장음표시 사용
81쪽
est,ullius genus esse pol. Illud etia uidendum est,id'ne pro genere aut disterentia dixerit quod ex rebus omnibus cosequens est. Sunt n.multa quae res OmneS consequuntur,ueluti id quod est,ta una in iis sunt quς re omnem sequuntur. Ita ii si id quod est genus esse posuerit certe omnium rerii genus futurii est, quadoquidem in iis dicitur genus aute de nullo nisi de formis dicitur. Ita unu eius quod est,species esset.ex quo efficeretur,
in iis omnibus in abus genus et speciem dici.quandoadem M id quod est,ic unu de rebus omnibus dicitur,ca species pauciora et genus continere debeat. Quod si id quod omnibus ex rebus sequatur differentiam appellauerit, psecto paria aut plura,et genus differentia colineo bit.Na si genus et in iis est q cosequentia sunt ex olbus
ex aequo,sin minus ex omnibus sequatur,plura eo cotineat differentia necesse est.Ia syin subiecta specie genus id quod datum est,ut id quod albu est in niue, dicatur,vspicuum est id non elis genus Solum enim genus de subiecta specie dicitur. Atas illud etia uidendum est,an genus 8 species sint synonyma.Genus enim de formis omnibus nominis definitionisq; comuni societate dicio tur.qui et ereor nascetur,quado generi lc speciei aliaderit c6trariis,meliusq; csitrariorii ad geuus deterius referetur .ita enim fiet, it id quod reliquii est, insit in alio. quado enim in cotrariis generibus sunt contraria , fit ut melius sit in deteriore: ata optimae cuiust rei et genus optinui est. Illud etia uidendu est, idem ne aliad quod ad utruncii eo de modo affectum sit,ad deterius genus,n5 ad praestatius retulerit : ut si animum motum,uel id quod mouetur dixerit.Na qtsi idem animus aeque uim habet stadi ac mouedi, placto si status melior est, in eo
genere animus statuedus erat. Ia ex maiore dc minore
elicere argumenta licet ei a refellit,si genus accessione capiat,& species non capiat,nec ipsa capiet,nem quod ab eo deductum ex hoc modo: Si uirtus elationem habeat,et iustitia 5c iustus habebut alius enim alio iustior
82쪽
ssicit .na si genus qae datu est accessione accipiat,spes chno accipiat,nem ipsa,nem id qae ab ea natii sit,id quod datii est esse genus nullo modo pol. Praeterea, si id qae
magis aut aeque uidetur gentis,no est genus,certe ne id sdemqd datu est. At ii huius loci in iis plurimus usus est,in abus multa de specie in qstione dicetur,qua quid res sit quaeritur,nec diuisio tradita est.neq; qae eoru ge= .nus si possimus explicare ut de ira,& dolor 8c opinio I i' cotemptus in naturae quaestione dicunt :praesertim cu is P o cd γs irascitur,angatur,seqi cotemni putet . inuae eade tractatio in specie per locu coparationis suppetet,hoc modo: Si quae species magis aut aeque inesse uidetur ut genere quod datu est,no inest in genere,ne ea adem quae data est in genere erit omnino. Atq; is ade qui infirmabit,queadmodum exposui,huc tractabit locia autem coismandi partes tenebit,ei hic locus nihil ad argumetadum suppeditabit,quoties genus quod datum est,ta species recipient accessionem . nihil eniin prohibet si utrunm recipiat,alterum alteri non esse genus.N a dc idqst albii est,quodq, honestit,accessionem capit, nec alaterii alteri genus est. Sed generuae formarum inter se coparatio magna ei suppeditab t argumentorti copia, hoc modo: Si eade est huius ta illius generis ratio,ic alteru genus est.etia alterum erit. Iteq; ex minore 6c maolore idem essici pot,hoc modo: Si cotinentis uis magisu uirtus genus est,uirtus autem genus est,uis etiam erit.
