. Ut cupiditate no rei quae uoluptate afofert,sed ipsius uoluptatis .appe cii eius gratia etia id qdea essicit,expetamus. Videndum etia est, id ne ad quod retulerit,in Ortu uel actione cosistat. Nihil enim eorum finis est. episse enim,dc ortum esse,finis potius nomen, u uel oriri,uel agere obtinet. Quanquam non in omnibus rebus ita est: fere enim omnes uoluptate capere eae qua re malunt,quam destiIse capere .ita agere potius

sine costituunt,il egiise. Iam in abusdam si quanta quao itaq; sint,ec ubi stant itemque ceterae dissimilitudines mi=

130쪽

TOPICORVMnime explicentur, uitiosa erit definitio. Ut si non ape riatur,qualis N quantae gloriae cupidus sit ambitiosus. nam quoniam omnes gloria ducuntur,non satis est cu pidum ploriae dicere eum qui gloriae sit appetens : adodendaeque sunt differentiae,quas enumerauimus. Itemqin i ho in si auarus definiatur, quanto studio pecuniae teneatur, exponendum est:aut si impotens, quarum uoluptatum sit,in quibusq, uersetur. Neque enim si quis qualicunmta quavis uoluptate uincatur,is continuo impotens lia hendus est: sed is demum,qui certa quadam superetur. Eiusdem generis sunt definitiones,V qua noctem defoniunt umbram terrae,& qua terraemotum motum terrς,8c qua nubem aeris crassitudinem,& qua uentum aeris notionem. Addendum enim quantum, dc quale id sit, ec ubi sat lcunde. Quod eodem modo de aliis eiuladem generis iudicandum est. Qui enim quamuis diffeφrentiam pririermittit,is naturam rei non explicat.In id autem quod praetermissum est,omnis semper dirigi dehet argumentatio.Non enim si quomodocunt qitans tumlibet terra mota sit,continuo terraemCtus est.nec si per quoquomodo aut quiuis pellatur,uentus est. Eodemodo peccatur in appetition bus definiendis, cu quod uidetur non adiicitur, in caeterisq; omnibus, in quibu*illud adiiciendum estaut si uoluntas definiatur appetitio uouis p honi,dc cupiditas appetitis rei quae uoluptatem edicit, nec addatur, eius quod bonum uideatur, aut eius rei quae uoluptatem efficere uideatur. Saepe enim ignorant m L, DLΠ ti qui cupiditate tenentur bonum esse aut iucundum est

se la quod cupiunt. Ita non est nccessse id esse bonummi iucundum,sed modo uideri.debuit ergo eo pacto explicatio fieri. Quod si ita ut dixi,rem tradat M apes Hai ,ad species impellendus erit is qui ponit ideas esse. Ireque enim idea est in ulla re, quae esse uideatur , ecappareat, ec species ad speciem referri uidetur. ut ipsa cupiditas ipsius jucundi est,& ipsa uoluntas ipsius booni Non igitur eius quod bonum esse uideatur,ipsa usto