Quod de specie eodem modo iudicadum est. Si enimaeque hoc ait illud eius de quo agitur species est,ta alterii est species,etia reliquit. Et si quod minus uidetur, species est,etia quod magis uidetur.Illud etia in cofiromatione uidendum est,an genus de iis abus datum estta tributii,in nature qstione dicas, nec una sit spes eius, quod genus esse positum est,sed plures ta differentes. Sic enim genus erit. Quubd si fit species ea quae data est,uidedum est,an etia de aliis formis genus dicat in quaestione naturae.ex quo iterum essicietur, bc de plu
83쪽
TOPICORVM tibus Ipsum ac differentibus dici, dc genus approbari. uoniam aute quibusd i placet differentia in quaestione naturae dici de larinis,secernendum est genus h dis feretia,iis locis quos exposuimus.quorum primus est. Genus plura d differentia cotinere. Alter, G enus in re
spodendo ad quicq, sit aptius dici posse q differetiam.
Qui enim homine animal et se dixerit,planius facit adsit homo,d si gradies dicat,Tertius est, Differentia gene. tis qualitate declarare semp genus disterentiae qualitase te no item Na bc qui gradies dixerit,quale ad animal exprimit: Κ qui animal dicit,quale ad gradies eyplicat. Re differetia quidem a genere hoc pacto separada est. Quonia aute uidetur musicus Aa musicus sit,scius esse, et musica scietia quaeda est. quoniaq; si quod ingredie, ob ea causam ua ingred c,5c ambulat,moues, ingre illis et qda est motio. In quo genere aliad cofirmare Messcere uelimus,queadmodii dixi,diligeter uidendum est, hoc modo: Si scietia est ide qd fides,& is a scietia praeoditus est sa sciat,credit, pfecto scientia fides sit necet se
est. Eadeq; rone in aliis Oibus facere licebit. Postremoqin qd alicui c6seques est semp,nec uicissim retro coomeat id dissicile est improbare no elia genus, si hoc ex illo omni ex parte sequat,illud uero ex hoc n5 oino,ueluti ex tranat litate aes featur,es ex numero id qd secaripsit,cotraq; noseatur: quadoade nos cad diuidi pol, numerus est,nec aes traullitas ois eo adem utendu est M genere,q d senast seatur,tu cii alterii no reciprocatur. Quod si alterii; ponat,no in olbus neq; omni ex parte .pbandii est,ei aut loco occurredii est,id qd no est,ex rebus omnibus q gignunt eos eques esse,cu praesertim qa gignit no sit .neq; retro id comeat uicissim. Non .n.
Omne qd no est generat . inuanu no est genus id quodno est eius rei quae gignitur,quadoadem eius quod noest,nullae sunt species omnino. Ac in genere quidem Ohando, uel improbando eant uiana ac rationem quam Praescripsi sequi ac tenere debemuI.
84쪽
TRVM aute propclusit nec ne, I. id quod propositum est, ex iis toscis quos deinceps exponemus,ino telligetur. Explicatur quidem prooprium aut per se & ui sua, ac semoper,aut alterius comparatione re interdum,ueluti hominis propriuest per se acui sua,animal ella huo manum natura:alterius autem comparatione, ut animi ad corpus, quod animus imperare, corpus pareredeo bet. Proprium autem semper est,exempli causa, Dei, animal esse immortale. Interdum proprium est,ut ceroti hominis deambulare in gymnasio. Nascuntur autem ex eo,quod collatum cum altero proprium explicatur, aut duae aut quatuor quaestiones . nam si alicuius prooprium esse ponat,alterius idem neget esse,duae latumo modo quaestiones oriuntur.ut hominis cum equo cololati proprium est, bipedem esse. Nam hominem non esse bipedem,aliquis possit concludere,ic equum bipedem . ita in utranque partem proprium cxagitatur. uod si utriusque alterum proprium concedatur, scutriusque negetur, quatuor quaestiones existent. vGluti hominis cum equo collati proprium est bipedem esse, dc equi quadrupedem. Nam 8c hominem non esse bipedem , 8c natura quadrupedem esse, argumento concludere licet. Itenaq, equus bipes esse, renon quadrupes,probari potest. Ergo si quovis modo doceatur,quod propositum est refellitur.Proprium autem per se ac ui sua,id est quod omnibus tribuitur, ecab omni genere separatiui bominis proprium est,mor
85쪽
Proprium uero ad alterum est,quod non ab Omnibus, sed a quodam cereo distinguit ec separat.ut uirtutis cuscientia collatae proprium est, in pluribus animi Partio hus esse: scientiae, in ea solum quae rationis est particeps,lc in iis animalibus quae ratione utuntur existere. demper proprium est quod per omne tempus uere dis' 'citur,nec unquam amittitur: ut animalis , ex animo ta' oo' qs lar corpore constare.Aliquando id proprium est,quod ad aliquod tempus uere dicitur, nec semper consequens aest necessario ueluti cuiuspiam hominis,in foro deamo hulare.Fieri autem potest, ut proprium Proponamus ad aliud,&disterentiam dicamus,uel quod in toto genere di semper aut fere,& in maxima parte repetiatur: Meluti hominis cum equo collati bipedem esse ita pro=mum est,ut Nin omnibus hominibus id V semper inotelligatur: quandoquidem Cirines homines bipedes sunt per omne uitae tempus , equus autem nullus um quam bipes est.Imperare autem parti ei animae in qua MOluptates uersantur,taei in qua irarum ardor existit, sic δprium est eius partis animi quae rationis est partio ceps,ut fere S maxima in parte intelligatur,huius enim imperare est,illarum parere nec pars animi rationis particeps omni ex parte imperat,interdumq, contra paret. Nem pars ea in qua uoluptates habitant, dc in qua irae, Parent semper,sed interdum imperant,tum cum homi ius animus uitiosus est dic deprauatus. Sed ea plurima
ad differendum ualent propria,quae per se sum,& semst
per conueniunt, ec ea quae cum aliquo conferuntur. Nam ex eo quod proprium est cum altero collatum. multae,quemadmodum supra dixi,quaestiones nascunot .aut enim duae aut quatuor inde eliciuntur necessia.. .imilia igitur argumenta ex eis ducentur. Ex eo uesi
ro quod per se ec perpetuo proprium est, multa argumenta licet ducere,aut ad plura tempora trahere.quod
im per se inest,ad inusta pertinet, quandoquidum si
86쪽
LIBER V. ex cui proprium est,etiam si cum omnibus,quae sunt in re
rum natura conlaratur,conuenire debet. Quamobrem
si cum omnibus collatum non ab iis seiungitur, certe non est commode attributum proprium. Quod autem semper proprium est,id in pluribus temporibus obseruari debet an conueniat.nam nisi conueniat dc conuene . rit& conueniet,non est futurum proprium,quod intero ldum proprium est non in aliis temporibus,nisi in instan
cspectatur. Itaque paucae argumentationes ducuntur ex eo. quaestio autem ad dilserendum ualet ea, ex qua dc crebra dc firma argumenta trahuntur . Atque iiisdem ex locis quos in accidente exposuimus , arguo menta ex eo proprio quod ad alterum est, suppetent, si proprium alicui conueniat,alicui non conueniat. Eveo autem quod semper proprium est, Sc per se, ii loci qui deinceps exponemur, magnam nobis ad arguo mentandum copiam suppeditabunt. Ac primum quidem uidendum est,an recte es apte,nec'ne, cyplicatum sit proprium: else autem recte aut minus recte explicatum, ex uno loco illo intelligemus, si rebus minime notioribus, aut rebus magis perspicuis expositum sit proprium. Ac is quide qui refellit, num rebus minus notis: is autem qui confirmabit, an uerbis magis perospicuis proprium illustratum sit,uidebit.ETe autem exopositum uerbis minus perspicuis 8c notis, cognosceomus primum,cum omnino obscurius 8c magis inuolutum erit proprium quod datur, quam id cui attribuistur proprium. Neque enim proprium apte 8c comm de propositum erit,quandoquidem cognoscendat lc illustrandae rei graua proprium inuentum est. Nam taproprium dc definitiones discendi cognoscendiq, causa adhibemus .uerbis igitur magis perspicuis illustrans
da sunt: sic enim facilius intelligemus. Ut, qui posuit ignis propriu esse,proxime ad animi similitudinem aco t b
cedere,is certe obscuriore usus est uerbo animi, quam s
ignis: quoniam facilius quid ignis sit, quam quid anis ii
87쪽
mus,cognoscimus .ita non recte minusq; apte proposiλtum fuit proprium ignis esse ad animi similitudinem
Proxime accedere . Ueinde,cum minus planum sit ac perspicuum hoc illi conuenire.no enim solum propriuire clarius ta notius esse debet,uerum etiam rei conuenire.qui enim nescit an huic rei proprium conueniat, ne illud quidem,an huic rei soli conueniat intelliget. Ita fit, ut si alterutrum horum interueniat,incertum dc obscnorum futurum sit proprium .ut quando aliquis ignis proprium esse ponit, quo primum animi sedes est,eo utio tur,quod obscurius est igne, animum in igne, M in eo Primum consistere.ex quo fit,proprium ignis non esse apte positum,id in quo primo animus inest natura. In confirmatione autem,ut rebus magis perspicuis, dc iis perspicuis magis duobus modis quos exposuimus,uio dendum est. Sic enim apte & commode proprium exoplicabitur.quandoquidem loci ii,qui ad confirmadum aliquid recte exponi ualent,alii ex hoc solum, alii omonino recte expositum docebunt, ueluti si quis pro Prium animalium dicat habere sensum,is rebus magis perspicuis N planius,utroq; genere proprium explicabit.Αpte igitur expositum est,ex eo animalis proprium esse sensum habere.Proximus locus est in refutatione, si quod uerbum eorum quibus proprium explicatur, pluribus modis dicatur,aut oratio ipsa multa declaret Omnino. Sic enim minus apte positum erit proprium, ueluti quoniam sentire plura significat, unum habere
sensum, alterum uti senae,certe animalis non erit apte . explicatum proprium,sentire natura.ob eamq, causam non est utendum uerbo aut oratione,quae pluribus inodis dicatur,qua proprium exponamus, ppterea quod ea quae multis modis dicuntur, obscuram faciunt orationem: cum praesertim in dubium ueniat ei qui argumentaturus est, utrum tandem alter dicat eorum quae multa declarant . profecto enim cognitionis caula
comparatum est proprium.Iam uero praeterea necesse
88쪽
est eos reprehedi, qui isto pacto explicant propriu,quaodo aliquis ratiocinationem conficit ex eo, quod multis modis dicitur. In confirmatione huius loci usus est, si id quod propriti datur,nec multa significat, neq; ultu uero hum,nem ipsa oratio.sic enim ex eo apte propriti ponetur:ueluti quonia nec corpus multa declarat, nec id qucelerrime sursum fertur,nem ea quς ex his uerbis costat Oratio, b eam causam recte ponetur ignis proprium esse,corpus quod maxima celeritate sumum mouetur. Sequitur locus in refutatione, si multis modis dicatur id cuius proprium explicetur, nem exponatur cuius eo iaponatur effer proprium. N eque enim recte proprium
illud datum est.quibus aute de causis , ex iis quae supra dixi intelligi potest.Eade enim necesse erit concludere. hoc modo: Quonia aliquid scire multa significat nam f& scientia habere aliquid,& scientia uti aliquid, dc scien fuam esse eius M scietia uti eius ob eam causam nullum ilproprium recte dari poterit illius scire aliquid,nisi cuius eorum proprium ponat, explicetur. In confirmatione aute eius usus erit, si multis modis non dicatur id cuius proprium ponitur, unumq; sit & simplex. ex hoc enim Proprium apte explicabitur:ut quonia homo uno m do dicitur romini recte proprium tribuetur, animal cio
cur natura. Coniunctus huic locus in refutatione ualeobit,si saepe idem in proprio dictum erit. saepe enim fallunt nos ii qui hoc facilit,ut in definitionibus,sic in proopriis.quod si in proprio c5tingat, non erit recte dant quippe cum id quod saepe dicitur ta iteratur, auditore
conturbet.ex quo fit,ut 8c obscura sit oratio,& pNterea delirent,& nugentur,qui eam inducunt. Duobus autem modis aliquid idem saepe repetitur. Primum cum eanstdem rem saepe nominabaeut si quis dicat,ignis propriuera corpus leuissimum torporum, sic enim saepe dixit corpus. Deinde,si quis pro nominibus orationes dicate ut si quis terrae proprium tribuat,natura quae naturaliter fertur celerrime corporum deorsumdeinde utatur Pro
89쪽
N TOPICORUM rorporum illo nomine substantiarum talium, quoniam
corpus idem ualet quod substantia talis : ex quo estis ritur substantiae nomen iterati, ut neutrum proprium recte tributum esse uideatur. At uero in confirmatione huius loci usus erit,si nullo uerbo eodem saepe utare. hac enim ex parte apte proprium statuetur . ut si quis proprium hominis dixerit animal ad cognitionem re,, .s, in scientiam natum, is nec saepe eodem uerbo utetur, re hac ex parte recte homini proprium statuet. Sequitur locus in refutatione, si tale aliquod uerbum in proprio expresserit , quod conueniat rebus omnibus . inusitis Ium enim L minus aptum erit uerbum , quod a nullo
separat. Atqui ut in definitionibus ,sic quod in propriis exprimitur, debet seiungere. non igitur recte exposiorum erit proprium, ut si quis proprium scientiae, dicat opinionem quae ratione dimoueri non potest, cum situm: quoniam in proprio exponendo aliquo eiusmooditisus est, unius scilicet nomine,quod rebus omnibus conuenit,profecto scientiς proprium recte positum nulla modo uideri potest. In confirmatione ualebit hicimus,si nullum uerbum commune adhibeatur, sed eiusmodi quod a re aliqua separet. hac enim ex parte praeocare positum erit proprium: ut si quis animali proo, prium tribuat habere animum , is quoniam nullo uerobo communi usus est, habere animum recte hac ex par te animalis proprium dedit. Proximus locus est in reo
futatione, si quis plura propria eidem statuat, neque se P xὴ ponere explicet. tum enim haud recte positum , t proprium. Vt enim in definitionibus nihil adhibendum est, praeter orationem, quae rei uim ta naturam
explicet: sic ne in prophiis quidem, praeter orationem, quae proprium id quod datum est e ciat, quicquam exprimendum est . quandoquidem inusitatum minus q. aptum est, quod praeterea additur. Id quod continget, si quis ignis proprium dixerit corpus tenuissimum κcelerrimum: utrunque enim de solo igne uere dici poρ
90쪽
et I B Fcvla v. os test; ex quo incitur ignis proprium corpus tenuissis inum M leuissimum non esse recte datum. in confirma/tione huius loci usus erit,si non plura propria eiusdem, sed unu esse ponatur.hac enim ex parte proprium recte i ιλο ponetur. ut si quis dicat humoris proprium, corpus tquod in omnem formam flectitur, is quoniam unum expressit proprium, non multa, eo recte usus est huo moris proprio. Sequitur locus in refutatione, si uel
eo utatur cuius proprium explicat, aut eorum aliquo quaerei tribuuntur. Nam quoniam cognitionis gratia inuentum est proprium, eo modo non recte ponit . Eadem quidem reς semper aeque obscura est e quoastutem alicus tributum est, id quoniam eo est post rhis, non est magis peripicuum: ita fit ut ex his nihil disci cognosciq, possit. ut si quis proprium animalis , ponat substantiam , culus est species homo, is quia alis i ,
quare usus est earum, quae animali tributae sunt, proofecto non commode usus est pnomo. In confirmistione autem ita demum proprium recte hac ex parte statuetur, si nec eo neque aliquo eorum quae ei trio ta sunt, utamur. quod fiet, si proprium animalis po= Damus quod ex animo ec corpore concretum est . sie 'r' 'enim neque ipsum neque quicquam ipsius adhibemus. si ex quo essicietur,ut praeclare hac librarie animalis pro
prium explicemus. Eademque rati me ea spectanda sunt in 'aliis etiam rebus, quae non faciunt, aut quae faciunt aliquid planius .Iam uero In refutatione uidendum enan tale aliquid adhibitum sit, quod aut contrarium si
aut omnino aeque antiquum naturae ordine , aut poosterius . neque enim recte proprium ponetur . Nant contraria sunt ordine naturae aeque antiqua: quod aus ..tem aequale est alicuius naturae ordine, ta eo post rius . non facit ipsum planius, neque declarat. Vt si , quis boni proprium dicat, malo maxime esse contrast borium. is boni contrarium adhibuit. ob eam ch causam r